2. Khi gặp gỡ tiếp xúc
Với bất kỳ một ai
Nguyện tôi luôn thấy mình
Là kẻ thấp kém nhất
Từ đáy lòng chân thật
Luôn tôn kính mọi người
Như kính bậc tối cao.

3. Nguyện trong từng hành động
Tôi luôn tự xét mình
Phiền não vừa dấy lên
Đe dọa mình và người
Nguyện tức thì nhận diện
Và tức thì dẹp tan.

4. Khi gặp người hiểm ác
Vì bị tâm phiền não
Và ác nghiệp tác động
Nguyện tôi quý người ấy
Như vừa tìm ra được
Kho tàng trân quý nhất.

5. Khi gặp người vì lòng
Ganh ghen và đố kỵ
Miệt thị phỉ báng tôi
Nguyện tôi nhận phần thua
Nhường đi mọi phần thắng.

6. Khi gặp người mà tôi
Giúp đỡ, đặt kỳ vọng
Lại vong ân bội nghĩa
Gây tổn hại cho tôi
Nguyện tôi xem người ấy
Là một đấng tôn sư.

7. Tóm lại tôi xin nguyện
Trực tiếp và gián tiếp
Trao tặng mọi lợi lạc
Cho hết thảy chúng sinh
Nguyện âm thầm gánh chịu
Mọi ác nghiệp khổ não
Thay thế cho chúng sinh.

8. Nguyện những điều nói trên
Không bị vướng ô nhiễm
Bởi tám ngọn gió chướng
Nguyện tôi thấy mọi sự
Hiện ra trong cõi đời
Đều chỉ như huyễn mộng
Cho tâm thôi chấp bám
Thoát ràng buộc luân hồi.

Geshe Langri Tangpa
Việt dịch: Hồng Như
Trích: Tám Thi Kệ Luyện Tâm

Mặt khác ta thấy rằng tất cả các chúng sinh ấy đều có liên hệ với chúng ta. Quả vậy tất cả chúng ta đã lang thang trong vòng luân hồi của các kiếp sống từ những thời gian không có lúc bắt đầu, nên đã có liên hệ với nhau cả rồi. Vào một lúc này hay lúc khác chúng ta đã có liên hệ họ hàng với nhau. Trong quá khứ mỗi chúng sinh đã từng là cha hay mẹ ta, tất cả đến con sâu bọ bé nhỏ nhất mà ngày nay có thể có vẻ vô nghĩa đối với chúng ta. Tất cả các chúng sinh ấy cũng đã chứng tỏ một lòng tốt lớn đối với chúng ta và do đó chúng ta có mối nợ đối với họ. Điều nhận xét ấy đã thúc đẩy chúng ta đáp trả lại tình thương và lòng trìu mến mà họ đã cho ta trong các kiếp sống khác nhau ấy và khiến ta hướng dẫn họ về một con đường đúng để có thể giải thoát họ khỏi đau khổ.

Ta nên nhớ lại lòng tốt mà Bố Mẹ ta đã cho ta trong cuộc sống hiện tại. Khi ta mới sinh, nếu như không có sự cứu giúp của họ, ta không thể sống được, chúng ta hoàn toàn lạc loài, không gì che chở như những con sâu bọ nhỏ, không thể đứng được, không ăn được, không tự vệ được. Nếu chúng ta sinh ra đời được đó là nhờ bố mẹ chúng ta, và nếu chúng ta có thể sống, sống xót và trưởng thành đó cũng là nhờ bố mẹ chúng ta. Họ đã phải đối phó với những hoàn cảnh khó khăn để nuôi chúng ta, dạy dỗ chúng ta, cho chúng ta một hướng đi trong cuộc đời. Không đếm công lao họ đã cho phép chúng ta sống, lớn lên và tươi nở. Không có họ chúng ta không là gì được. Nhớ lại các điều đó và hiểu rằng các chúng sinh trong biển luân hồi trong một lúc này hay lúc khác đã từng có thái độ ấy đối với chúng ta. Đó là điều rất quan trọng. Họ đã cho ta tình thương và lòng tốt mà không tính đếm. Bây giờ đến lượt chúng ta phải phát triển tình thương bất vụ lợi ấy. Chúng ta phải ý thức được nhiệm vụ của chúng ta đối với tất cả các chúng sinh. Điều này dẫn chúng ta đến chỗ tìm được động cơ để giúp đỡ họ.

Tất cả các chúng sinh đã từng có lúc giúp chúng ta. Bây giờ đã đến lúc đáp trả lại, ta không được phân biệt, không được nghĩ rằng: “tôi sẽ chỉ giúp gia đình và những người gần gũi tôi”. Cũng không được phát triển lòng yêu quá đáng: “tôi làm việc cho nước tôi”. Ta phải kính trọng tất cả các chúng sinh và cố gắng đạt đến giác ngộ vì hạnh phúc cả tất cả không trừ ai. Trong chí hướng giác ngộ của chúng ta phải tuyệt đối kết hợp tất cả các chúng sinh được bỏ ai ra dù là một chúng sinh, vì điều đó bất công, thiên lệch. Phải lập lời nguyện sâu xa rằng sẽ hành động cho đến khi giác ngộ, với tất cả nghị lực cần thiết, vì lợi ích và sự giải thoát của họ.

Bởi vì ta hành động vì chúng sinh các khó khăn sẽ không còn được xem như riêng tư. Thật vậy, ta có thể tự nhủ “tất cả các chúng sinh ấy ngày xưa có đếm tình thương, lòng tốt của họ đối với chúng ta không, có cho ta tình thương ấy với ác ý không? Vậy mà mình cảm thấy thật nhiều khó khăn khi đáp trả lại và hành động vì lợi ích của họ”. Nhưng ai than trách, đó không ai khác, chính là cái Tôi chỉ thích an lạc và trốn cái rắc rối. Công việc này khó và sâu xa. Ta phải tìm được nghị lực cần thiết như chính họ cũng đã tìm được nghị lực như thế trong quá khứ, để cho ta những gì ta cần lúc bấy giờ.

Vậy ta không còn là chủ nhân của thân này, của lời nói này và tâm này. Chúng ta đã hiến tặng chúng, giao chúng cho họ. Chúng ta chỉ là người quản trị chúng. Do cái Tôi, tất cả các hoàn cảnh khó khăn được cảm nhận một cách đau đớn. Chớ nên xem trọng điều này và phải tiếp tục kiên trì.

Lama Gendun Rinpoche
Việt dịch: Ani Ngawang Kuntchok Dreulma Viên Huệ
Trích: Thầy Và Đệ Tử

Có một câu chuyện về ngài Asangha. Trong vòng 12 năm, ngài cố gắng quán tưởng đức Phật Di Lặc trong các thời thiền, nhưng ngài không bao giờ thấy được đức Phật này. Một ngày kia, khi Asangha đang trên đường trở về hang động của ngài thì ngài nhìn thấy một con chó bị thương, trên vết thương có đầy giòi. Ngài đã cảm thương con chó với một lòng bi mẫn vô bờ bến. Trước hết, ngài lóc thịt từ chân mình và để trên mặt đất, rồi ngài đặt các con giòi lên đó. Nếu như ngài dùng tay nhặt chúng ra khỏi vết thương của con chó thì chúng sẽ chết, nên ngài đã cúi xuống, dùng lưỡi của mình để lấy chúng ra, để cho chúng khỏi chết. Khi Asangha cúi xuống, nhắm mắt lại, ngài không đến gần vết thương của con chó được, vì vậy ngài mở mắt ra và nhìn thấy đức Phật Di Lặc ngay trước mặt mình, thay vì là con chó. Hy sinh bản thân mình để giúp một con chó bị thương, như ngài đã nhìn thấy lúc ban đầu, đã trở thành một phương tiện tịnh hóa nghiệp chướng vô cùng mãnh liệt; chỉ sau đó thì Asangha mới nhìn thấy được đức Phật Di Lặc mà thôi.

Có rất nhiều câu chuyện như vậy. Hy sinh bản thân mình để bảo vệ dù chỉ một chúng sanh được thoát khổ và đưa họ đến hạnh phúc là một pháp tu tịnh hóa nghiệp vô cùng mạnh mẽ. Nó không chỉ tịnh hóa nghiệp tiêu cực trong bao nhiêu a tăng kỳ kiếp, mà còn giúp bạn tích tập rất nhiều công đức, đưa bạn đến gần giác ngộ hơn nữa. Việc bạn có thể đạt được giác ngộ rất nhanh chóng bằng cách hy sinh bản thân mình chỉ cho một chúng sanh thôi, cũng đã là một lý do để bạn thương yêu người khác rồi. Thương yêu bản thân là một chướng ngại cho sự phát triển của tâm mình, cho sự phát sinh các thực chứng trên đường tu. Nếu bạn chỉ thương yêu bản thân mình, bạn sẽ chẳng bao giờ có giác ngộ. Nhưng nếu bạn thương yêu dù chỉ một chúng sanh thôi, bạn sẽ có được giác ngộ. Thương yêu chỉ một chúng sanh thôi cũng làm cho sự thành tựu giác ngộ trở nên khả dĩ.

Do đó, có một sự khác biệt rất to lớn. Với tâm vị kỷ, bạn sẽ không có hy vọng đạt được giác ngộ, nhưng chỉ cần thương yêu một chúng sanh thôi cũng tịnh hóa được biết bao nhiêu nghiệp chướng và tích lũy công đức lớn lao, đưa bạn đến giác ngộ. Từ các câu chuyện và những lý do này, kết luận mà ta rút ra được là ngay cả một chúng sanh khác thôi cũng quý báu hơn bản thân bạn rất nhiều. Nếu không thể nghĩ rằng chúng sanh quý giá biết bao nhiêu, vì số lượng chúng sanh hữu tình quá to lớn, bạn vẫn có thể thấy được là chỉ một chúng sanh thôi cũng đã quý báu vô cùng rồi. Không có cách nào để giải thích được tất cả những giá trị, lợi lạc mà bạn có thể thu thập được từ một chúng sanh này.

Cái gọi là “tôi”, chính là mục tiêu phải được loại bỏ mãi mãi; cái được gọi là “tha nhân” – ngay cả chỉ một chúng sanh thôi – là đối tượng thọ nhận sự yêu thương mãi mãi. Đây là lý do vì sao khi ta sống vì người khác, cống hiến đời mình cho chỉ một chúng sanh thôi, lại tạo ra niềm vui to lớn nhất và một cuộc đời thú vị nhất. Hạnh phúc thật sự trong đời bạn bắt đầu khi bạn biết thương yêu người khác. Cống hiến đời mình cho tha nhân, thương yêu họ với lòng từ bi, là cánh cửa dẫn đến hạnh phúc, đưa đến giác ngộ.

Lama Zopa Rinpoche
Việt dịch: Lozang Ngodrub, Hiệu đính: Thanh Liên
Nguồn: Thương mến tha nhân

Đức Gyalwa Karmapa thứ 16

Có một kho tàng mà mọi chúng sinh đều có đặc quyền chia sẻ, tham dự: đó là mang nơi mình tiềm năng của sự toàn thiện, của trạng thái thức tỉnh của tâm thức. Đó là cái mà trong Phật giáo Đại thừa gọi là Phật tính: tâm thức được phú bẩm tự nhiên mọi phẩm chất hiểu biết, trí huệ, tình thương và lòng bi, và người nào khám phá ra cái ấy (Phật tính) nơi mình và đến chỗ biểu lộ trọn vẹn cái tiềm năng ấy là “một người đã thức tỉnh” – một trong những nghĩa của chữ Phật – thức tỉnh khỏi giấc ngủ của vô minh. Mọi phẩm chất này đang hiện diện trong mỗi chúng ta, ở trạng thái tiềm năng trong tâm thức chúng ta, và chính vô minh – sự không hiểu biết, hiểu sai bản tính chân thật của những sự vật – cùng tất cả sự tích tập những bất tịnh do vô minh gây ra, đã ngăn chặn những phẩm chất ấy biểu lộ trong sự tròn đầy vinh quang và sống động của chúng.

Tuy nhiên, nếu người ta dần dần trừ bỏ những biến thể méo mó này của tri giác và của những tình cảm, người ta sẽ nhận ra rằng mọi chúng sinh và mọi sự vật của thế giới này, gồm cả và bắt đầu bởi cái tôi, không phải là những thực thể độc lập, mà là những hiện tượng chỉ hiện hữu liên lập, tương thuộc. Trong những điều kiện như thế, rõ ràng rằng làm điều xấu hay điều tốt cho một người nào, trở lại là tự làm cho chính mình. Một khi người ta đã hiểu rằng mọi người đang sở hữu cùng tiềm năng của sự toàn thiện – chính mình, những bạn bè và những kẻ thù ghét mình – và chịu đựng cùng những chướng ngại cho sự thể hiện trọn vẹn bản tính thật sự của mỗi người, người ta từ từ đến chỗ cảm thấy cùng lòng đại bi cho tất cả.

Sự kiện biết rằng tất cả chúng ta đang có trong chúng ta tinh túy của sự toàn thiện mang một hy vọng vĩ đại: lòng bi không phải là cái gì xa lạ hay bên ngoài chúng ta, một mảnh miếng được mang đến mà người ta phải khó khăn cực khổ để có được và thâu hóa vào mình. Đó không phải là một đức hạnh riêng cho những vị thánh có thân thể bằng thanh khí hay những hiện thể ngoài trái đất, mà là một sức mạnh vốn đã hiện hữu nơi chúng ta, dự phần vào chúng ta. Người ta chỉ tưới nước và nuôi dưỡng hạt giống này với sự kiên trì, và rồi nó nảy mầm, lớn lên và trĩu quả. Không thể có chút nghi ngờ nào: nếu bạn nỗ lực hiểu biết tâm thức và điều phục nó, lòng bi sẽ phát lộ và bừng nở dần dần nơi bạn – bởi vì nó đã ở đó, một cách tiềm ẩn. Thậm chí nó tạo thành tinh túy của con người bạn. Những kinh văn cổ minh họa điều đó bằng một hình ảnh rất ấn tượng: nếu bạn lấy sữa và đánh nó, bạn sẽ có bơ. Trong khi bạn có khuấy nước trong hàng thế kỷ, bạn cũng không thể rút ra một gam nào…

Mỗi người mang trong nó tia lửa nhỏ của lòng bi. Ngay cả những người ích kỷ nhất cũng có thể chăm lo cho cha mẹ, con cái, người bạn trăm năm và những bạn bè của họ. Điều ấy người ta cũng thấy trong thế giới loài vật, nơi ngay cả những kẻ giết chóc như rắn hay cá sấu cũng rất chăm lo cho con cái của chúng. Tuy nhiên, loại lòng bi này chỉ dành riêng cho kẻ thân thuộc hay chủng loại mà sự loại trừ nhiều hơn là sự bao trùm. Vậy thì nó rất chật hẹp, nhất là nếu người ta so sánh nó với lòng bi không giới hạn mà tất cả chúng ta đều có khả năng, nếu chúng ta chịu khó để cho nó bừng nở, khai triển nơi chúng ta.

Quyền lực và những kết quả của lòng bi tùy theo mức độ khai triển của nó. Nó càng mạnh mẽ và sâu xa, tác động và phạm vi ảnh hưởng của nó sẽ càng quan trọng. Nếu người ta có khả năng cho lòng bi vũ trụ, người ta có thể cho mỗi người đúng cái mà họ cần, nhưng dù với một ít lòng bi, người ta có thể tự mình sống tốt hơn và làm cho những người khác hạnh phúc.

Có người có thể tự hỏi lòng bi đóng góp cái gì để cải thiện phẩm chất cuộc đời của mỗi người về mặt cá nhân và của xã hội về mặt toàn thể. Càng khai phát lòng bi, người ta dần dần thoát khỏi thế lực của tham lam và thù hận; người ta có thể làm cho gia đình mình, những người gần gũi với mình hạnh phúc hơn, và hạnh phúc ấy của những người này phun vọt trên những người khác. Nếu càng ngày những cá nhân nhổ nơi họ gốc rễ của mọi cuộc xung đột – lòng ích kỷ – và thay thế vào đó tình thương (từ) và bi, tiến bộ này phản chiếu trước tiên lên giai tầng gia đình, rồi môi trường gần gũi, rồi toàn thể xã hội, và cuối cùng toàn thể thế giới. Hòa bình xã hội và hòa bình trong thế giới bắt đầu trong lòng của mỗi cá nhân.

Mặc dù người ta có thể tưởng tượng lòng bi như thế là cái gì, chắc chắn là người ta còn chưa tới đó. Vào lúc này, đã khá khó khăn khi tự nắm mình trong tay mà không là một gánh nặng cho những người khác, và cố gắng không làm tổn hại họ. Nhưng trước khi người ta đến đó, điều này không phải là nhỏ đâu, nó đã là một bước tiến lớn về phía trước bởi vì đó là nền tảng của mọi tiến bộ tương lai. Thật vậy, làm sao cảm thấy lòng bi cho những người khác nếu người ta không trước tiên cảm thấy nó một chút cho mình?

Làm phát triển nơi mình tình thương và lòng bi chắc hẳn là một tiến trình tiệm tiến: một công trình làm đi làm lại cả trăm lần… Nhờ kiên nhẫn và kiên trì, tâm thức phải đi đến chỗ xếp những nếp thói quen tốt đẹp mới, đến mức có thể giữ gìn một thái độ từ bi ngay cả khi mọi sự trục trặc. Người ta sẽ phân biệt ba giai đoạn trong việc học nghề tập sự này: thứ nhất, ý thức sự kiện rằng khổ đau là phần của tất cả chúng ta; thứ hai, trau dồi ham muốn nồng nhiệt chấm dứt những khổ đau này; và thứ ba, không chỉ có một lời nguyện chân thành, mà chuyển qua hành động bằng cách tự mình giúp đỡ những người khác giải thoát khỏi những khổ đau của họ.

Giai đoạn thứ nhất cốt ở biết rằng tất cả chúng ta đều lệ thuộc vào khổ đau. Trước hết là khổ đau gắn liền với thân phận con người, dù những cá nhân có khác nhau thế nào đi nữa. Mỗi người đều phải đương đầu với những khó khăn và nhọc nhằn không thể tránh dính liền với hiện hữu của mình: sinh, bệnh, già và chết. Đó là những sự kiện không thể đảo ngược của cuộc đời và người ta chẳng thể làm gì cả, dù cường độ của mong muốn khỏi khổ của chúng ta có đến mức nào. Không có chỗ nào để trốn tránh sự thoát mất của thời gian – vô thường – và phần khổ đau của nó. Người ta là một kẻ bị kết tội chết được thường xuyên hỗn lại ngay từ phút giây mới sinh ra.

Ngoài những khổ nhọc chung cho mọi cuộc đời này, còn có những vấn đề đặc biệt cho mỗi cá nhân. Dẫu hoàn cảnh của mỗi người có thế nào, không ai có thể trốn tránh. Những khó khăn của người nghèo thì rõ ràng: chỗ ở thậm chí cả cái ăn và sống trong lo âu không thể cung cấp một đời sống đàng hoàng cho gia đình. Những người giàu sang cũng không được miễn trừ. Họ có những lo lắng riêng, như sợ mất tiền, sợ tiền bạc làm cho hư hỏng, không có bạn bè chân thật yêu quý mình thật sự chứ không phải vì tài sản. Dù thông minh hay thiển cận, luôn luôn vẫn là một sự việc: những người tài giỏi luôn luôn có nhiều vấn đề, mặc dù – hay có lẽ là bởi vì – những tài năng và phẩm chất đặc biệt của họ, trong khi những người khả năng giới hạn hơn cảm thấy dễ dàng bị những biến cố nhỏ nhất vượt qua.

Có một điều quan trọng cần hiểu đối với người muốn khai triển nơi mình lòng bi: không khó để cảm thấy xúc động khi thấy những người bất hạnh biểu hiện ra rõ ràng, nhưng không phải những người không có vẻ bất hạnh hay nghèo khó lại không khổ đau, theo cách của họ. Hơn nữa, người có vẻ bằng lòng làm nhiễm độc cuộc đời của những người khác có lẽ không nghèo hay bệnh, nhưng nó là vô minh: đó là bệnh tật tệ hại nhất, vì chính vô minh là nguồn gốc của mọi bệnh tật và khổ đau. Tự nhiên thì thường thường người ta nổi giận với loại người đó; nhưng chính nơi đó mà người ta cần trau dồi lòng bi, khi hiểu rằng họ làm hại cho chúng ta bởi vì ác tâm thì ít mà vô minh thì nhiều. Cũng giống như con rắn cắn đứa bé chơi trong bụi cỏ: con rắn không chủ định làm hại đứa bé, nhưng nó không hiểu rằng nó chẳng có gì phải sợ cả. Nó đã hoạt động một cách mù quáng, dưới ảnh hưởng của sợ hãi và vô minh.

Đó là một suy xét rất có ích cho chúng ta khi chúng ta có những phiền não với một người nào đó, để tránh nổi giận, mà trái lại, dùng tình huống để làm lớn thêm lòng bi. Thông thường, người ta có nhiều khuynh hướng tuân theo xu hướng tự nhiên bình thường và ích kỷ và phản ứng trong chiều hướng những lợi ích riêng mình. Vậy thì, đối với người tìm cách khai triển từ bi nơi mình, thiết yếu hãy thử đặt mình vào địa vị của những người khác và thấy những sự việc từ quan điểm của họ: không làm cho những người khác điều mà mình muốn họ không làm cho mình, và cho họ hạnh phúc mà họ đang muốn cho chính họ. Khi cảm thấy ít khác biệt với người khác, chúng ta sẽ trở nên ít thản nhiên lạnh lùng hơn, và một sự hòa điệu nào đó trở nên có thể.

Một khi người ta hiểu rằng tất cả đều bị gộp chung trong cùng một lời giáo huấn – phù du và khổ đau – người ta có thể qua giai đoạn hai của cuộc hành trình: trau dồi ham muốn nồng nhiệt giúp đỡ mọi người thoát khỏi ách nạn của khổ đau. Người ta không chừa ai cả: lòng bi chúng ta nhắm đến ở đây là không thiên vị và vô điều kiện, nó đến với mọi chúng sinh, vì sự kiện đơn giản rằng họ hiện hữu và phơi mình dưới khổ đau.

Có lẽ người ta khó tưởng tượng ra lòng bi không giới hạn này, vì người ta đã có thói quen lựa chọn giữa vài người được chọn mà người ta xem là xứng đáng với “tình yêu” của họ với tất cả những người khác, mà người ta ném vào sự thản nhiên cho đến thù ghét. Chiều sâu và phẩm chất của một tình cảm như vậy có lẽ tìm thấy hình ảnh của nó trong tình thương nối kết một bà mẹ với đứa con, mà ở đây nó được thêm vào một chiều kích không thiên vị và phổ quát: một tình thương vô điều kiện ôm lấy mọi chúng sinh một cách bình đẳng.

Một khi người ta thoáng thấy một ít bản chất của lòng bi, người ta có thể khai triển nó trong mình. Người ta nghĩ đến một người rất thân thiết – nói chung, bà mẹ mình, nhưng người ta cũng có thể chọn một người khác nếu thấy khó khăn – và người ta tập ý thức trước tiên tất cả chiều sâu của những tình cảm mà người ta cảm thấy đối với người thân ấy. Rồi người ta tưởng tượng rằng mẹ mình – hay người thân – đang bị khổ sở. Thế là hoàn toàn không thể chịu đựng nổi, người ta chỉ có một mong muốn: tìm ra phương tiện để chấm dứt những khổ sở ấy càng nhanh càng tốt. Lòng bi chính là như vậy: ham muốn mãnh liệt chấm dứt khổ đau của những người khác. Ban đầu, sẽ dễ cảm thấy với người mẹ hay một người người ta thương yêu nhiều, nhưng một khi tình cảm này đã thiết lập được nơi mình đối với một người, người ta sẽ dần dần tập trải tình cảm đó cho những người khác. Dần dần, người ta thành thật cầu mong điều ấy cho người bạn thân nhất, rồi cho những người khác ít gần gũi hơn, rối đến những láng giềng, và cứ thế cho đến ngày người ta cảm thấy cùng một mong muốn cho tất cả, thậm chí với người trước kia người ta xem như kẻ thù. Tình thương chân thật và lòng bi là cái đối nghịch với thói quen thiên chấp của chúng ta. Người ta cũng có thể lợi dụng những suy nghĩ này để hiểu biết tính chất chuyên chế và thay đổi của những quan niệm bạn và thù : bạn hôm nay có thể thành thù ngày mai và ngược lại. Người ta có lợi gì đâu khi cho những phân biệt này là nghiêm túc thế kia và biến chúng thành những thực tại quá cứng chắc trong tâm trí mình?

Một chi tiết khác quan trọng: lòng bi phổ quát, vũ trụ không giới hạn vào nhân loại, nó bao trùm toàn thể sự sống. Như chúng ta, những con vật lệ thuộc vào khổ đau nội tại trong mọi hình thức hiện hữu, nhưng hoàn cảnh của chúng thì tệ hơn của chúng ta, vì vị trí thống trị của chúng ta trong thiên nhiên. Hãy tưởng tượng bạn đang ở dưới lớp da của một con thú vật: bạn sẽ khó khăn tự nuôi sống mỗi ngày, rồi những đứa con nhỏ của bạn, bạn sợ loài thú khác và loài người săn bắn đôi khi chỉ để vui chơi. Hãy tưởng tượng một chốc bạn là một con cá, một con sâu lềnh bềnh trên mặt nước, bạn há miệng đớp mồi, và một sự đau đớn khủng khiếp hủy diệt bạn khi một luỡi câu xé rách cổ họng bạn. Trên kia, người câu kéo dây; dưới nước móc câu đâm sâu vào đầu, thân thể bạn quằn quại đau đớn kịch liệt. Rồi thình lình, còn tệ hơn cái đau đang còn đóng đinh bạn, bạn đã ở ngoài nước, không thở được, không khí tấn công bạn. Sự nổ bùng của đau đớn mới khi người ta rút lưỡi câu ra khỏi miệng bạn, va chạm với đất; bạn cháy bỏng bên trong, mang phập phồng, mong có chút nước, mắt mờ đi và cuộc sống từ từ thoát khỏi bạn… Người ta có thể nhân sự thực tập lên vô tận, khi thì làm con thỏ, con chồn, con chim… Chắc chắn người ta sẽ ý thức được thế nào là một cuộc đời và những khổ đau của một con thú, và một sự kính trọng nào đó đối với sự sống, dưới mọi hình thức. Dù cho chúng ta không có quyền để lật đổ thái độ và tổ chức của cả một xã hội, mỗi người trong chúng ta ít ra có thể cố gắng, ở mức độ của mình, tốt với loài vật và tránh làm nặng thêm những khổ đau của các tạo vật khác cùng chia xẻ, thừa hưởng trái đất với chúng ta.

Đáng ca ngợi khi biết rằng mọi chúng sinh đang đau khổ và muốn làm cách nào cho sự việc ấy chấm dứt. Nhưng như thế chưa đủ: còn phải đi vào hành động. Và chính đó là giai đoạn thứ ba của sự khai triển lòng bi: người ta thử làm việc gì trong khả năng mình để chấm dứt sự khổ đau của những người khác.

Làm thế nào bắt tay vào giúp đỡ những người khác? Bằng cách nhờ vào kinh nghiệm của riêng mình, vì làm sao thực sự giúp đỡ một người có những vấn đề khó khăn nếu người ta không biết đảm nhận những khó khăn riêng của mình và đối mặt với những khổ đau của riêng mình? Khi người ta đã tự giúp mình được, người ta có thể giúp được những người khác. Điều này đưa ta trở lại một lần nữa sự cần thiết phải trước tiên làm việc trên chính mình. Như người ta đã thấy ở trước, thế giới chúng ta tri giác là hình ảnh của chúng ta: người ta càng có khuyết điểm nơi mình, người ta càng tìm thấy những khuyết điểm nơi những người khác. Không phải cố làm chúng thay đổi hay ghét chúng; sự việc sẽ trôi chảy nếu người ta thử trau dồi một thái độ lòng bi đối với chúng, khi hoàn toàn tiếp tục làm việc trên chính mình.

Tình thương và lòng bi chắc chắn là những phẩm tính kỳ diệu có quyền lực biến chuyển cuộc đời của chúng ta. Nhưng có lẽ có một số người trong chúng ta nghi ngờ về chính họ và về khả năng tiến hành một đường lối như vậy: người ta cần một cú thúc đẩy nhỏ để tiến về phía trước. Vậy thì, trong gương mẫu những người khác người ta có thể tìm thấy một sự khuyến khích như vậy: có biết bao người đàn ông và đàn bà trong quá khứ đã đi trước chúng ta trên con đường tâm linh này cũng như một số người đương thời. Không phải do sức mạnh của lưỡi gươm, của tiền bạc hay những bằng cấp mà những bậc Thánh vĩ đại hay những vị thầy tâm linh đã được nhân loại ghi nhớ: chính là điều họ đã làm cho những người xung quanh. Chính là tình thương, lòng bi, sự khiêm hạ và sự hiến mình toàn diện cho sự tốt đẹp cho những người khác đã khiến một Francois d’Assie hay một Milarepa, chỉ kể hai người thôi, đã có thể giúp đỡ biết bao người, không chỉ trong thời đại họ, mà còn sau khi họ chết. Và cũng những phẩm chất đó người ta tìm thấy ở một số người đương thời đã hoàn toàn hiến dâng đời mình cho sự phụng sự những người khác, như mẹ Teresa hay tu viện trưởng Pierre. Ở một cấp bậc khiêm tốn hơn, người ta cũng thấy chung quanh chúng ta có nhiều người quan tâm đến việc khác hơn là sự an sinh của chính họ và của những người thân, chẳng hạn góp tiền vào những tổ chức từ thiện hay làm việc trong đó, đỡ đầu cho trẻ em thế giới thứ ba, đem lại một sự an ủi và một hiện diện ấm áp cho những người bệnh và người sắp chết, hay giúp đỡ những người không nơi nương tựa của xã hội chúng ta. Mọi hành động này theo chiều hướng tốt, khi nào người ta đơn giản bị điều động bởi mong muốn giúp đỡ và làm nhẹ cho những người khác, mà không phải vì nhu cầu thỏa mãn tà tâm hay vì những ham muốn vinh danh cá nhân. Hơn là cứ bị đè nặng bởi sự bất lực và những giới hạn cá nhân, chúng ta hãy rút nguồn cảm hứng trong sự khẩn thiết cần giúp đỡ của những người đang khổ đau và trong gương mẫu tích cực của những người đã giúp đỡ họ. Hoàn toàn ý thức về những chướng ngại, cạm bẫy của lòng ích kỷ hiện thời của chúng ta, phải học tin cậy vào tiềm năng lòng bi này tạo thành bản tính thật sự của chúng ta, vào quyền lực của tình thương vô điều kiện đang ngủ trong lòng chúng ta và nó chỉ cần được đánh thức để cho tất cả đều biến hình, chuyển hóa trong chúng ta và chung quanh chúng ta. Chính là khi trui rèn mà người ta trở thành thợ rèn…

Chính trong thực tế hàng ngày mà người ta học trau dồi lòng bi. Sinh, lão, bệnh, tử diễn ra hàng ngày, sự khổ đau, cô đơn, đơn độc xảy ra hàng ngày. Rất tốt khi có một tâm hồn rộng rãi và những tư tưởng rộng lượng và rõ biết những kỹ thuật thư giãn, nhưng tất cả những lý thuyết đẹp đẽ này chẳng giúp ích gì nhiều nếu người ta đóng kín và co lại trong đời sống thường nhật. Khi người ta có một con ngựa giống, người ta không để mặc nó trong chuồng ngựa, người ta cởi nó hàng ngày, nếu không nó chẳng dùng được gì và hình dáng đẹp đẽ sẽ mất đi. Lòng bi không phải là một phòng đẹp đẽ của bảo tàng viện mà người ta xếp vào một góc để thỉnh thoảng ngắm nghía, tán dương, sùng mộ và cảm động rơi lệ. Đó là một sức mạnh lớn dần khi người ta nuôi dưỡng nó mỗi ngày bằng máu thịt của mình, bằng những nụ cười và những nước mắt, bằng những sức mạnh và những yếu đuối, bằng những giấc mơ và những thất vọng, và nó hoàn thành khi cho mỗi khoảnh khắc của đời sống một chớp sáng của sự toàn thiện.

Không phải vì người ta nỗ lực thực hành lòng bi để chờ đợi được đền trả, và để nổi giận nếu những người khác không nỗ lực như chúng ta. Tình thương không phải là một tương tác buôn bán: tôi cho anh cái này, nếu anh cho tôi cái kia. Nếu người ta không biết cho một cách vô điều kiện, tình thương sẽ ô uế bởi ích kỷ và tiếp tục cô lập chúng ta với những người khác thay vì đem chúng ta xích lại gần họ. Lòng bi, đó là lơ là một chút với chính mình để lưu tâm hơn đến những người khác. Người ta ra khỏi tháp ngà của mình, khỏi cái thấy quỵ ngã khi nhìn thế giới; khi tỉnh lại trong cảnh quan của thực tại, người ta tri giác tốt hơn sự tương đồng căn bản của tất cả đời sống.

Lòng bi vượt khỏi sự phản ứng đơn thuần đối với sự đau khổ của người khác; nó cũng giả thiết một sự thông minh nào đó về tình thế của người kia. Chẳng hạn, nếu một người nghiện rượu đòi bạn cho uống, hay một người chơi ma túy xin bạn tiền để mua heroine, không phải là lòng tốt khi đáp ứng cho họ. Lòng bi phải đi đôi với một trí huệ nào đó, nếu không người ta sẽ làm điều xấu hơn là tốt, với những ý định tốt đẹp hơn cho thế giới. Phải biết đánh giá khi nào nên làm hay không nên, và bằng cách nào. Khi người ta chưa đủ lòng bi để làm chủ chính những xúc tình của mình, tốt hơn là chớ nên đi vào những hoàn cảnh quá tế nhị.

Điều đó nói lên rằng quan trọng là không tìm cách làm quá mức khả năng của mình, ở mỗi giai đoạn tiến hóa. Cố gắng làm tốt nhất để giúp đỡ những người khác, hẳn thế, nhưng chớ quên rằng người ta không phải là một loại siêu nhân cứu độ của nhân loại. Chúng ta hãy luôn luôn nhớ rằng nguyên tắc thiết yếu là luôn luôn không làm gì, nói gì, nghĩ gì có thể làm hại cho những người khác. Lòng bi sẽ lớn lên và an vững nơi chúng ta từng bước nếu chúng ta biết tỏ ra kiên nhẫn, khiêm hạ và thực tiễn đối với chính mình, cẩn trọng và nhạy cảm đối với những người khác, tất cả kèm theo một lương tri và một ít khôi hài.

Một khuyên nhủ cuối: chớ hoãn lại ngày mai điều chúng ta có thể làm hôm nay, về sự làm chủ tâm thức cũng như về lòng bi. Người ta thường có khuynh hướng tự nhủ rằng mọi điều đó thì rất tốt đẹp, nhưng người ta sẽ có thời gian để quan tâm đến chúng sau này, khi người ta đã kiếm được chút ít những lạc thú của cuộc đời. Tuy nhiên chúng ta hãy coi chừng thả mồi bắt bóng: những lạc thú của chúng ta cũng phù du như bông tuyết dưới ánh mặt trời và những sự vật và những con người hôm nay làm nên hạnh phúc của chúng ta có thể sẽ là nguyên nhân của những giọt nước mắt của chúng ta ngày mai. Tất cả đều qua đi, tất cả đều mệt mỏi, tất cả đều tan vỡ. Và người ta cuối cùng mới hiểu rằng không đâu khác ngoài chính mình mà người ta phải tìm kiếm cội nguồn của hạnh phúc đích thực. Điều đó không có nghĩa phải từ chối những niềm vui mà cuộc sống có thể mang lại cho chúng ta, mà không đầu tư hết mình vào đó, bởi vì những lạc thú thì mong manh và sự đếm ngược tiến về cái chết theo đuổi không ngừng. Trong nhãn quan của lòng bi, chúng ta có thể sống với đôi tay và tấm lòng rộng mở với cái gì xảy ra, sẵn sàng làm tốt nhất điều mà mỗi tình huống đòi hỏi chúng ta, càng ngày càng có khả năng thương yêu và giúp đỡ những người khác bởi vì chúng ta làm chủ tốt hơn tâm thức của mình.

Không ai có thể lẩn tránh cái chết, nhưng người ta có chọn lựa sống tốt đẹp hơn: chinh phục con cọp tâm thức để tránh khỏi việc chính mình là nguyên nhân cho những khổ đau của chính mình và của những người khác, và để cho sức mạnh của lòng bi hướng dẫn hầu cho chúng ta cơ hội để sống tốt hơn – nơi chính mình và cùng với toàn thể – để rút ra phần lợi lạc nhất có thể có của sự băng qua phù du của chúng ta trên trái đất này.

Đức Akong Tulku Rinpoche

Trích: Nghệ thuật để sống trọn vẹn ý nghĩa cuộc đời - NXB Thiện Tri Thức, 2001

Việt dịch: Nguyễn An Cư

Một Giáo lý của Đức Jetsunma Ahkon Lhamo

Trong Phật Giáo Kim Cương thừa – là hình thức Phật Giáo được bảo tồn ở Tây Tạng và Mông Cổ và là một tông phái được tu hành ở chùa của tôi – một trong những giáo lý căn bản là sự hiểu biết và thực hành lòng bi mẫn. Cá nhân tôi nhận ra rằng một triết học tôn giáo được đặt nền trên lòng bi mẫn vô ngã mang lại cho ta một sự hài lòng sâu xa và tôi tin rằng nó đánh trúng tình cảm của nhiều người Mỹ.

Tuy nhiên, mặc dù có nhiều người chấp nhận ý niệm bi mẫn như lòng từ ái và một sự quan tâm sâu đối với người khác, họ không nhận ra rằng để thể nhập tâm Đại Giác ngộ thì phải cần có một con đường cẩn trọng và kỷ luật. Con người không được sinh ra mà tự động chứng ngộ lòng đại bi. Vì thế, Con Đường Kim Cương có thể được mô tả như một kỹ thuật để phát triển tâm linh.

Đứng ở quan điểm Phật Giáo thì có hai cách thức chính yếu để tiếp cận lòng bi mẫn: bi mẫn ước nguyện và bi mẫn thực tiễn. Khi bắt đầu thực hành Con Đường Kim Cương, ta lập tức bắt đầu lập những nguyện ước, nuôi dưỡng ý tưởng làm lợi lạc cho chúng sinh đang quay cuồng bất lực trong vòng luân hồi sinh tử. Đây là lòng bi mẫn ước nguyện.

Mỗi thực hành ta thực hiện, mỗi giáo lý ta nghe, mỗi quán đảnh ta nhận lĩnh, mỗi lời cầu nguyện ta tụng đọc, tất cả có thể được hồi hướng cho sự giải thoát của tất cả chúng sinh khỏi mọi hình thức đau khổ.

Như thế, lòng bi mẫn ước nguyện được thực hành vào lúc bắt đầu bằng cách lập đi lập lại những lời nguyện ước. Những lời nguyện này có ý hướng làm lợi lạc chúng sinh bằng cách phát triển ước muốn chân thành sử dụng toàn bộ các hoạt động của ta – từ hoạt động thế tục cho tới siêu phàm – như một phương tiện để giải trừ những nguyên nhân của đau khổ trong mọi hình thức của nó. Ta nguyện cầu ngừng dứt chiến tranh, nghèo đói, bệnh tật, sự chết và tái sinh, sự cô đơn, tham, sân, và si. Ta chấp nhận một thái độ ý hướng trong sạch được đặt nền trên ý tưởng là mỗi số phận của cuộc đời này, cũng như những hóa thân trong tương lai sẽ tới, bằng cách này hay cách khác có thể mang lại lợi ích cho chúng sinh.

Như một ví dụ của loại nguyện ước này, tôi sẽ giảng rộng một thực hành nổi tiếng:

Nếu cần chất dinh dưỡng, tôi nguyện là thực phẩm. Nếu cần một bóng mát, tôi xin là một tàng cây. Nếu cần nơi trú ẩn, nguyện tôi là một căn nhà. Nếu cần vượt sông suối, tôi nguyện là một cây cầu. Nếu phát sinh bệnh tật, nguyện tôi là bác sĩ, thuốc men hay y tá phục hồi sức khỏe. Cầu mong tôi là đất liền cho người cần có nó, một ngọn đèn cho những ai ở trong tăm tối, một chỗ trú cho kẻ không nhà, và một đầy tớ cho thế giới.

Trong khi điều này nghe có vẻ rất tốt lành và từ ái thì ở đây ý hướng còn sâu xa nhiều hơn chữ nghĩa bề ngoài bởi ta phải nỗ lực làm lợi lạc không chỉ để đáp ứng những nhu cầu trước mắt của chúng sinh, mà cũng mang lại lợi ích trong tương lai. Việc cung cấp những thứ như thực phẩm, nhà ở, và thuốc men dĩ nhiên là tạo nên lợi ích, và loại thiện tâm này thì vô cùng tốt lành. Tất cả chúng ta nên nỗ lực đáp ứng những nhu cầu của người khác bằng những phương cách này. Tuy nhiên từ một viễn cảnh Phật Giáo, ta sẽ không mang lại lợi ích tối thượng nếu chỉ thực hành loại bi mẫn này. Ví dụ nếu có thể nuôi dưỡng toàn thể một quốc gia hay thậm chí cả một thế giới và hoàn toàn diệt trừ nạn đói và sự vô hy vọng, chúng ta vẫn không giải quyết được cội gốc của vấn đề.

Theo Đức Phật thì không có điều kiện hay hoàn cảnh nào mà không có một nguyên nhân. Giống như không có trái cây nào xuất hiện mà trước hết không hiện ra trên một thân cây đến từ một hạt giống, cũng không có hoàn cảnh nào, dù xấu hay tốt, mà ta thấy xuất hiện không có một nguyên nhân. Những nguyên nhân ấy có thể không chỉ được tìm thấy trong đời này, mà còn có thể đến từ những đời trước.

Không thể có việc người ta ngẫu nhiên bị sinh vào một hoàn cảnh khó khăn hay thình lình trải nghiệm sự bắt đầu của nỗi khổ hay một biến động khủng khiếp. Những sự kiện này luôn luôn là kết quả của một tấm thảm thêu của những mối quan hệ nhân và quả (nghiệp) được dệt xung quanh ảo tưởng bao hàm sự xác định và duy trì một bản ngã. Như vậy, việc giải quyết những nhu cầu lập tức của chúng sinh có thể mang lại một sự thuyên giảm nào đó, nhưng không có gì bảo đảm là họ sẽ không trải nghiệm những khó khăn to lớn trong tương lai, bởi nó không phá vỡ được sự tương tục của nhân và quả chín muồi bất ngờ và liên tục. Sự tương tục này bắt nguồn từ niềm tin vào một bản ngã và sự tham muốn là kết quả của niềm tin đó. Chính bằng cách làm nguôi dịu sự tham muốn mà ta có thể bắt đầu chuyển hóa nghiệp của ta. Khi ảo tưởng bản ngã bắt đầu tan biến thì nghiệp cũng bắt đầu biến mất. Nhưng nếu dòng tâm thức không được lọc sạch nghiệp của sự đau khổ thì tiềm năng cho sự đau khổ vẫn còn tồn tại.

Chúng ta được nuôi dưỡng để tin rằng thực tại đó có thể được vận dụng. Những thư viện của chúng ta chất đầy những quyển sách thuật lại sự thành công của các vĩ nhân người Mỹ. Những câu chuyện này có khuynh hướng nói về những thành công về mặt vật chất. Nhưng người khao khát tâm linh phải hỏi: Thành công này liệu có kéo dài không? Cho dù nó kéo dài suốt một đời, nó có sống sót qua cái chết? Nếu chúng ta có quyền mang lại hòa bình cho thế giới, giải trừ quân bị các quốc gia và duy trì trật tự cùng sự hòa hợp, thì liệu nền hòa bình đó có tồn tại lâu hơn cuộc đời ta? Nhiều vị lãnh đạo đã cạn kiệt cuộc đời họ trong việc tạo lập những cường quốc và đế chế chỉ để bị hủy diệt không lâu sau khi họ chết.

Để mang lại cho chúng sinh lợi ích tối thượng của việc thoát khỏi mọi đau khổ, ta phải áp dụng kỹ thuật tối hậu. Nguyện ước làm lợi lạc cho chúng sinh, nuôi dưỡng ý hướng trong sạch, liên tục gìn giữ thiện tâm của con người, lập những lời ước nguyện, và từ tận sâu thẳm của tâm hồn và trái tim ta, thường xuyên hy vọng mang lại lợi ích vững bền cho người khác, là những thực hành để phát triển lòng bi mẫn. Tuy nhiên ở một thời điểm nào đó thì bước nền tảng phải được thực hiện. Nó bắt đầu với việc nhận ra rằng hạnh phúc nhất thời thì không đủ, việc nuôi dưỡng và cung cấp y phục cho chúng sinh cùng những hành động khác xuất phát từ lòng tốt thì không đủ. Những điều này không thể phá hủy sự tất định của cái chết là điều áp đặt lên con người và vượt quá khả năng của ta. Làm sao chúng ta có thể theo họ đi vào những hóa thân trong tương lai để bảo đảm cho sự an toàn của họ?

Chỉ có một cách duy nhất để làm ngừng lại sự chín muồi của những hạt giống đau khổ, đó là sự Giác ngộ, nó làm tan biến niềm tin vào bản ngã, làm nguôi dịu mọi mối quan hệ nhân và quả hay nghiệp, và khám phá bản tính nguyên sơ chân thực của ta. Con đường Kim Cương sử dụng nhiều kỹ thuật để tịnh hóa năm giác quan và tự thân dòng tâm thức. Khi ta dấn mình vào những thực hành này, không chỉ vì lợi lạc của riêng ta mà cũng để tịnh hóa nghiệp và nỗi khổ của người khác, thì phương diện thực tiễn của Tâm Giác ngộ – lòng bi mẫn thực tiễn – được cam kết. Nó “thực tiễn” vì đó là kỹ thuật để hoàn toàn giải thoát bản thân ta và những người khác khỏi những nguyên nhân của sự đau khổ. Những Phật tử coi loại bi mẫn này như hành động của thiện tâm tối thượng.

Mặc dù thiện tâm thông thường là một công việc có giá trị và nên là một phần của hoạt động của tất cả những ai khao khát tâm linh, ta phải quan tâm tới vấn đề lợi ích tối hậu, vấn đề tiệt trừ tận gốc nỗi khổ đau.

Ta nên ghi khắc tận đáy lòng những điều Tôn giả Phật giáo Ấn Độ Shantideva vĩ đại đã viết một ngàn năm trước: “Cầu mong tôi hành động như trái đất vĩ đại hay như bầu trời tự do và rộng mở để nâng đỡ và cung cấp không gian nhờ đó tôi và tất cả chúng sinh có thể phát triển. Cho tới khi mọi chúng sinh bị phiền não bởi đau khổ đạt được bờ bến Niết Bàn, cầu mong tôi chỉ phụng sự như một điều kiện (duyên) để cổ vũ cho sự tiến bộ và niềm hỷ lạc”.

Nữ đạo sư Jetsunma Ahkon Lhamo

Việt dịch: Liên Hoa

Nguyên tác: Compassion is the only lasting antidote to suffering, A Teaching from Jetsunma Ahkon Lhamo

]]> https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/long-bi-man-la-cac-doi-tri-vung-ben-duy-nhat-cho-noi-kho-dau-2/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/khi-so-hai-den-ban-phai-lam-gi/ https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/khi-so-hai-den-ban-phai-lam-gi/#comments Mon, 10 Feb 2020 03:54:30 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=9840 Continue Reading]]> Khi bắt đầu một mối quan hệ tình cảm, nhận một công việc hoặc chuyển đến một nơi sống mới, thường thì tự nhiên bạn sẽ cảm thấy đôi chút lo lắng, bất an. Có thể bạn sợ đó là quyết định sai lầm hay lo ngại mình sẽ thất bại trong môi trường mới. Đôi lúc, nỗi sợ hãi này trở nên mạnh mẽ khiến tê liệt và ngăn cản bạn tiếp tục tiến bước và tỉnh táo nhìn nhận điều gì sẽ xảy ra.

“Dù bạn quyết định gì, vẫn luôn có kẻ nói rằng bạn đã sai lầm. Luôn có trở ngại phát sinh dễ khiến bạn lầm tin những lời chỉ trích kia là đúng”.

~ Ralph Waldo Emerson

Nhưng nếu bạn tỉnh thức trong mọi quyết định hay lựa chọn, nếu biết lắng nghe và thuận theo tiếng nói từ trong tâm và đơn giản là đã làm hết khả năng thì chẳng có gì đáng gọi là thất bại. Chúng ta sẽ không nói về “thất bại” trong mối quan hệ bạn bè, trong công việc hay trong những toan tính cuộc sống, mà đúng hơn là nói về những bài học nên rút ra từ những trải nghiệm này. Nếu việc thử sức kinh doanh của bạn không đem lại hiệu quả, hãy xem nó như một bài học cho những quyết định tương lai. Tất cả chỉ là một bước trong cả hành trình trải dài phía trước!

Tất nhiên, tôi không có ý cho rằng bạn sẽ không hề cảm thấy thất vọng, buồn nản khi mọi việc xảy ra không như ý. Điều tôi muốn nói là bạn hãy đừng day dứt, ám ảnh bởi ý nghĩ cho rằng mình đã thất bại. Hãy nghĩ xem: bạn có tử tế và rộng lượng với người đó không? Bạn có ra quyết định trên cơ sở sự tin tưởng trong công việc không? Vậy thì tại sao phải trách cứ bản thân? Tại sao cần cho rằng mình có lỗi? Nếu bạn có thể từng bước gỡ bỏ sự trách cứ, đổ lỗi như vậy thì nỗi sợ hãi cũng sẽ lắng xuống, tâm bạn sẽ được giải phóng để hướng đến những suy nghĩ hành động tích cực hơn.

“Hãy học cách đứng dậy ngay khi vấp ngã”

~ Ngạn ngữ Himalaya

Bạn đã từng e ngại rằng nếu thành công, bạn sẽ có thêm nhiều trọng trách và gánh nặng đó sẽ nặng nề hơn nếu cuối cùng bạn thất bại. Tôi nghĩ đây là một trong vô số kiểu kỳ vọng đang lây lan trong xã hội hiện đại. Có những người luôn bị coi là thất bại và điều này thật tiêu cực. Số khác lại phải chịu áp lực phải thành công bằng mọi giá đến nỗi họ muốn vứt bỏ để trốn chạy. Con cái phải vượt cha mẹ, bạn bè phải hơn điểm nhau, hàng xóm ganh đua nhau mức độ giàu có. Nhiều tài năng tuyệt vời đã không thể phát huy thêm  chỉ vì biết rằng thành công luôn đi kèm những áp lực như vậy. Họ sợ càng lên cao thì càng ngã đau.

Đó là lý do tại sao chúng ta thường nói về Trung Đạo trong triết lý nhà Phật. Khi giữ được cân bằng trên bước hành trình, không chệch ra bên ngoài mà vẫn giữ được làn đường đã chọn, bạn sẽ không bị cản trở hay phải giảm tốc độ vì sợ hãi và sẽ có thể thực sự tiến xa. Bạn chẳng vội vã kiếm tìm thành công hay e ngại nó mà chỉ cần đón nhận mọi việc một cách thong thả, nhẹ nhàng, ra quyết định bằng tâm trong sáng, thuần tịnh. Bạn cũng không còn lo sợ thất bại bởi đây sẽ trở thành bài học quý giá, thành khoảnh khắc đáng nhớ trong những nốt thăng trầm của đời người.

Khi ai đó thỉnh cầu tôi thuyết pháp hay luận đàm, đơn giản là tôi sẽ đáp ứng tâm nguyện này. Tôi cho rằng mình không cố chấp khi nói, tôi cảm thấy an nhiên tự tại, nói bất cứ điều gì mình muốn. Nếu ai đó thờ ơ với những gì tôi nói cũng không sao. Hoặc nếu họ biết trân trọng giáo pháp thì cũng tốt, thế nào cũng được cả. Tôi chỉ làm như vậy, nói bất cứ điều gì bất chợt, tự nhiên xuất hiện trong đầu. Nếu giữ thái độ quá nghiêm túc, cứng nhắc giáo điều, tôi e mình sẽ không nói được điều gì và sẽ lạc đề nếu không có sẵn một dàn bài. Sẽ rất khó khăn cho cả tôi (người nói) lẫn các bạn (người nghe) trong tình huống phải chia sẻ với nhau theo cách như vậy.

Chúng ta hãy cùng tiến bước trên cuộc đời với tâm buông xả, tỉnh thức, cởi mở, không khuôn sáo gượng ép. Bằng cách đó, ta sẽ loại bỏ những thứ vô nghĩa và trực tiếp cảm nhận giá trị cuộc sống. Hãy thử làm theo chỉ dẫn này một cách tự nhiên. Tôi tin chắc những thay đổi tốt đẹp sẽ đến với bạn và những người thân yêu của bạn.

Cách hiệu quả nhất để hiểu và đối mặt với nỗi sợ hãi của chúng ta là trở về với tình yêu thương và tâm bi mẫn. Khi lòng từ bi của chúng ta được trưởng dưỡng, bản ngã tự nó sẽ co hẹp và nỗi sợ hãi cũng tiêu tan dần. Để làm được điều này, chúng ta cần nhiều thời gian vì bản ngã vốn mạnh mẽ, kiên cường. Trước hết bạn phải biết chấp nhận bản thân, sau đó bạn sẽ biết chấp nhận người khác. Hãy để tình yêu thương lan tỏa, đầu tiên tới các thành viên trong gia đình mình và dần dần tới tất cả mọi người không phân biệt. Không có gì mạnh mẽ hơn tình yêu thương! Đó là nguồn sức mạnh lớn nhất trên thế giới này và chính nó sẽ đem lại cho bạn sự vô úy tự tại.

Đức Gyalwang Drukpa

Việt dịch: Ban phiên dịch Drukpa Việt Nam

Trích: Giác ngộ mỗi ngày - Bước chân an lạc trong đời sống hiện tại - NXB Văn Hóa Thông Tin, 2015

]]> https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/khi-so-hai-den-ban-phai-lam-gi/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/truyen-thua-gelug/luan-giai-ve-su-ren-luyen-nhu-tia-sang-hoan-tat-nhung-chuan-bi-va-hai-loai-tam-giac-ngo/ https://kimcuongthua.org/truyen-thua-gelug/luan-giai-ve-su-ren-luyen-nhu-tia-sang-hoan-tat-nhung-chuan-bi-va-hai-loai-tam-giac-ngo/#comments Mon, 03 Feb 2020 01:59:52 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=9733 Continue Reading]]>

1. Giới thiệu tổng quát

Giáo huấn được mở rộng vô hạn và được tuyên thuyết đến vô lượng chúng sinh khắp các loài đủ các tính khí. Tất cả có thể được bao gồm trong ba thừa của tâm thức: Tiểu Thừa, Đại Thừa hiển giáo và Đại Thừa mật giáo. Trong tất cả những thừa này và những giáo huấn quan tâm đến chúng được bảo tồn ở Tây Tạng. Và trong những dòng truyền thừa như chúng được truyền khẩu ở Tây Tạng, chúng ta có thể phân biệt giữa truyền thống cựu dịch và tân dịch: Nyingma và Sarma. Trong Sarma hay những truyền thống tân dịch là Sakya, Kagyu, và Kadam. Dòng sau cùng, Kadam, đến từ Atisha, sau này trở thành truyền thống Gelugpa.

Truyền thống Kadam được ảnh hưởng một cách mạnh mẽ bởi nhiều giáo huấn về tâm giác ngộ hay tâm bồ đề hay bodhicitta. Dòng Gelugpa đã trở thành chuyên môn hóa trong việc trao truyền tất cả những giáo lý mở rộng về đề tài này, đến trực tiếp từ dòng của Long Thọ vĩ đại và con cháu tâm linh của ngài từ Ấn Độ.

Như chúng tôi đã nói, điều cực kỳ quan trọng là tâm thức chúng ta và mọi thứ trong chúng ta thì hoàn toàn phù hợp với giáo huấn. Giữ gìn giáo huấn nhất định không phải chỉ trên đôi môi chúng ta. Chúng cần phải được hợp nhất với tâm thức chúng ta, trong sự hòa hiệp với vị thế của mỗi hành giả. Thật rất quan trọng để không phải rơi vào những cực đoan của bè phái, cảm thấy rằng chỉ một trong những truyền thống Phật Giáo là có giáo huấn chân thật. Như Đại Ban Thiền Lạt Ma, Lozang-chokyi-gyeltsen, đã nói trong Căn Bản Đại Thủ Ấn (Phyag-chen rtsa-ba): "Từ quan điểm của những danh hiệu quy cho riêng biệt, có vô số truyền thống… Tuy thế, khi được nghiên cứu kỹ lưỡng bởi một hành giả du già, được học hỏi trong kinh điển và luận lý và có kinh nghiệm (trong hành thiền), những ý nghĩa tối hậu của tất cả chúng được thấy là đến từ cùng quan điểm mục đích". Cho nên điều cực kỳ quan trọng là tiếp cận giáo huấn trong một thái độ vô tư, không định kiến.

Chúng ta đang nói về một tác phẩm của Namkapel, một đệ tử của đại sư Tông Khách Ba, gọi là Thái Độ Rèn Luyện Như Tia Sáng Mặt trời, một luận giải về 7 Điểm Thái Độ Rèn Luyện của Geshe Chaykawa. 7 điểm là:

* Những chuẩn bị sơ bộ,
* Phương pháp của việc rèn luyện trong 2 tâm giác ngộ,
* Chuyển hóa những hoàn cảnh bất hạnh thành con đường đến Giác Ngộ,
* Cô đọng sự tu tập trong một kiếp sống,
* Đo lường việc rèn luyện những thái độ của chúng ta,
* Thệ nguyện cho thái độ rèn luyện,
* Những vấn đề để rèn luyện trong thái độ rèn luyện.

2. Hoàn tất những chuẩn bị

Đến đây, chúng ta đã nói về những sự chuẩn bị. Với chí nguyện nhiệt thành với một vị hướng dẫn tâm linh, như đã được giải thích trước đây, chúng ta rèn luyện trong những điểm khác nhau của con đường tiệm tiến lamrim. Suy nghĩ trong dạng thức của cuộc sống con người quý giá, chúng ta cần nhận ra tất cả những khía cạnh của những sự giải thoát hay thư thái mà chúng ta có, và tất cả những sự phong phú mà chúng ta có. Một khi chúng ta nhận ra chúng, thì chúng ta có thể thật sự đón lấy những sự thuận lợi về chúng. Đây là bởi vì một khi chúng ta đánh giá đúng những gì chúng ta có, thì tự nhiên chúng ta muốn lợi dụng sự thuận lợi của nó.

Nghĩ về vấn đề chúng ta có thể đánh mất cơ hội này dễ dàng như thế nào làm chúng ta tỉnh thức về sự chết và vô thường. Chúng ta trở nên tỉnh thức rằng ngoại trừ công phu tu tập và những biện pháp ngăn ngừa đủ loại mà chúng ta đã xây đắp trong sự tương tục tinh thần [của dòng suối tâm] của chúng ta, thì không có điều gì có thể hỗ trợ vào lúc lâm chung. Nhằm để thật sự hòa nhập những biện pháp và sự thực tập tinh thần vào trong tâm thức chúng ta, thì chúng ta phải có sự chính niệm này về sự chết. Bằng khác đi, những nỗ lực của chúng ta sẽ không hoàn toàn thích đáng đầy đủ. Chúng ta có thể nhìn vào tất cả những đại đạo sư quá khứ ở Tây Tạng và tất cả những đại sư ở Ấn Độ. Bây giờ cũng vậy, có rất nhiều hành giả lớn, những người thật sự dâng hiến toàn bộ cuộc đời của họ để thực hành - một số ở Mysore[1], một số trong những hang động ở Dharamsala, một số ở Ladakh, và trong những nơi khác ở Ấn Độ - nhưng không một ai đạt được sự bất tử; không một ai sống mãi mãi.

Bất chấp loại hoàn cảnh nào mà chúng ta sống trong ấy, thật cực kỳ quan trọng để dự tính vấn đề làm thế nào để sử dụng một cách tốt nhất thời gian cho việc thực hiện tiến trình tâm linh vĩ đại nhất. Chúng ta có thể nghĩ về những cộng đồng khác nhau mà chúng ta có thể gia nhập, trong dạng thức của Tăng Già và v.v…, nhưng bất chấp trình độ nào mà chúng ta tự nguyện ước, thì điều quan trọng là hướng toàn bộ tâm thức và trái tim của chúng ta đến giáo huấn. Thật rất quan trọng là những người cư sĩ cũng được tu tập rèn luyện tinh tế trọn vẹn. chúng ta có thể thấy điều này là đúng từ bất cứ quan điểm nào mà chúng ta thực hiện để thẩm tra nó. Một số người kiêu kỳ và ngạo mạn, một số người bóc lột và lợi dụng người khác, chỉ tạo ra những phản ứng khinh thị và làm người khác khó chịu. Ngay cả nếu chúng ta không thuộc về một tôn giáo nào, thì cũng cực kỳ quan trọng trong việc tự trau dồi như một người tốt. Nếu sau đó chúng ta thật sự trở thành một hành giả tâm linh, thì chúng ta sẽ không chỉ nghĩ trong dạng thức của một kiếp sống này mà thôi, nhưng trong tất cả những kiếp sống tương lai và vấn đề chúng ta có thể làm lợi lạc người khác như thế nào.

Ở bất cứ trình độ mà chúng ta đang hành động - cho dù chỉ vì kiếp sống này hay cho những kiếp sống tương lai - chúng ta cần đặt tất cả mọi nỗ lực của chúng ta vào việc cải thiện chính mình, làm việc với chính mình, trưởng thành, trở thành một người tốt hơn, một người ân cần hơn. Trong cách này, đời sống của chúng ta sẽ trở nên hạnh phúc hơn và xã hội mà chúng ta sống cũng sẽ hạnh phúc hơn. Nếu chúng ta đã hành động cả đời sống này trong việc trở thành một người tốt đẹp hơn và đã phát triển những tiềm lực tích cực khác nhau, thế thì vào lúc lâm chung chúng ta sẽ không chết với một cảm giác ân hận cùng cực rằng chúng ta đã lãng phí kiếp sống của chúng ta. Thật vô cùng quan trọng để làm việc cho điều này nhằm để không cảm thấy hối hận khi chúng ta chết, và cách tốt nhất để chết với sự hòa bình của tâm thức là xây dựng những tiềm lực tích cực trong sự tương tục tinh thần suốt kiếp sống này. Nếu chúng ta đã từng xây đắp những tiềm lực tích cực mạnh mẽ trong kiếp sống này, thế thì trong những kiếp sống tương lai chúng ta sẽ gặp gỡ những hoàn cảnh dễ thương, mọi thứ sẽ tiếp tục cải thiện, và chúng ta sẽ có thể tiếp tục với sự trưởng thành và tiến triển tâm linh.

Cho dù chúng ta thật sự có thể nhận ra hay không nhận ra bất cứ con đường tâm linh nào của tâm thức trong kiếp sống này, chẳng hạn 5 tâm đạo[2], thì từ việc xây đắp tiềm lực tích cực trong kiếp sống này, chúng ta sẽ có thể chết với hy vọng rằng trong những kiếp sống tương lai chúng ta sẽ thật sự nhận ra một trong những tâm đạo và trở thành một chúng sinh thực chứng cao cấp, một bậc tôn quý, một tôn giả (arya[3]).

3. Viễn ly

Trong luận điển, chúng ta đã đạt đến một điểm trong những sự chuẩn bị với chủ đề viễn ly - hay quyết định thoát khỏi những rắc rối của chúng ta - được thảo luận. Nếu chúng ta không nghĩ về tất cả những rắc rối và khổ đau của tất cả những hoàn cảnh tái diễn không thể kiểm soát trong luân hồi, thế thì chúng ta sẽ không phát triển sự quyết tâm này để thoát khỏi tất cả những thứ ấy, sự viễn ly này. Cho nên thật cực kỳ quan trọng để nghĩ về tất cả những hoàn cảnh này, để phát triển một sự chán ghét hoàn toàn với chúng, và quyết tâm từ chiều sâu của trái tim chúng ta để tự do.

Luật tạng nói: "Chấm dứt kết quả của việc lên cao là rơi xuống thấp. Chấm dứt kết quả của việc đến với nhau là phân tán, tan ra từng mảng". Đấy là bản chất thật sự của thực tại. Chúng ta không cần phải đề cập rằng trải qua những kiếp sống từ vô thỉ, tất cả những chúng sinh khác nhau đã từng bên nhau với chúng ta đã phải chia lìa, và điều này cũng xảy ra trong kiếp sống này. Bất chấp sự chói lọi huy hoàng nào mà chúng ta có thể hưởng thụ trong sự hiện hữu trần gian này, vào lúc cuối nó sẽ tan rã và rơi thành từng mảnh. Khi chúng ta nghĩ về những kiếp sống từ vô thỉ mà trong ấy chúng ta cứ phải lập đi lập lại việc sinh ra và rồi chết đi, vấn đề trước sau như một là tái diễn là sinh và chết - và dường như là chúng ta luôn luôn trải nghiệm những thứ này hoàn toàn đơn độc. Khi chúng ta ấp ủ điều này trong tâm, nó trở thành rõ ràng rằng điều quan trọng là để chúng ta xây đắp những tiềm lực tích cực khác nhau, bằng việc cố gắng để phát triển những thái độ hoàn hảo, những ba la mật như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và tuệ trí.

Chúng ta cần nhận ra rằng bất chấp những thứ có thể hư hoại nào mà chúng ta có, không thứ nào đáng tin cậy. Chúng ta không thể dựa vào thân thể chúng ta - không có sự ổn định trong ấy. Chúng ta cũng không thể dựa vào vị thế hay sự giàu có và tài sản của chúng ta. Những thứ này không thích hợp cho việc có được sự an toàn. Long Thọ, trong Lá Thư Gửi Bạn (bShes-phreng), đã nêu lên những loại khổ đau hay rắc rối khác nhau mà chúng ta phải trải nghiệm, như bệnh tật, tuổi già, chết, không có được những gì ta muốn, gặp phải những gì ta không ưa, v.v…

Những điểm này được thảo luận chi tiết trong Đại Luận Những Giai Tầng của Con đường Giác Ngộ Lamrim, trong dạng thức của 6 loại khổ đau - có nhiều cách để trình bày nó. Tóm lại, một khi chúng ta bị sinh ra dưới ảnh hưởng của nghiệp báo và vọng tưởng, những sự thôi thúc cưỡng bức và những thái độ phiền não, không gì hơn là rắc rối và khổ đau sẽ đến. Chúng ta có tất cả những nguyên nhân đã được tích lũy trong chúng ta và chúng sẽ đem đến những rắc rối và khổ đau. Những hoàn cảnh bên ngoài chắc chắn có thể giúp cho những nguyên nhân này chín muồi, mà chính những nguyên nhân ấy đã vốn sẵn bên trong chúng ta. Cho nên chúng ta trải nghiệm khổ đau, thí dụ những rắc rối của khổ đau thật sự: thân thể chúng ta bị bệnh; chúng ta bị thương tổn; chúng ta trải nghiệm đau đớn và v.v…

Khi chúng ta nghĩ về thân thể con người, nó là điều gì đấy đến từ vật chất của cha mẹ, những thứ đáng kinh hãi như tinh cha huyết mẹ. Không có việc gì về nó có thể là thú vị hay hấp dẫn đối với tâm thức, khi chúng ta có một cái nhìn khách quan gần gũi. Đặc biệt, nếu chúng ta nghĩ về thân thể con người và lấy làn da bao phủ bên ngoài đi, hoàn toàn không có gì hấp dẫn về nó. Không ai thấy bên trong thân thể có gì hấp dẫn đặc biệt.

Bản chất này của thân thể con người như điều gì đấy không sạch và không hấp dẫn không đến từ bên ngoài: nó đến từ bản chất thật sự của nó. Nếu chúng ta thấy một vũng tinh hay huyết trên sàn nhà, thì chúng ta sẽ không thấy nó quá hấp dẫn hay xinh xắn gì. Mọi người sẽ thấy đúng hơn là buồn nôn và gớm ghiếc, nhưng đó thật sự là những nguyên nhân hay vật chất được làm ra từ thân thể. Vậy thì không có gì hấp dẫn từ bản chất thật sự của nó. Nhưng sự phán xét về thân thể như thật hấp dẫn - cách quán sát không đúng này về thân thể - hành động như một hoàn cảnh cho tất cả những thái độ và các thúc đẩy phiền não đủ thứ mà chúng ta có trong sự tương tục tinh thần của chúng ta để bùng lên, chẳng hạn như dính mắc, hung hăng, và ngu dại (tham, sân, si). Tất cả những thứ này sinh khởi từ sự chấp trước vào một khối vật chất bất tịnh này, sự chấp trước nó như cái "tôi", "thân thể tôi", và v.v… Sự gắn bó chặt chẽ này hành động như căn bản cho tất cả những thái độ phiền não.

Nếu chúng ta không làm cho thân thể này hữu dụng xây dựng, thế thì từ phía của chính thân thể, nó thật sự làm gì? Thứ nhất, nó làm khó chịu với bà mẹ khi mang nó trong bào thai và rồi thì đau đớn khi sinh ra nó. Sau đó nó tạo ra các rắc rối và khổ đau cho mọi người liên hệ trong việc giúp đỡ nó. Nó tạo ra và tiếp tục làm ra vô số rắc rối và chán chường trong việc chăm sóc nó, vì thế nếu chúng ta không làm bất cứ điều gì xây dựng tích cực từ nó, rồi thì nó chỉ là một kẻ tạo ra rắc rối. Và chúng ta đã và đang có loại thân thể này từ vô thỉ.

Lấy ví dụ luôn luôn được dùng đến, đại dương luân hồi. Một đại dương là điều gì đó không thể dò được: Chúng ta không thể đo được chiều sâu của nó. Giống như khi chúng ta nghĩ về tất cả thân thể loài người mà chúng ta đã mang lấy và tất cả những vấn nạn đã từng sinh khởi, tất cả khổ đau kết hợp với việc già đi. Bất chấp nhiệm vụ hay hành vi gì chúng ta đã từng cộng tác, chúng ta sẽ dấn thân trong nó với khí lực giảm sút, tâm thức chúng ta sẽ trở thành trì trệ và yếu đuối, các giác quan của chúng ta sẽ giảm bớt tinh tường, thân thể chúng ta sẽ bắt đầu yếu kém và phân rã. Đây là điều gì đó mà mọi người phải trải nghiệm, có đúng không? Thật vô cùng đau khổ để già đi. Và mọi người biết tất cả những khổ đau phối hợp với bệnh tật. Chúng ta phải chịu đựng tất cả những loại điều trị y tế và thường là rất mắc mỏ và cực kỳ khó chịu. Nếu chúng ta nghĩ về nó từ tất cả những quan điểm khác nhau này, thì thân thể thật sự đúng là một kẻ gây rắc rối bởi vì nó sẽ bệnh hoạn; nó sẽ già đi, và v.v… Bất chấp chúng ta đã từng xây đắp cho thân thể chúng ta bao nhiêu, cho dù chúng ta vừa ý hay không, cuối cùng thân thể chúng ta sẽ ngã quỵ. Cho nên chúng ta cần nghĩ về tất cả những rắc rối này phối hợp với tuổi già và vấn đề chúng ta không thể giữ gìn nó khỏe mạnh mãi mãi.

4. Bốn chân lý cao quý

Với sự liên hệ đến việc đạt được giải thoát, nó chắc chắn là điều gì đó được đạt đến. Nhưng chỉ nghĩ: "Nếu tôi có thể đạt đến giải thoát đúng đắn, sau đó tôi có thể có một sự ngơi nghỉ tuyệt diệu!" như vậy sẽ không thể có được.

Mọi người muốn một sự ngừng dứt chân thật, diệt đế, một sự chấm dứt thật sự tất cả những vấn nạn và rắc rối, nhưng chúng ta không thể chỉ ngồi đó và mong đợi chúng biến mất bằng việc ước muốn chúng tan biến. Chúng ta phải nhìn vào những nguyên nhân của vấn nạn: Tất cả những nhân tố 5 uẩn tái diễn không thể kiểm soát đã làm nên mỗi thời khắc mà chúng ta trải nghiệm. Các uẩn này sinh khởi từ những thái độ và thúc đẩy phiền não, bởi vì tâm thức chúng ta không được thuần hóa. Nó không được thuần hóa bởi vì sự bất giác (si mê) của chúng ta và việc chấp trước sự tồn tại cố hữu. Sự chấp trước như vậy là qua quan điểm vọng tưởng của chúng ta về thực tại.

Nếu chúng ta xem xét những loại quan điểm khác nhau về thực tại mà chúng ta có thể có, một số là phiền não và một số là có giá trị. Vì những thái độ phiền não là căn cứ trên những quan điểm không đúng đắn và vọng tưởng về thực tại, thế thì nếu chúng ta có một quan điểm đúng đắn và thích hợp về thực tại, thì chính gốc rễ nguyên nhân của những thái độ phiền não này sẽ bị loại trừ. Khi quan điểm đúng đắn về thực tại trở nên mạnh mẽ hơn trong tâm thức chúng ta - khi chúng ta hoàn toàn quen thuộc với việc luôn luôn nhìn vào mọi thứ từ quan điểm đúng đắn về thực tại - quan điểm vọng tưởng của chúng ta, là thứ hoàn toàn căn cứ trên sự phi thực tại, sẽ trở nên yếu hơn và yếu hơn.

Khi chúng ta đạt được sự ngừng dứt hoàn toàn, hay diệt đế, hay sự chấm dứt thật sự, của chấp trước vào mọi thứ tồn tại trong một sự thiết lập chân thật, một khuôn mẫu không thể có được, thì chúng ta tự loại bỏ những nhiễm ô đã làm chướng ngại chúng ta trong việc thấy bản chất của tâm thức. Những nhiễm ô này là phù du thoáng qua (khách trần phiền não); chúng không phải là bản chất chân thật của tâm thức. Có những giai tầng lũy tiến của sự ngừng dứt chân thật của chấp trước vào sự thiết lập thật sự, sự tồn tại cố hữu, tự ngã, tự tính. Tiến hành suốt qua và đạt được những giai tầng của những sự chấm dứt chân thật[4] này hay diệt đế này, chúng ta có thể loại trừ tất cả những nhiễm ô giả tạm và nhận ra bản chất thật sự của tâm thức. Nếu những những nhiễm ô giả tạm này không thể loại trừ được thì dù gian khổ tu tập cũng không ích gì. Nhưng vì có thể tiêu trừ những nhiễm ô này, mà vốn chúng đã làm ra biết bao khổ đau và rắc rối, cho nên thật đáng để nghĩ về những rắc rối tái diễn không thể kiểm soát của luân hồi sinh tử. Trong cách này, chúng ta phát triển một sự quyết tâm mạnh mẽ để tự do và thật sự hành động để đạt đến sự chấm dứt chân thật [diệt đế] và loại trừ các vấn nạn.

Chúng ta hãy nhìn vào những loại rắc rối và khổ đau khác nhau: Khổ khổ, hoại khổ, và hành khổ (khổ đau cùng khắp). Loại khổ đau thứ ba này về việc có những nhân tố uẩn cùng khắp mà nó tác động từng thời khắc sự trải nghiệm của chúng ta. Nó chính là bản chất của thân thể, cùng với những nhân tố uẩn của sự trải nghiệm của chúng ta, đơn giản là đem đến những rắc rối. Những nhân tố uẩn của kinh nghiệm chúng ta hình thành qua sức mạnh thúc đẩy của nghiệp và những thái độ phiền não phối hợp với nó. Nếu chúng ta có thể tự loại bỏ nó một cách thích đáng, thì chúng ta có thể loại bỏ những rắc rối khó khăn này từ những uẩn mà ra. Cho nên chính là loại khổ đau thứ ba - hành khổ - những nhân tố uẩn đến với những thái độ và sức thúc đẩy phiền não, là những kẻ gây rối căn bản. Chúng cấu thành luân hồi, cho nên chúng ta phải chắc chắn nghĩ về những chướng ngại của luân hồi từ nhiều quan điểm khác nhau. Nếu chúng ta nghĩ rằng, một khi chúng ta thọ giới, thì chúng ta được tự do khỏi luân hồi, trái lại nếu chúng ta có một gia đình và con cái là chúng ta ở trong luân hồi, thì đây là một thái độ hoàn toàn sai.

Tập đế: chân lý thứ hai - những nguyên nhân hay gốc rễ chân thật của tất cả mọi rắc rối - là những thái độ hay sự thúc đẩy phiền não, hay nghiệp. Chúng ta hãy xem xét vấn đề có thể hay không thể loại bỏ những thứ này. Chúng ta sẽ khám phá ra rằng trong thực tế là có thể loại bỏ chúng vĩnh viễn; có thể có những sự chấm dứt thật sự hay sự ngừng dứt của chúng và, nhằm để đạt đến điều này, chúng ta cần phát triển những con đường chân thật của tâm thức. Đây là những điểm thậm thâm nhất.

Cách sâu sắc nhất để thật sự đạt được tự do khỏi tất cả mọi rắc rối và khổ đau là phát tâm giác ngộ hay tâm bồ đề hay bodhicitta. Có nhiều cách khác nhau mà trong ấy chúng ta có thể hướng đến việc phát triển xu hướng này. Ở đây, chúng ta đang nói về việc phát triển nó trong phạm vi của việc hướng ra khỏi sự liên hệ thúc đẩy với kiếp sống này và việc hướng sự quan tâm của chúng ta đến những kiếp sống tương lai. Chúng ta không đang nói về việc giới hạn sự chú tâm của chúng ta đến sự giải thoát và việc hướng ra khỏi sự liên hệ với những kiếp sống tương lại. Trong luận điển này, bất cứ sự thực chứng nào chúng ta có liên hệ với kiếp sống này, thì chúng ta lập tức hướng đến khát vọng phát tâm giác ngộ. Đây là cách mà nó được giải thích trong luận điển này.

5. Phát triển hai loại tâm giác ngộ

a. Tầm quan trọng và lợi ích của việc phát triển tâm giác ngộ

Chúng ta bây giờ đã hoàn tất những sự chuẩn bị. Điểm thứ hai của 7 điểm là vấn đề phát tâm giác ngộ thật sự. Chúng ta cần phát triển hai loại tâm giác ngộ: tương đối và sâu sắc nhất. Tâm giác ngộ quy ước được hướng đến sự thật quy ước (tương đối, nông cạn, bề mặt, bề ngoài) của mọi người và mọi thứ; trong khi tâm giác ngộ sâu sắc nhất là hướng đến lẽ thật cứu kính, tính không của nó. Trong luận điển này, chúng ta phát tâm giác ngộ quy ước trước tiên, và rồi đi tới tâm giác ngộ cứu kính. Trong Hiện Chứng Trang Nghiêm Luận, Di Lặc nói với chúng ta rằng một người thông tuệ sắc bén trước nhất sẽ phát triển một sự thấu hiểu thật sự về thực tại và, trên căn bản ấy, sau đó phát triển tâm giác ngộ quy ước. Đôi khi thật tác động hơn để phát triển hay phát sinh tâm giác ngộ cứu kính trước. Đây là bởi vì khi chúng ta nhận ra rằng thật có thể đạt đến một sự chấm dứt 'đau khổ' thật sự qua việc phát tâm giác ngộ cứu kính và vì thế chúng ta có thể đạt đến giải thoát khỏi luân hồi và vượt xa hơn nữa đến Giác Ngộ - khi chúng ta thấy rằng đây thật sự là một mục tiêu thực tiễn, rồi thì chúng ta có thể trở thành chân thật quan tâm với việc đạt đến Giác Ngộ vì người khác.

[Trong luận điển gốc của phiên bản Togmey-zangpo của Geshe Chaykawa, tâm giác ngộ cứu kính được trình bày trước tâm giác ngộ quy ước, với câu kệ: "Cân nhắc rằng các hiện tượng giống như mộng huyễn. Nhận thức bản chất nền tảng của tỉnh thức vốn không sinh. Đối kháng tự nó giải thoát tự nó từ chính nơi của nó. Bản chất cốt lõi của con đường tu tập là an trú trong một thể trạng căn bản bao hàm tất cả. Giữa những thời khóa, hãy hành động như một ảo nhân". Trong phiên bản của Pabongka, câu kệ về tâm giác ngộ cứu kính, được đặt trước bằng dòng bổ sung như sau, "Điều bị che dấu được cho thấy sau khi đạt được sự ổn định (trong điều này)", lập tức theo sau những câu kệ về tâm giác ngộ quy ước. Dòng kệ bổ sung này hoàn toàn không thấy trong bản của Togmey-zangpo. Trong bản của Namkapel, câu kệ này, cùng với dòng kệ bổ sung trên đặt trước nó, xuất hiện ở ngay cuối của luận điển.]

Đại Thừa được phân chia thành hiển giáo và mật giáo, và bất chấp chúng ta ở bộ phận nào, thì sự thuận lợi của tâm giác ngộ quy ước là nó là cánh cổng cho việc thâm nhập Đại Thừa. Bất chấp những phẩm chất khác nào chúng ta có thể có - ngay cả sự thấu hiểu về tánh không - nếu chúng ta không có xu hướng của tâm giác ngộ về sự tương tục tinh thần của chúng ta, thì chúng ta không thể được xem như một hành giả Đại Thừa, là kẻ có một cỗ xe rộng lớn của tâm thức. Nhưng nếu chúng ta có xu hướng của tâm giác ngộ, thế thì ngay cả nếu chúng ta không có những phẩm chất khác, thì chúng ta cũng có thể được xem như một đứa con tâm linh của chư Phật, một hành giả Đại Thừa có một cỗ xe rộng lớn của tâm thức.  Chúng ta thấy điều này cả trong những kinh luận của hiển giáo lẫn mật giáo. Trong Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát, Tịch Thiên nói với chúng ta rằng tâm giác ngộ là cánh cửa duy nhất cho việc thâm nhập Đại Thừa. Trong Mật tông Bát Bộ Kim Cương cũng nói rằng nếu chúng ta có tâm giác ngộ, thì chúng ta có đủ tư cách để thâm nhập vào mạn đà là và tiếp nhận sự truyền lực (khai tâm). Nhưng nếu chúng ta không có tâm giác ngộ, thì chúng ta không đủ tư cách hay không được phép để tiếp nhận sự truyền lực khai tâm.

Tất cả những sự trích dẫn khác nhau này nói với chúng ta rằng tâm giác ngộ là nguồn gốc của tất cả mọi phẩm chất. Và thật sự, khi chúng ta nhìn vào nó, những lợi ích của việc phát tâm giác ngộ là vô hạn. Chúng được thảo luận rất tỉ mỉ trong Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát.  Khi chúng ta quán chiếu về Đức Thế Tôn Thích Ca và tại sao Ngài là một nhân vật vĩ đại và quan trọng, đó là bởi vì Ngài đã phát triển một trái tim ân cần và nồng ấm, và trên căn bản ấy, ngài phát triển một xu hướng tâm giác ngộ để đạt đến Giác Ngộ vì lợi ích của tất cả chúng sinh.

Khi chúng ta xem xét những thuận lợi của việc có một trái tim ân cần và nồng ấm - làm một người tốt - chúng ta có thể xem họ, ngay cả những con thú. Nếu chúng ta có một con mèo và chỉ mà nó chỉ ngồi đây đó một cách dễ thương và kêu rừ rừ, chúng ta sẽ cho nó thức ăn và thể hiện dễ mễn với nó. Nhưng nếu con mèo luôn luôn nhảy cỡn chung quanh và hành động một cách hoang dã hung hăng, cào cấu và cắn phá, không ai sẽ vui lòng với một con thú như vậy và nó có thể có những rắc rối trong việc được nuôi nấng. Như những con người, nếu chúng ta ân cần và nồng ấm, mọi thứ đến trong cách chúng ta muốn. Nhưng nếu chúng ta rất thô lỗ và ác độc, không ai muốn ở bên cạnh chúng ta.

Thật cực kỳ quan trọng để hành động trong việc phát triển tất cả những thể trạng tích cực này của tâm thức: lòng từ ái nguyện ước mọi người được hạnh phúc, lòng bi mẫn nguyện ước mọi người được thoát khỏi khổ đau, và loại nhiệt tình của lòng yêu thương cho tất cả mọi người khác. Nếu trên căn bản của những điều này, chúng ta đã phát tâm giác ngộ trong sự tương tục tinh thần của chúng ta, thế thì chỉ trên căn bản ấy, chúng ta sẽ xây đắp những kho tàng giàu có hay những mạng lưới phong phú của nhiều loại năng lực tích cực. Thế nên, tâm giác ngộ tự trong nó, sẽ xây đắp nhiều loại năng lực khác nhau để bảo hộ chúng ta và giải thoát chúng ta khỏi những chướng ngại.

Chỉ nói từ ngữ tâm giác ngộ hay nghe nó được nói là tích cực và hữu ích sâu xa. Đây là phần thứ nhất của đoạn này, những lợi ích của việc phát triển tâm giác ngộ.

Phần thứ hai giải thích vấn đề làm thế nào để rèn luyện phần thứ nhất trong tâm giác ngộ quy ước và rồi trong tâm giác ngộ cứu kính. Tâm giác ngộ quy ước được hướng đến tất cả vô lượng chúng sinh, với mục đích giúp họ thoát khỏi luân hồi, và ở Giác Ngộ, với mục tiêu chứng đắc. Khi chúng ta nói về việc làm lợi ích cho người khác, nó là một vấn đề thay đổi thái độ của chúng ta về tự ngã và người khác. Cho nên chúng ta cần giữ trong tâm rằng tâm giác ngộ là một trái tim có một mục tiêu mãnh liệt để làm lợi ích cho tất cả những người khác mà nó đang mở rộng vô hạn đến tất cả mọi loài, và cũng là một mục tiêu mạnh mẽ để đạt đến Giác Ngộ đang mở rộng trọn vẹn đến điều ấy.

b. Hai phương pháp cho việc phát triển tâm giác ngộ

Những phương pháp thật sự cho việc phát triển tâm giác ngộ là bình đẳng và hoán đổi các thái độ của chúng ta đối với tự thân và người khác và thiền tập về 7 phần nhân quả. Cả hai phương pháp này có như căn bản của chúng cho việc phát triển một thể trạng nhiệt tình của lòng từ ái cho người khác. Lòng từ ái nhiệt tình là một cảm giác tự động của sự gần gũi và ấm áp bất cứ khi nào chúng ta gặp bất cứ người nào: chúng ta yêu mến và quan tâm đến họ một cách sâu sắc và sẽ cảm thấy tệ hại nếu bất cứ điều gì xảy ra không hay cho họ. Theo phương pháp 7 phần nhân quả, để phát triển một loại nhiệt tình từ ái này, trước nhất chúng ta cần phát triển một thái độ bình đẳng - hay hành xả - đối với người khác, với điều mà chúng ta cảm thấy không dính mắc, thù ghét, cũng không phớt lờ đối với bất cứ người nào. Chúng ta xem mọi người như đã từng là những bà mẹ của chúng ta, tri nhận và duy trì tỉnh thức về lòng ân cần của họ, và thể hiện lòng biết ơn và nguyện ước đền đáp nó, chúng ta phát triển lòng từ ái nhiệt tình này đối với họ.

Việc hoán đổi thái độ của chúng ta đối với tự thân và người khác đến từ truyền thống của Tịch Thiên. Chúng ta không phải dài dòng vấn đề mọi người đã từng là mẹ của chúng ta, nhưng chỉ nghĩ đơn giản tổng quát vấn đề tất cả chúng ta muốn hạnh phúc, vấn đề không ai muốn khổ đau hay rắc rối, chính xác như chúng ta. Trong sự quan tâm này, tất cả chúng ta bình đẳng trên cấp độ ấy. Chúng ta thấy vấn đề chúng ta yêu mến chính mình như thế nào là gốc rễ của tất cả những rắc rối, trong yêu mến người khác là gốc rễ của tất cả mọi phẩm chất tốt đẹp. Chúng ta cần nghĩ: "Vì tôi không muốn bất hạnh và tôi thật muốn hạnh phúc, cho nên tôi phải từ bỏ sự tự yêu mến và phát triển thái độ yêu mến người khác". Cho nên, trên căn bản của việc nhận ra sự bình đẳng của tự thân và người khác, chúng ta phát triển lòng từ ái nhiệt tình cho người khác chúng ta thay đổi thái độ của chúng ta với sự quan tâm đến họ. Đây là một phương pháp rất rộng rãi. Cả hai cách của việc phát triển xu hướng tâm giác ngộ - thay đổi thái độ của chúng ta đối với tự thân và người khác và phương pháp 7 điểm nhân quả - đưa chúng ta đến vấn đề của lòng từ ái nhiệt tình đối với người khác.

Tùy thuộc vào vị thế của một người, việc phát triển thái độ của việc nhận ra mọi người như "mẹ tôi" đôi khi có thể liên hệ đến những rắc rối. Chúng ta có thể phát triển nó trong dạng thức của việc xem chính chúng ta là rất quan trọng: "Tôi thật sự là người nào đó rất quan trọng, và bởi vì tôi quan trọng, cho nên mẹ tôi cũng quan trọng". Và vì thế chúng ta phát triển cảm nhận rằng: "Tôi muốn giúp đỡ mẹ tôi bởi vì bà ấy là mẹ tôi", và tôi muốn phát triển và hỗ trợ tất cả chúng sinh bởi vì "tất cả họ đã từng là mẹ tôi". Có một sự nhấn mạnh rất nhiều vào "tôi" và "của tôi" trong cách này của việc phát triển tâm giác ngộ. Vấn đề là nguy hiểm trong sự hướng dẫn này.

Nếu, trái lại, chúng ta nghĩ về việc hoán đổi thái đội của chúng ta về tự thân và người khác, muốn hỗ trợ người khác không đơn giản chỉ bởi vì họ đã từng là "mẹ của chính tôi", nhưng bởi vì "họ không muốn rắc rối và họ muốn hạnh phúc, giống như tôi vậy", như thế ít nguy hiểm hơn. Chúng ta không còn liên lụy với những quan tâm về "tôi" và "của tôi", và vì nó trở thành một cung cách bao la hơn nhiều trong việc vươn tới tất cả những người khác và việc phát triển một xu hướng của tâm giác ngộ. Chúng ta không chỉ nghĩ về lòng ân cần cho mọi người, vấn đề họ luôn luôn tử tế với chúng ta trong mọi cách như thế nào. Cho nên đây là căn bản của một sự thảo luận về vấn đề chúng ta thực hiện cả 2 phương pháp cùng với nhau như thế nào, 7 điểm nhân quả và sự bình đẳng và hoán đổi tự thân và người khác.

c. Những bất lợi của việc tự yêu mến chính mình

[Trong luận điển của Namkapel, dòng từ phiên bản của Tomay-zangpo của Geshe Chaykawa: "Xua đuổi một thứ như (chứa đựng) tất cả khiển trách, được dời đến đây và tất cả những sự bất lợi của việc tự yêu mến được cho như luận giải đến dòng. Pabongka theo trình tự này.]

Trong việc quan tâm đến sự hoán đổi những thái độ của chúng ta về tự thân và người khác, luận điển giải thích vấn đề tất cả những rắc rối và khó khăn đến từ việc tự yêu mến chính mình, trong khi tất cả những lợi lạc và hạnh phúc đến từ việc yêu mến người khác. Sự thật là những vị thanh văn và duyên giác không thể đạt đến trình độ tâm linh cao sâu nhất, mục tiêu tâm linh tối thượng, là qua sự tự yêu mến họ. Cho nên, từ đó về sau, trách nhiệm cho mỗi sự bất lợi, mỗi chướng ngại có thể được trải nghiệm có thể được quy cho thái độ tự yêu mến: nói cách khác, sự vị kỷ. Rất thường, khi người ta phiền não, họ muốn trỏ ngón tay buộc tội người khác: "Tôi không hạnh phúc bởi vì người khác này đã làm điều này điều nọ". Trong thực tế, tất cả những sự bất hạnh của chúng ta đến từ sự vị kỷ, mà qua đó chúng ta tự xem chính chúng ta là rất lớn và quan trọng mà chúng ta chỉ ngón tay vào những người khác như chịu trách nhiệm cho sự bất hạnh của chúng ta. Thật sự, tất cả những rắc rối và bất hạnh của chúng ta đến từ những thúc đẩy tàn phá vốn sinh khởi từ chính tâm thức của chúng ta - nói cách khác, nghiệp chướng và những thái độ phiền não.

Chúng ta có hai vấn đề ở đây: thái độ tự yêu mến và chấp trước vào sự tự ngã thật sự tồn tại. Nếu chúng ta đạt được một sự thấu hiểu về thực tại - rằng không có một thứ như vậy như một sự nhận dạng được thiết lập một cách chân thật (vô tự tính) - sau đó chúng ta có thể giải thoát khỏi cả sự chấp trước vào một tự ngã tồn tại chân thật và cũng như sự tự yêu mến. Ở đây, chúng ta đang thực hiện một sự phân biệt, nói rằng rắc rối đến từ sự tự yêu mến. Nhưng trong thực tế, chúng ta phải nghĩ về những điều này với nhau: sự tự yêu mến và chấp trước vào tự ngã được thiết lập chân thật, tồn tại thật sự.

Những sự bất lợi về việc tự yêu mến, hay thái độ vị kỷ, được thảo luận trong nhiều phần khác nhau của tác phẩm Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát. Liên hệ đến cả sự tự yêu mến và chấp trước vào một tự ngã được thiết lập chân thật, Tịch Thiên nói: "Bất cứ sự bạo động nào có trong thế giới này, và cũng như có bao nhiêu sợ hãi và khổ đau tất cả những thứ ấy đều sinh khởi từ sự chấp trước vào tự ngã: vậy thì con quỷ kinh khủng ấy có lợi gì cho tôi?" Ở những nơi khác trong luận điển, Tịch Thiên chỉ ra rằng sự tự yêu mến của chúng ta đến từ chính tâm thức của chúng ta và sự bất giác trong sự chấp trước ấy về một sự tồn tại chân thật của cái "tôi" (có tự tính). Đây là kẻ thù thật sự của chúng ta. Ngài viết: "Những kẻ thù lâu đời, tương tục này như điều này là những nguyên nhân duy nhất cho vô số tổn hại gia tăng hơn bao giờ hết. Làm thế nào tôi có thể vui sướng và không kinh khủng trong cõi luân hồi, nếu tôi thiết lập một nơi an toàn (cho chúng) trong tim tôi?"

Nói cách khác, chúng ta suy nghĩ một cách mạnh mẽ "tôi, tôi, tôi", và rồi chúng ta nghĩ "tôi phải trở nên hạnh phúc; tôi phải loại bỏ mọi rắc rối của tôi. Hãy quên những người khác đi. Không cần biết tôi làm điều gì với người khác nhằm để đạt đến sự hạnh phúc cho riêng tôi". Đấy là ở dưới sự quay cuồng của sự si mê này mà chúng ta bóc lột người khác và làm bất cứ điều gì để có được hạnh phúc. Tất cả những phức tạp, khó khăn, rắc rối đã đến từ loại thái độ này có thể truy nguyên từ thái độ tự yêu mến và chấp trước này vào sự tồn tại được thiết lập chân thật hay sự tồn tại cố hữu hay tự tính.

Đức Phật và chúng ta giống nhau từ quan điểm rằng những sự tương tục tinh thần của chúng ta đã hiện hữu từ vô thỉ. Nhưng những gì mà Đức Phật đã hoàn thành trong thời gian ấy? Đã giải thoát khỏi Ngài thái độ tự yêu mến, căn cứ trên quan tâm của ngài cho người khác, ngài đã có thể đạt đến Giác Ngộ, trái lại chúng ta vẫn hoàn toàn liên lụy trong sự vị kỷ và vì thế chúng ta vẫn khốn khó và đầy rắc rối cùng khó khăn. Nguyên nhân cho sự khác biệt này, vì cả Đức Phật và chúng ta đã từng trải qua cùng khối lượng thời gian, là nhân tố của vấn đề chúng ta có một thái độ tự yêu mến hay không, vấn đề chúng ta có vị kỷ và chấp trước vào chính chúng ta hay không. Vì vậy điều này nối kết rất chặt chẽ với những bất  lợi của luân hồi sinh tử vươn lên từ cùng gốc rễ này. Bất cứ khi nào chúng ta thèm khát tất cả những huy hoàng chói lọi của cõi luân hồi, nó cũng sinh khởi từ sự vị kỷ, và chúng ta tự ngu ngơ và phỉnh phờ chính chúng ta.

Chính là thái độ tự chấp trước và tự yêu mến đã cho ta can đảm để đi vào chiến tranh, và để làm tất cả những thứ như vậy vì lợi ích của chính chúng ta. Sau đó, nếu mọi thứ sai lầm, chúng ta đặt trách nhiệm vào chính những đạo sư của chúng ta, hay vào cha mẹ chúng ta và v.v… Chúng ta cần áp dụng cùng sự can đảm để vượt thắng thái độ tự yêu mến của chúng ta.

Những trích dẫn trong luận điển tất cả đều nói một cách căn bản, rằng tất cả những tổn hại đến từ sự tự yêu mến. Nếu chúng ta đã chỉ ngón tay vào bất cứ người nào chịu trách nhiệm cho tất cả những điều xấu xí đến với chúng ta, thì chúng ta phải chỉ nó vào chính sự vị kỷ của chúng ta, thái độ tự yêu mến của chúng ta. Do thế, bây giờ chính là lúc để giải thoát chính chúng ta khỏi sự tự yêu mến, kẻ thù thật sự của chúng ta. Như Tịch Thiên viết: "Thời gian trước đó là khác, khi ta đang bị tàn phá bởi ngươi. Nhưng (bây giờ) ta đã thấy ngươi; vậy thì ngươi đi chốn nào? Ta sẽ đánh bật tất cả sự kiêu hãnh khỏi ngươi. Quẳng đi, bây giờ, bất cứ hy vọng nào, 'Ta vẫn còn sự tư lợi của chính ta'. Ta đã bán ngươi cho người khác, cho nên đừng nghĩ về sự chán nản của ngươi; ta đã hiến năng lượng của ngươi (cho họ). Nếu, do bởi không chú ý, ta không đưa ngươi cho khắp chúng sinh phàm phu giới hạn, thế thì, chắc chắn, ngươi sẽ đưa ta cho những kẻ gác cửa của những thế giới khổ đau. Ta đã bị đưa qua đưa lại như thế, nhiều lần bởi ngươi và giày vò lâu đời; nhưng bây giờ, nhớ lại những mối ác cảm đó, ta sẽ đập vỡ ngươi, ngươi kẻ tạo ra sự tư lợi". Tất cả những lỗi lầm của sự vị kỷ được thảo luận hết sức hoàn hảo trong tác phẩm Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát và cũng như trong Nghi Thức Cúng Dường Chư vị Đạo sư tâm linh, guru puja.

Một trong những Geshe Kadampa thường đề nghị rằng khi chặt những tảng trà (Tea brick) ra, chúng ta nên nghĩ: "Tôi đang đập xuống đầu của sự tự yêu mến và chấp trước vào tự ngã". Những người luôn luôn bị bận tâm về tự thân, hay những ai cảm thấy tự thương hại kinh khủng khi họ bệnh, cần thẩm tra tất cả những rắc rối của họ đến từ chốn nào. Họ cần nhận ra rằng chúng luôn luôn đến từ việc quan tâm với sự bận tâm vị kỷ của họ: "Tôi phải vui vẻ; tôi phải thoát khỏi mọi rắc rối của tôi". Loại người này không bao giờ toại nguyện, bất chấp hoàn cảnh là thế nào. Mọi thứ luôn luôn nóng quá hay lạnh quá; không điều gì đúng bao giờ. Gốc rễ căn bản rắc rối của họ là sự bận tâm vị kỷ của họ. Nếu họ có thể từ bỏ nó, thì họ mới thư thái. Họ luôn luôn căng thẳng, không bao giờ có thể thư giãn, bởi vì họ luôn luôn bận tâm với chính họ.

Chúng ta có thể học hỏi và ngồi trong những nghi lễ cúng dường tu tập tối đa như chúng ta mong ước, nhưng nếu chúng ta luôn luôn nuôi dưỡng thái độ tự yêu mến trong chúng ta, thì chúng ta hoàn toàn lãng phí thời gian của chúng ta. Nếu chúng ta không bận tâm với chính chúng ta trong mọi lúc, với sự quan tâm vị kỷ, mà thay vì thế cởi mở tâm tư chúng ta ra với người khác, thì chúng ta thật sự có thể có một cỗ xe của trái tim và tâm thức bao la của Đại Thừa. Nhưng bởi vì trái tim của chúng ta quá hẹp hòi và quá quan tâm về tự thân, cho nên chúng không thể là cỗ xe rộng lớn. Nếu chúng ta bận tâm với chính chúng ta, ngay cả nếu chúng ta cho rằng mình đi theo Đại Thừa, cỗ xe rộng rãi của tâm thức, thì nó đúng chỉ là hướng vào một duyên cớ cho chúng ta trở thành tự hào hơn và kiêu hãnh hơn.

Điều trên hoàn tất sự thảo luận về những bất lợi của sự tự yêu mến.

d. Những thuận lợi của việc yêu mến người khác

Điểm tiếp theo quan tâm đến những thuận lợi của việc yêu mến người khác. [Namkapel giải thích điểm này bằng việc lồng vào ở đây dòng từ phiên bản Togmey-zangpo của Geshe Chaykawa, "Thiền tập với lòng ân cần bao la đến mọi người". Pabongka cũng làm như vậy trong bản của ngài.]

Như nói trong Nghi Thức Cúng Dường Đến Các Đạo Sư Tâm linh rằng việc yêu mến người khác là cánh cổng của mọi phẩm chất tốt đẹp, và nó là như vậy. Điều được thảo luận trong Nhập Trung Đạo của Nguyệt Xứng, trong ấy nói rằng, cội nguồn của những thành tựu vĩ đại của chư Phật là lòng bi mẫn của các Ngài. Lòng bi mẫn này đến từ đâu? Nó đến từ việc yêu mến và có lòng quan tâm mãnh liệt cho người khác. Cho nên gốc rễ căn bản của tất cả mọi hạnh phúc và những phẩm chất đến từ việc yêu mến người khác. Việc yêu mến người khác đưa chúng ta phát triển lòng từ ái và bi mẫn, là những thứ đem chúng ta phát triển một xu hướng của tâm giác ngộ, và một xu hướng của tâm giác ngộ đưa chúng ta đến Giác Ngộ. Tất cả những thể trạng bao la Đại Thừa của tâm thức - từ ái, bi mẫn, thái độ phi thường và tâm giác ngộ - hướng đến những chúng sinh khác. Cho nên gốc rễ của tất cả những phẩm chất tốt đẹp đến từ tất cả những thể trạng này của tâm thức là việc yêu mến người khác.

Như việc quan tâm đến vấn đề những phẩm chất này cải thiện tương tục và không thoái hóa như thế nào, thì đây cũng là qua việc tập trung vào người khác và yêu mến họ. Giống như thế, việc đạt đến kết quả, gọi là Quả Phật, đến từ việc duy trì sự quan tâm này cho người khác. Vì thế, việc phát sinh, tương tục và đạt đến kết quả của những thể trạng tích cực này của tâm thức tất cả đến từ việc yêu mến người khác. Ngay cả sức mạnh của tác động Giác Ngộ của chư Phật, cũng hình thành do bởi người khác, từ việc quan tâm và yêu mến họ.

Nhằm để đạt đến Giác Ngộ, như được giải thích trong những trích dẫn này, chúng ta cần cả sự tác động Giác Ngộ của chư Phật và phước điền của tất cả chúng sinh. Chính là trên căn bản của hai điều này mà chúng ta mới thật sự đạt đến Giác Ngộ. Việc đạt đến Giác Ngộ không thể xảy ra một cách độc lập với người khác, mà phải là trên căn bản của mục đích làm lợi ích cho họ một cách tối đa như có thể. Cho nên, không đủ nếu chỉ có sự tôn kính chư Phật; mà cũng thật cần thiết để có sự tôn trọng tất cả chúng sinh phàm phu, vì việc đạt đến Giác Ngộ của chúng ta tùy thuộc một cách bình đẳng vào phía chư Phật và phía của tất cả chúng sinh phàm phu. Trong ý nghĩa ấy, chư Phật và tất cả chúng sinh là bình đẳng trong sự ân cần.

Tất cả những phẩm chất tốt đẹp của con đường tu tập và kết quả của tâm thức Đại Thừa phát khởi từ việc yêu mến người khác. Một trích dẫn tuyên bố rằng tất cả việc đạt được những thể trạng tái sinh tốt hơn đến từ việc giúp đỡ người khác, trái lại những tình trạng tệ hại hơn của tái sinh đến từ việc tổn hại người khác. Điều này chỉ cho chúng ta thấy rằng kinh nghiệm của hạnh phúc đến từ việc ân cần. Đối với những ai theo Tiểu Thừa tâm, chính qua sự thiếu sót lòng yêu mến mãnh liệt người khác mà họ không thể đạt đến thành tựu vô thượng. Trái lại chư Bồ tát có lòng quan tâm mạnh mẽ này vì người khác, và do bởi đấy họ có thể đạt đến Giác Ngộ tối thượng.

Một trích dẫn ở đây nói về vấn đề chúng ta làm tổn thương người khác như thế nào. Về phía chúng ta, tâm thức chúng ta chứa đầy những thói quen tự yêu mến. Về phía những người khác, họ có tâm thức không thuần hóa, là thứ đến từ năng lực bất giác hay si mê của họ, thì chứa đầy những cảm xúc phiền não. Những cảm xúc phiền não của họ đưa họ vào trong tất cả những loại hoàn cảnh mà họ thấy khổ não và rồi thái độ tự yêu mến của chúng ta và vị kỷ của chúng ta làm cho chúng ta muốn làm tổn hại họ. Chúng ta có thể thấy điều này với thí dụ của người Trung Cộng. Chúng ta có thể thấy sự tự yêu mến trong hành động của cả hai phía, làm ra tổn thương. Đây là kết quả của những năng lực nghiệp tiêu cực được xây đắp trong quá khứ của cả hai phía, và chúng ta bây giờ đang xây đắp thêm năng lực nghiệp tiêu cực từ những hành động thúc đẩy tàn phá của chúng ta. Những hành động này chỉ sẽ tạo thêm những hoàn cảnh xa hơn sẽ sinh khởi trong tương lai, những điều làm thêm tổn hại sẽ xảy ra đối với chúng ta như kết quả của chúng.

e. Kiên nhẫn

Để thoát khỏi tất cả những thứ làm tổn hại chúng ta, luận điển hướng dẫn chúng ta phát triển 2 tâm giác ngộ và 6 ba la mật. Để phát triển tâm giác ngộ, chúng ta phải có một sự quan tâm chân thành đến người khác và một lòng bao dung rộng lớn. Để phát triển lòng bao dung, thì cần thiết phải có những kẻ thù. Nếu không có những người hiểm độc - không có kẻ thù - thì sẽ không có cách để chúng ta phát triển kiên nhẫn và bao dung.

Trong một câu chuyện tiền thân của Đức Phật, có chuyện của Minag Dungdung, một người chèo thuyền mà trong ấy có năm trăm người khách thương, người ấy định sẽ giết hết mọi người trên thuyền. Vị thuyền trưởng, một tiền thân của Đức Phật, nghĩ rằng nếu để người này giết mọi người trên thuyền thì không được. Nói với hắn ta đừng giết người thì vô ích, vì hắn sẽ không nghe. Cho nên ông nghĩ: "Nếu ta giết người này, dĩ nhiên là một hành vi tàn phá vì nó sẽ xây đắp năng lực tiêu cực cho sự tương tục tinh thần của ta từ việc giết một người. Nhưng nếu ta không giết hắn bởi vì ta tự yêu mến ta và không muốn tạo ra thêm nhiều năng lực tiêu cực hơn nữa cho chính ta, thì hắn sẽ xây đắp một năng lực tiêu cực lớn hơn nhiều trong việc giết năm trăm người kia và tất mọi người đó sẽ mất mạng". Do vậy, vì lòng từ bi và quan tâm cho cả 500 khách thương cũng như người chèo thuyền, cho nên Đức Phật đã giết Minag Dungdung. Một thí dụ liên hệ là những sự trợ tử của các bác sĩ và nhân viên thú y có thể tiến hành để giúp một tạo vật nào đó trong một hoàn cảnh đau đớn không thể chịu nổi, bằng việc tiêm một mũi thuốc để giúp họ chết khỏi đớn đau. Họ không có một thái độ của sân hận khi lấy đi một mạng sống, nhưng nhận lãnh hậu quả của hành vi tiêu cực chỉ để giúp chúng sinh khác.

Bất cứ một hành vi sinh động nào như vậy cần được tiến hành không phải với một thái độ sân hận hay mong ước làm tổn hại, mà với một thái độ của lòng từ bi, nguyện ước giúp đỡ. Trong những hoàn cảnh nào đó, chúng ta phải thực hiện một hành vi mạnh mẽ để làm người ta dừng lại trong việc lợi dụng chúng ta. Nếu chúng ta đang thực hành tâm giác ngộ, không có nghĩa là chúng ta phải để mọi người dẫm lên chúng ta.

Cho nên chúng ta phải thực hiện hành động thích đáng phát khởi từ một động cơ thuần từ bi không để người khác lợi dụng hoàn cảnh. Chúng ta không nên dấn thân trong những hành động trong khi chúng ta sân hận, trong khi chúng ta hoàn toàn say sưa trong vọng tưởng của sân hận. Những việc chúng ta làm trong sân hận bị trói chặt với những sai lầm hoàn toàn và sẽ làm cho chúng ta lúng túng và rắc rối sau đó.

Có một câu chuyện thường được Kyabje Ling Rinpoche kể cho tôi nghe về một người Hoa rất có thiên hướng sân hận, và khi bị khuấy động, thường đập bể những thứ ông ta thích. Sau đó, trong một khoảnh khắc, sự sân hận dịu xuống và ông ấy lượm những mảnh vỡ và khóc.

Vấn đề là việc dùng những phương pháp mạnh mẽ để làm tổn hại - chẳng hạn như tiền thân của Đức Phật đã giết một người có ý định giết 500 người khác - không phải được hỗ trợ bởi thù hận, nhưng đúng hơn là bởi lòng từ bi. Và nó không được thực hiện trong một cơn giận dữ, khi chúng ta làm những thứ điên khùng mà chúng ta sẽ hối hận sau này. Như chúng ta đã nói trước đây, nó được làm với thái độ của một chúng sinh chấp nhận một tiềm lực tiêu cực phát sinh từ việc làm tổn hại này. Có nhiều trích dẫn từ Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát để làm sáng tỏ sự kiên nhẫn, bao dung và ổn định tinh thần đối với những kẻ thù. Những kẻ thù của chúng ta giúp chúng ta phát triển lòng bao dung, từ ái, bi mẫn và v.v…

Có những sự thực tập để hỗ trợ trong việc phát triển một cảm giác bình đẳng hay hành xã đối với người khác. Vấn đề rắc rối chính là kẻ thù, một kẻ thật sự làm chúng ta nổi giận và căng thẳng, một kẻ nào đó thật sự hiểm độc và làm chúng ta phải làm việc thật chăm chỉ để không phải bị quấy rầy. Cho nên chúng ta phải hướng đến người nào đó thật là kẻ thù của chúng ta, một người nào đó mà chúng ta ghét bỏ, và cố gắng để phát triển một lòng yêu thương đối với người này. Chúng ta cần tìm sự quan tâm và thấu cảm cho người này, người cũng chỉ muốn hạnh phúc, và cố gắng để phát triển một lòng yêu thương nhiệt tình cho người nào đó mà chúng ta thù ghét trước đây. Nếu chúng ta có thể làm như thế, thì nó là điều gì đấy cực lỳ bao la và cực kỳ mãnh liệt.  Cho nên Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát thật là một giáo huấn hết sức diệu kỳ, bởi vì nó cung cấp cho chúng ta một phương pháp bao quát. Nếu chúng ta có thể phát triển một cảm giác yêu thương nhiệt tình và quan tâm cho người nào đó mà chúng ta thù ghét trước đây và xem như kẻ thù của chúng ta, thì chúng ta thật sự đang phát triển một khí cụ đầy năng lực của tâm thức và trái tim.

f. Tương phản về những lợi ích của việc yêu mến người khác và những bất lợi của việc tự yêu mến

Tóm lại, nói thêm một ít về sự tương ứng đến những thuận lợi và bất lợi của việc tự yêu mến mình và yêu mến người khác, thì Nghi Thức Cúng Dường Đến Những Đạo Sư Tâm Linh nói rằng sự khác nhau giữa chư Phật và chính chúng ta là các Ngài luôn luôn yêu mến người khác, trái lại chúng ta chỉ yêu mến chính chúng ta mà thôi.

Hãy nhìn vào vấn đề chúng ta ở đâu, trong dạng thức của lịch sử, hay trong dạng thức của những thân hữu chúng ta, những người chúng ta biết. Những người mà mọi người ngưỡng mộ như những vị có lòng quan tâm rộng rãi cho người khác. Vấn đề của điều này là là thay đổi thái độ của chúng ta vì thế công việc này về "Tôi phải hạnh phúc", cảm giác lo buồn cho chính ta - tất cả sự quan tâm về chính mình và yêu mến chính mình - được áp dụng vào một đối tượng khác. Thay vì "Tôi phải hạnh phúc", chúng ta cần nghĩ: "Người khác cần phải hạnh phúc". Và thay vì "Tôi cảm thấy không vui" và nghĩ: "Tôi phải giải thoát khỏi nó", chúng ta cần thay đổi đối tượng và nghĩ rằng người khác phải giải thoát khỏi những rắc rối của họ. Điều đó đang thay đổi quan điểm, hoán đổi thái độ về tự thân và người khác. Làm việc này liên hệ đến việc ban hạnh phúc đến người khác, thật sự có lòng từ ái và quan tâm đến họ, và đón nhận khổ đau của người khác với lòng bi mẫn. Trong một số luận điển, chúng ta có lòng bi mẫn tiếp nhận khổ đau của họ trước, và sau đó ban hạnh phúc cho họ. Trong luận điển này, chúng ta phải ban hạnh phúc cho họ trước, rồi mới đón nhận khổ đau của họ. Không thành vấn đề điều nào chúng ta làm trước, nhưng như luận điển nói, chúng ta luân phiên hai thứ.

[Dòng bình luận trên đây đọc là, "Rèn luyện cả hai thứ cho và nhận luân phiên".]

Nếu ai đấy làm tổn thương hay tổn hại chúng ta, thay vì nghĩ về vấn đề trả thù như thế nào, làm thế làm tổn thương lại - việc nghĩ về vấn đề loại thuốc độc nào để sử dụng sẽ không lợi ích ai cả - chúng ta cần nghĩ về rằng chúng ta đang tầm cầu Giác Ngộ vì lợi ích của tất cả chúng sinh, là điều chắc chắn bao gồm cả chúng sinh đặc thù này đây. Chúng ta đang cố gắng để phát triển và cải thiện chính chúng ta nhằm mang lại lợi ích tối thượng, và bao gồm lợi ích của người đó.

g. Ban hạnh phúc cho người khác

Với việc ban hạnh phúc cho người khác, có sự ban cho thân thể, ban cho tài sản, ban cho tiềm lực tích cực của chúng ta vì thế chúng sẽ chín muồi trong những người khác. Cội nguồn của điều này là Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát. Như việc thực tập ban cho thân thể chúng ta, trước nhất chúng ta cầu nguyện cho cảm hứng ngưỡng mộ, sau đó chúng ta nghĩ về những chúng sinh trong những thế giới đau khổ khác nhau, chẳng hạn như địa ngục hồi sinh, hay những chúng sinh khác trong những địa ngục nóng và v.v…, và nghĩ về việc biến đổi thân thể chúng ta trong mưa mát mẻ, ví dụ thế. Một cách căn bản chúng ta nghĩ về bất cứ điều gì mà những chúng sinh kia cần để giải thoát khổ đau của họ: với khát, chúng ta biến đổi thành điều gì đó để làm dịu bớt nỗi khát của họ; với đói, điều gì đó làm thỏa mãn sự đói của họ. Chúng ta biến thân thể chúng ta thành bất cứ điều gì mà những chúng sinh trong các cõi khổ cần đến và đón nhận khổ đau trong hoàn cảnh bất hạnh thảm khốc của họ. Để làm ổn định điều này, chúng ta biến thân thể chúng ta thành tất cả những loại phẩm chất tích cực khác nhau cần để đạt đến Giác Ngộ, chẳng hạn như bảy loại trân bảo thánh thiện.

Đối với thế giới của quỷ đói, chúng ta làm khuây khỏa tất cả những rắc rối và khổ đau của họ và ban cho họ tất cả những thực chứng mà họ cần để đem họ đến Giác Ngộ. Sau đó chúng ta cũng làm điều này cho súc sinh và cho những con người không có những hoàn cảnh thuận lợi cho việc thực hành Phật Pháp. Chúng ta chuyển hóa thân thể chúng ta thành tất cả những cơ hội và giáo huấn mà họ cần. Rồi thì chúng ta cũng làm giống như vậy đối với chư thiên và a tu la. Tổng quát, chúng ta ban nhà cửa và áo quần cho những ai cần đến. Giống như thế, đối với những người có cỗ xe tâm thức Tiểu Thừa, chúng ta chuyển hóa thân thể chúng ta thành những sự thực chứng vì thế họ có thể đạt đến Giác Ngộ.

Tiếp theo chúng ta chuyển hóa thân thể chúng ta thành những loại môi trường khác nhau để hỗ trợ người khác. Luận diễn giải tất cả những loại hình ảnh từ cõi Cực Lạc, cây báu, và v.v… Nếu chúng ta chưa từng thấy những loại này, thì hơi khó khăn để hình dung, nhưng chúng ta chỉ nghĩ về một nơi cực kỳ tráng lệ huy hoàng mà chúng ta có thể nhận thức và tưởng tượng ban cho những chúng sinh cần đến. Khi đến việc ban cho những tiềm lực tích cực của chúng ta, chúng ta đang cho tất cả những thứ mà chúng ta đã từng xây dựng trong quá khứ, những thứ chúng ta đang xây dựng trong hiện tại, và bất cứ điều gì chúng ta có thể xây đắp trong tương lai. Chúng ta bố thí tất những tiềm lực này cho người khác, nguyện ước rằng những kết quả lợi ích có thể chín muồi trong họ.

Bây giờ, khi chúng ta nói về những loại thiền tập này, chúng ta có thể nghĩ chúng không thật sự, thực tiễn, hỗ trợ bất cứ người nào - rằng chúng ta chỉ có thể tưởng tượng ban cho tất cả những sự phong phú và gốc rễ của tất cả những tiềm lực tích cực của chúng ta cho người khác. Nếu chúng ta hỏi nó sẽ có một sự hữu ích thật nào không, câu trả lời là nếu chúng ta không xây dựng điều này như một thói quen lợi ích của tâm thức, thì nó sẽ không thật sự xảy ra trong tương lai khi mà chúng ta sẽ thật sự ở trong một vị thế cần ban cho thân thể và sở hữu của chúng ta cho người khác. Cho nên chính bằng sự xây dựng những tiềm lực và những thói quen tốt đẹp của tâm thức bây giờ mà năng lực nghiệp xây đắp trong sự tương tục tinh thần của chúng ta sẽ chín muồi trong tương lai thành năng lực thật sự để bố thí mọi thứ cho người khác.

Luận giải nói với chúng ta rằng khi chúng ta có một truyền thống gia đình qua bảy thế hệ về việc làm một điều gì đó, nó bổ sung năng lực cho sự tiếp diễn của truyền thống đó. Giống như thế, nếu chúng ta xây dựng một truyền thống nào đó bây giờ, như bố thí cho người khác, rồi thì sau một thời gian - chẳng hạn như sau bảy kiếp sống tương lai - nó sẽ xây dựng nên một năng lực mạnh mẽ, như trong một truyền thống gia đình. Cho nên sự thực hành bố thí cho người khác là từ lòng từ ái và một sự quan tâm cho người khác được hạnh phúc. Vì họ nghèo nàn và cần thiết một điều gì đó, rồi thì từ sự quan tâm của chúng ta và lòng yêu thương họ chúng ta sử dụng bất cứ điều gì chúng ta có để làm khuây khỏa sự nghèo khó hạnh phúc hay sự thiếu thốn bất cứ điều gì khác mà họ đang trống vắng. Chúng ta cần bố thí cúng dường đến mọi người, kể cả các vị đạo sư và chư Phật. Nhưng khi đến việc tiếp nhận khổ đau, chúng ta không cần phải lấy bất cứ điều gì từ chư Phật và các vị thầy tâm linh. Đây là bởi vì các ngài không có bất cứ sai lầm và khổ đau nào để được chúng ta đón nhận.

h. Với lòng từ bi, đón nhận khổ đau của kẻ khác

Điềm thứ hai ở đây là đang có lòng từ bi cho người khác. Nếu chúng ta có lòng từ bi cho người khác, tất cả những phẩm chất tốt đẹp và mọi thứ sẽ đến với chúng ta, ngay cả nếu chúng ta không cầu nguyện vì chúng. Trái lại, nếu chúng ta thiếu một trái tim từ bi và thấu cảm, ngay cả nếu chúng ta cầu nguyện mọi thứ, chúng ta sẽ không có chúng. Nếu chúng ta chán nản, chúng ta có thể nghĩ về việc phải đón nhận tất cả những khổ đau tương lai của tất cả người khác trên chính chúng ta. Để giúp cho việc đạt đến sự quen thuộc về điều này, thì chúng ta nghĩ về những rắc rối và khổ đau trong kiếp sống này và tương lai. Chúng ta có thể bắt đầu bằng việc nghĩ: "Thật tốt hơn để cho tôi trải nghiệm chúng bây giờ, khi nó dễ dàng hơn cho tôi để đối phó với chúng; bằng khác đi, tôi sẽ phải trải nghiệm nó sau này, khi tôi có thể có ít khả năng hơn để đối diện với chúng". Trong cách này, chúng ta đạt được sự quen thuộc mà nó cũng sẽ giúp chúng ta để đón nhận những rắc rối của người khác. Chúng ta rèn luyện trong những giai tầng, đón nhận những rắc rối ngày mai, những rắc rối năm tới, và v.v…, vì thế chúng ta có thể phát triển lòng can đảm để đón nhận những rắc rối và khổ đau từ người khác.

Toàn bộ vấn đề là để giải thoát lòng vị kỷ trong tâm thức chúng ta, và chúng ta làm điều đó bằng việc cởi mở để đối phó và đón nhận những rắc rối của người khác. Luận điển tiếp tục giải thích về vấn đề chúng ta gánh vác những rắc rối của kẻ khác, những người trên các con đường và trình độ tâm linh khác nhau, chọn con đường đi lên, nhưng không bao gồm chư Phật và các vị hướng dẫn tâm linh.

Đã đạt được sự quen thuộc với tiến trình này, rồi thì chúng ta có thể phối hợp với hơi thở của chúng ta với việc gánh vác những rắc rối của người khác. Chúng ta thở vào, đón nhận những khổ đau, sau đó thở ra, gửi đi niềm hạnh phúc.

[Sự giải thích này và những gì tiếp theo trong luận giải đến những dòng trong luận điển gốc: "Như trình tự của việc đón nhận, bắt đầu từ chính tôi, thở hai hơi thở đó. (Với sự quan tâm) đến ba đối tượng, (đón nhận) ba thái độ độc hại (tham, sân, si) và (ban cho) ba gốc rễ của những gì tích cực, sự hướng dẫn sau sự tập trung là, tóm tắt, để khích động duy trì chính niệm về điều này bằng việc rèn luyện với những từ ngữ trong tất cả các con đường tu tập". Trong phiên bản của Togmey-zangpo, dòng "Đối với trình tự của việc đón nhận, bắt đầu từ chính tôi", theo sau "việc rèn luyện với những từ ngữ trong tất cả các con đường tu tập". Phiên bản của Pabongka theo trình tự của Namkapel, như ở trên.]

Luận điển nói về việc đối phó với ba đối tượng và ba thái độ độc hại. Ba đối tượng là lạc, khổ và trung tính làm chúng ta phát triển ba thái độ độc hại là dính mắc, sân hận, hay dửng dưng. Xa  hơn, chúng ta nghĩ vấn đề tất cả chúng sinh khác cũng phát triển sự dính mắc, ác cảm, hay dửng dưng như thế nào và nói: "Nguyện cho tất cả những sự dính mắc, ác cảm hay dửng dưng của họ đi vào tôi. Tôi sẽ đối phó với chúng và thoát khỏi chúng. Nguyện cho họ hoàn toàn thoát khỏi tất cả những sự dính mắc, ác cảm, và dửng dưng", và chúng ta cho lại họ tất cả những tuệ giác này.

Vì vậy, như được nói trong Nghi Thức Cúng Dường Chư vị Đạo sư Tâm Linh: "Do thế, chư vị đạo sư từ bi, tôn quý, hoàn hảo, truyền cảm hứng cho tôi mà tất cả những năng lực tiêu cực, chướng ngại và khổ đau của các chúng sinh luân hồi, các bà mẹ của tôi, chín muồi trên tôi bây giờ, và tôi có thể chia phần hạnh phúc và những năng lực tích cực của tôi cho người khác và vì thế bảo đảm tất cả chúng sinh luân hồi trong sự an lạc hạnh phúc nhất". Đây cũng là cách để rèn luyện trong những từ ngữ: chúng ta lập lại những lời cầu nguyện này: "Nguyện cho sự khổ đau của họ chín muồi trong tôi; nguyện cho những điều tốt đẹp của tôi đi vào người khác".

Vấn đề ở đây là chúng ta cần rèn luyện trong sự cố gắng để phát triển những tư tưởng ân cần tử tế, chẳng hạn như tất cả chúng sinh có thể hạnh phúc, và điều này kể cả những người Hoa. Nếu chúng ta có một hoàn cảnh mà trong ấy những người khác đặt tất cả niềm hy vọng trong chúng ta mà chúng ta có thể giúp đỡ họ, ngay cả nếu về phía chúng ta chúng ta muốn, chúng ta có thể không thật sự có khả năng để làm thế. Điều này thật rất khó khăn. Cho nên chúng ta cần nhận ra rằng cách duy nhất mà chúng ta có thể thật sự hỗ trợ tất cả chúng sinh khác là chính chúng ta trở thành những vị Phật.

Chúng ta có thể nghĩ: "Điều gì đang xảy ra ở đây? Đã từng có tất cả chư Phật này trong quá khứ và tất cả đã Giác Ngộ. Các Ngài có thể làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, vậy thì tại sao không phải là tôi? Tại sao lại lệ thuộc vào tôi trong việc trở thành Giác Ngộ, vì đã có tất cả những vị khác đã Giác Ngộ rồi?" Điều này có thể làm chúng ta chán nản. Nhưng thay vì suy nghĩ như những dòng này, chúng ta sẽ làm tốt hơn để quán sát rằng có nhiều chúng sinh những kẻ có nghiệp chướng đặc biệt ràng buộc với chúng ta, những người không có một mối quan hệ nghiệp quả gần gũi với chư Phật trong quá khứ, cho nên họ không thể được giải thoát bởi chư Phật vào lúc ấy. Thế nên chúng ta phải nghĩ về tất cả chúng sinh những người có một mối quan hệ đặc biệt với chúng ta, sau đó chúng ta sẽ phát triển lòng can đảm hơn để thật sự trở thành Giác Ngộ cho chính chúng ta nhằm để hỗ trợ họ. Chúng ta phải xây dựng những mối quan hệ tích cực hơn và tích cực hơn với những chúng sinh đó với những kẻ mà chúng ta có một mối quan hệ.

Anh dịch: Alexander Berzin

Việt dịch: Tuệ Uyển

Nguồn: Luận giải về sự rèn luyện như tia sáng (4)

Hãy biến mình thành các vận động viên của lòng từ bi

Thật ra thì đấy cũng là thắc mắc lớn lao nhất mà ngành khoa học về lòng từ bi đang tìm cách giải đáp. Ngành khoa học này đã được hình thành trong các phòng thí nghiệm của các đại học danh tiếng tại Bắc Mỹ (chủ yếu hơn hết là tại đại học Stanford: The Center for Compassion and Altruism Reasearch and Education, www.ccare.stanford.edu – tại Emory, Emory-Tibet Science Initiative, www.tibet.emory.edu – và tại MIT The Dalai Lama Center for Ethics and Transformation Values, www.thecenter.mit.edu – ghi chú trong sách). Một trong số những người khởi xướng lừng danh nhất là nhà tâm lý học thần kinh (neuropsychiatric) Richard Davidson. Lần đầu tiên ông ta đến viếng tôi tại Dharamsala năm 1992 và tâm sự với tôi rằng ông ấy phải “chui vào tủ” để hành thiền, bởi vì việc luyện tập này rất chướng mắt đối với các đồng nghiệp của mình. Ông ta giải thích cho tôi nghe về nội dung các công trình khảo cứu của ông liên quan đến chứng trầm cảm và các bệnh tâm thần. Tôi lưu ý ông ấy là việc nghiên cứu các bệnh lý của tâm thức con người tất nhiên là rất hữu ích, thế nhưng càng hữu ích hơn nữa nếu các việc khảo cứu này được hướng vào các thể dạng tâm thần tích cực hơn để tìm cách phát huy chúng. Thật vậy tôi tin rằng lòng từ bi, tình thương yêu và các cảm nhận hạnh phúc có thể luyện tập được, bởi vì chính tôi đã thực hiện cho tôi nhờ vào các sự suy tư (tức là các phép thiền định)theo truyền thống tín ngưỡng của tôi. Richard Davidson suy nghĩ rất nhiều [sau khi nghe tôi nói] và sau đó đã dồn tất cả mọi nỗ lực khảo cứu của mình theo đường hướng mà tôi đưa ra. Lúc đầu các kết quả mà ông ta gửi cho tôi thật ít ỏi, thế nhưng 25 năm sau đó, mọi sự vụt trở nên khác hẳn. Tiền ủng hộ cho việc khảo cứu này đã được dồn dập gửi đến cơ quan của ông, giúp thiết lập một ngành khoa học đúng nghĩa của nó về lòng từ bi.

Qua các sự quan sát và đối chiếu giữa các tập tính của thú vật và loài người, các khảo cứu gia nhận thấy khả năng nhận thức và sự lý luận phân giải [của con người] có thể giúp vào việc phát huy lòng từ bi. Nếu các bạn quan sát các phản ứng từ bi bên trong chính mình thì tất các bạn sẽ nhận thấy các phản ứng này diễn tiến theo năm cấp bậc khác nhau. Cấp bậc thứ nhất là sự nhận thức: các bạn nhận biết được khổ đau của kẻ khác; cấp bậc thứ hai là xúc cảm: các bạn cảm thấy âu lo trước cảnh khổ đau của kẻ khác; cấp bậc thứ ba là ý định (tác ý): các bạn mong sao làm được một chút gì đó hầu làm cho khổ đau của kẻ khác nhẹ bớt đi; cấp bậc thứ tư là sự chú tâm cụ thể: các bạn dồn sự tập trung hướng thẳng vào sự khổ đau của kẻ khác; cấp bậc thứ năm là thái độ: các bạn dấn thân thật sự bằng hành động nhằm làm nhẹ bớt đi sự khổ đau ấy. Tự nhắc đi nhắc lại với mình về năm giai đoạn diễn tiến trên đây là bước đầu tiên trong phép luyện tập về lòng từ bi (phép luyện tập về sự nhận thức về lòng từ bi còn gọi là Cognitive Based Compassion Training, đã được Đức Đạt-lai Lạt-ma giảng dạy tại Trung tâm nghiên cứu đa ngành về thiền định tại đại học Emory, dưới sự điều động của Gueshe Lobsang Tenzin Negi, tốt nghiệp tiến sĩ tu viện đại học Drepung Tây Tạng, và tiến sĩ Đại học Emory, Atlanta, tiểu bang Georgia, Hoa Kỳ – ghi chú trong sách).

Vậy các bạn hãy biến mình thành các lực sĩ của lòng từ bi! (từ bi là một thứ gì đó có thể luyện tập được, vậy các bạn hãy cố gắng để trở thành một người lực sĩ. Người phụ nữ tuy chân tay yếu đuối nhưng tâm hồn họ nhạy cảm và từ bi hơn người đàn ông, nếu đọ sức thì họ sẽ hơn hẳn nam giới trên phương diện này. Vậy người đàn ông cũng nên cố gắng luyện tập để ganh đua với họ – ghi chú của người chuyển ngữ). Tương tự như một nhà thể thao hàng đầu, các bạn phải luyện tập đều đặn để cải tiến thành tích của mình. Thật vậy, từ đầu thập niên 2000 đến nay các nhà khảo cứu về khoa thần kinh học liên tiếp chứng minh cho thấy tính cách mềm dẻo của khối óc, tức khả năng biến cải cấu trúc hóa học và sự vận hành của não bộ nhờ vào sự luyện tập đều đặn và kiên trì. Tóm lại các bạn có thể nhờ vào các phép luyện tập thích nghi để tạo ra cho mình một thể dạng từ bi vô biên. Dưới đây là hai trường hợp điển hình.

Trường hợp thứ nhất là nhà sư Lopön-la. Vị này từng chịu đựng 18 năm tù cải tạo trong các trại lao động của Trung quốc, nhưng vẫn sống sót và đã trải qua những năm cuối cùng của đời mình trong ngôi chùa Namgyal của tôi tại Dharamsala. Ông ta cho tôi biết trong suốt thời gian trong tù ông từng trải qua những giây phút thật hiểm nguy. [Lúc đầu] tôi cứ nghĩ rằng ông ta muốn nói là nếu cứ bị tra tấn và ngược đãi như thế này thì không sao sống sót được. Thế nhưng không phải vậy, sự nguy hiểm mà ông ta muốn nói với tôi là có những lúc ông ta suýt đánh mất lòng từ bi đối với những tay đồ tể tra tấn mình. Lopön-la là một nhà sư không bao giờ biết ngưng luyện tập lòng từ bi, không những đối với tất cả chúng sinh mà còn đối với những kẻ tra tấn và cố tình hành hạ mình.

Trường hợp thứ hai là Richard Moore mà tôi ngưỡng mộ như một vị anh hùng. Lúc 10 tuổi nơi thị trấn Londonberry của xứ Ái Nhĩ Lan, cậu bé Richard Moore bị một viên đạn cao su bắn trúng vào giữa mặt làm mù cả đôi mắt. Sau đó vài ngày thì lại đến lượt người chú mình bị lính nhảy dù Anh quốc bắn chết khi họ nhả đạn vào đoàn người biểu tình tranh đấu cho quyền công dân của họ trong ngày Bloody Sunday (Ngày Chủ nhật đẫm máu, 30 tháng giêng, 1972 – ghi chú trong sách). Thế nhưng cậu bé Richard Moore vẫn tìm đến các người lính bắn mình và tha thứ cho họ, cả hai bên đã trở thành bạn hữu với nhau và đồng trở thành các thành viên tích cực của một hiệp hội giúp đỡ trẻ em nạn nhân chiến tranh (Children in Crossfire/ Trẻ em giữa hai lằn đạn, www.childrenincrossfire.org – ghi chú trong sách). Các bạn trông thấy đó, lòng từ bi mang nặng tình người biết mấy! Sức mạnh vô song đó của lòng từ bi chính là sự tha thứ và hàn gắn.

Các bạn hãy yên tâm, không ai bắt buộc các bạn phải chịu đựng những thử thách như thế, hoặc phải trở thành một nhà sư, một người Phật giáo hay một người Tây Tạng thì mới có thể phát động được một lòng từ bi và thương cảm vô song ở các cấp bậc như vậy. Tất cả các bạn đều có thể thể thực hiện được lòng từ bi đó thật dễ dàng. Tôi từng nói với các bạn là trước hết các bạn: “Hãy cứ biến lòng từ bi thành sức sống cho chính bản thân các bạn!”. Điều này có nghĩa là trước hết các bạn phải cách mạng hóa sự hiểu biết của mình về bản chất con người của mình. Nếu thế hệ các bạn biết dựa vào các luận cứ khoa học để phát động một sự tin tưởng vững chắc là con người từ bản chất có một con tim nhân ái có một tấm lòng hào phóng, thì sau đó các bạn sẽ có thể hình dung được tác động của lòng từ bi ấy sâu xa đến mức độ nào, khi toàn thể xã hội cùng tập trung vào hướng nhìn tích cực về nhân loại! Các bạn có thể nhận thấy các mối tương quan về sức mạnh trong thời hiện đại có chiều hướng nghiêng về một nền kinh tế mới mang tính cách giúp đỡ (trong nguyên bản là chữ “care” trong tiếng Anh, chữ này có nghĩa rất rộng, nói lên một sự quan tâm, tương trợ và lo lắng cho kẻ khác, tức là trái ngược lại với một nền kinh tế khai thác và bóc lột – ghi chú của người chuyển ngữ) dựa vào sự tin cẩn lẫn nhau và sự ý thức về quyền lợi chung! Đó là một hình thức đạo đức thế tục xây dựng trên các mối quan tâm đến kẻ khác, bằng cách hướng vào các giá trị toàn cầu về bản chất con người là tình thân thiện, sự khoan dung, hào hiệp, dịu dàng, tha thứ, phi bạo lực… Nền đạo đức đó sẽ thay thế cho nền đạo đức hiện nay chỉ biết căn cứ vào sự trừng phạt và cấm đoán, là những gì chỉ duy trì sự sợ hãi và trừng trị mà thôi. Vì thế các bạn cũng nên dạy dỗ con cái mình với một nền giáo dục thật toàn diện, xây dựng trên lý trí, tình thương yêu và lòng nhân từ.

Trách nhiệm toàn cầu

Lòng vị tha dù mang tính cách cá nhân nhưng cũng có thể giúp mình cáng đáng một trọng trách to lớn hơn mang kích thước toàn cầu. Tôi rất cảm kích khi tiếp đón các YouTubeurs (là những người đưa các phim vidéo lên trang web YouTube để cùng chia sẻ với người khác – ghi chú của người chuyển ngữ) trẻ tuổi người Pháp đến tham vấn tôi về vấn đề trách nhiệm toàn cầu vào tháng 4 năm 2017. Tôi còn nhớ rõ có một cô bé 15 tuổi rưỡi (cô bé này tên là Adèle Castillon và hôm đó là ngày 19 tháng 4, 2017 – ghi chú trong sách) gồng cứng người lên và hỏi tôi rằng: “Vậy thì tôi có thể làm gì được cho thế giới với các bắp thịt bé tí xíu này của tôi?”. Tôi trả lời rằng với hai cánh tay bé xíu thì nhất định cô ấy sẽ chẳng làm được gì nhiều, thế nhưng tôi cũng khuyên cô ấy hãy biến cải tâm thức mình, bởi vì mỗi hành động, mỗi lời nói hay mỗi tư duy của mình đều mang một tầm ảnh hưởng toàn cầu. Chẳng phải các bạn vẫn thường đưa các thông điệp của mình lên mạng Internet hay sao. Ảnh hưởng tạo ra bởi các hành động đó qua các kinh nghiệm cá nhân của mỗi người trong các bạn, đều mang tính cách toàn cầu. Thế nhưng điều đó cũng có nghĩa là mỗi khi sử dụng quyền tự do cá nhân của mình thì các bạn cũng phải nghĩ đến trách nhiệm và bổn phận mình, cũng như quyền hạn của mình đối toàn thể hành tinh.

Các bạn cũng nên ý thức rằng tương lai của nhân loại không nhất thiết chỉ nằm trong tay những người làm chính trị, những người điều khiển các công ty kếch xù, hay Liên Hiệp Quốc. Tương lai nằm trong tay của tất cả những ai nhận thức được mình là thành phần của cái gọi là “chúng ta, tức 7 tỉ con người”. Với tư cách cá nhân, các bạn không thể giải quyết được các vấn đề của thế giới. Thế nhưng không cần phải ép buộc bất cứ ai [cũng phải làm theo mình] hay đổ lỗi cho người khác [là không hưởng ứng với mình], và vẫn tôn trọng tinh thần đa nguyên, các bạn chỉ cần nêu lên tấm gương của mình với tất cả sức mạnh của nó là cũng đủ để các bạn trẻ khác noi theo. Chung quanh các bạn những kẻ ý thức được bổn phận mình sẽ nhân lên hàng chục, hàng trăm và hàng ngàn, biết đâu cũng có thể lên đến hàng trăm ngàn. Lúc đó các bạn sẽ nhận thấy sự biến đổi của bối cảnh chung, để rồi các bạn và con cái các bạn sẽ được sống trong cái thế giới đó, cái thế giới mà tôi hằng ước mơ, nhưng cũng có thể là tôi sẽ không [còn sống đến đó để mà] trông thấy nó.

Các khó khăn sở dĩ xảy ra ngày nay hầu hết là vì chúng ta quá lơ là trước sự an vui của gia đình nhân loại và hệ thống môi sinh của Địa cầu. Các bạn cũng đừng quên là trách nhiệm toàn cầu không nhất thiết chỉ qui vào con người mà còn là của tất cả chúng sinh không phải là con người. Khi còn bé các vị thầy tôi răn dạy tôi phải chăm sóc thiên nhiên. Lớn lên tôi hiểu rằng tất cả mọi hình thức của sự sống (tất cả chúng sinh) đều hàm chứa một dòng tri thức. Thế nhưng dòng tri thức đó cũng được kết hợp với các cảm tính đớn đau, thích thú và cả hân hoan. Không có một chúng sinh nào thích mình bị khổ đau cả. Là những người tu tập Phật giáo, từ bi đã thấm sâu trong lòng chúng ta, đến độ khiến chúng ta luôn ước mong làm chấm dứt mọi khổ đau và luôn cảnh giác không được phép hung bạo hay hủy diệt bất cứ một sự sống nào, kể cả đối với cỏ cây cũng vậy, cũng phải thương yêu và kính trọng chúng. Thế nhưng đối với các bạn, hỡi những người bạn trẻ của tôi, các bạn lớn lên trong một thế giới đầy kiêu hãnh về các thành quả kỹ thuật, khiến các bạn tin rằng thiên nhiên có thể kiểm soát được, kể cả biến cải được. Đấy là một sự sai lầm thật nguy hiểm. Thái độ đó hoàn toàn thiếu thực tế, chỉ mang tính cách khoa học trên danh nghĩa mà thôi. Lòng từ bi khuyên chúng ta phải chăm sóc thiên nhiên, thế nhưng chúng ta thì cũng lại là thành phần của thiên nhiên, vì thế chăm sóc thiên nhiên cũng là chăm sóc cho cả chính mình.

Thật hết sức khẩn cấp

Vì sự tốt lành cho các thế hệ mai sau, tức là của con cái các bạn, mà tôi kêu gọi các bạn hãy làm một cuộc Cách mạng từ bi. Khi những người Tây Phương nói đến “nhân loại” thì thông thường cũng chỉ có ý nói đến nhân loại trong hiện tại. Thật vậy nhân loại của quá khứ không còn nữa, nhân loại của tương lai thì chưa sinh ra. Đối với người Tây Phương những gì quan trọng hơn cả là thế hệ đương thời và các quyền lợi trước mắt. Thế nhưng trách nhiệm chỉ có thể gọi là toàn cầu khi nào nó bao gồm cả những người sẽ sống sau chúng ta. Làm thế nào chúng ta có thể làm ngơ được khi mà dân số thế giới nhân lên gấp ba trong thế kỷ XX, và sẽ còn tiếp tục nhân lên gấp đôi hay gấp ba vào cuối thế kỷ này?

Theo các biểu đồ tăng trưởng hiện nay thì mức phát triển kinh tế toàn cầu sẽ phải cần đến một số năng lượng vô cùng quan trọng, điều này đương nhiên sẽ làm gia tăng sự phóng thải khí carbon dioxide (CO₂) và nạn phá rừng. Nếu chúng ta không thay đổi cung cách sống của mình thì không sao tránh khỏi tình trạng suy thoái môi trường trên bình diện toàn cầu, vượt xa những gì mà chúng ta đã thấy từ trước đến nay. Sở dĩ tôi biết đến các điều này là nhờ phúc trình của các khoa học gia: họ cho biết chúng ta chỉ còn ba năm để giới hạn thật khắc nghiệt mức tiêu thụ năng lượng mà hiện nay đang tạo ra tình trạng phóng thải khí CO₂ quá cao. Chờ đến năm 2020 thì sẽ quá muộn. Sự gia tăng nhiệt độ của khí hậu sẽ không còn kiểm soát được nữa, nó sẽ gây ra các luồng hơi nóng trên khắp năm miền lục địa, và mực nước biển sẽ dâng cao. Tình trạng thật cấp bách. Chính vì thế mà tôi kêu gọi các bạn trẻ của thiên niên kỷ này hãy thực hiện cuộc cách mạng quyết liệt đó.

Hỡi các bạn trẻ của tôi, các anh chị em thân mến của tôi, trong suốt sự hiện hữu này, tôi không ngừng quan sát sự tiến hóa của thế giới. Ngày nay đang xảy ra những mối nguy hiểm đến độ không thể nào còn che giấu các bạn được nữa. Một số các vấn đề môi trường là do thiên nhiên gây ra, tất nhiên là các bạn không làm gì được. Hơn nữa các bạn cũng không thể đối đầu với các thảm họa quá to lớn vượt khỏi khả năng của mình, trầm trọng hơn nữa là sự gia tăng nhiệt độ của khí hậu, các thiên tai, chẳng hạn như bão tố, sóng thần, lụt lội, hạn hán, đất lở… Bổn phận duy nhất mà các bạn có thể cáng đáng được là đối đầu với những thứ ấy với tất cả lòng can đảm và bầu nhiệt huyết của mình, qua những sự trợ giúp vì tình huynh đệ những kẻ trong tình cảnh ngặt nghèo nhất.

Chỉ có sự tương trợ và hợp tác mới có thể giúp các bạn ngăn chặn bớt các thảm họa gây ra bởi tình trạng bất công kinh tế và xã hội, nuôi dưỡng thêm bởi lòng tham, sự ích kỷ và các thể dạng tâm thần tiêu cực khác. Nếu các bạn biết biến cải tâm thức mình và hướng nó vào lòng nhân từ và sự ý thức trách nhiệm thì nhất định các bạn sẽ tìm ra các giải pháp đúng đắn. Và từ đó Địa cầu cũng sẽ hé mở cho các bạn trông thấy các dấu hiệu báo động thật rõ ràng về các hậu quả ở các mức độ to lớn, tạo ra bởi thái độ hành xử vô ý thức của con người. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, tương lai nhân loại tùy thuộc vào thế hệ đang lên, đó là thế hệ của các bạn. Trách nhiệm về tương lai của hàng tỉ người và muôn loài chúng sinh cùng chia sẻ một sự sống chung trên Địa cầu này, nằm trong tay các bạn. Chính các bạn phải nhận lĩnh trọng trách bảo toàn phẩm chất của tài nguyên thiên nhiên, không khí, nước, đại dương, rừng rậm, cầm thú và cây cỏ. Nếu muốn thực hiện được điều đó thì chủ yếu nhất là các bạn phải ý thức được tiềm năng thương yêu và lòng từ bi của mình hầu chăm sóc cho Địa cầu. Hãy tập thương yêu Địa cầu qua những sự chia sẻ và hiến dâng, nhưng không nên tìm cách chiếm đoạt cho riêng mình và tàn phá nó.

Rất có thể là còn phải chờ thêm từ 20 đến 30 năm nữa thì mới mong biến cải được thái độ hành xử của con người. Thế nhưng sau đó với tất cả niềm hân hoan trong lòng các bạn sẽ trông thấy hiện ra với mình cả một nhân loại nhân từ và ý thức. Thế rồi các bạn sẽ lưu lại cái thế giới đó cho con cháu các bạn, và cả cho con cháu của con cháu các bạn. Chúng sẽ lớn lên trong cùng một gia đình nhân loại đã được hàn gắn, mang cùng một thân xác và một dòng tri thức chung (tức một xã hội hài hòa). Các bạn hãy cố gắng bảo toàn lòng nhiệt tình và sự lạc quan của tuổi trẻ để bước vào một ngày mai công bằng hơn và hạnh phúc hơn. Cuộc Cách mạng từ bi đang tiến bước. Các bạn hãy xem nó là hiện thân của chính mình, hỡi những người bạn trẻ của tôi ơi!

Đức Dalai Lama 14 và Sofia Stril Rever

Việt dịch: Hoang Phong

Trích: Hãy làm một cuộc cách mạng – Lời kêu gọi tuổi trẻ của Đức Dalai Lama, NXB  Ananda Viet Foundation

Tôi hy vọng là các bạn nhận ra được rằng các bạn vinh dự biết bao và hẳn các bạn đã tạo nên một nghiệp phi thường trong quá khứ nên ngày trong đời này mới có cơ hội thọ nhận những giáo lý Lamrim này. Các bạn từ những nơi rất xa tới đây do hội đủ những nhân duyên, vậy mà những người sống ở đây, đối với họ đây là một phần của nền văn hóa của họ, thì thậm chí chẳng bao giờ có nguyện ước thực hiện những gì các bạn đang làm, đó là thực hiện một cuộc nhập thất Lamrim hai tháng. 

Một vài người sau khi tham dự một khóa Lamrim, đã kết thúc với cảm nghĩ như – “Whoa! Bất kỳ bạn làm điều gì thì các cõi địa ngục cũng hiện lờ mờ trước mặt bạn!” Nhưng không phải thế. Các bạn hết sức may mắn không chỉ vì có cơ hội thực hành Pháp, mà còn có nguyện ước thực hiện nó. Nếu các bạn không có một nguyện ước, thì cho dù Pháp có ở ngay trước mặt các bạn, các bạn cũng không vươn tay để lấy nó. Tự thân Giáo Pháp rất bao la, và khi người Tây Tạng thọ nhận nó trọn vẹn từ Ấn Độ, họ đã làm những sự tuyển chọn. 

Thiên tài của người Tây Tạng chính là cách thức họ sử dụng những gì họ có và lập ra hệ thống Lamrim này, và biến nó thành con đường hợp lý có thể thực hiện được. Giờ đây hệ thống này đã được sử dụng không thay đổi trong một ngàn năm. Nhưng điều quan trọng là phải cân nhắc rằng từ lúc ban đầu cấu trúc Lamrim được người Tây Tạng thiết kế cho người Tây Tạng, vì thế không nhất thiết là mỗi mẩu Lamrim đều phải được áp dụng một cách rộng rãi. Điều này nghe có vẻ giống dị giáo, nhưng vấn đề quan trọng là làm thế nào để Pháp - Lamrim – chung sống với các bạn thật hiệu quả, để nó có thể chuyển hóa đời sống hàng ngày của chúng ta. 

Tôi không nói điều này như một sự phê bình. Hệ thống Lamrim này làm việc cho người Tây Tạng và - giống như một dây chuyền lắp ráp - họ đã sản sinh vô số những bậc giác ngộ. Thật đáng ngạc nhiên là một nền văn minh nhỏ bé như thế lại sản sinh ra rất nhiều bậc giác ngộ. Văn hóa Tây Tạng không có nhiều tác phẩm văn học thế tục – nó không có những tiểu thuyết, không có Shakespeare, không có thơ tình yêu mà chỉ nói về Pháp. Hiển nhiên là họ không có radio, không có máy truyền hình, không có các tạp chí, không có những tiểu thuyết hấp dẫn, không có gì hết, chỉ có Pháp. 

Về cơ bản thì tâm con người Tây Tạng cũng hết sức trống trải, giống như môi trường bên ngoài của họ, vì thế họ làm tràn đầy nó bằng nhiều hệ thống và những cấp độ và những quán tưởng rắc rối, những triết học phức tạp, đó là bởi họ có rất nhiều không gian trống trải ở bên trong. Nếu các bạn suy nghĩ về xứ Tây Tạng, nó bao la, rộng lớn và tràn đầy không gian trống trải, thì bạn có thể hiểu được tại sao khi các bạn nhìn những thangka (tranh cuộn) của họ, chúng không có không gian! Mỗi một phân vuông đều được bao phủ bởi cái gì đó. Vì họ đang đối phó với không gian bao la ở bên ngoài đó, cho nên khi đến với sự thực hành thì họ phải làm đầy nó càng nhiều càng tốt. 

Một vấn đề khác liên quan tới người Tây Tạng là khi suy nghĩ về nền văn hóa và môi trường của họ, các bạn phải đe dọa họ bằng những cõi địa ngục khủng khiếp và những hình phạt rùng rợn đối với những việc tầm thường nhất để họ phát triển lương tâm. Nhưng những người Tây phương, đặc biệt là những người Tây phương đến với Pháp, thì những cái sọ của họ rất mỏng manh. Chúng thường được chứa đầy sự tự ghê tởm và tội lỗi. Nếu bạn đánh chúng bằng một chiếc dùi cui, tất cả những gì bạn nhận được là chiếc sọ người vỡ tan, những khúc xương, máu và óc ở khắp nơi. Vì thế họ chấm dứt với cảm nghĩ: “Tôi quá đê tiện, tôi thật đáng sợ”. Họ kết thúc với ý thức về sự bất lực cực kỳ nặng nề này. 

Vấn đề mà tôi đang nỗ lực nêu ra là đôi khi những điều có ích lợi cho tâm trí một người Tây Tạng lại không nhất thiết lợi lạc cho một người Tây phương. Chúng ta phải sáng suốt. Đức Phật luôn luôn nói rằng các bạn nên sử dụng Pháp và các bạn nên khảo sát nó. Điều đó đúng, nhưng các bạn không nên luôn luôn khảo sát nó khiến bạn có thể không còn đồng ý với những gì vị geshe(2) nói. Các bạn nên khảo sát nó – chỉ khảo sát nó. Đôi lúc khi tôi trình những mối nghi ngờ cho Khamtrul Rinpoche, bổn sư của tôi, ngài chỉ cười và nói: “Con không phải tin tất cả những gì con đọc trong sách”, hay “Mọi điều con đọc trong Kinh điển không đúng”. Đấy là Lạt ma của tôi! Chúng ta phải sáng suốt và ta phải nhìn xem điều gì ích lợi cho ta trong đời ta. 

Những người Tây phương đến với Pháp với tâm thức đã chật cứng, hầu hết là với những điều vô nghĩa, và khi chúng ta cố gắng gieo trồng trên đó những hạt giống Pháp nhỏ bé của ta, những phiền não sẽ tiếp tục tồn tại ở đó. Hẳn là khôn ngoan nếu bắt đầu bằng cách quét sạch nó. Nói cách khác, nếu các bạn mua được một căn nhà đầy những đồ bỏ đi và không bao giờ được quét dọn, và các bạn đem vào mọi thangka, những hình tượng Phật khác thường cùng những gấm thêu kim tuyến và cố gắng treo chúng trên mọi thứ đồ bỏ đi, thì thậm chí trông chúng còn giống một đống đồ đồng nát hơn nữa. Điều đầu tiên ta cần là một căn nhà được quét dọn sạch sẽ – ta cần quét dọn và cọ rửa, và sau đó ta có thể treo những tấm thangka và hình ảnh của ta. 

Đối với các thực hành chuẩn bị thì cũng thế, giống như những sự lễ lạy và cúng dường mạn đà la và v.v... có quá nhiều điều để suy nghĩ và quán tưởng với những thực hành đó, nhưng tâm ta đã bị lèn quá đầy! Chúng ta cần mở những cánh cửa sổ và cửa ra vào – ta cần đơn giản hóa. Nếu không thì chúng ta xây dựng những triết học và thực hành lạ thường và chúng ta rất thông minh, nhưng bên trong thì không có gì bởi chúng ta không có thì giờ để mắt tới. 

Người ta bắt đầu mọi thực hành cực kỳ phức tạp này, họ nhận những sự nhập môn và những hứa nguyện, và khi ấy thay vì Pháp là một ánh sáng trong tâm họ, nó trở thành một gánh nặng lớn hơn, giống như các bạn đang lê bước lên một ngọn đồi với một cái ba lô lớn đựng đầy đá này. 

Hãy nhìn những hành giả Tây Tạng chân thực – họ thực sự hài lòng về mọi sự. Không phải là họ không tin những cõi địa ngục và những việc như thế, nhưng những điều đó thực sự không làm họ quá lo lắng. Họ biết rằng nếu họ thành tâm trong việc thực hành thì họ không có gì để lo lắng và họ nương tựa (quy y) nơi Tam Bảo. Nhưng đối với nhiều người Tây phương thì điều đó trở nên nặng nề và nó làm cho chúng ta trở nên hết sức giả tạo. 

Điều quan trọng là có một thực hành đầy ý nghĩa mà các bạn hoan hỉ khi thực hiện nó. Người ta có hai hay ba giờ thực hành mỗi ngày, và sau đó họ có gia đình, các công việc và đời sống xã hội, vì thế thực hành của họ trở thành gánh nặng mà họ phải làm cho xong. Họ lao qua nó để hoàn tất hứa nguyện để khỏi bị đi xuống địa ngục. Vấn đề không phải là như vậy! 

Pháp được cho là chuyển hóa tâm ta và mang lại cho ta niềm vui, sự trong sáng và khả năng làm lợi lạc những người khác. Vì thế chúng ta phải xét xem những thực hành mà ta có thể làm có ích lợi cho ta hay không, đặc biệt là trong đời sống hàng ngày của ta. Nó hoàn toàn khác biệt nếu ta đang nhập thất. Ví dụ như những thực hành chuẩn bị được bắt đầu đối với những người không có việc gì khác để làm ngoại trừ những thực hành chuẩn bị. Các bạn có thể tự đằm mình trong thực hành là bởi đó là tất cả những gì bạn phải làm. Nhưng ở Tây phương là nơi người ta không có cơ hội để thực hiện những cuộc nhập thất dài hạn, nếu các bạn chỉ có thể lạy 100 lần mỗi ngày, thì sẽ phải mất bao lâu để thực hiện 120.000 lễ lạy? 

Lạt ma của tôi luôn nói với tôi: “Chú ý, hãy giữ những thực hành của con ngắn thôi, nhưng hãy thực hiện chúng. Nếu con có những thực hành dài, thì vào lúc cuối chúng sẽ hoàn toàn trở thành một gánh nặng và con sẽ ngưng thực hành”. Vì thế tốt hơn là các bạn hãy thực hành các thời khoá ngắn nhưng hãy thực hiện chúng. Ngay cả tới bây giờ thực hành căn bản của tôi cũng không kéo dài quá một giờ. Tôi có thể kéo dài nó tới hai hay ba giờ, nhưng tôi không cần phải làm thế. Tôi không làm gãy bể bất kỳ giới hay hứa nguyện nào nếu tôi không kéo dài việc thực hành. Vì thế cho dù các bạn thực hành Quán Thế Âm 20 phút và làm việc đó với sự thành tâm, thì điều đó tốt hơn việc thực hiện hàng triệu thực hành Bổn Tôn Kim Cương thừa cao cấp giờ này sang giờ khác chỉ vì muốn đọc cho xong quyển sách cầu nguyện. Sẽ thực sự tốt hơn nhiều nếu bạn làm một thực hành thật đơn giản và thực hiện một cách chân thành từ trái tim các bạn thay vì tưởng tượng rằng mình là một yogi hay yogini vĩ đại của thời hiện đại và kết thúc trong khi bị đè nặng bởi tất cả những hứa nguyện này và khiếp hãi tới nín thở. 

Tôi nghĩ rằng điều quan trọng là duy trì một sự thực hành ngắn, không quá một giờ – có thể là nửa giờ nếu các bạn không thể sắp xếp được một giờ. Bất kỳ số lượng công việc các bạn làm, điều then chốt là thực sự có thời gian đó. Nó không kéo dài tới nỗi phải tính đếm, nó không phải là cấp độ tantra cần quan tâm. Đó là việc các bạn đang hoàn toàn hiến mình cho sự thực hành trong quãng thời gian đó. Không có việc gì khác trong thế gian này quan trọng bằng việc thực hiện thực hành đó. Nó tẩy rửa tâm thức – tôi không thể nói cho các bạn biết là nó tẩy rửa tới mức độ nào. Nếu các bạn thực hành với một sự nhất tâm, một tâm thức rất thư thản và rộng lớn nhưng đồng thời rất tập trung và hợp nhất với sự thực hành, thì cho dù thực hành kéo dài bao lâu, khi kết thúc tâm các bạn sẽ cảm thấy như thể nó hoàn toàn được rửa sạch. 

Lời khuyên của tôi đối với các bạn là hãy duy trì việc thực hành Pháp thật đơn giản, thật căn bản. Đừng trở nên giận dữ và nản chí. Hãy nhìn một đứa trẻ đang tập đi. Nó đứng dậy và bước đi từng chút một và ngã xuống. Sau đó nó đứng dậy và lại cố gắng và lại té ngã. Điều gì sẽ xảy ra nếu nó nói: “Ồ, việc bước đi này quả là một điều khó khăn, tôi sẽ chẳng bao giờ cố gắng bước đi một lần nữa”. 

Nếu đối với các bạn Pháp chỉ có nghĩa là nhảy xổ vào các giảng khóa, nhảy xổ vào các cuộc nhập thất, đi tới các trung tâm Pháp và đọc sách Giáo Pháp, thì sẽ chẳng có điều gì thay đổi trong đời các bạn. Chúng ta phải nhận ra rằng mỗi hơi thở duy nhất mà ta sử dụng, nếu ta sử dụng chúng với sự tỉnh giác, đều là một sự thực hành Pháp. Mỗi người duy nhất mà ta gặp, nếu ta gặp họ với sự cởi mở, trong sáng, với tư tưởng này trong tâm: “Cầu mong bạn an lành và hạnh phúc”, thì đó là một thực hành Pháp. Tôi nhắc đi nhắc lại rằng Pháp không chỉ là sự thiền định, Pháp không chỉ là việc trì tụng các thần chú, Pháp không chỉ là việc lắng nghe những Kinh văn hay đọc những quyển sách đứng đắn. 

Thực hành chính yếu khác trong Phật Giáo là sáu ba la mật (sáu sự toàn thiện): 

Bố thí: Ban tặng là sự bố thí – không chỉ những đồ vật, mà cả thời gian của các bạn, sự chú tâm, bố thí bản thân các bạn. Cho dù chúng ta ngu đần tới đâu, mê lầm hay sân hận tới đâu, bị dính mắc tới đâu, chúng ta vẫn có thể rộng lượng. Không chỉ cho đi những gì ta không thích, mà còn bố thí những sự vật ta ưa thích bởi ta thích chúng. Sự bố thí rất quan trọng. 

Trì giới: Giới luật được đặt nền trên việc không làm hại: không sát sinh, không nói dối, không trộm cắp, không dùng các chất gây say là những chất làm mê mờ tâm thức, và không tà dâm. Nếu không có tư tưởng không làm tổn hại bản thân ta và những người khác này, chúng ta không có nền tảng cho Pháp trong đời sống của ta. 

Nhẫn nhục: Khi các bạn sống trong ẩn thất cô tịch, có ai ở đó để các bạn nhẫn nhục với? Những người làm hại ta, những người thực sự bấm vào những nụ mầm của ta, họ là những Pháp hữu thực sự của ta. Thật đấy! Khi người ta bấm vào những nụ mầm của ta, khi ấy ta thấy rằng ta có những nụ mầm. Những tình huống khó khăn, những con người khó chịu, thực sự là tờ giấy nhám làm chúng ta trở nên nhuần nhuyễn. Khi đó chúng ta có thể nhìn vào tâm mình. Vấn đề không nằm ở bên ngoài. Nó ở ngay đây. 

Những nhà sư và ni cô Tây Tạng đã trải qua rất nhiều năm trong các ngục tù của người Trung Quốc, mặc dù một số trong đó bị chấn thương, nhiều người đã ra khỏi tù mà trông như từng nhập thất và họ chân thành biết ơn sự thực hành của họ và những kẻ hành hạ họ khi gìn giữ họ trên con đường Giáo Pháp. Sự nhẫn nhục của họ không còn là điều lý thuyết suông nữa. 

Tinh tấn: Tất cả những điều này cần tới sự tinh tấn. Lần đầu tiên khi ta gặp Pháp, ta nghĩ: “Ồ, nó quá hiển nhiên, tại sao trước đây ta không nghĩ tới nó?” Nó không phải là trí tuệ vĩ đại, bí mật, nhưng chúng ta không thực hành nó. Đó là một vấn đề để nghĩ tưởng tới, để hiểu nó một cách trí thức, và một vấn đề khác để kinh nghiệm. Để thực sự có nó như một bộ phận của bản thân ta, tự nhiên như hơi thở của ta, ta cần có sự kiên trì. Kiên trì và nhẫn nhục là hai thành phần quan trọng nhất. 

Thiền định: Điều quan trọng là các bạn phải có thì giờ để có thể đi sâu vào nội tâm. Tôi thành thật khuyên rằng ngoại trừ bất kỳ thực hành nào các bạn đang làm, như một phần của hứa nguyện của các bạn, đối với các bạn có những hứa nguyện, các bạn cũng dùng ít nhất 20 phút mỗi ngày để thực hành samatha, thiền định tĩnh lặng, bởi nó rất quan trọng để có thể đạt được một sự an tĩnh sâu xa. Chúng ta có trung tâm này trong ta, nó như một cái hồ yên tĩnh. Nhưng thường thì ta không thể tiếp xúc với nó. Thiền định là cách thức để có thể tiếp xúc với trung tâm bên trong của ta. 

Trí tuệ: Trí tuệ là tâm không dính mắc. Tâm ta thường xuyên dính mắc với mọi người, với những đồ vật, với những hồi ức, những ý kiến, với nhân dạng của ta, với người mà ta cho rằng mình là. Có người nói với tôi rằng thị kiến mà anh ta có trong tâm anh là khắp nơi bị bao phủ bởi những chiếc ngạnh nhỏ xíu, hay những cái móc nhỏ, và khi chúng ta xoay tròn, mọi sự vướng vào các cái móc, vì thế ta mang tất cả chúng theo ta. Như thế điều bí mật là rút tất cả những cái móc ra. Chúng ta đang xúc chạm tất cả những điều này, nhưng tất cả đều trượt mất, không có gì bám vào ta. Các bạn thấy đấy, vấn đề không phải là các đối tượng. Đó là điều Đức Phật nói đi nói lại nhiều lần. Những sự việc hay con người không phải là vấn đề. Vấn đề là sự vướng mắc của ta. Chính sự vướng mắc của ta đã gây nên nỗi sợ hãi. 

Sự từ bỏ không phải là vấn đề bỏ đi những vật ở bên ngoài, mặc dù điều đó có thể rất ích lợi. Nhưng sự từ bỏ thực sự là từ bỏ ở bên trong: trần trụi trong mọi lúc. Chúng ta thường xuyên khoác lên mình bộ y phục là những hồi tưởng và những ý niệm: “Ta là phụ nữ, ta là đàn ông, ta là một thầy giáo, ta là bác sĩ, ta là tài xế xe buýt, ta là một tu sĩ, ta là cư sĩ, ta đã lập gia đình, ta còn độc thân, ta là một con người tốt, ta là một người xấu”. 

Bạn là người tốt hay xấu, điều đó không quan trọng. Toàn bộ vấn đề là - cái tôi này là ai? Nó giống như một cái cây dần dần mất đi những chiếc lá của nó – từ từ, từ từ. Vấn đề chính là một sự thiền định thực sự. Trong Phật Pháp, các giáo lý lập đi lập lại về việc nhìn mọi sự như chúng là. Và Đức Phật đã nói về điều này rất nhiều bởi hầu như chúng ta không thể nhìn những sự việc một cách trong sáng. Chúng ta chỉ nhìn thấy cách diễn giải của riêng ta, cách hiểu của riêng ta, những phóng chiếu của riêng ta. 

Ở một mức độ nào đó toàn bộ cuộc sống của Phật tử chỉ là vấn đề buông xuống những gánh nặng của ký ức, ý kiến, nhân dạng mà chúng ta mang đi đây đó như chiếc áo giáp nặng nề. Nhưng tại sao lại khoác áo giáp đi đây đó? Chúng ta cho rằng nó bảo vệ ta nhưng thật ra nó cách ly ta với những người khác cũng đang mặc áo giáp. Ta có thể tưởng tượng được hai hiệp sĩ trong bộ áo giáp đang cố gắng ôm chầm lấy nhau? Đây là điều chúng ta đang làm trong mọi lúc và khi đó chúng ta tự hỏi tại sao những mối quan hệ của ta không tiến triển. Khi đó Pháp trở thành một hình thức khác của áo giáp. Giáo Pháp phải là một cách thức mang lại cho ta sự xác tín sâu xa để bắt đầu việc buông bỏ xuống, để nhận ra rằng có một cái gì khác vượt lên nhân dạng bản ngã này, đó là chân tánh của ta, và việc từ bỏ mọi sự nhận dạng khác này là điều cần thiết. 

Trong việc thực hành chúng ta nên có những khoảng thời gian và thậm chí những cuộc nhập thất là lúc ta tự dành cho mình một không gian để thực sự đặt ra câu hỏi: “Ta là ai?” Một trong những mục đích của thực hành Bổn Tôn, của việc coi bản thân các bạn là Bổn Tôn, là việc nó giúp ta đối phó với vấn đề ta là ai. Chẳng hạn như chúng ta đang ngồi đây và nghĩ: “Bây giờ tôi là Quán Thế Âm, tôi có màu trắng, rực rỡ, tôi có bốn tay”, và v.v... Điều này hết sức quan trọng, nhưng chúng ta không thực sự tin nó. Chính bởi sự mê lầm nền tảng của ta mà ta ngồi ở đó và nghĩ rằng thực ra ta là Mary Smith, giả đò rằng ta là Quán Thế Âm – trong khi dĩ nhiên sự thật là ta là Quán Thế Âm giả bộ là Mary Smith. 

Tôi nghĩ rằng trong mọi thiền định của ta, đặc biệt là trong những sự quán tưởng, điều quan trọng là đi vào trái tim để nó không chỉ trở thành một sự luyện tập trong tâm. Vì thế nó rất quan trọng, chẳng hạn như nếu nói rằng một người đang lễ lạy và họ đang quán tưởng toàn bộ Cây Quy y với hàng ngàn và hàng ngàn người và Bổn Tôn và tất cả những thứ này. Người ta hoàn toàn phát khùng khi cố gắng quán tưởng tất cả những điều này và lưu giữ tất cả chúng. Điều thực sự quan trọng là có sự xác tín rằng mặc dù các bạn không thể nhìn thấy các ngài, nhưng các ngài có ở đó – sự xác quyết tuyệt đối rằng do bởi vô minh, do những che chướng của tri giác bất tịnh của ta, vào lúc này ta không thể nhìn thấy tất cả chư Phật và Bồ Tát trước mặt ta, nhưng các ngài có ở đó và luôn luôn có mặt ở đó. 

Việc các ngài thực sự có mặt ở đó là một sự cảm nhận, nhưng điều quan trọng là chớ quá lo lắng. Ở chính giữa là Dorje Chang (Đức Kim Cương Trì), và chính nhờ sự cảm nhận này mà tất cả những gì còn lại cũng hiện diện ở đó. Các bạn có hiểu không? Khi các bạn đang nhìn bản thân mình là một Bổn Tôn thì cũng thế, điều quan trọng là xác tín rằng các bạn là Bổn Tôn, là ý thức về điều các ngài gọi là sự tự hào linh thánh, sự tự hào của Bổn Tôn, cảm thức rằng mặc dù tôi không thực sự nhận ra linh thánh, sự tự hào của Bổn Tôn, ý thức rằng mặc dù tôi không thể nhận ra điều đó thật rõ ràng, nhưng tôi thực sự có cảm xúc đó, một cảm xúc chân thực. Các bạn cảm nhận toàn bộ xương sống của các bạn, toàn thân các bạn đảm nhận toàn bộ sự vật khác này như thể các bạn thực sự là Bổn Tôn. 

Đó là toàn bộ vấn đề của tantra – mà chúng ta đang thực hiện những sự nhận dạng sai lầm toàn bộ con đường từ đầu tới cuối. Đó là sự mê lầm của ta. Đó là lý do tại sao trong tantra, nếu chúng ta thực hiện nó một cách đúng đắn, không chỉ trong khi chúng ta ngồi cầu nguyện một thời gian ngắn, mà trong suốt cả ngày chúng ta nhìn thấy tất cả chúng sinh là Quán Thế Âm. Nó không giống như chúng ta trở nên hoang tưởng và nói: “Ồ, may quá, ta là Quán Thế Âm và như thế tất cả đều là những kẻ khờ khạo nhỏ bé đáng thương”. Tất cả chúng sinh đều là Quán Thế Âm. Chúng ta tôn kính Phật tính bẩm sinh của họ. Mọi âm thanh đều là Om mani padme hung. Mọi tư tưởng – những tư tưởng tốt, những tư tưởng xấu, những tư tưởng ngu si, những tư tưởng minh triết – đều là sự phô diễn của dharmakaya (Pháp Thân), trí tuệ của chư Phật. Nếu chúng ta có thể duy trì cái nhìn này suốt ngày, thì có lẽ điều gì đó sẽ xảy ra. Các bạn có hiểu không? Chúng ta phải làm điều này. Nhưng chúng ta không thực hiện nó một cách cứng nhắc, nhưng với một tâm thức thật bao la và đồng thời rất tập trung, thanh tịnh và với một trái tim thực sự rộng mở. Sự chuyển hóa xảy ra tận trong trái tim, nó không xảy ra trong cái đầu. Chẳng thành vấn đề gì cho dù ta có tài giỏi tới đâu hay chói sáng tới đâu khi ban những bài Pháp thoại, hay ta đã đọc bao nhiêu cuốn sách hoặc nghiên cứu sâu rộng tới đâu. Tất cả rồi cũng dẫn tới chỗ này. Điều gì đang xảy ra trong trái tim chúng ta? Tất cả những điều đó được kết toán vào lúc cuối cùng, khi chúng ta chết. Điều gì sẽ giúp đỡ ta? Ta có được bao nhiêu trong đầu ta? Tất cả không còn nữa. 

Chúng ta phải sử dụng Pháp và hoàn toàn hòa nhập nó với đời sống hàng ngày của ta tới nỗi không có sự khác biệt nào giữa chúng. Chúng ta luôn luôn cầu nguyện rằng cầu mong cuộc đời tôi và Pháp có thể đồng nhất, cầu mong chúng là một. Mọi điều chúng ta làm, mọi hành vi chúng ta thực hiện, mọi người chúng ta gặp, mọi hơi thở ta sử dụng, nếu chúng ta tỉnh giác, nếu tâm ta ở trong trạng thái rộng lớn đó, sự tỉnh giác đó, với phẩm tính thấu suốt đó, thì mọi sự sẽ viên mãn. Đức Phật đã luôn luôn nói về Trung Đạo, trạng thái ở giữa sự thái quá khi lên dây đàn quá căng khiến chúng phát ra âm thanh chát chúa, hoặc lên dây đàn quá trùng khiến chúng chẳng phát ra âm thanh nào. Chúng ta cần lên dây thật chính xác khi nào tạo nên một giai điệu hết sức ngọt ngào. Nếu chúng ta cố gắng thì cuộc đời chúng ta cũng có thể tươi đẹp, cũng có thể là là một giai điệu đẹp đẽ.

Ni Sư Tenzin Palmo

Việt dịch: Thanh Liên

Nguyên tác: “Turning the Mind to Make a Sweet Melody” Mandala, 3/2001 

Nguồn: Điều chỉnh tâm để tạo nên một giai điệu ngọt ngào

1. Lamrim (Lam-rim): nghĩa đen: “những giai đoạn của con đường,” con đường tiệm thứ dẫn tới Giác ngộ.

2. Geshe: Thiện tri thức. Thuật ngữ thường dùng cho một vị Thầy Kadampa. Về sau nó được dùng để chỉ một tiến sĩ triết học trong phái Gelugpa.

Hiện tại, khi bạn cảm thấy bản thân hạnh phúc, có thể bạn khá hài lòng. Người khác có thể không như vậy, nhưng bạn không thực sự coi đó là vấn đề của bạn. Và khi chính bạn không vui, bạn quá bận rộn với việc thoát khỏi điều gây nên sự phiền muộn đến mức không thể quan tâm, hay thậm chí là nhớ rằng người khác có thể đang gặp bất hạnh. Tất cả điều này là hoàn toàn vô minh.

Có một cách để tu tập bản thân thấy được mọi thứ từ một bối cảnh rộng hơn. Nó là một thực hành gọi là “chuyển hóa bản thân và người khác”, và bao gồm việc cố gắng đặt vị trí của người khác vào vị trí của bạn, và bạn vào vị trí của người khác. Một mặt, ý tưởng là tưởng tượng rằng bạn đem tất cả những gì tốt đẹp xảy đến với bạn cho chúng sinh, dù điều đó lớn nhỏ thế nào – thậm chí một thìa thức ăn ngon; và mặt khác, nhớ đến khổ đau vô cùng mà chúng sinh phải trải qua, và quyết định sẽ nhận toàn bộ khổ đau đó về mình như cảm giác sẵn sàng của người mẹ khi bà nhận lấy đau khổ của đứa con. Trên thực tế, khi bạn quán chiếu rằng tất thảy chúng sinh thực sự từng là cha mẹ yêu quý của bạn, và chắc chắn bạn nợ họ nên phải làm càng nhiều càng tốt vì họ, bạn sẽ có thể chấp nhận một cách hạnh phúc bất cứ khó khăn nào bạn phải trải qua để giúp đỡ họ. Khi bạn có thể thực sự nhận lấy toàn bộ khổ đau của người khác, hãy hoan hỉ rằng bạn đã hoàn thành các mục tiêu của mình; đừng bao giờ nghĩ rằng họ không đáng để giúp đỡ, hay bạn đã làm đủ cho họ.

Bằng cách tu tập chân thành trong thực hành thiền định về chuyển hóa khổ đau với hạnh phúc, bạn cuối cùng sẽ có thể nhận lấy bệnh tật của người khác và cứu chữa họ, và mang hạnh phúc thực sự đến với họ. Hơn thế nữa, những kẻ với ý định gây hại, thậm chí những tinh linh ma quỷ cố gắng làm hại đến cuộc đời mọi người, sẽ không còn sức mạnh để làm hại bạn hay bất kỳ ai khác nếu bạn đổi hạnh phúc và an bình của bạn lấy khổ đau và hận thù của họ.

Có một vài chỉ dẫn cốt tủy phi thường mà giải thích chi tiết hơn làm sao để thực hành này trở nên hiệu quả hơn. Đầu tiên, điều quan trọng là phải bắt đầu bằng cách khởi lên sự ấm áp chân thành, sự nhạy cảm và lòng từ bi cho tất thảy chúng sinh. Để làm như vậy, hãy bắt đầu suy nghĩ về ai đó mà rất tốt bụng và yêu quý bạn; trong phần lớn các trường hợp, người này có thể là mẹ của bạn. Hãy ghi nhớ và quán chiếu về lòng tốt của bà – bà sinh ra bạn ra sao, chịu đựng những khó khăn trong thời kỳ thai nghén và nỗi đau khi sinh nở thế nào, bà chăm lo cho bạn khi bạn lớn lên, giành trọn vẹn nỗ lực thế nào. Bà sẵn sàng hiến dâng cho bạn ra sao và lo cho hạnh phúc của bạn trước khi của riêng bà.

Khi bạn cảm thấy tình yêu thương và lòng từ bi mạnh mẽ, hãy tưởng tượng, từng bước từng bước, bà đang trải qua những khổ đau của sáu cõi. Trong cõi địa ngục bà bị giết và làm cho sống lại liên tục và rất dã man; bà bị ném vào vạc đồng sôi; bà trải qua sự đau đớn ngay trước mặt bạn. Sau đó tưởng tượng bà sinh làm loài quỷ đói, chỉ có da và xương, thậm chí không nhìn thấy thức ăn trong mười hai năm. Bà hướng cánh tay về phía bạn, van nài “Con trai, con có gì cho ta ăn không?” Hãy tưởng tượng bà tái sinh làm súc sinh, một con nai sợ hãi bị truy đuổi bởi thợ săn và lũ chó. Trong cơn hoảng loạn, bà nhảy qua vực sâu để chạy trốn họ, rơi xuống với vết thương rất đau đớn, làm gãy toàn bộ xương, nhưng vẫn sống, không thể di chuyển, cho đến khi bị kết liễu bởi lưỡi dao của thợ săn.

Hãy tiếp tục tưởng tượng những điều bà trải qua, trong sự tiếp nối rất nhanh, khổ đau này kế tiếp khổ đau khác. Một cảm xúc từ bi mãnh liệt trào dâng trong tâm bạn. Vào lúc đó, hãy hướng tâm từ bi mãnh liệt đó về tất thảy chúng sinh, nhận ra rằng từng người trong số họ đều là mẹ bạn rất nhiều lần, và xứng đáng tình yêu thương và lòng bi mẫn giống như với mẹ bạn trong đời này. Điều quan trọng là bao trọn tất thảy những người hiện tại bạn coi là kẻ thù hay kẻ phá rối.

Hãy quán chiếu sâu sắc về mọi thứ mà tất thảy chúng sinh này đang trải qua khi họ trôi lăn không dừng trong khổ đau của luân hồi tàn ác. Hãy nghĩ về những người già, tàn tật không thể tự chăm sóc cho bản thân, về những người đau yếu, tuyệt vọng và bần cùng, thiếu đi những thứ căn bản nhất cho cuộc sống, về những người trải qua nạn đói, những nỗi đau của đói khát, những người mù – và những người túng quẫn về tâm linh, thiếu đi nguồn chánh Pháp, và không biết đến quan điểm chân chính nào về sự thật. Hãy nghĩ về tất cả những người chịu khổ đau trong cảnh nô lệ của tâm mình, không ngừng phát điên vì tham luyến và thù ghét, và về những người làm hại lẫn nhau không ngơi nghỉ. Hãy quán tưởng tất cả những hữu tình chúng sinh này là đám đông phía trước bạn, và để tất cả các dạng khổ đau khác nhau đó khởi lên sống động trong tâm bạn.

Với tâm từ bi mãnh liệt, hãy bắt đầu thực hành với việc cho và nhận. Bắt đầu bằng việc tập trung vào các kẻ thù lớn nhất của bạn, hay ai đó gây ra nhiều phiền hà và khó khăn cho bạn. Hãy coi rằng khi bạn thở ra, mọi hạnh phúc của bạn, mọi sức mạnh, công đức, vận may, sức khỏe và niềm vui được mang đến cho hắn trong hơi thở dưới dạng chất cam lồ trắng dịu mát, êm dịu và chói ngời. Hãy cầu nguyện: “Nguyện cho thứ này đến được với kẻ thù của con, và người đó nhận được hoàn toàn!” Quán tưởng rằng hắn ta nhận chất cam lồ trắng này, thứ cung cấp mọi điều hắn cần. Nếu cuộc đời hắn quá ngắn, hãy tưởng tượng nó được kéo dài. Nếu hắn cần tiền, hãy tưởng tượng hắn rất giàu có, nếu hắn bệnh tật, hãy tưởng tượng hắn được chữa khỏi; và nếu hắn bất hạnh, hãy tưởng tượng hắn tràn đầy niềm vui như thể đang nhảy múa.

Khi bạn thở vào, hãy coi rằng thứ bạn hít vào cơ thể là một đống to màu đen, tất cả bệnh tật, che chướng và các độc tinh thần mà kẻ thù của bạn có thể có, và như thế hắn ta hoàn toàn thoát khỏi những khổ đau. Hãy nghĩ rằng khổ đau của hắn đến với bạn dễ dàng như sương mù trên núi bị gió cuốn đi. Khi bạn nhận lấy những khổ đau này, bạn cảm thấy hoan hỉ và hỉ lạc lớn lao, hòa quyện với trải nghiệm về tính không.

Hãy làm như vậy với vô số chúng sinh mà bạn đang quán chiếu phía trước mặt. Hãy gửi cho họ tất cả hạnh phúc của bạn và nhận lấy khổ đau của họ. Lặp lại điều này nhiều lần, cho đến khi nó trở thành bản tính thứ hai của bạn.

Bạn có thể sử dụng thực hành quan trọng và quý giá này bất cứ lúc nào, và trong mọi hoàn cảnh, thậm chí khi đang tham gia các hoạt động thế tục, dù bạn ốm hay khỏe. Nó có thể được thực hành trong và ngoài các thời công phu. Bằng cách liên tục thực hành chuyển hóa giữa bản thân và người khác, bạn sẽ đạt đến điểm cốt lõi của thực hành về từ bi và bồ đề tâm.

Đôi khi, hãy quán tưởng rằng trái tim của bạn là một quả cầu ánh sáng rực rỡ. Khi bạn thở ra, nó chiếu ánh sáng trắng đến muôn phương, mang hạnh phúc của bạn đến tất thảy chúng sinh. Khi bạn thở vào, khổ đau, ác nghiệp và phiền não của họ đến với bạn trong luồng ánh sáng đen sậm, thứ được hút vào tim bạn và biến mất không dấu vết trong luồng ánh sáng trắng rực rỡ, làm an dịu mọi nỗi đau và phiền muộn của họ.

Đôi khi, hãy quán tưởng bạn biến thành một viên ngọc như ý, lộng lẫy và xanh như ngọc bích, lớn hơn cơ thể bạn một chút, trên đỉnh cờ chiến thắng. Viên ngọc hoàn thành mọi điều cần thiết và khẩn nguyện của bất kỳ ai cầu nguyện đến nó một cách dễ dàng.

Bạn cũng có thể quán tưởng thân bạn biến thành vô số thân, đi đến các cõi địa ngục và khắp sáu nẻo luân hồi, ngay lập tức nhận lấy mọi khổ đau của từng người chúng sinh, và cho họ tất cả hạnh phúc của bạn.

Bạn có thể quán tưởng thân bạn biến thành quần áo cho người bị lạnh và cần áo mặc, thành thức ăn cho những người đói, và thành nơi trú ngụ cho người vô gia cư.

Thậm chí hãy quán tưởng bạn đang triệu thỉnh các tinh linh làm hại chúng sinh theo nhiều cách khác nhau. Bạn cho chúng ăn thịt bạn, cho chúng uống máu bạn, gặm xương bạn và mặc da của bạn. Với lòng từ bi, hãy quán sát rằng Bồ đề tâm sinh ra trong tâm trí họ khi họ hạnh phúc tận hưởng những vật cúng dường này[1].

Ngài Shantideva trong Nhập Bồ Tát hạnh có nói:

Nguyện cho con trở thành người bảo vệ cho những kẻ không có sự bảo vệ,

Kẻ chỉ dẫn cho những người đi trên con đường.

Nguyện cho con trở thành con thuyền, bè gỗ hay cây cầu.

Nguyện cho con trở thành hòn đảo cho những người mong được cập bến

Và ngọn đèn cho những người khao khát ánh sáng;

Với những người muốn một nơi an nghỉ, [nguyện cho con trở thành] một chiếc giường;

Với những người cần kẻ đầy tớ, con xin trở thành nô lệ.

Nguyện cho con trở thành viên ngọc ước nguyện, chiếc bình chứa đầy,

Một lời nói sức mạnh và năng lực chữa lành to lớn;

Nguyện cho con trở thành cây màu nhiệm,

Và với mỗi chúng sinh, nguyện là con bò béo tốt.

Giống như đất và các yếu tố tràn khắp,

Trải qua như hư không trải qua,

Vì vô số chúng sinh

Nguyện cho con trở thành mặt đất và đồ ăn cho họ.

Sự chuyển hóa giữa bản thân và người khác cũng có thể được sử dụng như cách thức đối phó với các cảm xúc tiêu cực. Nếu bạn để các cảm xúc tiêu cực bộc lộ theo cách thông thường, bạn không thể hy vọng sẽ tiến bộ trên con đường. Nếu bạn không giải quyết chúng một cách khéo léo, hoặc là thoát khỏi chúng hoặc làm an dịu chúng, chúng sẽ kéo theo vô số những đau khổ của các cõi thấp hơn. Vượt qua chúng sẽ cho phép bạn tiến bộ trên con đường đến Phật quả. Trong các Kinh điển, có rất nhiều các chỉ dẫn để đối phó với cảm xúc bằng cách từ bỏ chúng. Ở đây, chúng ta xem xét cách thức để giải quyết chúng thông qua từ bi. Hãy lấy tham lam làm ví dụ.

Tham là sự hấp dẫn và gắn bó bắt buộc mà chúng ta cảm thấy với một người hay một vật. Hãy bắt đầu bằng cách xem xét rằng nếu bạn điều phục lòng tham của bản thân, bạn sẽ có thể đạt đến giác ngộ để giúp đỡ tốt nhất mọi chúng sinh và thiết lập họ trong Phật quả. Sau đó hãy nghĩ về ai đó bạn không thích. Khởi lên lòng từ bi mãnh liệt với người đó, thêm tất cả lòng tham của anh ta vào bạn, và nghĩ rằng bạn nhận lấy chúng, anh ta sẽ hoàn toàn thoát khỏi điều đó. Tiếp tục nhận lấy lòng tham của tất thảy chúng sinh, dù hiển bày hay còn tiềm tàng, và khi bạn làm như vậy hãy nghĩ rằng mọi chúng sinh đều thoát khỏi tham và đạt đến giác ngộ. Đó là cách thiền định về cảm xúc tiêu cực theo sự thật tương đối.

Để thiền định theo sự thật tuyệt đối, hãy khởi lên trong bạn cảm xúc về lòng tham mãnh liệt. Thêm vào đó, lòng tham của tất thảy chúng sinh, để tạo thành ngọn núi tham lam vĩ đại. Sau đó nhìn thẳng vào nó. Bạn sẽ thấy lòng tham không khác ngoài những ý nghĩ; nó xuất hiện trong tâm nhưng không phải là các phần tử bé nhất của sự tồn tại độc lập. Và khi bạn hướng tâm vào trong để nhìn nó, bạn biết rằng tâm cũng không hề tồn tại cố hữu trong quá khứ, hiện tại hay tương lai. Bản tính của tâm là giống như hư không.

Sử dụng phương pháp tương tự, bạn có thể thiền định về sân, tự hào, ích kỷ và si, cũng như bất cứ điều gì che lấp tâm bạn.

Khi bạn tiến hành thực hành cốt tủy của con đường Bồ Tát này, bạn cần cố gắng nhìn thấy một cách sống động hạnh phúc đến với người khác, và mọi khổ đau của họ đến với bạn. Hãy nghĩ rằng điều đó thực sự xảy ra. Trong tất cả các thực hành của một vị Bồ Tát, đây là điều quan trọng nhất. Không chướng ngại nào có thể ngăn trở nó. Nó không chỉ giúp người khác, mà còn mang giác ngộ đến với chính bạn.

Có một vị Bồ Tát thực sự tên là Langri Thangpa[2], người liên tục thiền định về thực hành chuyển hóa giữa bản thân và người khác này. Ngài cầu nguyện nhiều lần để tái sinh trong cõi địa ngục khi chết để có thể giúp đỡ mọi chúng sinh ở đó, những người trải qua vô vàn khổ đau. Nhưng lời cầu nguyện của ngài không thành hiện thực, khi ngài sắp mất, các linh kiến về Dewachen, Cõi Cực Lạc của Phật A Di Đà, khởi lên trong tâm ngài và ngài biết rằng sắp được tái sinh ở đó. Ngài lập tức cầu nguyện để có thể mang theo thật nhiều chúng sinh đi cùng. Lời cầu nguyện của ngài mạnh mẽ tới mức vô số chúng sinh đã theo ngài tới cõi Tịnh Độ.

Vị đệ tử chính của đại học giả Atisha, ngài Drom Tonpa là một hành giả Bồ Tát tận tụy. Khi tổ Atisha chịu đau đớn bởi căn bệnh quái ác ở tay, ngài nói với Drom Tonpa rằng: “Con có một trái tim tốt lành. Hãy đặt tay con lên tay ta sức mạnh của lòng từ bi sẽ giúp xua tan cơn đau”.

Mara, ma vương từng hỏi Đức Phật: “Nếu ai đó lặp lại tên ngài, điều đó chẳng mang đến lợi lạc hay nguy hại, nhưng nếu họ lặp lại hồng danh Đức Văn Thù Sư Lợi dù chỉ một lần, họ sẽ thoát khỏi những khổ đau. Tại sao vậy?”. Đức Phật đáp rằng: “Năng lực đó đến từ sức mạnh của lòng bi mẫn và tâm từ mà chư Đại Bồ Tát như ngài Văn Thù đã tạo ra”.

Đại Đạo sư Liên Hoa Sinh, là một hóa thân của Đức Quan Âm và là hiện thân chân chính của sự từ bi. Sự hiến dâng của ngài cho người khác vô cùng mạnh mẽ, thậm chí đến ngày hôm nay, trong thời đại suy đồi này, đơn giản chỉ nhớ đến ngài hay gọi tên ngài cũng xua tan chướng ngại, nghịch duyên và các thế lực xấu, khiến chúng bất lực, và mang đến sự gia trì của thân, khẩu và ý của ngài. Khi Đức Guru Rinpoche đến Tây Tạng, ngài chinh phục mọi thế lực xấu, như là Mười hai chị em, Hai mươi mốt Cư sĩ và rất nhiều kẻ gây chướng ngại cho sự thiết lập giáo Pháp. Ngài có thể làm vậy không phải vì ngài bị thúc đẩy bởi sân hận, mà bởi sức mạnh của lòng từ bi và bồ đề tâm.

Một vài người cho rằng những giáo lý về từ bi và chuyển hóa giữa bản thân và người khác này là một phần của giáo lý “Con đường dần dần” trong Kinh điển, và gần như không hiệu quả bằng giáo lý “Con đường trực tiếp” của Đại toàn thiện hay Đại thủ ấn. Đó là sự nhầm lẫn hoàn toàn. Chỉ khi bạn phát triển được tình yêu thương và từ bi của Bồ đề tâm tương đối, thì Bồ đề tâm tuyệt đối – bản chất của Đại toàn thiện và Đại thủ ấn – mới có thể sinh ra trong bạn.

Nếu giáo lý của ngài Longchen Rabjam và ngài Jigme Lingpa[3] trở nên vô cùng phổ biến và làm lợi lạc cho rất nhiều người, thì nó là bởi tâm của hai vị thầy vĩ đại này đã tràn đầy từ bi và tâm bồ đề. Đệ tử vĩ đại của ngài Jigme Lingpa, Đức Dodrup Jigme Trinley Ozer[4] từng đến Kham, các tỉnh miền Đông Tây Tạng, và giúp đỡ hàng nghìn người nơi đây bằng cách trao cho họ giáo lý Longchen Nyingthik, Tâm yếu Đại Quảng Trí[5]. Sau đó ngài viết thư cho Đức Jigme Lingpa rằng: “Điều này có thể xảy ra bởi con đã thiền định lâu dài nơi miền núi cô tịch về từ bi”.

Sự chuyển hóa giữa bản thân và người khác có thể dần dần đạt đến. Giai đoạn đầu tiên là thấy bạn và người khác bình đẳng như nhau – người khác muốn hạnh phúc và không muốn khổ đau, giống như bạn. Bởi thế bạn nên mong muốn hạnh phúc cho người khác giống như cách bạn mong muốn nó cho bản thân, và cầu mong họ có thể tránh được những khổ đau, giống như cách bạn mong muốn. Giai đoạn thứ hai, là sự chuyển hóa giữa bản thân và người khác; bạn mong muốn người khác có được hạnh phúc của bạn và nhận lấy khổ đau của họ. Còn giai đoạn thứ ba, yêu thương người khác hơn chính bản thân bạn, giống như chư Đại Bồ Tát, bậc, đã nhìn thấy một người mù, sẽ không do dự cho anh ta đôi mắt của mình. Lúc đó, mọi bận rộn ích kỷ sẽ hoàn toàn biến mất và bạn chỉ quan tâm đến hạnh phúc của người khác. Hãy liên tục thực hành như vậy cho đến khi nó trở thành sự thực. Ngài Shantideva trong Nhập Bồ Tát hạnh có viết:

Mọi niềm vui thế giới này chứa đựng

Đều đến từ việc mong muốn hạnh phúc cho người khác.

Mọi khổ đau thế giới này chứa đựng

Đều đến từ việc mong muốn hạnh phúc cho bản thân.

Liệu có cần phải giải thích dài dòng không?

Những chúng sinh như trẻ con tìm kiếm chính cho riêng mình

Trong khi chư Phật làm việc vì lợi lạc người khác:

Hãy xem sự khác biệt phân chia hai bên!

Chính từ mong ước liên tục muốn làm lợi lạc cho người khác mà ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp của một vị Phật, sự hiển bày của đại lạc và hoàn hảo vĩnh cửu của ngài mới khởi lên. Nó cũng bởi sức mạnh của từ bi và Bồ đề tâm mà Phật Vô Lượng Quang có thể dẫn dắt chúng sinh đến cõi Tịnh Độ của ngài chỉ đơn giản bằng cách trì tụng hồng danh của ngài. Đức Phật, bậc yêu thương tất thảy chúng sinh như đứa con duy nhất của ngài, từng dạy:

Làm lợi lạc cho người khác là làm lợi lạc cho ta;

Làm hại kẻ khác là làm hại ta;

Như bà mẹ hoan hỉ khi ai đó giúp đỡ con mình,

Trái tim ta mừng vui khi ai đó giúp đỡ chúng sinh.

Như bà mẹ đau đớn khi ai đó làm hại con mình,

Trái tim ta đau đớn khi ai đó làm hại chúng sinh.

Có tình yêu thương và lòng từ bi hướng về chúng sinh như thể mỗi người đều là đứa con duy nhất của bạn là cách tốt nhất để đền đáp lòng tốt của Đức Phật, và giúp đỡ họ là sự cúng dường tối thượng lên Đức Phật, như ngài từng nói:

Hương, hoa, đèn và nhiều thứ khác không phải là những vật cúng dường tốt nhất lên Đức Phật;

Vật cúng dường tốt nhất là làm lợi lạc chúng sinh.

Bởi thế muốn cúng dường lên Đức Phật, hãy làm lợi lạc chúng sinh –

Sự cúng dường của bạn sẽ làm hài lòng chư Phật và khiến chúng sinh hạnh phúc.

Không có cách nào khác để làm hài lòng các Đấng Chiến Thắng ngoài mang lại hạnh phúc đến với tất thảy chúng sinh.

Như thế, có tình yêu thương chan chứa và lòng từ bi vô bờ với tất thảy chúng sinh, là cách tốt nhất để hoàn thành các mong ước của chư Phật và Bồ Tát. Là người mới bắt đầu bạn có thể chưa giúp đỡ chúng sinh bên ngoài được nhiều, nhưng bạn nên thiền định liên tục về tình yêu thương và lòng bi mẫn cho đến khi bạn thấm nhuần chúng. Sự tu tập chuyển hóa giữa khổ đau và hạnh phúc là thứ để thực hành không chỉ một lần hay một ngày, mà là rất nhiều ngày, nhiều tháng và nhiều năm, cho đến khi Bồ đề tâm phát triển trong bạn. Bản văn cốt yếu của giáo lý về Bồ đề tâm là cuốn Nhập Bồ Tát hạnh của ngài Shantideva. Khi vị yogi vĩ đại, ngài Patrul đang nghiên cứu nó, ngài không nghiên cứu nhiều hơn một hay hai đoạn mỗi ngày, bởi vì ngài đang thiền định về chúng và hòa quyện ý nghĩa của chúng một cách cẩn mật. Ngài vô cùng ấn tượng với sự kỳ diệu và thâm sâu của giáo lý này và cảm thấy buồn mỗi lần ngài kết thúc bản văn. Ngài luôn mang theo cuốn sách, cho đến lúc qua đời.

Kyabje Dilgo Khyentse Rinpoche

Trích: Trái Tim Từ Bi

[1] Thực hành Chod coi thân này là vật cúng dường lên Tam Bảo, món quà tặng chư Hộ Pháp, quà tặng cho chúng hữu tình và sự đền đáp các món nợ nghiệp cho các tinh linh gây hại. Cũng có các phương pháp về Torma nước, và cúng dường khói, sur để dâng lên các tinh linh, những kẻ chịu khổ đau vì đói và khát.

[2] Langri Thangpa, 1054 – 1123, một hóa thân của Phật Vô Lượng Quang, và là đệ tử như mặt trời của ngài Geshe Potowa.

[3] Kunkhyen Jigme Linga 1729 – 1791, là hóa thân của ngài Vimalamitra, Vua Trisong Detsen, Gyaltse Lharje và Ngari Panchen Pema Wangyal. Ngài có rất nhiều linh kiến về Đức Guru Rinpoche, Yeshe Tsogyal và Kunkhyen Longchen Rabjam. Bộ kho tàng tâm của ngài, Longchen Nyingthik và các trước tác khác tạo thành chín bộ. Các đệ tử xuất sắc nhất của ngài gồm có bốn “bậc vô úy”: Jigme Trinley Ozer, Jigme Gyalwai Nyugu, Jigme Kundrol và Jigme Gocha.

[4] Dodrup Jigme Trinley Ozer, 1745 – 1821, Đức Dodrup Chen Rinpoche đệ nhất. Ngài là đệ tử xuất sắc của ngài Jigme Lingpa và là bậc kế thừa truyền thống Longchen Nyingthik.

[5] Longchen Nyingthik (xem thêm phần Phụ chú), là bộ các chỉ dẫn tâm linh được phát lộ bởi Guru Rinpoche cho ngài Kunkhyen Jigme Lingpa trong một linh kiến vào thế kỷ 18. Nó trở thành một trong các kho tàng tâm linh (terma) được thực hành nhiều nhất trong truyền thống Nyingma.