Những điểm này áp dụng cho thực hành sơ khởi bên ngoài cũng như bên trong. Chúng là giáo lý cốt tủy của Patrul Rinpoche và Khenpo Ngawang Pelzang[1] và là kim chỉ nam của tôi trong nhiều năm qua. Tôi cũng hy vọng rằng, sau khi thọ nhận những giáo lý này, các bạn đều sẽ làm chủ sự thực hành và tiếp tục nương theo chúng trong suốt cuộc đời. Vài bài tập mà ngày nay người ta thực hành, chẳng hạn Yoga hay khí công, nhằm có được sức khỏe tốt hơn hay chữa lành bệnh tật, thì khác với điều mà chúng ta đang nói ở đây. Hãy cố gắng tránh xa chúng. Trong trường hợp của tôi, kể từ khi tôi được chăm sóc bởi vị thầy từ ái – Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche[2], tôi đã noi theo những chỉ dẫn này. Mong các bạn cũng sẽ phát nguyện thực hành như vậy.

Những điều sau đây định nghĩa rõ ràng các thực hành mà người ta làm trong khi nhập thất hàng ngày, tức là, điều mà họ làm từ sáng tới đêm liên quan đến thực hành Pháp, chính thức cũng như không chính thức. Tùy theo cấp độ riêng của mỗi hành giả, họ có thể chia thời gian thành hai, ba, bốn hay sáu thời công phu. Thậm chí nếu không thể có sáu thời chính thức, hãy cố gắng duy trì ít nhất một thời buổi sáng hay một thời buổi tối. Một người bạn cùng lớp mà tôi biết, người rất bận rộn, một quan chức cấp cao trong chính quyền, đã duy trì thực hành một thời vào buổi tối liên tục trong sáu hay bảy năm.

Chắc chắn các bạn cũng có thể sắp xếp được thời gian và địa điểm để thực hành Pháp, miễn là bạn thiết lập niềm tin với Giáo Pháp. Niềm tin rất quan trọng. Với niềm tin, ngay cả việc bị bỏ tù cũng không thể cản người ta đắc thân cầu vồng, điều mà nhiều hành giả vĩ đại trong quá khứ đã minh chứng. Ngày nay, chúng ta thường nghe thấy những lời than phiền rằng, “Bạn biết đấy, tôi chẳng có tự do để hành trì, gia đình tôi chẳng hợp tác”. Nhưng dù bạn chẳng có chút tự do nào, nó cũng chẳng thể tệ hơn một tù nhân. Nếu một tù nhân còn có thể thực hành Pháp, bạn cũng cần có thể. Vì thế, dù lịch trình bận rộn ra sao, hãy cố gắng hết sức để dành thời gian cho ít nhất một thời công phu; yêu cầu tối thiểu này cũng áp dụng cho các tình nguyện viên đang làm việc trong học viện của chúng ta. Nếu người ta không thể để ra ba mươi phút thực hành, họ có thể đã sinh về trong “Cõi giới không rảnh”.

Sau đây là một lời giới thiệu ngắn gọn về thực hành hàng ngày. Nhìn chung, truyền thừa Longchen Nyingtik (Tâm Yếu Đại Quảng Trí) nhấn mạnh vào thiền định chính thức, điều được thực hiện trong ba giai đoạn: buổi sáng, ban ngày và buổi tối.

THỰC HÀNH SÁNG SỚM

Buổi sáng, đầu tiên hãy quán tưởng rằng chư Phật, Bồ Tát cùng chư đạo sư truyền thừa đang chơi chuông kim cương và trống damaru, đánh thức bạn khỏi giấc ngủ của vô minh và ngu dốt.

Khi bạn thức dậy, lập tức hãy tụng “Lama Chenno, Lama Chenno”, kêu gọi lòng từ ái của thầy hướng tới bạn hoặc trì tụng Mật chú Trăm Âm hai mươi mốt lần. Sau đấy, ngồi trên giường và quán chiếu về những giấc mơ trong đêm qua: Chúng là thiện hay không? Nếu bạn thấy rằng mình đã có những giấc mơ bất thiện, hãy quở trách bản thân; nếu bạn đã có những mơ thiện lành, hãy hoan hỷ và hồi hướng công đức.

Sau khi thức dậy khỏi giường, lễ lạy ít nhất ba lần trước những lịch trình buổi sáng khác, chẳng hạn rửa mặt, đánh răng, vào nhà tắm hay tương tự. Kế đó, hãy lau dọn phòng thờ và cúng dường nước cũng như hương lên chư Phật.

THỜI KHÓA CHÍNH THỨC VÀO BAN NGÀY

Điều này bao gồm ba phần: thực hành sơ khởi, chính yếu và kết thúc.

1. Thực hành sơ khởi

Khi đã hoàn thành các nhiệm vụ cần thiết, hãy đóng cửa lại và bắt đầu thực hành. Theo Dẫn Nhập Lời Vàng Của Thầy Tôi của Khenpo Pelzang, có ba điểm trọng yếu:

1. Điểm trọng yếu về thân:

Hãy ngồi trên một tấm nệm thích hợp, thả lỏng thân thể và tâm thức và thư giãn. Ngồi trong tư thế bảy điểm Tỳ Lô Giá Na:

(1) Chân bắt chéo trong tư thế kiết già hoặc bán già. (2) Hai tay để trong ấn bình đẳng phía dưới rốn. Tay phải bên trên tay trái, hai ngón cái chạm nhau. (3) Xương sống thẳng, không nghiêng trái, phải hay trước, sau. Kinh điển nói rằng thân thẳng dẫn đến kinh mạch thẳng, kinh mạch thẳng dẫn đến tâm thức bình thản, và điều này khiến sự tỉnh thức khởi lên tự nhiên. (4) Cổ hơi cúi; không dựa vào phía sau, không nghiêng trái hay phải. (5) Vai thả lỏng, không ép chặt vào ngực. (6) Mắt hơi mở, không mở rộng quá, nhìn về phía chóp mũi. (7) Lưỡi chạm vào vòm miệng.

2. Điểm trọng yếu về khẩu:

Thông thường, thuật ngữ này liên quan đến việc tụng đọc hay trì tụng, nhưng ở đây không phải vậy. Điểm trọng yếu là về thở – trục xuất hơi thở cũ chín lần.

Để trục xuất hơi thở cũ, hãy nắm tay kim cương[3] với tay phải và ấn xuống kinh mạch vĩ đại trên đùi phải. Với tay trái kết ấn kim cương ba chấu, chặn lỗ mũi trái. Thở ra từ lỗ mũi phải, quán tưởng rằng mọi nghiệp liên quan đến sân hận mà bạn và hữu tình chúng sinh đã tích lũy từ vô thủy biến thành khói trắng, thứ bay ra ngoài[4].

Sau đó, hãy tạo nắm tay kim cương với tay trái và ấn xuống kinh mạch vĩ đại trên đùi trái. Với tay phải kết ấn kim cương ba chấu, chặn lỗ mũi phải. Hãy đẩy hơi thở cũ ra từ lỗ mũi trái, quán tưởng rằng mọi nghiệp liên quan đến tham lam mà bạn và mọi chúng sinh tích lũy từ vô thủy biến thành khói đỏ tràn khắp bên ngoài.

Cuối cùng, hãy tạo nắm tay kim cương bằng cả hai tay và ấn xuống kinh mạch vĩ đại trên hai đùi. Đẩy hơi thở cũ ra từ cả hai lỗ mũi, quán tưởng rằng mọi nghiệp liên quan đến vô minh mà bạn và mọi tha nhân đã tích lũy từ vô thủy biến thành khói đen tràn khắp bên ngoài.

Đó được gọi là pháp trục xuất hơi thở cũ chín lần[5]. Vài chỉ dẫn nói rằng tiếp theo là trì tụng nguyên âm, phụ âm Phạn ngữ[6] và thần chú Duyên Sinh[7] hoặc nếu bạn gặp khó khăn trong việc trì tụng chúng, hãy tụng Om Ah Hung, để tịnh hóa khẩu nhờ sự ban phước tam kim cương[8] của chư Phật và Bồ Tát.

Trục xuất hơi thở cũ theo cách này dường như chẳng gì khác một bài tập du-già thông thường, nhưng thật sự, quá trình này cho phép chúng ta đẩy những cảm xúc tiêu cực của tham, sân và si khỏi tâm. Giống như chúng ta rửa bát sau khi ăn hay rửa thùng trước khi đổ nước sạch vào, chúng ta cũng súc rửa những chất bẩn khỏi tâm bằng cách trục xuất hơi thở cũ trước khi thiền định.

3. Điểm trọng yếu về ý:

Điều này bao gồm hai khía cạnh: thái độ đúng đắn và cầu nguyện đến vị thầy.

1. i) Thái độ đúng đắn

Điều quan trọng là quán xét thái độ hay động cơ của bạn trước khi thực hành Pháp.

Nếu thái độ là trung lập, hãy biến nó thành thiện lành.

Nếu nó là bất thiện, hãy từ bỏ ngay lập tức và không cho nó khởi lên.

Có hai kiểu thái độ thiện lành – thế gian và xuất thế gian. Thái độ thiện lành thế gian là những người tìm kiếm sự bảo vệ khỏi sợ hãi, với mong muốn xoa dịu bệnh tật hay nguy hại từ kẻ thù, và những người tìm cách cải thiện số phận, chẳng hạn muốn của cải, sức khỏe, vẻ đẹp và danh tiếng. Đây không phải là thái độ thích hợp để thực hành Pháp và cần phải từ bỏ. Thái độ thiện lành xuất thế gian bao gồm những vị ở các cấp độ Thanh Văn, Duyên Giác Phật và Bồ Tát. Trong đó, thái độ của chư Thanh Văn và Duyên Giác Phật sẽ không được nương theo, bởi họ chỉ tìm kiếm giải thoát cá nhân nhờ đạt đến Niết bàn. Điều mà chúng ta nên hướng đến là thái độ của Bồ Tát – mong muốn làm lợi lạc vô số hữu tình chúng sinh để họ thoát khỏi khổ đau và các nguyên nhân của nó và cuối cùng đạt đến Phật quả viên mãn. Nói ngắn gọn, vun bồi một thái độ đúng đắn nghĩa là chúng ta khởi lên Bồ đề tâm chân chính, hoàn toàn từ bỏ những ý nghĩ gây hại và thậm chí là những thái độ thiện lành thế gian.

1. ii) Cầu nguyện đến vị Thầy

Hãy quán tưởng trong bầu không gian trước mặt, khoảng ba mươi xen-ti-mét phía trên đầu bạn, ngai sư tử và hoa sen nghìn cánh, nở rực rỡ, trên đó là vị thầy gốc vinh quang của bạn. Nếu bạn có niềm tin mạnh mẽ với ngài, hãy quán tưởng ngài như cách ngài xuất hiện, giống như sự quán tưởng về Đức Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche mà Đạo Sư Du Già Nhanh Chóng Ban Tặng Ân Phước miêu tả. Nếu không, hãy quán tưởng thầy bạn trong hình tướng một vị Bổn tôn như Quán Thế Âm, Phật Thích Ca Mâu Ni hay Liên Hoa Sinh.

Với lòng sùng mộ mãnh liệt, hãy nhất tâm cầu nguyện: “Bậc đạo sư vinh quang, hiện thân trí tuệ của chư Phật và Bồ Tát khắp mười phương, Như Ý Bảo Châu, con cầu nguyện đến ngài từ sâu thẳm trái tim. Xin hãy hướng về con với lòng bi mẫn của ngài, xin hãy ban phước gia trì cho con! Xin hãy gia trì để tâm thức con thấm nhuần Giáo Pháp! Xin hãy gia trì để mọi vô minh và che chướng của con được tiêu trừ! Nguyện cầu con thành tựu mọi mục tiêu và đạt giác ngộ tối thắng!”.

Đặc biệt, nếu bạn đang trong giai đoạn thiền định về thân người quý báu, hãy cầu nguyện: “Bậc thầy tôn quý, bất cứ điều gì ngài đã chứng ngộ về thân người quý báu, nguyện cầu sự chứng ngộ tương tự cũng khởi lên trong tâm con!”. Nếu bạn đang thiền định về lẽ vô thường, hãy cầu nguyện: “Bậc thầy tôn quý, bất cứ điều gì ngài đã chứng ngộ về vô thường, nguyện cầu sự chứng ngộ tương tự cũng khởi lên trong tâm con, ngay bây giờ và tại đây!”. Với sự kính trọng và sùng mộ sâu sắc nhất, hãy liên tục cầu khẩn và trì tụng lời cầu nguyện của bậc thầy bảy hay hai mươi mốt lần. Với thực hành hiện tại của chúng ta, tôi yêu cầu các bạn lễ lạy khi đang cầu cầu nguyện với niềm tin mãnh liệt.

Kết thúc phần cầu nguyện, hãy quán tưởng vị thầy tan thành ánh sáng và tan vào bạn, trí tuệ của ngài hoàn toàn hòa nhập với tâm bạn. Trong trạng thái này, hãy an trú trong sự bình thản càng lâu càng tốt, không chạy theo những ý niệm quá khứ, không nắm giữ những ý niệm hiện tại cũng không chào đón những ý niệm tương lai.

Phần miêu tả trên đã giới thiệu những điểm trọng yếu về thân, khẩu và ý cho các pháp tu sơ khởi; xin hãy thấu triệt và khắc ghi. (Trong điểm trọng yếu về ý, cầu nguyện đến vị thầy về bản chất là thực hành Đạo Sư Du Già.) Mặc dù Đạo Sư Du Già có thể được gọi là pháp tu sơ khởi, nó dứt khoát có thể được thực hành như một pháp tu chính yếu, trong đó chúng ta kết hợp lễ lạy với những lời cầu nguyện đến đạo sư và kết thúc bằng lời hồi hướng. Nếu bạn thực hành Đạo Sư Du Già như một phần của các pháp tu sơ khởi, bạn sẽ bắt đầu thực hành chính yếu sau khi kết thúc phần Đạo Sư Du Già.

1. Thực hành chính yếu

Thực hành chính yếu là gì? Nó bao gồm sự quán chiếu về Thân người quý báu, Vô thường… Hãy thiền định về chúng, lần lượt từng điểm, nương theo các chỉ dẫn riêng biệt. Ví dụ, hôm qua các bạn đã quán chiếu về tám tự do thì hôm nay các bạn sẽ chuyển sang mười thuận duyên. Làm vậy, sự xác quyết sẽ khởi lên trong các bạn, rằng thật may mắn khi được sinh làm người, thoát khỏi khổ đau của địa ngục, ngạ quỷ và súc sinh. Chúng ta cần hiến dâng cuộc đời cho việc thực hành Thánh Pháp không ngơi nghỉ cho tới khi đạt được giác ngộ viên mãn.

Đây là những chỉ dẫn cốt tủy của Khenpo Pelzang. Trong các bình giảng mà học trò của ngài, trong đó có Sangye Dorje – một hành giả tám mươi tuổi người Nepal, kết tập lại, ngài khuyên rằng hành giả cần dành ít nhất 146 ngày để thực hiện các thiền quán từ “Thân người quý báu” đến “Phát khởi Bồ đề tâm”. Nếu họ thực hành theo các pháp tu sơ khởi trong An Trú Trong Chân Tính [của Tổ Longchenpa], ít nhất 100 ngày là cần thiết để hoàn thành bốn pháp tu sơ khởi phổ thông, theo truyền thống của chư đạo sư truyền thừa. Lần này, tôi thúc giục các bạn thực hành các pháp tu sơ khởi; nó không phải chỉ là một ý tưởng chợt đến với tôi. Trong suốt cuộc đời, tôi luôn trân trọng An Trú Trong Chân Tính và Lời Vàng Của Thầy Tôi; vì thế, tôi đã ban các giáo lý về Chỉ Dẫn Ý Nghĩa Về Ba Thiện Hạnh Của An Trú Trong Chân Tính và Lời Vàng Của Thầy Tôi mười năm trước. Hôm nay, tôi vẫn cảm thấy y như vậy. Có nhiều người chuyển từ thực hành này sang thực hành khác – thay đổi các vị Thầy hay thậm chí là đi theo các vị thầy ngoại đạo để học các pháp Yoga. Kết quả từ việc thực hành của họ chỉ là một mớ hỗn độn. Điều này thật đáng tiếc. Tôi thành tâm mong rằng các bạn sẽ thiết lập được thực hành căn bản, nương theo chúng bất kể ngày đêm. Bây giờ tôi đang chia sẻ với các bạn kinh nghiệm hành trì của bản thân; nó có thể hữu ích với vài người, nhưng với người khác thì không.

III. Kết thúc

Sau khi thiền định về một chỉ dẫn trong nửa giờ hoặc một đến hai giờ, bạn muốn hồi hướng cho chúng sinh mọi công đức từ sự hành trì. Hãy niêm phong sự hồi hướng bằng con dấu của trí tuệ không quan niệm. Nếu điều đó nằm ngoài khả năng của bạn, đơn giản nghĩ rằng:

“Chư Phật và Bồ Tát 

Đã hoàn hảo hồi hướng công đức thế nào

Con nay xin hồi hướng công đức như vậy”.

Hãy tụng đọc toàn bộ Phổ Hiền Đại Nguyện nếu bạn có thời gian. Nếu không, hãy tụng đoạn kệ sau:

 “Văn Thù Bồ Tát trí tuệ cao vời vợi,

Phổ Hiền Bồ Tát hạnh nguyện thật rộng sâu,

Noi theo gương sáng trí hạnh của hai ngài,

Bao nhiêu căn lành con đều xin hồi hướng”[9]. 

THỰC HÀNH LÚC ĐI NGỦ

Buổi tối, sau khi đã hoàn thành việc thực hành bốn hay sáu thời và bỏ các đồ cúng dường lên chư Hộ Pháp, bạn cần lạy ba lần trước khi nghỉ. Sau đó, ngồi trên giường và xem xét kỹ lưỡng lại thực hành của bản thân trong cả ngày. Nếu thấy rằng bạn đã làm tốt, hãy hoan hỷ và hồi hướng công đức cho mọi chúng sinh. Nếu phát hiện ra thiếu sót, hãy quở trách bản thân, nghĩ rằng, “Những người khác thực hành rất tốt mỗi ngày, tôi vẫn chưa làm tốt dù đã thọ nhận nhiều chỉ dẫn cốt tủy từ đạo sư. Tôi thật tệ!”. Hãy trừng phạt bản thân một cách nghiêm khắc, như Khenpo Pelzang từng nói, bằng cách véo mình cho tới khi bạn bị đau. Sau đấy, hãy đi ngủ.

Khi đi ngủ, hãy ngủ trong tư thế sư tử hoặc ngồi trong thế thiền định cả đêm như vài hành giả thường làm. Theo các chỉ dẫn từ chư đạo sư Longchen Nyingtik, chúng ta quán tưởng bông sen bốn cánh trong tim[10], phía trên, vị Thầy của chúng ta tan thành ánh sáng; kế đó, chúng ta chìm vào giấc ngủ trong khi tận hưởng vô số ánh sáng từ bậc thầy. Hoặc quán tưởng ánh sáng chói ngời của đạo sư chiếu khắp thế gian, thứ tan vào chúng ta và sau đó, chúng ta tan vào vị Thầy và vị Thầy tan hòa vào Pháp giới. Trong trạng thái này, thoát khỏi các ý nghĩ quan niệm, hãy nhập vào tịnh quang giấc mộng. (Nếu bạn chưa thọ nhận các giáo lý Du già Mộng, hãy cứ chìm vào giấc ngủ trong sự không-bám chấp.) Nhiều hành giả thuộc thế hệ trước thường bắt đầu một ngày bằng cách trì tụng Mật chú Trăm Âm hay cầu nguyện đến chư đạo sư khi tỉnh dậy. Suốt cả ngày, trong mọi hoạt động – đi, đứng, nằm, ngồi – tâm thức không bao giờ không nhớ đến chư đạo sư và Tam Bảo. Đêm đến, các vị tiếp tục tụng: “Lama Chenno, Lama Chenno …”. Họ thiếp đi trong trạng thái hợp nhất với tâm trí tuệ của bậc thầy.

Ngày nay, các hành giả không như vậy. Họ chẳng để tâm đến việc thiền quán khi tỉnh dậy và dành cả ngày trong xao lãng. Khi đi ngủ, họ như hòn đá ném vào giường và lập tức ngáy to, như chú lợn béo. Nổi trôi vô phương hướng từ ngày này qua ngày khác, năm tháng trôi qua chỉ trong một cái nháy mắt; nó thực sự không phải là lối sống tốt nhất. Vì thế, hãy nỗ lực trở thành một hành giả chân chính, duy trì thực hành đều đặn cả đời.

Hãy không ngừng cầu nguyện đến vị thầy và Tam Bảo. Cầu nguyện rằng tâm bạn sẽ trở nên tốt hơn. Đấng Toàn Tri Longchenpa nói rằng, “Nếu người ta không thực sự hành trì, thậm chí nắm trong tay Tam Tạng cũng chẳng hữu ích lúc chết”. Vì vậy, khi nghiên cứu Giáo Pháp, chúng ta cần thực hành tinh tấn!

Phần Phụ Lục:

Lời khuyên của Khenpo Sodargye sau buổi giảng

Tôi vừa trao truyền cho các bạn những chỉ dẫn cốt tủy từ Khenpo Pelzang kết hợp giáo huấn của Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche cũng như bình giảng về Longchen Nyingtik. Tôi đã đi theo con đường này trong nhiều năm. Sau khi làm vậy, tôi chắc chắn bản thân sẽ tiếp tục duy trì trong phần sau của cuộc đời. Bản thân chẳng hề có thành tựu lớn lao nào, có lẽ tôi không nên nói nhiều. Nhưng bởi các bạn đã bắt đầu thực hành vào năm nay và có thể sẽ làm vậy trong tương lai, tôi cảm thấy mình cần chia sẻ vài kinh nghiệm. Tôi không xem đây là một bí mật, mà là chỉ dẫn thực tiễn cho sự tiến bộ tâm linh. Tôi không bao giờ tưởng tượng rằng khi thức dậy, tôi có bay đến đâu đó theo ý muốn và khi tôi đi ngủ, tôi có thể lập tức bước vào tịnh quang giấc mộng. Đây là vài điều không thực tiễn và chúng cũng sẽ không xảy ra.

Là người mới, đơn giản hãy thực hành theo trình tự này trong cả ngày. Bạn có thể thấy vài điểm khác biệt giữa các giáo lý, ví dụ tự hỏi tại sao màu sắc của hơi thở cũ bị trục xuất được miêu tả là đen trong một bản văn và nhiều màu ở bản văn khác. Chẳng cần phải lo lắng về những khác biệt nhỏ này. Mỗi vị Thầy giải thích theo cách thức hơi khác biệt. Tôi nương theo các bình giảng Longchen Nyingtik và cũng kết hợp với những chỉ dẫn cốt tủy mà tôi thọ nhận từ Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche. Đừng lo lắng về những khác biệt.

Điều quan trọng là bắt đầu thiền định về bất kỳ chỉ dẫn nào bằng cách đầu tiên thực hành Đạo Sư Du Già. Chư đạo sư truyền thừa của chúng ta dạy rằng sự viên mãn của mọi thành tựu đến từ lòng sùng mộ trọn vẹn và chí thành cầu nguyện đến bậc thầy. Nhờ Đạo Sư Du Già, chúng ta cầu khẩn ân phước gia trì từ đạo sư rằng dù thiền định về điều gì, ý nghĩa của nó cũng sẽ thâm nhập tâm thức chúng ta. Mặt khác, nếu bạn lao vào thiền định ngay lập tức sau khi trì tụng lời cầu nguyện quy y, bạn đang đi ngược lại truyền thống của truyền thừa Longchen Nyingtik.

Tôi không có nhiều chỉ dẫn liên quan đến thực hành của riêng bản thân để trao cho các bạn. Nhưng kể từ ngay đi theo Ân Sư hai mươi năm trước, tôi đã trung thành với thực hành này, chừng nào sức khỏe còn cho phép. Những thực hành sâu xa hay tối thắng trong các cuốn sách khác nhau không bao giờ khiến tôi sai lạc. Nhiều đạo sư truyền thừa, cũng như Ân Sư của tôi, luôn trung thành với một chỉ dẫn cốt tủy suốt cuộc đời. Tôi cũng đã làm như vậy. Tôi hy vọng các bạn cũng thế.

Các giáo lý được ban hôm nay rất, rất quan trọng. Hãy khắc cốt ghi tâm!

Đức Khenpo Sodargye Rinpoche

Nguyên tác: The Essential Points In Daily Meditation

Bản dịch Việt ngữ của Pema Jyana.
Mọi sai sót là lỗi của người dịch, xin thành tâm sám hối trước Tam Bảo, Tam Gốc.
Mọi công đức có được, xin hồi hướng hết thảy chúng sinh.

[1] Khenpo Ngawang Pelzang tức Khenpo Ngakchung (1879-1941) là một trong những vị đạo sư Đại Toàn Thiện quan trọng và có tầm ảnh hưởng nhất trong thời đại gần đây. Ngài được xem là hóa thân của Tổ Vimalamitra, người tiên đoán rằng sẽ xuất hiện một trăm năm một lần.

[2] Khenpo Jigme Phuntsok Jungne (1933-2004) là vị tái sinh của Terton Sogyal Lerab Lingpa và hiện thân của Mipham Rinpoche. Ngài đã phát lộ rất nhiều Terma ở Tây Tạng, Bhutan, Trung Quốc, Nepal và Ấn Độ. Ngài đóng vai trò quan trọng trong việc chấn hưng Phật giáo ở Tây Tạng sau thời Cách Mạng Văn Hóa. Trong phần sau của cuộc đời ngài, hơn 10000 học trò đã vân tập quanh ngài tại Larung Gar ở Sertar miền Đông Tây Tạng.

[3] Nắm tay kim cương: Ấn ngón cái vào gốc ngón áp út, tạo thành nắm tay với bốn ngón còn lại.

[4] Hãy tiến hành pháp thở tùy theo từng cá nhân, không có yêu cầu riêng biệt nào về độ dài.

[5] Cửu Tiết Phật Phong – ND.

[6] Nguyên âm Phạn ngữ: om a a i i u u ri ri li li e ai o au am ah.

Phụ âm Phạn ngữ: ka kha ga gha nga/ cha chha ja jha nya/ tra thra dra    dhra nra/ ta tha da dha na/ pa pha ba bha ma/ ya ra la wa/ sha shha sa ha ksha soha.

[7] Thần chú Duyên Sinh: om ye dharma haytu prabhava haytunte shan tatagato hyawadat teshan tsayo nirodha ewam wadi maha shramanaye soha.

[8] Tam kim cương: thân, khẩu và ý kim cương.

[9] Bản dịch của dịch giả Giới Định Tuệ trong Tuyển Tập Các Bài Trì Tụng Hàng Ngày.

[10] “Bông sen bốn cánh” được nhắc đến trong Giọt Tâm Yếu Bí Mật Nhất Của Đạo Sư và Tâm Căn Bản.

ĐỘNG CƠ THÚC ĐẨY

HÃY CÓ một động cơ (tâm nguyện) mong rằng, với sự lắng nghe từng lời trong cuốn luận giảng này bạn sẽ có khả năng nhận biết được toàn bộ con đường đạo đưa tới giác ngộ, nhất là bồ đề tâm. Hãy nguyện cầu sao cho điều này xảy ra tức thì, sao cho bạn có thể khiến điều này cũng xảy ra cho tất cả chúng sanh hữu tình. Hãy nguyện cầu rằng mỗi chữ trong luận giảng này nhiếp phục được tâm của các chúng sanh hữu tình ngay tức thì. Hãy nguyện cầu rằng toàn bộ con đường đạo đưa tới giác ngộ nhất là bồ đề tâm sẽ được phát triển trong tâm của tất cả chúng sanh hữu tình.

Việc lắng nghe luận giảng này sẽ làm lợi chính tâm của bạn và sau đó nhờ vào việc lắng nghe, bạn sẽ có khả năng làm lợi kẻ khác. Khi bạn giải thích luận giảng này cho người khác, mỗi lời nói sẽ có được nhiều năng lực bởi vì bạn đã xác lập được động cơ muốn đem những lợi ích tối đa đến cho các chúng sanh hữu tình khác. Nếu bây giờ bạn xác lập được động cơ như vậy trong khi bạn đang lắng nghe luận giảng này thì sau này lời giảng của bạn sẽ có khả năng điều phục tâm người khác rất nhanh và khiến họ phát sinh đường đạo. Điều này sẽ xảy ra vì nhờ vào năng lực của tâm.

Lúc lắng nghe giáo lý, sẽ rất ích lợi khi nghĩ rằng đây là cách thức mà tất cả chư Phật đang dẫn dắt bạn. Nhiếp tâm được như vậy sẽ khiến cho bạn cảm nhận được mối liên kết gần gũi hơn nữa với chư Phật. Hãy nghĩ rằng chư Phật đang giảng cho bạn nghe, dẫn dắt bạn đạt tới hạnh phúc ở các đời sau, tới được giải thoát và giác ngộ. Hãy cảm nhận được điều này trong lòng. Với sự thiền quán như vậy, tâm bạn sẽ khiến bạn nhận được ân phước của tất cả chư Phật.

Hãy nghĩ rằng: “Dù mất bao nhiêu kiếp, dù khó khăn đến đâu tôi PHẢI đạt được trạng thái trí huệ siêu việt của tâm (từ đây trở đi sẽ dùng từ Phật tánh), thoát khỏi mọi chướng ngại, hoàn tất mọi chứng ngộ vì lợi ích của tất cả chúng sanh hữu tình là mẹ ở cùng khắp không gian. Do đó, tôi đang xác định rõ thái độ đúng đắn để lắng nghe Pháp thiêng liêng, theo đúng những thực hành truyền thống của các vị Lama trong dòng truyền thừa”.

Trong thời gian ngắn ngủi ở Bồ Đề Đạo Tràng linh thiêng quý báu này, nơi nhiều ân phước nhất và vĩ đại nhất này, nơi một ngàn chư Phật sẽ hạ thế, chúng ta nhân cơ hội này hãy tích luỹ công đức vô lượng nếu có thể. Cho nên hãy toàn tâm toàn ý lắng nghe luận giảng này.

HÃY NẮM ĐƯỢC TINH TÚY CỦA THÂN NGƯỜI QUÍ BÁU

Lodro Gyaltsen mở đầu luận giảng Khai mở Cánh cửa Pháp bằng việc cung kính đảnh lễ xưng tán vị thầy, chư Phật, chư Bồ tát, chư hiền thánh Tăng như sau:

Cầu mong sao giáo lý của Đức Phật, cội nguồn của mọi lợi lạc và hạnh phúc của tất cả chúng sanh hữu tình, phát triển dồi dào. Con nguyện cầu giáo lý được phát triển cùng khắp. Con nguyện cầu mọi chúng sanh hữu tình nhận được ân phước vô lượng.

Tựa đề của luận giảng được nhắc lại lần nữa: Khai mở Cánh cửa Pháp: Giai đoạn Đầu của việc Tu Tâm trên đường Đạo Từng bước đến Giác Ngộ , và luận giảng được tiếp tục như sau :

Con quỳ lạy dưới gót chân hoa sen vô nhiễm của Đạo sư, người là một với tất cả chư Phật và chư Bồ tát mười phương và con xin quy y đạo sư.

Với sự cung kính đảnh lễ dưới chân hoa sen của Đạo sư, sự nương tựa vào Đạo sư, con nhận được mọi sự viên mãn. Với sự tôn kính và sùng mộ, con xin đảnh lễ vị hộ pháp bổn tôn đạo sư.

Vì thương yêu tất cả những người mà tự đáy lòng muốn thực hành Pháp, tôi sẽ nói ra đây cách thức thực hành Pháp thiêng liêng. Để làm cho các trí giả hoan hỉ, tôi sẽ tiết lộ bài học được trích dẫn từ các giáo lý của Đức Phật cùng với các luận giảng của các vị tôn giả cũng như các lời dạy của Đạo sư. Hãy lắng nghe với sự tôn kính và sự tập trung nhất tâm.

Vị đạo sư mà Lodro Gyaltsen quì lạy đảnh lễ là Khedrub Rinpoche, một trong những trưởng tử tâm linh của Lama Tsong Khapa. Không chỉ riêng Lodro Gyaltsen tôn vinh xưng tán Khedrub Rinpoche mà còn các thiên nhân như Brahma, Indra và tất cả chúng sanh trong ba cõi. (Quyển sách nói tiếp – ND).

Từ cửa miệng thiêng liêng của Đạo sư quý báu, tinh hoa của chư Phật ba thời, đã tuyên thuyết như sau: “Bạn phải giành lấy càng nhiều càng tốt tinh hoa của đời người quí báu với (tám) tự do và (mười) thuận lợi ngay lúc này. Để được vậy, bạn hãy xem xét sự khác nhau giữa tâm bạn và tâm súc vật”.

Hãy khảo sát tâm của một con thú. Nó nghĩ “Tôi muốn được sướng. Tôi không muốn bị lạnh. Tôi không muốn đói.” Nếu không nghĩ được điều gì khác hơn thế thì bạn cũng không khác hơn con thú. Do đó việc nắm bắt cái tinh hoa của thân người là rất quan trọng và để làm được vậy, bạn không nên bị ràng buộc vào đời sống này.

Bồ tát Shantideva vĩ đại cũng nói trong quyển Bồ Tát Hạnh như sau:

Thật cực kỳ khó khăn để có được thân người hoàn chỉnh này, mà ưu thế được xác định bởi những tự do và những thuận lợi. Vậy nếu không quyết tâm giành lấy những lợi lạc của thân người ngay bây giờ thì làm sao có được lại thân người ở kiếp sau?

Khi hỏi làm sao bạn sẽ có được một tái sinh thân người hoàn chỉnh khác nữa ở kiếp sau, câu hỏi này ám chỉ rằng bạn sẽ không có được một thân người khác nữa trừ phi bạn quyết tâm giành lấy lợi lạc từ chính thân người hiện tại này. Và tại sao bạn cần giành lấy lợi lạc của thân người hiện tại để có một thân người kiếp sau nữa? Tại vì bạn không muốn đau khổ và bạn muốn sung sướng. Chẳng có ai lại muốn khổ đau và không muốn hạnh phúc. Với thân người hiện tại hoàn chỉnh này chúng ta có cơ may tạo nhân duyên được hạnh phúc và tránh khổ đau.

Hạnh phúc và khổ đau đến từ tâm của bạn, không phải từ bên ngoài. Tâm bạn là nhân của hạnh phúc. Tâm bạn là nhân của khổ đau. Để có được hạnh phúc và tránh khỏi đau khổ bạn phải giải quyết tâm của bạn. Nơi giải quyết là ở ngay trong tâm bạn. Bạn cần loại bỏ các yếu tố tinh thần nào, các suy nghĩ nào mang đau khổ đến. Bạn cần xác định những cách suy nghĩ sai trái mang lại khổ đau cũng như những cách suy nghĩ đúng đắn mang đến hạnh phúc. Bạn sẽ làm được như vậy bằng cách nương tựa vào một giáo lý đúng, chẳng hạn như Phật Pháp. Trong tâm của chính bạn – nơi giải quyết vấn đề – bằng sự lắng nghe, suy nghĩ, Thiền định, bạn cố gắng loại bỏ các thái độ tiêu cực mang đến đau khổ và phát triển các thái độ tích cực mang đến hạnh phúc.

Phân biệt đạo đức và phi đạo đức

Ngay lúc này đây, chúng ta đã gặp được Pháp không sai lạc, đó là giáo pháp của Đức Phật đặc biệt là giáo lý Đại Thừa – Cỗ xe Lớn – nó chỉ ra con đường đạo đưa tới giải thoát trọn vẹn và giác ngộ viên mãn. Chúng ta đã gặp đạo sư của Đại Thừa, chúng ta đang có thân người hoàn chỉnh tức là đã có đủ điều kiện cho phép chúng ta đưa giáo lý vào thực hành.

Từ hôm nay, ngay giây phút này chúng ta còn lại một số lượng này của năm, tháng, ngày, giờ, phút, giây để sống. Từng mỗi ngày, giờ, phút, giây này là thời gian quyết định nơi mà chúng ta sẽ đi tới khi đời này kết thúc. Từ nay cho đến khi thoát khỏi luân hồi sinh tử, chúng ta chỉ có hai con đường để đi sau khi chết: đến cõi luân hồi đau khổ hay cõi luân hồi sung sướng. Không có con đường thứ ba. Từng mỗi ngày giờ, phút, giây này là thời điểm để quyết định, để chuẩn bị. Bạn tự chọn lấy quyết định trong từng ngày, giờ , phút, giây này cho đến khi cái chết xảy ra. Bạn có thể quyết định tránh khỏi bị tái sinh làm chúng sanh ở các cõi luân hồi đau khổ và được tái sinh ở các cõi luân hồi sung sướng. Mỗi ngày, mỗi phút này là hết sức quan trọng bởi vì bạn đến gần cái chết hơn sau từng đó ngày, từng đó phút. Bạn hãy suy nghĩ cho kỹ, soi xét tận đáy lòng của bạn. Bạn đang có cơ hội để chọn và chuẩn bị đi đến nơi bạn muốn. Do vậy mỗi phút giây đang có này sẽ cực kỳ quan trọng, cực kỳ quý báu.

Như ngài Long Thọ (Nagarjuna) có nói trong Tràng hoa Quý báu (The Precious Garland):

Các hành động được thúc đẩy bởi tham, sân, si là phi đạo đức. Từ những hành động này xuất hiện tất cả chúng sinh luân hồi đau khổ. Từ những hành động đạo đức xuất hiện tất cả chúng sinh luân hồi luôn sung sướng trong tất cả các đời.

Như ngài Long Thọ giải thích, mọi sự – từ hạnh phúc tạm thời đến hạnh phúc vĩnh cửu, từ những việc khó khăn bất lợi (từ đây trở đi sẽ dùng từ “vấn đề”) xảy ra từng ngày đến những đau khổ về sau ở các cõi luân hồi không dứt, tất cả đều tùy thuộc vào tâm bạn, tuỳ thuộc vào các hành động đạo đức hay phi đạo đức của riêng bạn.

Mỗi hành động liên quan đến hai động cơ thúc đẩy: động cơ nhân và động cơ ngay lúc hành động. Động cơ nhân là động cơ gốc của hành động, là suy nghĩ đầu tiên mà nó xuất hiện trong tâm để tác hành: nó là nghiệp của tâm, là hành vi khởi đầu. Còn động cơ ngay lúc hành động là suy nghĩ của bạn đang khi bạn bị thúc đẩy mà hành động theo bằng thân hay lời: đó là hành động tiếp nối của tâm.

Cho nên, nghiệp liên quan đến các suy nghĩ của tâm. Mang thân của kiếp luân hồi sung sướng (ở cõi trời hay cõi người) hay mang thân của kiếp luân hồi đau khổ (ở địa ngục, ngạ quỉ, súc sinh) tất cả đều là tạo tác của tâm bạn, những kiếp luân hồi này được tạo nên bởi cách suy nghĩ của bạn, bởi các động cơ của bạn, chủ yếu là động cơ nhân.

Bạn không thể quả quyết chắc chắn là sẽ không sinh vào đọa xứ trừ phi bạn đạt được mức độ nhẫn nhục trong giai đoạn chuyển hóa (tức gia hành đạo). Và khi bạn đạt được mức độ này bạn sẽ có được sự tin tưởng trọn vẹn là sẽ không sinh vào đọa xứ. Khi đạt được giai đoạn kiến đạo, bỏ được lòng tham, bạn không tạo ra những nghiệp xấu ác mới, tức là nhân mới của luân hồi.

Nếu bạn không chấm dứt được các chướng ngại do vọng tưởng thì chỉ có hai con đường tái sinh sau khi chết: các cõi thấp hay các cõi cao. Và nghiệp của bạn, tác hành của tâm, là động cơ sẽ quyết định đường nào phải đi.

Dromtonpa, trưởng tử tâm linh của Lama Atisha đã hỏi: “Các hành động được thúc đẩy bỡi bát phong sẽ đưa đến kết quả gì?” Lama Atisha trả lời: “Kết quả là chính nó” Tôi (Lama Zopa Rinpoche) nghĩ “chính nó” có nghĩa là hoàn toàn đau khổ. Và muốn câu trả lời được rõ hơn, Dromtonpa liền hỏi tiếp “sẽ là quả gì ở các kiếp sau?” Lama Atisha trả lời: “Địa ngục, ngạ quỉ, súc sinh”. Điều này có nghĩa rằng bất kỳ hoạt động nào được làm bởi những suy nghĩ bát phong, dính mắc vào cuộc sống này, đều là phi đạo đức.

Nói chung, mười điều phi đạo đức nêu ra sau đây, là những dẫn giải về các nghiệp bất thiện và khi quả được chín sẽ tái sanh vào các cõi thấp: sát sanh, trộm cướp, tà dâm, nói láo, nói lời độc ác, nói chia rẽ, nói thêu dệt, tham lam keo kiệt, ác ý, tà kiến. Có những ví dụ khác như đối với một tu sĩ thọ giới đầy đủ sẽ có một loạt các nghiệp bất thiện phải tránh như đánh người, bỏ giới luật, sám hối một mình. Trong các bài giảng Lamrim Giải thoát Trong lòng Bàn tay, Pabongka Dechen Nyingpo nói rằng đánh người đưa đến quả sẽ sinh vào địa ngục nóng và đau không thể nào chịu nổi, còn việc bỏ giới sẽ sinh vào Địa ngục Đen, nhẹ nhất trong các giới luật là sám hối một mình sẽ tái sanh vào Địa ngục Sống lại.

Trong khi thực hành các phép tịnh hóa như thiền định Kim Cương Tát Đỏa, lễ lạy, cũng như sám hối các việc làm phi đạo đức, việc nhớ lại và hiểu rõ định nghĩa về phi đạo đức là rất quan trọng: đó là, những việc làm bởi bát phong, dính mắc vào đời sống này, đều là phi đạo đức. Nhớ lại định nghĩa bao quát này về thế nào là hành động phi đạo đức, chúng ta sẽ có một tầm nhìn rộng rãi về nghiệp bất thiện cần được tịnh hóa, bằng không, những gì chúng ta sám hối sẽ rất hạn chế. Và không chỉ nghĩ nhớ lại những việc làm trong đời hiện tại mà còn hình dung tất cả các hành động trong vô số kiếp đã tái sinh.

Mặc dù chúng ta nghĩ rằng chúng ta đang thực hành Pháp, nhưng hoặc chúng ta không có động cơ hoặc động cơ quá yếu nên việc thực hành không được trọn vẹn. Chúng ta đang trì chú nhưng tâm bị xao lãng, nên công đức yếu kém và vào cuối thời khóa chúng ta không cúng dường công đức vừa mới tích lũy hay cúng dường với tâm kiêu hãnh nên công đức cũng sẽ yếu kém. Hoặc dù có hồi hướng công đức cho việc thành tựu Giác Ngộ nhưng để sân hận và ganh tị xuất hiện sẽ phá huỷ công đức và làm chậm những kinh nghiệm chứng ngộ trong nhiều kiếp.

Chúng ta tạo phước đức rất nhỏ, ít thiện nghiệp và khi có được phước đức thì cũng không trọn vẹn. Trong khi đó chúng ta lại tạo những nghiệp bất thiện rất mạnh. Nếu cái chết xảy ra bây giờ chắc chắn chúng ta sẽ tái sanh đọa xứ. Và nếu sinh ra ở đó, chúng ta sẽ không có cơ hội tu tập Pháp cho hạnh phúc đời sau và cho sự giác ngộ. Sẽ không có cơ hội để tu tập Pháp cho mình và cho người khác. Chúng ta ngập chìm trong khổ đau và rồi tạo thêm ác nghiệp. Cũng vậy, khi chết và tái sinh trong các cõi thấp, chúng ta tiếp tục lang thang trong luân hồi bất tận.

Chúng ta không chỉ đến gần cái chết khi từng phút giây qua đi mà chúng ta còn đến gần các địa ngục nóng hay lạnh. Trước đây tôi đã lưu ý sự đến gần cái chết nhưng trên thực tế còn tệ hơn nữa, chúng ta đến gần các đọa xứ.

Ba mức độ hạnh phúc

Nếu bạn hiểu được Lamrim, con đường đạo từng bước đến giác ngộ, bạn sẽ biết những lợi lạc với thân người hoàn chỉnh này. Mức độ đầu tiên là hạnh phúc ở các kiếp sau, có nghĩa là sẽ nhận được thân của chúng sanh luân hồi sung sướng như thiên nhân hay thân người. Mức độ thứ hai là giải thoát khỏi luân hồi, vĩnh viễn thoát khỏi gông cùm của nghiệp và vọng tưởng (phiền não). Mức độ thứ ba là đạt được trạng thái vô ưu vô trụ, Giác Ngộ viên mãn, dứt bỏ hẳn hai loại chướng: chướng bởi vọng tưởng và chướng che lấp trí huệ siêu việt. Ba lợi lạc này, nói cách khác là ba mức độ hạnh phúc, là điều Shantideva đã đề cập trong câu thơ nêu ra ở trước, và Shantideva lưu ý chúng ta phải đạt được chúng một khi đang có thân người tái sanh hoàn chỉnh hiện tại này.

Để nhận được ba lợi lạc này chúng ta cần đi theo các con đường đạo từng bước của ba mức độ của ba loại chúng sinh có căn cơ. Mức đầu tiên là sơ căn, được mô tả theo cách sau đây bởi Lama Atisha trong quyển Ngọn đèn Soi đường đến Giác Ngộ. Ngài nói rằng nếu động cơ chỉ nhắm tới việc cắt đứt hoàn toàn sự bám chặt vào cuộc đời này và đạt được thân của chúng sanh luân hồi sung sướng ở kiếp sau thì nhờ vào việc nhận ra những sai trái của hành vi phi đạo đức, hành giả buông bỏ mười điều ác, làm mười điều thiện. Người này vì bảo vệ được nghiệp (làm lành lánh dữ – ND), sống đạo đức, mong có hạnh phúc đời sau, nên là một chúng sanh sơ căn.

Với mức độ thứ hai tức trung căn, hành giả thấy được rằng toàn bộ cõi luân hồi –vọng tưởng cùng với nghiệp sẽ tạo ra các uẩn này – chỉ là đau khổ. Vì bị ô nhiễm bởi mầm mống vọng tưởng nên các uẩn lại tạo ra luân hồi kiếp sau lần nữa. Khi thấy biết luân hồi toàn là đau khổ như trong nhà lửa, người này sẽ quay lưng với luân hồi sanh tử, quyết tâm buông bỏ luân hồi. Họ hoàn toàn không còn bị luân hồi, kể cả những gì tốt đẹp nhất của luân hồi, cám dỗ. Mong muốn của các chúng sinh trung căn là thoát khỏi luân hồi, khỏi gông cùm của nghiệp và vọng tưởng, và phương pháp để đạt được điều này là thực hành con đường đạo của ba tu tập cao hơn, đó là Giới, Định và Huệ (Tam vô lậu học-ND).

Bây giờ ở mức độ thứ ba, người thượng căn, hoàn toàn từ bỏ sự nuông chiều mình, thay vào đó là chăm lo chúng sinh khác, mong muốn đạt giác ngộ tối thượng vì lợi ích của chúng sanh. Phương pháp để đạt được ước nguyện này là thực hành đường đạo của thừa nhân tức Đại Thừa (Paramitayana), họ tu tập lục độ paramitas của một vị Bồ tát (Bố thí, Nhẫn nhục, Trì giới, Tinh tấn, Thiền định, Trí tuệ). Trên căn bản này người thượng căn cũng tu thừa quả tức là Kim cang thừa (Vajrayana).

Việc tu tập con đường thượng căn tùy thuộc vào việc tu tập con đường từng bước của trung căn, một cách tổng quát, họ cần có thái độ hoàn toàn buông bỏ luân hồi và tu tập Tam vô lậu học. Và đến lượt việc tu tập con đường trung căn phải tùy thuộc việc tu tập con đường từng bước của sơ căn, điều này có nghĩa là một cách tổng quát, họ phải có thái độ dứt bỏ sự bám chặt vào cuộc đời này và tu tập Giới hạnh như mười điều thiện. Thuật ngữ một cách tổng quát được dùng ở đây bởi vì thái độ và sự thực hành của đường đạo thứ nhất làm nền tảng cho đường đạo thứ hai và thứ ba, và thái độ và sự thực hành của đường đạo thứ hai làm nền tảng cho đường đạo thứ ba.

Khai mở Cánh cửa Pháp cũng mô tả ba đường đạo như sau:

Bất kỳ ai thực hành Pháp hay các hoạt động thế gian với mong muốn tái sanh ở cõi trời hay cõi người trong kiếp sau thì được gọi là chúng sanh sơ căn. Mọi hoạt động vì động cơ này sẽ là nhân cho cõi luân hồi mà thôi. Bất kỳ ai muốn giải thoát khỏi luân hồi và họ thực hành Pháp quay lưng với các pháp thế gian thì được gọi là chúng sanh trung căn. Những hoạt động như vậy được gọi là thiện đức và là nhân cho sự giải thoát khỏi luân hồi sanh tử.

Bất kỳ ai mà có những hoạt động không chỉ nhằm đạt được sự tự giải thoát mà còn nhắm tới sự giải thoát tất cả chúng sanh thì người đó được gọi là chúng sanh thượng căn. Những hoạt động này là nhân cho sự thành tựu giác ngộ.

Ba loại chúng sanh này được phân biệt hoàn toàn căn cứ theo tâm.

Một chúng sanh có căn cơ phải là một trong ba loại chúng sanh vừa mô tả ở trên. Chúng ta phải soi rọi lại tâm mình, xem có thuộc vào một trong ba loại này hay không. Nếu không, chúng ta cố gắng đi vào được ba loại căn cơ đó.

Súc sinh mang thân người

Như Panchen Lama Losang Chokyi Gyaltsen có giải thích trong luận giảng của Ngài về quyển Ngọn đèn Soi đường đến Giác Ngộ của Lama Atisha như sau:

Những ai sống trên đời chỉ nhắm đạt tới được hạnh phúc của đời này thì thực ra không phải là chúng sanh có căn cơ – họ là những chúng sinh tầm thường.

Các sinh vật chẳng hạn như chuột, muỗi không nghĩ gì khác hơn ngoài sự vui sướng của đời hiện tại, và mọi hoạt động của chúng chỉ để tìm kiếm điều đó thôi. Cho nên chúng là những chúng sinh tầm thường. Những gì chúng nó làm chỉ nhắm tới cuộc đời này chứ không có gì đặc biệt. Khi có được thân người đặc biệt, thân người hoàn chỉnh, chúng ta phải luôn cố gắng làm sao để không giống như những chúng sinh tầm thường, những súc sinh ngu muội. Các hoạt động của chúng ta không thể giống như con vật. Nói cách khác, chúng ta không nên sống một cuộc sống y như các sinh vật không phải con người – các sinh vật đó không có được một thân người quý báu.

Đạt được điều này hay không tùy thuộc vào thái độ của chúng ta. Chúng ta phải luôn canh chừng tâm của mình, coi tâm như một đối tượng mà ta luôn quán sát nó. Chúng ta phải là thám tử theo dõi tâm. Điều này sẽ cho chúng ta sự tự do, cho phép chúng ta nhận ra cách suy nghĩ sai trái hay còn gọi là động cơ phi đạo đức, đồng thời cũng nhận ra cách suy nghĩ đúng đắn hay còn gọi là động cơ đạo đức. Cảnh giác nhận biết các thái độ của chính mình sẽ giúp chúng ta có được sự tự do để chuyển hóa tâm từ phi đạo đức thành ra đạo đức. Được như vậy, đời ta mới vượt trội hơn đời của một súc vật và chúng ta mới hoàn thành được mục tiêu với tư cách một con người. Cụôc sống trở nên có ý nghĩa. Nếu không được như thế thì, giống như một diễn viên trên sân khấu mang mặt nạ hay mang y phục của một vị thần trong điệu vũ tôn giáo, chúng ta đang mang một mặt nạ con người trong khi ở trong tâm, chúng ta là một súc sinh. Chúng ta là một súc sinh mang thân người.

Trong tác phẩm Bồ Tát Hạnh , ngài Shantideva vĩ đại có nói:

Đã nhận được sự tự do này một lần, nếu tôi không luyện tâm cho được đạo đức thì tôi làm gì được khi tôi tái sinh trong các đọa xứ,với vô minh và khổ đau bất tận?

Thật y như một giấc mơ đẹp vì đang có được thân người quý báu này với tám tự do và mười thuận lợi; giống như người hành khất tìm thấy một triệu đô la trong thùng rác.

Shantideva khẳng định rằng nếu chúng ta không luyện tâm cho được đạo đức, chúng ta sẽ sinh vào các đọa xứ mà tiếng Tây tạng gọi là ngen-song. “Ngen” có nghĩa là “xấu ác” chỉ cho nghiệp bất thiện. “Song” có nghĩa “đi tới”. Nghĩa của từ này: vì nghiệp bất thiện một người phải đi tới; tâm thức sẽ di trú vào thân một súc sinh, một quiû đói hay một chúng sinh địa ngục.

Nếu một chúng sinh sinh ra trong thân một con chó, một con heo hay một con sâu chẳng hạn, chúng sinh đó sẽ ngu muội đến nỗi không có được tự do để hiểu được các ý nghĩa của đạo đức và phi đạo đức. Dù có ai ghé sát lỗ tai một con vật giải thích ý nghĩa về đạo đức hay phi đạo đức đó hằng bao nhiêu kiếp thì không có cách nào để con vật hiểu được ý nghĩa muốn nói. Đó là lý do tại sao ngài Shantideva nói “một khi tôi sinh ra trong đọa xứ mê muội và đau khổ bất tận thì tôi còn làm gì được?”. Vào lúc đó chúng ta không thể làm gì được, đối với chúng ta mọi sự đã chấm dứt. Cho nên trước khi có thể tái sanh trong các cõi bất hạnh đó chúng ta hãy khôn ngoan nhanh chóng thực hành Pháp.

 Khi có được thân người quý báu này, bạn sẽ tự do luyện tâm mình cho được đạo đức, luyện tâm theo Pháp, cho nên, bạn hãy tích lũy nhiều thiện hạnh, đặc biệt thiện hạnh chính sẽ là tập trung nỗ lực luyện tâm trên đường đạo từng bước đến giác ngộ để có được ba loại căn cơ. Điểm chính là luyện tâm theo Lamrim.

Thiền định về Lamrim

Trong luận giảng Lamrim, ngài Pabongka Dechen Nyingpo giải thích rằng việc thiền định trực tiếp về Lamrim là rất tốt cho dù chỉ thiền định lời cầu nguyện Lamrim mà Lama Tsong Khapa đã viết trong tác phẩm Nền tảng của mọi Phẩm tính Tốt. Thiền định trực tiếp có nghĩa là chúng ta trì tụng lời cầu nguyện Lamrim, luôn luôn nhất tâm với các ý nghĩa của lời cầu nguyện và nhờ vậy sự thực hành sẽ trở thành sự Thiền định trực tiếp về toàn bộ con đường đạo đến giác ngộ. Sự thiền định này quan trọng hơn nhiều so với việc trì tụng câu chú hay thậm chí cũng quan trọng hơn gặp được Phật. Điều này có thể giải thích được. Tại sao? Ở trong kỳ nhập thất ẩn tu, tại sao chúng ta thiền quán Đạo sư Du già, quán tưởng sự bất khả phân giữa đạo sư và vị hộ pháp bổn tôn? Tại sao chúng ta thiền quán các vị hộ pháp bổn tôn và trì tụng các câu chú rất nhiều biến (lần) như vậy? Là để giúp chúng ta thành tựu con đường đạo Lamrim. Nếu chúng ta không hiện thực hóa được ba căn bản của con đường đạo đến giác ngộ (từ đây trở đi, ba căn bản được hiểu là gồm có: buông bỏ, bồ đề tâm, tánh Không-ND) thì chúng ta sẽ không thể thành tựu được con đường Tantra. Chúng ta có thể có một số kinh nghiệm đến một mức độ nhất định nhưng không thể thành tựu được con đường đó.

Nói ví dụ, nếu không thực chứng tánh Không thì không thể nào đạt được Tịnh quang (Chân như-ND), thân huyễn hay sự hợp nhất của địa vị Vô lậu học giữa thân thiêng liêng thanh tịnh nhiệm mầu hoàn hảo và tâm thiêng liêng nhiệm mầu hoàn hảo. Cũng vậy, nếu không có được ít nhất là mức tâm bồ đề có dụng công thì ngay cả việc Thiền quán nội hỏa cũng không tạo được nhân cho giác ngộ. Không có sự chứng ngộ hiện thực về bồ đề tâm thì không thể thực chứng được Tịnh quang và thân huyễn của giai đọan thành tựu. Để đạt được Tịnh quang, nhân của Pháp Thân (dharmakaya) và thân huyễn, nhân của Sắc Thân (rupakaya) hành giả cần tích lũy vô lượng công đức. Nhân tố giúp tích lũy vô lượng công đức cần có để đạt đến Tịnh quang và thân huyễn, chính là bồ đề tâm.

Khi nhập thất ẩn tu về các hộ pháp bổn tôn, chúng ta trì tụng chú để cho chúng ta có khả năng có được những chứng ngộ Lamrim bên trong tâm chúng ta. Chúng ta thực hành phép tu Đạo sư Du già để nhận được các ân phước để có thể thể hiện được đường đạo Lamrim trong tâm chúng ta. Mọi việc được làm là nhắm tới lý do này.

Sẽ không có cách nào đạt giác ngộ, thành tựu đường đạo Tantra trừ phi ba căn bản được thực chứng trong tâm bạn. Cho dù hành giả có khả năng trì tụng hàng triệu chú và thậm chí thấy được Phật, cũng không có cách nào đạt đến giác ngộ trừ phi người đó thực hiện được ba căn bản của đường đạo . Những gì Ngài PabongKa Dechen Nyingpo nói ở đây thật có ý nghĩa. Để hoàn thành đường đạo Tantra, hành giả phải luyện tâm trên đường đạo chung, đó là ba căn bản của đường đạo, là lamrim; không thể bỏ qua nó được.

Thiền định trực tiếp Lamrim dù chỉ một lần cũng quý hơn các phép tu tập khác bởi vì nó để lại dấu ấn về toàn bộ đường đạo đến giác ngộ trong dòng tâm thức tương tục, khiến sớm muộn gì cũng sẽ hiện thực hóa được toàn bộ con đường. Đây chính là những gì thực sự sẽ mang chúng ta đến giác ngộ. Nếu bỏ qua việc thiền định Lamrim thì cho dù chúng ta ẩn tu bao nhiêu lần hay tu tập bao nhiêu phép tu khác, chúng ta sẽ không tìm thấy sự thay đổi nào trong tâm. Ngay cả sau khi trì tụng chú đến hàng triệu biến, mòn cả xâu chuỗi và ngón tay thì tâm vẫn chẳng thay đổi gì.

Tại sao không có gì xảy ra? Tại sao không có sự thay đổi trong tâm? Tại sao chẳng có sự chứng ngộ nào? Tâm của ta vẫn giữ nguyên mức độ – hay có khi còn tệ hơn – bởi vì trên thực tế, chúng ta không luyện tâm theo Lamrim, đường đạo từng bước đến giác ngộ. Sẽ có nguy hiểm khi bỏ qua sự thực hành cốt lõi này giống như bỏ qua thân cây và lại đi tìm kiếm các cành cây.

Ở phương Tây có nhiều loại hình thi đấu : đua xe, đua ngựa, chạy bộ, đi bộ. Và cũng ngay ở đây khi đi tìm hạnh phúc cho các đời sau hay sự giải thoát và giác ngộ, chúng ta nên có cuộc đua giữa việc tu tập Pháp với cuộc đời này. Hoặc ít nhất chúng ta nên cố làm cho hai điều đó ngang bằng nhau. Trong khi cuộc đời qua đi từng phút, từng giờ, từng ngày – thì chúng ta nên thực hành Pháp làm cho nó ngang bằng với cuộc đời. Như đức Dalai Lama thường nói: “Nếu ta không thể khiến cho toàn bộ thời gian trọn ngày trở thành Pháp thì cũng làm cho ít nhất nửa ngày trở thành Pháp” (và nói như vậy, không có nghĩa là bạn tu tập Pháp từ sáng sớm cho tới buổi trưa và sau đó không tu tập nữa).

Lama Thubten Zopa Rinpoche

Việt ngữ: Nguyễn Văn Điểu

]]> https://kimcuongthua.org/thu-vien-phat-hoc/hieu-biet-cach-thuc-hanh-phap/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/thu-vien-phat-hoc/loi-khuyen-tu-cac-bac-thay-ve-su-qua-tai-trong-thuc-hanh-va-qua-nhieu-gioi-nguyen/ https://kimcuongthua.org/thu-vien-phat-hoc/loi-khuyen-tu-cac-bac-thay-ve-su-qua-tai-trong-thuc-hanh-va-qua-nhieu-gioi-nguyen/#comments Tue, 01 Dec 2015 08:14:19 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=6449 Continue Reading]]> Việc thực hành quá tải trong truyền thống Kim Cương Thừa có thể trở thành một vấn nạn hàng đầu đối với hành giả đang thọ nhận quá nhiều lễ quán đỉnh. Nếu như bạn trở nên căng thẳng trong việc giữ sự thực hành hàng ngày, và nếu sự thực hành này không làm bạn cảm thấy thỏa mãn, thì đó là bởi vì những “sức ép trong sự thực hành,” và khi ấy “sự thực hành còn trở nên đáng sợ hơn việc đóng thuế hàng năm,” Thầy Gelek Rinpoche đã từng nói đùa như vậy trong kì giảng về Vajrayogini. “Ít ra thì ta chỉ phải đóng thuế 1 năm một lần, nhưng thực hành, thì ta phải trả nợ mỗi ngày.”

Đức Dalai Lama đã có lần từng khuyên: “Từ những kinh nghiệm của bản thân, tôi không khuyến khích việc tụng đọc quá nhiều minh chú, và thực hành quá nhiều nghi quỹ. Vì làm như thế thường là kết quả không được tốt lành mấy. Việc chỉ tụng đọc nghi quỹ, trì đọc minh trú cho đến khi bạn líu cả lưỡi lại chẳng tốt lành gì nếu tâm thức bạn không chú tâm vào sự thực hành. Vì thế đừng nên làm thế. Và Thầy đang chia sẻ những kinh nghiệm của chính bản thân mình.”

Gelek Rinpoche cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hạ giảm sự căng thẳng trong việc thực hành quá tải: “Bạn sẽ phải dậy buổi sáng từ rất sớm để thực hành, và rồi bạn nghĩ, ‘cha mẹ ơi, thật là mệt quá đi!’ Và bạn có những suy nghĩ nặng nề này vì bạn không có những kết quả từ sự thực hành.” Gelek Rinpoche cũng nói thêm “Khi có được sự thành tựu trong thực hành”, bạn sẽ không ngần ngại dậy sớm mỗi ngày để thực hành. Rinpoche cũng nói thêm, rằng hầu như mọi sự thực hành đều có phần thiền quán về sự an lạc/ tính không. Và rõ ràng bạn không thể thấy an lạc, nếu bạn đang bị căng thẳng.

Cẳng thẳng: Quá nhiều thực hành – giới nguyện

Một trong những vấn đề với nhiều người thực hành Kim Cương Thừa, đó là có quá nhiều sự thực hành, quá nhiều bổn tôn – Và đồng nghĩa với quá nhiều giới nguyện phải giữ. Trong một khóa giảng ở Gaden Choling, Đại Đức Zasep Tulku Rinpoche đã minh họa vấn đề thực hành quá nhiểu bổn tôn và giới nguyện bằng câu chuyện về ngài A-Tì-Sa. Ngài A-Tì-Sa từng nói: “Người Ấn Độ chúng tôi chỉ thực hành một bổn tôn, và từ đó, thành tựu tất cả bổn tôn; Những người Tây Tạng thì thực hành quá nhiều, và chẳng thành tựu ai cả!”

Tulku Urgyen Rinpoche từng nói thẳng về vấn đề này trong cuốn sách, As It Is – Như là: “Vấn đề này xảy đến vì có quá nhiều hình tướng các bổn tôn, và việc tạo sự kết nối riêng với từng vị trở thành khó khăn.” Và Ngài đưa ra một lời khuyên cho vấn đề này: “Hãy thực hành bất cứ Bổn tôn nào mà các con thích nhất.”

Ngài đã minh họa bằng một ví dụ, “Nếu ta thực hành Kim Cương Tát Đỏa – Vajrasattva, rõ ràng chỉ cần thực hành một Bổn tôn như thế đã hoàn toàn đầy đủ. Hành giả không cần phải liên tục hoán chuyển sang những Bổn tôn khác nhau, lo sợ rằng nếu không làm thế, ta sẽ bỏ lỡ ân phước nào đó, vì việc thực hành chỉ một Bổn tôn, đã đầy đủ hoàn toàn mọi ân phước, thành tựu, và hành giả không bỏ lỡ bất cứ điều gì cả.”

Tulku Urgyen Rinpoche cũng nói thêm: “Nếu con thành tựu một Phật đà, thì con thành tựu tất cả chư phật, nếu con đạt được trạng thái giác ngộ của một Bổn tôn, tức khắc con đạt trạng thái giác ngộ của tất cả bổn tôn. Tất nhiên, việc thực hành nhiều Bổn tôn không sai gì cả. Nhưng vấn đề ở đây, là đừng có nhảy nhót, xoay chuyển sự thực hành liên tục.”

Truyền thống Phương Tây

Việc thực hành chăm chỉ cần mẫn là tối quan trọng nhằm đi thẳng trên con đường Bồ Tát Đạo. Vấn đề nảy sinh khi thay vì chỉ tập trung vào một vị tôn, Người Phương Tây tiếp nhận truyền thống Tây Tạng, và họ tìm cách thọ nhận càng nhiều quán đỉnh càng tốt.

Gelek Rinpoche từng nói: “Theo truyền thống, ở Tây Tạng, ta sẽ thọ nhận 300 hay 400 quán đỉnh khác nhau, nhưng Thầy không chắc là ở phương Tây, các con có cần điều đó không. Thầy không cho rằng các con cần. Ở Tây Tạng, vấn đề là thọ nhận giáo lý nhưng chẳng ai có thể thực hành tất cả được.”

Như Ngài A-tì-Sa đã phê phán những hành giải Tây Tạng thuở ban đầu vì việc “thực hành thọ nhận quá nhiều, nhưng chẳng thành tựu một ai,”, Gelek Rinpoche trong khóa giảng giáo lý Vajrayogini cũng khuyên tương tự đến học trò của Người ở Phương Tây.

Tuy nhiên, không may rằng, với những ai đã thọ nhận quá nhiều quán đỉnh, thì việc tập trung vào một hay số ít tôn trở nên khó khăn, cũng như việc những giới nguyện thực hành với các bậc Thầy.

Giới nguyện thực hành – Không nhất thiết phải là giới nguyện chính.

Gelek Rinpoche từng có lời động viên học trò, những người cảm thấy băn khoăn giữa việc thực hành và giữ một hay nhiều giới nguyện: “Trong một khóa quán đỉnh, bạn không nhất thiết hứa sẽ tụng đọc nghi quỹ … Giới nguyện thực sự là việc giữ những giới nguyện mà ta đã thọ nhận.” Và đó có thể là Nguyện Bồ Tát Đạo hay Nguyện Mật.

Một vị Thầy khác, Lama Jampa Thaye, cũng nhấn mạnh những giáo lý của ngài Atisa để nói về việc thọ nhận quá nhiều lễ quán đỉnh – cũng như những giới nguyện thực hành như sau: “Thực ra, nếu ta cố thực hành quá nhiều Bổn tôn, nghi quỹ, sẽ rất khó có thể đạt được trạng thái phẩm tính của bất cứ Bổn tôn nào cả. Như có một câu ngạn ngữ ở Tây Tạng, “Nếu ta cố thực hành 100 Bổn tôn, bạn sẽ chẳng có được sự lợi lạc của dù chỉ một Bổn tôn. Và khi bạn thực hành hữu hiệu chỉ một Bổn tôn, bạn sẽ có được sự lợi lạc của cả trăm tôn.” Chính bởi thế, dù ta có thể thọ nhận quán đỉnh, nhưng rất có thể vị thầy của ta, sẽ khuyên ta chưa nhất thiết thực hành hay dựa vào Bổn tôn đó trong thời điểm hiện tại.”

Bổn Tôn không nằm ngoài tâm

Đại Đức Zasep Tulku Rinpoche đã đưa ra một hình ảnh ẩn dụ: “Bổn tôn như là tấm gương. Ta quán tưởng bổn tôn ngoài thân ta, nhưng hình ảnh đó lại là hình ảnh phản chiếu chính bên trong ta.”

Đại đức Choje Lama Phunstock cũng nhấn mạnh rằng, Bổn tôn không tách rời khỏi tâm ta. “Thiền quán về bổn tôn là trọng yếu của Kim Cương Thừa. Việc hành giả Kim Cương Thừa thực sự biết rằng bổn tôn không tách rời khỏi tâm ta, mà thực ra Bổn tôn là những hình ảnh giúp ta luyện tâm, quán tâm là hết sức quan trọng. Bổn tôn là những hình ảnh phản chiếu không một tì vết về bản thể tự nhiên, nguyên thủy bên trong tâm ta, và thị hiện ở những hình tướng, màu sắc cụ thể nào đó. Mục đích của sự thực hành của chúng ta là đạt được trạng thái Phật Quả hoàn hảo, và trạng thái này được thị hiện ở 3 hình thức hay hình tướng quả khác nhau – Pháp Thân – Báo Thân và Hóa Thân. Và ta cần biết và hiểu rõ rằng 3 thân này là bất khả phân. Điều này hết sức quan trọng

Ngài nói tiếp: “Sự thị hiện của bổn tôn, là một sự thị hiện của giác ngộ, hoàn toàn không bị trói buộc bởi việc phải xuất hiện trong một hình tướng, màu sắc cụ thể nào đó, mà tất cả Bổn Tôn đều là hình ảnh phản chiếu những mong muốn và mong cầu của bản thân ta. Vì Bổn tôn chính là hình ảnh của hành giả với những khả năng, mong cầu khác nhau, nên một số bổn tôn sẽ có thân tướng màu trắng, như Đức Quán Thế Âm cao quý, một số tôn khác sẽ có màu xanh, màu vàng, màu đỏ hay xanh lá cây, cũng như nhiều hình tướng khác. Nhưng thực tế là, Bổn tôn là sự thị hiện của lòng từ bi vô lượng của chư Phật Đà.

Ngài nói tiếp: “Sự thị hiện của bổn tôn, là một sự thị hiện của giác ngộ, hoàn toàn không bị trói buộc bởi việc phải xuất hiện trong một hình tướng, màu sắc cụ thể nào đó, mà tất cả Bổn Tôn đều là hình ảnh phản chiếu những mong muốn và mong cầu của bản thân ta. Vì Bổn tôn chính là hình ảnh của hành giả với những khả năng, mong cầu khác nhau, nên một số bổn tôn sẽ có thân tướng màu trắng, như Đức Quán Thế Âm cao quý, một số tôn khác sẽ có màu xanh, màu vàng, màu đỏ hay xanh lá cây, cũng như nhiều hình tướng khác. Nhưng thực tế là, Bổn tôn là sự thị hiện của lòng từ bi vô lượng của chư Phật Đà.

Vậy sao lại thọ quá nhiều quán đỉnh?

Vậy, câu hỏi cần phải đặt ra là sao vẫn có nhiều người cố thọ quá nhiều quán đỉnh, dù cho Ngài A-tì-Sa đã nói ra như vậy rồi?

Ngài Zasep Rinpoche chỉ ra rằng có nhiều người nghĩ rằng việc thọ nhận quá nhiều quán đỉnh như một ‘ân phước gia trì’. Và với những hành giả khác, thì thường có hai lí do chính, như Lama Jampa Thaye giải thích: “Lí do đầu tiên là những lợi lạc của việc thọ nhận quán đỉnh, là việc thọ nhận quán đỉnh khắc sâu, làm mới những giới nguyện của một hành giả. Nếu có những gãy vỡ trong giới nguyện mật thừa từ những lần thọ quán đỉnh trước, thì những gãy vỡ này sẽ được tịnh hóa sau mỗi lần thọ nhận quán đỉnh. Lí do thứ hai, đó là ta thường có quan điểm cho rằng, dù cho hiện tại có thể ta chưa cần đến, nhưng một lúc nào đó, có thể ta cần nương tựa vào vị Bổn tôn đó.”

Tulku Urgyen Rinpoche từng khuyên các học trò “hãy thực hành Bổn tôn nào họ thích nhất”. Vì không thật sự có một sự khác biệt nào cả giữa các Bổn tôn. Ta không thể nói có những bổn tôn tốt và những bổn tôn không được tốt lắm… Chính những cảm xúc riêng của mỗi người tạo nên sự khác biệt khi một số người muốn thực hành Liên Hoa Sinh là bổn tôn chính, trong khi có người khác lại muốn thực hành Quán Thế Âm hay đức Phật Thích Ca, hay Độ Mẫu Tara. Và cảm xúc riêng này ở mỗi người lại khác nhau… Lý do là mọi Bổn tôn về bản chất đều như nhau; sự khác biệt nếu có chỉ là hình tướng, chứ không phải bản chất.

“Chẳng có lí do gì mà Yamatanka không thể tụng đọc Om Mani Padme Hum”

Alexander Berzin đã khoét sâu vào ý tưởng này trong bản luận của ông về ‘6-thời Yoga’: “Chúng ta cần phải ghi nhớ rằng Đức Phật – có nghĩa là chính chúng ta khi chúng ta thành Phật – Có thể thị hiện trong bất cứ hình tướng, hình ảnh nào. Chính vì thế chúng ta không thể nghĩ về những hình ảnh của chư Phật không có chút liên quan nào đến nhau. Như Serkong Rinpoche, bậc Thầy của tôi, từng nói: Yamatanka có thể tụng đọc Om Mani Padme Hum. Chẳng có lí do gì mà Yamatanka không thể tụng đọc Om Mani Padme Hum, hay Yamatanka chỉ có thể tụng đọc minh chú của Yamatanka. Không thể có chuyện Yamatanka bị cấm không thể tụng đọc bất cứ một minh chú nào khác. Và Yamatanka có thể thị hiện trong hình tướng Quán thế Âm, hay Vajrayogini hay bất cứ một vị Bổn tôn nào khác. Chúng ta sẽ thực hành hay trì tụng bất cứ một Bổn tôn nào ta cảm thấy kết nối thoải mái nhất.”

Biếng nhác thực hành là một trạng thái của tâm!

Hiểu dược vấn đề biếng nhác thực hành và ‘có quá nhiều bổn tôn’ đồng thời cũng có thể là một trạng thái của tâm. Trong một bài viết khá thú vị trên trang blog “Tinfoil Ushnisha”, tác giả đã giải thích ý kiến của Khenpo Kathar về vấn đề này như sau: “Với việc bạn biếng nhác thực hành về các bổn tôn, bạn đang biếng nhác nghĩ về các tôn. Nếu bạn cho rằng nếu thực hành một Bổn tôn, có nghĩa bạn chỉ thực hành một bổn tôn đó, không nghĩ hay quan tâm gì đến các Bổn tôn khác, điều này sẽ dẫn đến một vấn đề rằng bạn sẽ có phản xạ muốn lựa chọn trong việc thực hành cácBổn tôn. Nếu bạn nhận ra rằng bằng việc thực hành dù chỉ một Bổn tôn, có nghĩa là bạn đang thực hành tất cả, bạn sẽ không bị vướng mắc vào việc chọn lựa giữa các tôn.” Nói cách khác, cách nhìn và suy nghĩ của bạn hết sức quan trọng.

Chọn lựa bổn tôn?

Lama Jampa Thaye, một vị Thầy thuộc Trung Tâm Hiệp Hội Sakya Quốc Tế và Trung Tâm Karma Kagyu Tây Tạng đã nói như sau: “Chúng ta có thể thay thế Kalachakra, ví dụ: vị thầy chính là Kalachakra, chúng ta chính là Kalachakra. Và đây chính là cách chúng ta nên quán tưởng trong thực hành. Tương tự, chúng ta có thể quán tưởng ta và bậc thầy chính là Yamatanka hay bất cứ vị Bổn tôn nào chúng ta đang thực hành. Tất cả đều như nhau. Vajrayogini. Bất cứ Bổn tôn nào bạn muốn và có kết nối. Điều này hoàn toàn như nhau, không khác biệt. Điều này cũng giống như câu Bách – Tự - Minh – Chú (Chú trăm Âm) cũng có rất nhiều hình tướng khác nhau: Hình tướng cụ thể của Kim Cương Tát Đỏa – Trong hệ thống Guhyasamaja. Ngoài ra có hình tướng của Heruka-tát đỏa – Của hệ thống Chakrasamvara và Vajrayogini. Còn có hình tướng của Yamatanka-tát đỏa của hệ thống Yamatanka. Chỉ khác nhau bởi một vài chủng tự, nhưng chúng hoàn toàn tương đương nhau.

Thực hành vô số tôn - Với những xu hướng khác nhau

Đại Đức Choje Lama Phuntsok, trong một buổi tham luận về Bổn tôn, đã thảo luận lí do mà ta thường thực hành quá nhiều Bổn tôn khác nhau. Do hành giả và Phật tử thường có những thiên hướng, nhu cầu và mục đích khác nhau, nên có rất nhiều vị Tôn khác nhau trong Kim Cương Thừa, khác biệt từ màu sắc thân tướng đến hình tướng. Có thể ví số lượng bổn tôn trong Kim Cương Thừa giống như thực đơn trong những nhà hàng lớn – mọi thực khách đều có thể chọn lựa những món ăn mà họ thấy phù hợp với mình. Kim Cương Thừa cũng vậy, vì Kim Cương Thừa tùy thuộc vào nhu cầu, mong muốn, khả năng, kết nối của mỗi hành giả, để có những bổn tôn phù hợp với hành giả đó, từ đó nâng cao, phát triển sự thực hành của mỗi hành giả. Có những hành giả lại thấy kết nối khi thực hành thiền định về Đức Quán Thế Âm, người khác lại cảm thấy kết nối mạnh mẽ khi thiền về Độ mẫu Arya Tara; có người lại muốn thực hành về Sangye Menla, là đức Phật Dược Sư. Và cũng có những hành giả muốn thực hành về đức Phật A Di Đà.

Hình tướng khác nhau, cùng kết quả

Đại Đức Lama Phuntsok từng giải thích: Những vị Bổn tôn thị hiện trong những hình tướng khác nhau, nhưng dù hình tướng bên ngoài có khác nhau như thế nào, mọi sự thực hành đều có lợi lạc, và đưa đến cùng một kết quả. Có rất nhiều phật tử, học trò muốn thực hành những Bổn tôn Phẫn nộ, như Vajravarahi hay Chakrasamvara hay Kalachakra, hay Mahakala, và một thực tế là những thực hành này đều mang đến cùng một kết quả như khi thực hành về một Bổn tôn hiền hòa nào đó. Có những hành giả lại sợ hãi khi thực hành Mahakala, trong khi, lại có những hành giả thực sự kết nối và muốn thực hành Mahakala, và đây chính là sự khác nhau về thiên thướng, và sở thích cá nhân từng hành giả. Và dù thiên hướng này là gì, thì sự thực hành Kim Cương Thừa bao gồm việc kết nối, nhận ra bổn tôn, và đây là một phương pháp vô cùng thiện xảo tuyệt vời so với những thực hành trong các truyền thống Phật giáo khác.

Sự bảo đảm dành cho hành giả thực hành quá nhiều

Một cách khác để nghĩ về việc thực hành Bổn tôn có thể qua lời giảng của Karma Chagme: “Việc kết hợp tất cả bổn tôn vào thành một Bổn tôn và một minh chú là nền tảng hết sức quan trọng.”

Đại đức Gelek Rinpoche, người lập ra Jewel Heart, trong một khóa giảng về Vajrayogini, đã nói như sau: “Đây là lí do mà mọi người không cần phải nghĩ ‘À, tôi đã có một vị thầy về Vajrayogini đây rồi, nhưng tôi đã quên mất về đức Phật Thích Ca, tôi cũng quên cả đức Phật Dược Sư hay Độ Mẫu Tara rồi. Vậy sự quy y của tôi có bị ảnh hưởng gì không? Có làm sao không?’ Và mọi người không cần phải lo lắng về điều đó. Mọi người chỉ cần nghĩ một Đức Phật là tất cả chư Phật Đà, và Tất Cả Chư Phật đều là một”

Zasep Rinpoche thì nói về vấn đề này theo một cách khác: “Đừng nghĩ rằng sự thực hành của con không còn tác dụng gì nữa chỉ vì con đã lỡ bẻ gẫy giới nguyện thực hành; đừng từ bỏ giới nguyện và hãy thực hành hàng ngày; hãy bắt đầu lại từ đầu. Bậc Thầy từ ái của ta, Tara Tulku Rinpoche đầy trân quý từng nói, “Nếu con quên ăn sáng, con không cần phải từ bỏ bữa sáng nữa. Chỉ cần sáng hôm sau, con hãy nhớ ăn sáng. Vậy thôi. Đơn giản lắm.”

Nguồn: Buddhaweekly

Lược dịch: Hiếu Trịnh - Ananda