JÉ KHYÉD KYI JIN LAB MI MEN KYANG
Thầy tôn quý! Chúng sinh vô minh, chẳng nhận được phước lành thầy ban
GYÜ NYÖN MONG DRAG PÖ YONG ZUNG NÉ
Bởi não phiền phủ đầy trong dòng sông tâm thức
LÉ NAG PO CHÖD PA DAR WEI THÜ
Và cũng vì bao nghiệp bất thiện đã gây.
DÜ NYIG MA NGA DÖI SEM CHEN NAM
Trong kiếp u trược này, chúng sinh từ các cõi cao
OG NGEN SONG YANG SA KHO NAR LHUNG
chỉ đọa rơi vào các cõi thấp khổ.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KAMARPA
Ôi Karmapa, xin thầy nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

LÉ NGAR JHÉ NAM LA DÖN MA CHHI
Những gì con đã làm trong quá khứ thảy đều vô nghĩa
CHHÖ NGAR JHÉ NAM LA CHHÖ GYÉD DRÉ
Việc tu hành của con vẫn trộn lẫn vào tám pháp thế gian***.
LAM NAL MAR DRUB PA CHIG MA DREN
Con chưa từng ngộ một niệm nào đúng theo chánh đạo.
DA KHUYED RANG MIN PA RE SA MÉD
Ngoại trừ thầy ra, con không còn nơi nào để nương tựa.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

LAR SHIN JÉI KHYE BÜ GYAB NÉ DÉD
Sau lưng con, thần chết đang tìm rượt đuổi
DÜ LO DA ZHAG GII DÜN NÉ SU
Trước mặt con, ngày ngày, tháng tháng, năm năm tiếp nối trôi mau
TRAL NAM YENG JHA WÉ BAR NE TRID
Trong khoảng giữa, con lại để biếng lười sai xử,
DE MA TSHOR LÜ SHIG JUNG NYEN DUG
Nguy lắm thay con đang tự mình dối gạt mình.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót con

ZHÖN WANG PO SAL TSHÉ JI PÉI SEM
Khi các giác quan còn trẻ trung và nhạy bén, con có tâm của một đứa trẻ dại khờ,
LÜ DAR LA BAB TSHÉ DREL WÉ YENG
Đến tuổi thiếu thời, con lại chạy theo chuyện thế gian.
DA GÉ SHING KHOG PAR GYUR PÉI TSHÉ
Giờ đây con đã tóc bạc lưng còng
CHHÖ SHA MAR DREN KYANG CHHI NÉ SONG
Bắt đầu nghĩ tới chuyện tu hành, e rằng đã trễ.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

RANG DÖD PAR DÖD KYANG DÖD WANG MÉD
Dầu con có muốn sống lâu, thọ mạng này cũng chẳng theo ý muốn
NOR KHYER BAR DÖD KYANG KHYER MI TUB
Dẫu con có muốn mang sang giàu vào cõi chết, con không thể nào
DROG DROG PAR DÖD KYANG RANG CHIG PUR
Dẫu con có muốn lưu lại cùng thân hữu, con buộc phải lên đường đơn độc
SANG JIG TEN PHA ROL DRO WAR NGÉ
Chắc chắn rằng một ngày con sẽ bỏ lại thế gian này, tất cả sau lưng.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMAPA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

TSHÉ DI I BAG CHHAG PEN PÉI THÜ
Bất cứ điều gì biểu hiện trong thân trung ấm
LAM BAR DOI TRANG NE CHI DRA JUNG
Đều do tập khí của đời này thúc đẩy
PÉ DANG SUM NYAL WÉI MI LAM ZHIN
Và rất khó để con kiểm soát
LAR RANG WANG THOB PA SHIN TU KAR
có khác gì (kiểm soát) giấc mộng đêm qua.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

CHIR KHOR WÉI CHHÖ LA NYING PO MÉD
Nhìn ra mọi việc trong cõi luân hồi đều không có thực nghĩa
GÖ MI TAG LÜ LA NYING PO MÉD
Và chính ngay tấm thân tạm bợ này rốt cũng không thực chất
DI NAM KHAR SHAR WÉI JA TSHÖN DRA
Chỉ biểu hiện ra như ánh cầu vồng thoắt hiện trời cao.
DÉ DEN PAR ZUNG YANG YAL NÉ DRO
Dầu con cố nắm bắt các tướng như là thực có, chúng rồi tan biến.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

YAR SANG GYE NAM LA DED PA MÉD
Nếu đối trên chư Phật không sinh niềm kính ngưỡng
MAR SEM CHEN NAM LA NYING JÉ CHHUNG
Và trước dưới chúng sinh chẳng có lòng xót thương
GÖ NGUR MIG GYÖN KYANG ZUG NYEN TSAM
Dẫu mặc y phước điền chư phật cũng chỉ là hình thức
TRA PU DRI ZHAR YANG DÖN GO MÉD
Đầu cạo trọc cũng có nghĩa lý gì
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

CHHÖ THÖ PA MANG YANG NÉD MA TROL
Con dầu nghe rất nhiều giáo pháp, điểm cốt yếu thảy đều rơi mất
KHA ZHE PA MANG YANG GYÜ MA DUL
Con khéo giảng nghĩa giáo pháp, nhưng lại chẳng biết điều phục tâm
NÉ RI TRHÖ DRIM KYANG KHYIM LA SÉD
Dẫu ở chốn u tịch, con lại vương vấn đời sống gia đình
MIG TA TANG JHÉ KYANG NYAM NYONG MÉD
Kẻ khác nhìn vào mắt con, tưởng rằng đang thiền định, nhưng kỳ thực không có thực chứng gì.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

MI ZHEN GYI KYÖN TSHANG CHHUNG DU RIG
Con, nhìn thấy hết mọi lỗi nhỏ nhặt nơi kẻ khác
RANG KHONG NÉ RUL WA YONG MA TSHOR
Lại chẳng nhìn ra tâm mình đã dần mục nát.
KHYÖD ZHEN GYII GO WO KOR KOR NÉ
Con, lừa gạt chúng sinh hết lần này tới lần khác,
DUG RANG GII NYÖ PA MA LAG SAM
Không nhận ra rằng chính mình đang tự chuốc lấy khổ đau.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

KHONG GYAL WÉI SUNG RAB MA LÜ PA
Mọi kinh điển của các đấng Thế Tôn, không có ngoại lệ
SEM GYÜ LA É PHEN MI SEM PAR
Liệu phải để phục vụ bản thân ta?
KHÉ DRAG PA DRUB CHHIR THÖ SAM JHA
Có phải con đang nghe và học giáo pháp nhằm đạt được lợi danh?
DÉ THAR PÉI LAM DU E DRO AM
Đây có phải là con đường giải thoát để hành trì?
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

KHYÖD CHHÖ PÉI TSHUL GYII JIG TEN DRUB
Trên hình thức, con là bậc chân tu hoàn hảo, vậy mà con vẫn tạo nghiệp thế gian.
LAR KYE WO KÜN GYI CHHÖ PA LEN
Dẫu con được mọi người tôn xưng làm bậc thánh
TSHE YANG YENG JHA WÉI NGANG DU TANG
Con vẫn bỏ phí đời mình trong xao lãng
UG THOG GER DRO DÜ CHI DRA DANG
Những điều gì sẽ xảy đến cho con khi hơi thở này ngưng?
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Ôi Karmapa, xin nhủ lòng từ bi mà thương xót chúng con

DAG DÉ LÉ KYO WA TING NÉ KYÉ
Con xin thành tâm sám hối
YAR SANG GYE NAM LA SOL WA DEB
Con khẩn cầu chư Phật trên cao
CHIR NYIG MÉI DÜ KYI SEM CHEN DANG
Trong thời kỳ u tối này, xin thương tưởng đến tất cả chúng sinh
GÖ CHHÖ PÉI TSHUL CHEN DAG SOG LA
Nhất là những kẻ đang trầy trật trên đường tu đạo.
PHA THUG JÉ ZUNG SHIG KARMA PA
Với lòng xót thương, ôi Karmapa,
BU NGA LA RE SA ZHEN MED PÉ
Con là đứa con tâm linh của thầy, ngoại trừ thầy con không có nơi nào khác để trông cậy
JHA DRAL GYI KYID DUG KHYÖD RANG SHÉ
Bởi vì thầy hiểu thấu niềm vui cũng như nỗi khổ trong con
YING ZAG MÉD DE CHHEN PO DRANG NA
An trú nơi cung đại hỷ giữa không gian không còn sự khổ
GÖN KHYÉD DANG YER MED RO CHIG SHOG
Ôi đấng pháp vương, nguyện cho con được hợp nhất với thầy không thể phân ly.

Đức Shamarpa 5

Việt dịch: Sangay Kunga Chophel

Trích: Calling guru from afar - NXB Kagyu Institute for Buddhist Studies Kirtipur, Nepal

* Trong tiếng anh: đoạn này dịch là “vị cha tâm linh” - “pháp phụ”. Đối với hành giả tu tập Phật pháp, vị bổn sư cũng như người cha đã sinh ra mình lần nữa trong Giáo Pháp, đã ban cho mình giới thân và huệ mạng.
** Còn gọi là các cõi đọa, bao gồm: súc sinh, ngạ quỷ và địa ngục.
*** Tám pháp thế gian (còn gọi là bát phong, tám gió) là bốn cặp thăng trầm trong cuộc đời nhìn theo con mắt thế gian: được (thịnh) và mất (suy), danh thơm (hủy) và tiếng xấu (dự), khen ngợi (xưng) và chê bai (cơ), hạnh phúc (lạc) và đau khổ (khổ).

Nếu con cảm thấy rằng trực diện tâm mình là một điều vô cùng khó, đó chẳng qua là vì những chướng ngại do phiền não hay những xúc cảm ô nhiễm trong tâm con gây ra. Trí huệ siêu việt có thể phá tan hết những phiền não, ô nhiễm này. Trí huệ đó là nguồn ân điển phúc lạc đến từ một vị thầy. Nhưng muốn nhận được nguồn phúc lạc này từ thầy, thì con ơi, con cần phải có một bầu mặt trời sáng chói tâm thành tín. Bầu mặt trời đó, rồi ra, sẽ giúp cho hoa từ bi nở rộ trong con. Chỉ cần một giọt nước mắt rỏ xuống từ tâm chí thành mãnh liệt thì cả ngọn núi chướng ngại kia cũng sẽ được rửa sạch và sẽ sụp đổ tan tành.

Nói chung, Phật và chúng sinh đều như một dòng sông cùng chảy. Nhưng khác với chúng sinh, một vị Phật nhận rõ ra được chân tính của mình; trong lòng không chút hoài nghi, vị ấy nhìn thấy ra rằng mọi diễn biến trong cõi ta bà chỉ là một giấc mơ hay ảo ảnh. Tâm của Phật an định tựa chân tính của sự an bình - giống như một dòng sông chẳng thể đóng băng! Ngược lại, chúng sinh chưa nhận diện được chân tính của mình, và tâm của chúng sinh luôn bị ngăn trở bởi những hạt giống gây ra phiền não. Điều này chẳng khác chi một dòng nước rất lạnh gặp phải tiết trời giá rét, nước liền đóng thành một khối băng đá chẳng thể nào đập vỡ được ra.

Nhưng nếu ngọn lửa chí thành và từ bi đốt chảy được khối tâm băng giá kia thì con sẽ nhận thức ra được rằng giữa con và một vị Phật hoàn toàn chẳng có gì khác biệt. Bởi thế, con ơi, năng liệu quan trọng bậc nhất đem đến nguồn ân điển phúc lạc không là gì khác hơn ngoài sự chí tâm chí thành. Giống như cả trăm con sông cùng chảy xiết dưới một lòng cầu!

Khi con quán chiếu tâm mình với tất cả lòng thành mãnh liệt thì chính sự tỉnh giác đó sẽ là hạt nhân đưa con đến bờ giác ngộ. Trong kinh nghiệm tỉnh giác này, hãy quán chiếu thêm lần nữa khuôn mặt thật của tỉnh giác! Con sẽ thấy chính giác tính của con cũng sẽ tan hoà vào tính Không - cả chủ thể lẫn đối tượng đều tan thành Không tính. Kẻ sơ tu thường không mấy tin vào điều này, nhưng con ơi, sự rã tan ấy chính là Phật quả! Bởi thế, đại thành tựu giả Tilopa đã từng nói: "Chẳng thấy cái gì cả, đó chính là kinh nghiệm nội tâm tột cùng!" (Seeing nothing is the supreme insight!)

Kinh nghiệm này sẽ không kéo dài [cho kẻ sơ tu], nên con hãy thực hành thiền quán trong những khoảng thời gian ngắn, và hãy miên mật thiền tập như thế nhiều lần, mỗi lần chỉ cần trong một khoảng thời gian ngắn mà thôi. Cách thức này sẽ giúp con phá vỡ được các chướng ngại và giúp công phu thiền định của con thêm vững chãi.

Tâm chí thành là điều quan trọng tột yếu mà con cần có. Khi tu tập để phát triển tấm lòng thành mãnh liệt ấy, hãy quán tưởng vị thầy của con đang hiện diện trong không gian ngay trước mặt; hãy quán tưởng rằng thầy con đang thực sự hiện hữu ở đó trước mặt con. Tâm của thầy chính là Phật (the lama’s mind is Buddha), nên khi con khẩn nguyện, nguồn ân điển phúc lạc tất nhiên sẽ đến, và thầy sẽ giữ con trong tâm của thầy.

Kyabje Garchen Rinpoche

Việt dịch: Tâm Bảo Đàn

Nguồn: Dòng sông chẳng thể nào đóng băng

Đại Sư Garchen Rinpoche đã viết bài pháp này cho James Pittard, một trong hai người đệ tử Hoa Kỳ đầu tiên đặt chân đến chùa làng Gar, vào tháng 8, 1995 tại Nangchen, Tây Tạng, và sau đó, bài pháp đã được đại sư Khenchen Konchog Gyaltsen Rinpoche chuyển từ Tạng ngữ sang Anh ngữ vào tháng 9, 1995 tại tu viện Changchub Ling, Dedhradun, Ấn Độ. Tâm Bảo Đàn chuyển Việt ngữ tháng 8, 2005 tại Maryland, Hoa Kỳ, để cúng dường bổn sư Garchen Rinpoche tôn quý, hiện thân của lòng từ bi vô lượng của đức Quan Âm. 

Đầu tiên, bạn sẽ suy ngẫm về các tư tưởng tích cực nhiều lần, để tâm quen dần với chúng, và trở nên đồng hóa với bản chất tích cực này; rồi thì bạn sẽ không cần suy nghĩ hay viện lý do gì nữa, mà ý tưởng tích cực vẫn phát khởi một cách tự nhiên trong tâm mình.

Bạn thực hành các tư tưởng tích cực thật nhiều lần, và khi có thể dần dần loại bỏ các tư tưởng tiêu cực, thì điều này sẽ tạo ra các thực chứng.

Không thể nào đạt được các thực chứng một cách nhanh chóng! Chúng ta đã quá quen thuộc với những tư tưởng tiêu cực trong nhiều a tăng kỳ kiếp, nên trước tiên, mình phải tịnh hóa chúng. Nếu có thể tịnh hóa tất cả các tư tưởng tiêu cực, thì bạn sẽ có chứng ngộ xác thực.

Rất nhiều vị lama trong quá khứ đã nhập thất bốn mươi năm, hai mươi năm, có vị nhập thất mười hai năm, nhưng họ chẳng có dấu hiệu gì của sự chứng ngộ cả. Điều này có thể xảy ra. Đó là vì chướng ngại của những ác nghiệp mà họ đã tích tập qua nhiều a tăng kỳ kiếp.

Khi đức Phật hạ sinh trên trái đất này, các đệ tử của Ngài có ít vô minh và tư tưởng tiêu cực hơn chúng sinh trong thời hiện tại, vì thế các vị này đã đạt được chứng ngộ trong một thời gian rất ngắn – chỉ trong vòng một hay hai ngày thôi. Chỉ cần thọ nhận giáo huấn của đức Phật là họ đã chứng ngộ rồi.

Ngài Vô Trước (Asanga), học giả vĩ đại người Ấn Độ, là một ví dụ hay. Ngài đã nhập thất mười hai năm và chẳng hề có được dấu hiệu chứng ngộ nào cả. Cuối cùng, ngài rời bỏ hang động của mình. Khi đi ra ngoài, ngài thấy một con chó bị thương ở bụng. Vết thương bị giòi ăn lở lói và con chó sủa một cách đau đớn. Ngài Vô Trước phát tâm từ bi vô lượng đối với con chó. Ngài nghĩ nếu bỏ đi thì con chó có thể chết, nhưng nếu bắt giòi ra thì chúng cũng sẽ chết. Thế nên ngài đã xẻo thịt của chính mình để nuôi những con giòi. Ngài cũng biết rằng nếu như dùng ngón tay để nhặt giòi ra khỏi vết thương thì chúng sẽ chết, vì thế, với lòng bi mẫn cao cả, Ngài quyết định dùng lưỡi để nhặt chúng ra khỏi vết thương. Ngài nhắm mắt lại và lè lưỡi về phía con chó, nhưng không thể chạm vào nó.

Khi mở mắt ra, ngài nhìn thấy đức Phật Di Lặc trước mặt mình, người đã hóa thân trong hình tướng của con chó trước đó. Ngài Vô Trước nói rằng: “Con đã tham thiền về ngài suốt mười hai năm, nhưng chẳng thấy được ngài. Tại sao ngài không hề ban cho con một chỉ dấu nào trong mười hai năm, thưa ngài?”. Đức Di Lặc trả lời: “Ta luôn ở bên con trong suốt mười hai năm, nhưng con chẳng thể thấy ta, vì những nghiệp chướng của con. Tuy nhiên, giờ đây con đã phát tâm từ bi cao cả, nên con đã loại trừ mọi nghiệp chướng, và đã thấy được ta”.

Thế nên chính ác nghiệp của mình ngăn trở khả năng đạt được chứng ngộ. Đây là lý do vì sao mình phải tịnh hóa nghiệp chướng, để có được thực chứng.

Thế thì làm việc cho các vị lama và trung tâm Phật giáo có tịnh hóa ác nghiệp hay không? Điều này hoàn toàn tùy thuộc vào tác ý của bạn. Nếu bạn làm việc này để phụng sự Đạo Sư và quảng bá giáo pháp, nghĩ rằng Pháp bảo sẽ giúp ích cho nhiều chúng sinh hơn, và mang lại hạnh phúc cho họ. Nếu bạn nghĩ như thế này thì việc làm của bạn chắc chắn sẽ tịnh hóa ác nghiệp của mình.

Nếu chỉ nghĩ về đời này và cho rằng bạn đang làm việc để nhận lương bổng, hay để có được một căn nhà đẹp và thức ăn ngon, thì ác nghiệp của bạn sẽ chẳng được tịnh hóa. Bạn phải phát tâm làm việc vì chúng sinh.

Khi vừa thức dậy, nên nghĩ rằng, “Tôi đang làm việc để phụng sự Đạo Sư, để duy trì và quảng bá giáo pháp, giúp ích cho chúng sinh. Điều này sẽ mang lại hạnh phúc cho chúng sinh”. Nếu nghĩ như vậy thì cả một ngày của bạn sẽ là ngày tích cực. Nếu chỉ nghĩ về những gì thuộc về đời này, mà không nghĩ đến điều gì khác nữa, thì khía cạnh tích cực sẽ không tăng trưởng.

Kyabje Choden Rinpoche

Việt dịch: Lozang Ngodrub 

Hiệu đính: Võ Thư Ngân

Trích: Tạp Chí Mandala, tháng Bảy/Tám, 2000

Nguồn: Tham thiền: Giúp Cho Tâm Tích Cực

—Dilgo Khyentse Rinpoche

Dilgo Khyentse Rinpoche sinh năm 1910 tại miền Đông Tây Tạng. Ngay khi là một cậu bé, Rinpoche đã hiển lộ một khát khao mãnh liệt là hoàn toàn dâng hiến bản thân cho cuộc đời tu tập. Trước khi vị Thầy chính của ngài thị tịch, Khyentse Rinpoche đã hứa với vị Thầy rằng ngài sẽ giảng dạy rộng rãi cho bất kỳ ai khẩn cầu ngài Giáo pháp. Khi ấy ngài mười lăm tuổi và để tự chuẩn bị, hầu như ngài đã trải qua mười ba năm kế tiếp trong ẩn thất tĩnh lặng. Trong những ẩn thất hẻo lánh và hang động ở sâu trong vùng hoang vu của những đồi cây gần nơi sinh của ngài trong thung lũng Denkhok, ngài liên tục thiền định về lòng từ, bi, và ước muốn đưa tất cả chúng sinh tới sự giải thoát và giác ngộ. Các hành giả Phật giáo coi niệm tưởng về cái chết là sự khích lệ hữu hiệu nhất cho thực hành tâm linh. Trong khi ở trong ẩn thất, Khyentse Rinpoche viết:

Giữa những đám mây

của sự vô thường và huyễn hóa

Cùng với tia chớp của cuộc đời đang nhảy múa:

Bạn có thể nói mình sẽ không chết vào ngày mai?

Hãy thực hành Giáo pháp.

Bây giờ là lúc để chinh phục

thành trì của Đại Lạc.

Có lần ngài đã nói: “Vào lúc đầu, bạn nên được dẫn dắt bởi nỗi sợ sinh tử như một con nai đực thoát khỏi cái bẫy. Vào lúc giữa, bạn nên chẳng có gì để hối tiếc cho dù bạn chết, như một chủ trại đã cẩn trọng canh tác những cánh đồng của mình. Vào lúc cuối, bạn nên cảm thấy được giải thoát và sung sướng, như một người đã hoàn tất một công việc ghê gớm”. Sau mười ba năm đó, Khyentse Rinpoche nói với vị Thầy thứ hai của ngài rằng ngài ước muốn trải phần đời còn lại của mình trong ẩn thất thiền định cô tịch và nghiêm nhặt. Nhưng vị Thầy nói: “Đã đến lúc con giảng dạy và trao truyền cho người khác tất cả vô số những giáo lý quý báu mà con đã thọ nhận”. Người Tây Tạng cho rằng những Đạo sư như Khyentse Rinpoche đã thực sự siêu vượt những giới hạn của sinh và tử. Hành giả vĩ đại Milarepa đã viết:

Khi sợ hãi cái chết, ta đã đi tới những rặng núi,

Liên tục thiền định về cái chết xảy ra mà không thể đoán trước,

Và canh giữ pháo đài của bản tính bất biến vô sinh

Giờ đây ta hoàn toàn siêu vượt mọi nỗi sợ về cái chết!

Chính Khyentse Rinpoche đã nói: “Cuối cùng khi cái chết đến, bạn sẽ đón chào nó như một người bạn cũ, tỉnh giác về toàn bộ thế giới hiện tượng thì vô thường và giống như một giấc mộng biết bao”. Ngài đã luôn luôn tỉnh giác một cách sâu sắc về sự vô thường và cái chết, và mỗi khi có ai xin ngài đến thăm họ hay khẩn cầu ngài trở lại lần nữa, ngài nói: “Nếu còn sống, ta sẽ đến”. Thậm chí sau khi ngài đã qua tuổi tám mươi, dường như khả năng chịu đựng đặc trưng của Khyentse Rinpoche chỉ bị ảnh hưởng chút ít. Tuy nhiên, vào đầu năm 1991, ngài bắt đầu biểu lộ những dấu hiệu sức khỏe sa sút. Ngài sụt ký và càng lúc càng cần được nghỉ ngơi nhiều hơn. Ngài đã trải qua nhiều thời gian trong sự cầu nguyện im lặng và thiền định, chỉ dành một ít giờ trong ngày để gặp gỡ những người cần gặp ngài nhất. Khi ngài rời Nepal đi Bhutan, nhiều đệ tử thân cận của ngài đã cảm thấy là có thể họ sẽ không gặp ngài lần nữa. Ngài trải qua ba tháng rưỡi trong ẩn thất trước mặt Hang Cọp, Paro Taktsang, ở Bhutan, một trong những thánh địa linh thiêng nhất được gia hộ bởi Đức Liên Hoa Sinh, vị Đạo sư mang Phật giáo sang Tây Tạng. Trong năm đó, ngài đã nói nhiều lần rằng chẳng bao lâu nữa ngài sẽ rời bỏ thế giới này. Đôi khi ngài đùa bỡn về điều đó, nói những điều như: “Ta có nên chết bây giờ không?”

Sau đó một vị Lạt ma thật già tiên đoán rằng Khyentse Rinpoche có nguy cơ thị tịch. Thật không may là điều này đã thực sự xảy ra. Khyentse Rinpoche bị đau chân và phải trải qua một cuộc giải phẫu nhẹ. Sau đó, ngài trở nên yếu và gầy hơn. Nhiều buổi lễ đã được cúng dường cho sự trường thọ của ngài. Một hôm, một cầu vồng sáng chói xuất hiện bên trên chiếc lều mà Khyentse Rinpoche thường dùng vào ban ngày. Những Lạt ma khác đã giải thích đây là thời điểm các dakini đến thỉnh mời Khyentse Rinpoche tới những cõi Phật khác. Một lần vào ban đêm, người ta nghe tiếng một phụ nữ kêu khóc lớn tiếng quanh ẩn thất của Khyentse Rinpoche, nhưng dường như không có ai ở đó. Tương tự như vậy, một cầu vồng chiếu sáng trong một lối đi dưới điện thờ của Guru Rinpoche trong tu viện của Khyentse Rinpoche ở Nepal, theo một phương cách không thể giải thích được. Tuy nhiên, sau kỳ nhập thất, sức khỏe của Rinpoche dường tốt hơn trước. Nhưng chẳng mấy chốc ngài lại cho thấy các dấu hiệu bệnh tật, và trong mười hai ngày, hầu như ngài hoàn toàn không thể ăn hay uống. Đã ba lần ngài cho biết là mình sẽ không sống lâu. Khi Rabjam Rinpoche, là cháu trai và vị kế thừa tâm linh của ngài, và Dzongsar Khyentse Rinpoche, hóa thân của một trong những vị Thầy chính yếu của ngài, khẩn cầu ngài sống trường thọ và cúng dường ngài một pho tượng, một quyển sách, và một bảo tháp như những biểu tượng của thân, ngữ, và tâm giác ngộ, Khyentse Rinpoche nhận chúng và cúng dường lại cho hai Lạt ma hóa thân. Trước khi thị tịch ba ngày, ngài viết trên một mảnh giấy: “Ta sẽ đi vào ngày mười chín”. Đệ tử thân cận nhất và bằng hữu tâm linh của ngài là Trulshik Rinpoche đã đến từ Nepal vào ngày 26 tháng Chín, 1991 và các ngài đã có một cuộc gặp gỡ vui vẻ. Ngày hôm sau, 27 tháng Chín—ngày mười chín theo tháng Tây Tạng—vào lúc sẩm tối, ngài yêu cầu các thị giả giúp ngài ngồi trong tư thế thẳng lưng và đi vào một giấc ngủ an bình.

Lúc tảng sáng, hơi thở của ngài dừng lại và tâm ngài tan hòa trong phạm vi tuyệt đối. Ngay sau khi một vị Thầy lớn thị tịch, thực hành chính yếu được thực hiện là “hợp nhất tâm ta với tâm của guru,” cũng được gọi là Guru Yoga. Thực hành này đặc biệt quan trọng và mạnh mẽ khi một vị Thầy vĩ đại thị tịch và tự tâm ngài hợp nhất với phạm vi tuyệt đối, Pháp giới (dharmadhatu). Vào lúc này, phương diện tuyệt đối của tâm ngài, mà người ta gọi là Pháp thân (dharmakaya), trở nên rộng khắp và hợp nhất với tâm trí tuệ của tất cả chư Phật, như nước hòa hợp với nước. Hợp nhất tâm ta với tâm của vị Thầy là chứng ngộ bản tánh tuyệt đối của tâm vị Thầy, bản tánh đó giống như bản tánh chân thật của tâm của riêng ta. Như Lạt ma Shabkar đã nói:

Vào lúc đầu tôi coi vị Thầy như vị Thầy.

Vào lúc giữa tôi coi Kinh điển như vị Thầy.

Cuối cùng tôi coi tự tâm mình là vị Thầy.

Ba mươi sáu giờ sau khi vị Thầy trút hơi thở cuối cùng, Trulshik Rinpoche quyết định rằng thiền định cuối cùng của Khyentse Rinpoche đã hoàn tất, và xác thân ngài, hay kudung, được trân trọng cất giữ và được các tulku đưa tới điện thờ chính của Thimphu Dzong, nơi mọi người, từ nhà vua và hoàng gia cho đến những con người tầm thường nhất, đã đi tới và kính lễ. Trong nhiều giờ và ngày này qua ngày khác, nhiều Đạo sư từ mọi trường phái ở Bhutan cùng đổ về để tỏ lòng tôn kính. Thể theo khẩn cầu, để các đệ tử ở Tây Tạng và khắp nơi trên thế giới có thể đến và kính lễ lần cuối cùng với vị Thầy của mình, di hài của Khyentse Rinpoche đã được bảo quản trong một năm bằng cách sử dụng những phương pháp tẩm ướp truyền thống. Mỗi ngày thứ Sáu (ngày ngài thị tịch) trong bảy tuần lễ đầu tiên, một trăm ngàn đèn bơ đã được cúng dường tại bảo tháp Bodhnath gần Tu viện Shechen ở Nepal. Cuối cùng, di hài của ngài đã được hỏa thiêu gần Paro ở Bhutan, vào tháng Mười một năm 1992, trong buổi lễ kéo dài ba ngày được tham dự bởi trên một trăm Lạt ma quan trọng, hoàng gia và các Bộ trưởng của Bhutan, năm trăm đệ tử Tây phương và một đám đông khổng lồ khoảng sáu mươi ngàn người sùng mộ, một cuộc tụ hội chưa từng xảy ra trong lịch sử xứ Bhutan.

Giàn thiêu được quán tưởng như một mạn đà la và di hài của Đạo sư là Bổn Tôn chính yếu của mạn đà la. Vào lúc hỏa thiêu, bốn lễ “cúng dường lửa” trọng yếu, được hướng dẫn bởi các Lạt ma của bốn dòng truyền thừa chính yếu của Phật giáo Tây Tạng, được tiến hành đồng thời ở bốn hướng chính. Kinh điển Phật giáo nói rằng những lễ cúng dường được thực hiện trong tang lễ vị Thầy tâm linh của ta có những lợi lạc bao la: chúng thực hiện một sự đối trị những che chướng và nhanh chóng hoàn tất các công đức của ta; chúng tẩy sạch mọi khiếm khuyết được tạo nên qua việc bất kính với vị Thầy; bảo đảm rằng ta sẽ gặp Đạo sư tâm linh trong đời sau và nhanh chóng đạt được sự giải thoát khỏi sinh tử. Ta nên thực hiện những cúng dường này với tâm thức tràn đầy ước muốn đưa tất cả các sinh loài đến hạnh phúc tức thời và đạt được hỉ lạc tối hậu của Phật quả, và với thị kiến thanh tịnh có thể nhìn toàn thể thế giới hiện tượng như một cõi Phật thuần tịnh.

Xá lợi được thu thập sau khi hoàn tất tang lễ. Các hành giả Phật giáo Tây Tạng cho rằng xá lợi - thân guru của họ như những viên ngọc như ý, có thể đáp ứng những ước nguyện của chúng sinh. Những gì được nối kết với xá lợi-thân (chẳng hạn như xương, vải được dùng đắp lên thi hài, muối được dùng để bảo quản nó, tro từ lễ hỏa táng v.v..) được cho là có một năng lực gia hộ to lớn. Nhưng chúng ta không nên nghĩ rằng tâm của vị Thầy còn quẩn quanh gần xá lợi vật lý của ngài. Tâm ngài không bị vướng kẹt trong không gian giới hạn của thân thể như thể một toàn thể riêng lẻ; tâm trí tuệ của ngài thì rộng khắp, siêu vượt ý niệm “một” và “nhiều”, “đây” và “đó”.

Cũng có nói rằng vào lúc từ bỏ xác thân và tan hòa tâm thức trong Pháp Thân, bản tánh tuyệt đối, một vị Thầy chứng ngộ cao cấp có thể giải thoát vô số chúng sinh, đưa họ đến một cõi Phật hay dẫn dắt họ tới một tái sinh đầy ý nghĩa, trong đó họ có thể tiếp tục phát triển hướng đến sự giác ngộ. Nhân dịp này Đức Đạt Lai Lạt Ma đã nói: “Tất cả chúng ta, các đệ tử của ngài, nên đền đáp thiện tâm của ngài bằng sự thực hành, khiến chúng ta trở thành những đệ tử tốt lành của một Đạo sư tuyệt diệu.” Giống như những Đạo sư khác, cái chết của Dilgo Khyentse Rinpoche là giáo lý cuối cùng của ngài, giáo lý về lẽ vô thường. Khi ngài mất, về phần tôi, tôi cảm thấy như thể mặt trời đã biến mất khỏi thế giới này. Đồng thời, tôi biết rằng cái chết này là bản tánh của các sự việc, đó là lời dạy cuối cùng của ngài về sự vô thường, và trong phần còn lại của cuộc đời tôi, sự hiện diện của ngài sẽ chẳng bao giờ lìa bỏ trái tim tôi trong chốc lát. Mặc dù giờ đây, chẳng thể tìm thấy ngài ở nơi đâu trong thế giới này, ngài ở khắp nơi, trong mọi sự việc, trong tư tưởng của mỗi người chúng ta.

Như thế chúng ta có thể tiếp tục được lợi lạc từ gia hộ của ngài để tiến triển trên con đường tâm linh của ta. Quả thực, tôi cảm thấy buồn cho những người không bao giờ gặp bậc vĩ đại này và trong thực tế sẽ chẳng bao giờ gặp ngài. Về phần tôi, sau khi trải qua mười hai năm cả ngày lẫn đêm gần gũi vị Thầy của mình cùng các bằng hữu tâm linh, tôi đã nhận từ ngài nhiều giáo lý hơn bản thân mình từng ao ước. Vì thế giờ đây, việc nỗ lực thực hành những lời dạy này trong cuộc đời và hợp nhất chúng trong con người mình thì hoàn toàn phụ thuộc vào mỗi người. Như ngài đã nói: “Đừng bao giờ quên là cuộc đời này trôi qua nhanh chóng biết bao, như một ánh chớp mùa hè hay một cái vẫy tay. Giờ đây bạn có cơ hội để thực hành Pháp, đừng lãng phí một chốc lát duy nhất về bất kỳ điều gì khác”.

Matthieu Ricard

Việt dịch: Thanh Liên

Nguyên tác: “Dilgo Khyentse Rinpoche’s Last Teaching”

Nguồn Anh ngữ: Lời dạy cuối cùng của Dilgo Khyentse Rinpoche

—Dilgo Khyentse Rinpoche

Dilgo Khyentse Rinpoche sinh năm 1910 tại miền Đông Tây Tạng. Ngay khi là một cậu bé, Rinpoche đã hiển lộ một khát khao mãnh liệt là hoàn toàn dâng hiến bản thân cho cuộc đời tu tập. Trước khi vị Thầy chính của ngài thị tịch, Khyentse Rinpoche đã hứa với vị Thầy rằng ngài sẽ giảng dạy rộng rãi cho bất kỳ ai khẩn cầu ngài Giáo pháp. Khi ấy ngài mười lăm tuổi và để tự chuẩn bị, hầu như ngài đã trải qua mười ba năm kế tiếp trong ẩn thất tĩnh lặng. Trong những ẩn thất hẻo lánh và hang động ở sâu trong vùng hoang vu của những đồi cây gần nơi sinh của ngài trong thung lũng Denkhok, ngài liên tục thiền định về lòng từ, bi, và ước muốn đưa tất cả chúng sinh tới sự giải thoát và giác ngộ. Các hành giả Phật giáo coi niệm tưởng về cái chết là sự khích lệ hữu hiệu nhất cho thực hành tâm linh. Trong khi ở trong ẩn thất, Khyentse Rinpoche viết:

Giữa những đám mây
của sự vô thường và huyễn hóa
Cùng với tia chớp của cuộc đời đang nhảy múa:
Bạn có thể nói mình sẽ không chết vào ngày mai?
Hãy thực hành Giáo pháp.
Bây giờ là lúc để chinh phục
thành trì của Đại Lạc.

Có lần ngài đã nói: “Vào lúc đầu, bạn nên được dẫn dắt bởi nỗi sợ sinh tử như một con nai đực thoát khỏi cái bẫy. Vào lúc giữa, bạn nên chẳng có gì để hối tiếc cho dù bạn chết, như một chủ trại đã cẩn trọng canh tác những cánh đồng của mình. Vào lúc cuối, bạn nên cảm thấy được giải thoát và sung sướng, như một người đã hoàn tất một công việc ghê gớm”. Sau mười ba năm đó, Khyentse Rinpoche nói với vị Thầy thứ hai của ngài rằng ngài ước muốn trải phần đời còn lại của mình trong ẩn thất thiền định cô tịch và nghiêm nhặt. Nhưng vị Thầy nói: “Đã đến lúc con giảng dạy và trao truyền cho người khác tất cả vô số những giáo lý quý báu mà con đã thọ nhận”. Người Tây Tạng cho rằng những Đạo sư như Khyentse Rinpoche đã thực sự siêu vượt những giới hạn của sinh và tử. Hành giả vĩ đại Milarepa đã viết:

Khi sợ hãi cái chết, ta đã đi tới những rặng núi,
Liên tục thiền định về cái chết xảy ra mà không thể đoán trước,
Và canh giữ pháo đài của bản tánh bất biến vô sinh
Giờ đây ta hoàn toàn siêu vượt mọi nỗi sợ về cái chết!

Chính Khyentse Rinpoche đã nói: “Cuối cùng khi cái chết đến, bạn sẽ đón chào nó như một người bạn cũ, tỉnh giác về toàn bộ thế giới hiện tượng thì vô thường và giống như một giấc mộng biết bao”. Ngài đã luôn luôn tỉnh giác một cách sâu sắc về sự vô thường và cái chết, và mỗi khi có ai xin ngài đến thăm họ hay khẩn cầu ngài trở lại lần nữa, ngài nói: “Nếu còn sống, ta sẽ đến”. Thậm chí sau khi ngài đã qua tuổi tám mươi, dường như khả năng chịu đựng đặc trưng của Khyentse Rinpoche chỉ bị ảnh hưởng chút ít. Tuy nhiên, vào đầu năm 1991, ngài bắt đầu biểu lộ những dấu hiệu sức khỏe sa sút. Ngài sụt ký và càng lúc càng cần được nghỉ ngơi nhiều hơn. Ngài đã trải qua nhiều thời gian trong sự cầu nguyện im lặng và thiền định, chỉ dành một ít giờ trong ngày để gặp gỡ những người cần gặp ngài nhất. Khi ngài rời Nepal đi Bhutan, nhiều đệ tử thân cận của ngài đã cảm thấy là có thể họ sẽ không gặp ngài lần nữa. Ngài trải qua ba tháng rưỡi trong ẩn thất trước mặt Hang Cọp, Paro Taktsang, ở Bhutan, một trong những thánh địa linh thiêng nhất được gia hộ bởi Đức Liên Hoa Sinh, vị Đạo sư mang Phật giáo sang Tây Tạng. Trong năm đó, ngài đã nói nhiều lần rằng chẳng bao lâu nữa ngài sẽ rời bỏ thế giới này. Đôi khi ngài đùa bỡn về điều đó, nói những điều như: “Ta có nên chết bây giờ không?”

Sau đó một vị Lạt ma thật già tiên đoán rằng Khyentse Rinpoche có nguy cơ thị tịch. Thật không may là điều này đã thực sự xảy ra. Khyentse Rinpoche bị đau chân và phải trải qua một cuộc giải phẫu nhẹ. Sau đó, ngài trở nên yếu và gầy hơn. Nhiều buổi lễ đã được cúng dường cho sự trường thọ của ngài. Một hôm, một cầu vồng sáng chói xuất hiện bên trên chiếc lều mà Khyentse Rinpoche thường dùng vào ban ngày. Những Lạt ma khác đã giải thích đây là thời điểm các dakini đến thỉnh mời Khyentse Rinpoche tới những cõi Phật khác. Một lần vào ban đêm, người ta nghe tiếng một phụ nữ kêu khóc lớn tiếng quanh ẩn thất của Khyentse Rinpoche, nhưng dường như không có ai ở đó. Tương tự như vậy, một cầu vồng chiếu sáng trong một lối đi dưới điện thờ của Guru Rinpoche trong tu viện của Khyentse Rinpoche ở Nepal, theo một phương cách không thể giải thích được. Tuy nhiên, sau kỳ nhập thất, sức khỏe của Rinpoche dường như tốt hơn trước. Nhưng chẳng mấy chốc ngài lại cho thấy các dấu hiệu bệnh tật, và trong mười hai ngày, hầu như ngài hoàn toàn không thể ăn hay uống. Đã ba lần ngài cho biết là mình sẽ không sống lâu. Khi Rabjam Rinpoche, là cháu trai và vị kế thừa tâm linh của ngài, và Dzongsar Khyentse Rinpoche, hóa thân của một trong những vị Thầy chính yếu của ngài, khẩn cầu ngài sống trường thọ và cúng dường ngài một pho tượng, một quyển sách, và một bảo tháp như những biểu tượng của thân, ngữ, và tâm giác ngộ, Khyentse Rinpoche nhận chúng và cúng dường lại cho hai Lạt ma hóa thân. Trước khi thị tịch ba ngày, ngài viết trên một mảnh giấy: “Ta sẽ đi vào ngày mười chín”. Đệ tử thân cận nhất và bằng hữu tâm linh của ngài là Trulshik Rinpoche đã đến từ Nepal vào ngày 26 tháng Chín, 1991 và các ngài đã có một cuộc gặp gỡ vui vẻ. Ngày hôm sau, 27 tháng Chín—ngày mười chín theo tháng Tây Tạng — vào lúc sẩm tối, ngài yêu cầu các thị giả giúp ngài ngồi trong tư thế thẳng lưng và đi vào một giấc ngủ an bình.

Lúc tảng sáng, hơi thở của ngài dừng lại và tâm ngài tan hòa trong phạm vi tuyệt đối. Ngay sau khi một vị Thầy lớn thị tịch, thực hành chính yếu được thực hiện là “hợp nhất tâm ta với tâm của guru”, cũng được gọi là Guru Yoga. Thực hành này đặc biệt quan trọng và mạnh mẽ khi một vị Thầy vĩ đại thị tịch và tự tâm ngài hợp nhất với phạm vi tuyệt đối, Pháp giới (dharmadhatu). Vào lúc này, phương diện tuyệt đối của tâm ngài, mà người ta gọi là Pháp thân (dharmakaya), trở nên rộng khắp và hợp nhất với tâm trí tuệ của tất cả chư Phật, như nước hòa hợp với nước. Hợp nhất tâm ta với tâm của vị Thầy là chứng ngộ bản tánh tuyệt đối của tâm vị Thầy, bản tánh đó giống như bản tánh chân thật của tâm của riêng ta. Như Lạt ma Shabkar đã nói:

Vào lúc đầu tôi coi vị Thầy như vị Thầy.
Vào lúc giữa tôi coi Kinh điển như vị Thầy.
Cuối cùng tôi coi tự tâm mình là vị Thầy.

Ba mươi sáu giờ sau khi vị Thầy trút hơi thở cuối cùng, Trulshik Rinpoche quyết định rằng thiền định cuối cùng của Khyentse Rinpoche đã hoàn tất, và xác thân ngài, hay kudung, được trân trọng cất giữ và được các tulku đưa tới điện thờ chính của Thimphu Dzong, nơi mọi người, từ nhà vua và hoàng gia cho đến những con người tầm thường nhất, đã đi tới và kính lễ. Trong nhiều giờ và ngày này qua ngày khác, nhiều Đạo sư từ mọi trường phái ở Bhutan cùng đổ về để tỏ lòng tôn kính. Thể theo khẩn cầu, để các đệ tử ở Tây Tạng và khắp nơi trên thế giới có thể đến và kính lễ lần cuối cùng với vị Thầy của mình, di hài của Khyentse Rinpoche đã được bảo quản trong một năm bằng cách sử dụng những phương pháp tẩm ướp truyền thống. Mỗi ngày thứ Sáu (ngày ngài thị tịch) trong bảy tuần lễ đầu tiên, một trăm ngàn đèn bơ đã được cúng dường tại bảo tháp Bodhnath gần Tu viện Shechen ở Nepal. Cuối cùng, di hài của ngài đã được hỏa thiêu gần Paro ở Bhutan, vào tháng Mười một năm 1992, trong buổi lễ kéo dài ba ngày được tham dự bởi trên một trăm Lạt ma quan trọng, hoàng gia và các Bộ trưởng của Bhutan, năm trăm đệ tử Tây phương và một đám đông khổng lồ khoảng sáu mươi ngàn người sùng mộ, một cuộc tụ hội chưa từng xảy ra trong lịch sử xứ Bhutan.

Giàn thiêu được quán tưởng như một mạn đà la và di hài của Đạo sư là Bổn Tôn chính yếu của mạn đà la. Vào lúc hỏa thiêu, bốn lễ “cúng dường lửa” trọng yếu, được hướng dẫn bởi các Lạt ma của bốn dòng truyền thừa chính yếu của Phật giáo Tây Tạng, được tiến hành đồng thời ở bốn hướng chính. Kinh điển Phật giáo nói rằng những lễ cúng dường được thực hiện trong tang lễ vị Thầy tâm linh của ta có những lợi lạc bao la: chúng thực hiện một sự đối trị những che chướng và nhanh chóng hoàn tất các công đức của ta; chúng tẩy sạch mọi khiếm khuyết được tạo nên qua việc bất kính với vị Thầy; bảo đảm rằng ta sẽ gặp Đạo sư tâm linh trong đời sau và nhanh chóng đạt được sự giải thoát khỏi sinh tử. Ta nên thực hiện những cúng dường này với tâm thức tràn đầy ước muốn đưa tất cả các sinh loài đến hạnh phúc tức thời và đạt được hỉ lạc tối hậu của Phật quả, và với thị kiến thanh tịnh có thể nhìn toàn thể thế giới hiện tượng như một cõi Phật thuần tịnh.

Xá lợi được thu thập sau khi hoàn tất tang lễ. Các hành giả Phật giáo Tây Tạng cho rằng xá lợi-thân guru của họ như những viên ngọc như ý, có thể đáp ứng những ước nguyện của chúng sinh. Những gì được nối kết với xá lợi-thân (chẳng hạn như xương, vải được dùng đắp lên thi hài, muối được dùng để bảo quản nó, tro từ lễ hỏa táng v.v...) được cho là có một năng lực gia hộ to lớn. Nhưng chúng ta không nên nghĩ rằng tâm của vị Thầy còn quẩn quanh gần xá lợi vật lý của ngài. Tâm ngài không bị vướng kẹt trong không gian giới hạn của thân thể như thể một toàn thể riêng lẻ; tâm trí tuệ của ngài thì rộng khắp, siêu vượt ý niệm “một” và “nhiều”, “đây” và “đó”.

Cũng có nói rằng vào lúc từ bỏ xác thân và tan hòa tâm thức trong Pháp Thân, bản tính tuyệt đối, một vị Thầy chứng ngộ cao cấp có thể giải thoát vô số chúng sinh, đưa họ đến một cõi Phật hay dẫn dắt họ tới một tái sinh đầy ý nghĩa, trong đó họ có thể tiếp tục phát triển hướng đến sự giác ngộ. Nhân dịp này Đức Đạt Lai Lạt Ma đã nói: “Tất cả chúng ta, các đệ tử của ngài, nên đền đáp thiện tâm của ngài bằng sự thực hành, khiến chúng ta trở thành những đệ tử tốt lành của một Đạo sư tuyệt diệu”. Giống như những Đạo sư khác, cái chết của Dilgo Khyentse Rinpoche là giáo lý cuối cùng của ngài, giáo lý về lẽ vô thường. Khi ngài mất, về phần tôi, tôi cảm thấy như thể mặt trời đã biến mất khỏi thế giới này. Đồng thời, tôi biết rằng cái chết này là bản tánh của các sự việc, đó là lời dạy cuối cùng của ngài về sự vô thường, và trong phần còn lại của cuộc đời tôi, sự hiện diện của ngài sẽ chẳng bao giờ lìa bỏ trái tim tôi trong chốc lát. Mặc dù giờ đây, chẳng thể tìm thấy ngài ở nơi đâu trong thế giới này, ngài ở khắp nơi, trong mọi sự việc, trong tư tưởng của mỗi người chúng ta.

Như thế chúng ta có thể tiếp tục được lợi lạc từ gia hộ của ngài để tiến triển trên con đường tâm linh của ta. Quả thực, tôi cảm thấy buồn cho những người không bao giờ gặp bậc vĩ đại này và trong thực tế sẽ chẳng bao giờ gặp ngài. Về phần tôi, sau khi trải qua mười hai năm cả ngày lẫn đêm gần gũi vị Thầy của mình cùng các bằng hữu tâm linh, tôi đã nhận từ ngài nhiều giáo lý hơn bản thân mình từng ao ước. Vì thế giờ đây, việc nỗ lực thực hành những lời dạy này trong cuộc đời và hợp nhất chúng trong con người mình thì hoàn toàn phụ thuộc vào mỗi người. Như ngài đã nói: “Đừng bao giờ quên là cuộc đời này trôi qua nhanh chóng biết bao, như một ánh chớp mùa hè hay một cái vẫy tay. Giờ đây bạn có cơ hội để thực hành Pháp, đừng lãng phí một chốc lát duy nhất về bất kỳ điều gì khác”.

Matthieu Ricard

Việt dịch: Thanh Liên 

Nguồn: Lời dạy cuối cùng của Đức Dilgo Khyentse Rinpoche