1. Giới thiệu tổng quát

Giáo huấn được mở rộng vô hạn và được tuyên thuyết đến vô lượng chúng sinh khắp các loài đủ các tính khí. Tất cả có thể được bao gồm trong ba thừa của tâm thức: Tiểu Thừa, Đại Thừa hiển giáo và Đại Thừa mật giáo. Trong tất cả những thừa này và những giáo huấn quan tâm đến chúng được bảo tồn ở Tây Tạng. Và trong những dòng truyền thừa như chúng được truyền khẩu ở Tây Tạng, chúng ta có thể phân biệt giữa truyền thống cựu dịch và tân dịch: Nyingma và Sarma. Trong Sarma hay những truyền thống tân dịch là Sakya, Kagyu, và Kadam. Dòng sau cùng, Kadam, đến từ Atisha, sau này trở thành truyền thống Gelugpa.

Truyền thống Kadam được ảnh hưởng một cách mạnh mẽ bởi nhiều giáo huấn về tâm giác ngộ hay tâm bồ đề hay bodhicitta. Dòng Gelugpa đã trở thành chuyên môn hóa trong việc trao truyền tất cả những giáo lý mở rộng về đề tài này, đến trực tiếp từ dòng của Long Thọ vĩ đại và con cháu tâm linh của ngài từ Ấn Độ.

Như chúng tôi đã nói, điều cực kỳ quan trọng là tâm thức chúng ta và mọi thứ trong chúng ta thì hoàn toàn phù hợp với giáo huấn. Giữ gìn giáo huấn nhất định không phải chỉ trên đôi môi chúng ta. Chúng cần phải được hợp nhất với tâm thức chúng ta, trong sự hòa hiệp với vị thế của mỗi hành giả. Thật rất quan trọng để không phải rơi vào những cực đoan của bè phái, cảm thấy rằng chỉ một trong những truyền thống Phật Giáo là có giáo huấn chân thật. Như Đại Ban Thiền Lạt Ma, Lozang-chokyi-gyeltsen, đã nói trong Căn Bản Đại Thủ Ấn (Phyag-chen rtsa-ba): "Từ quan điểm của những danh hiệu quy cho riêng biệt, có vô số truyền thống… Tuy thế, khi được nghiên cứu kỹ lưỡng bởi một hành giả du già, được học hỏi trong kinh điển và luận lý và có kinh nghiệm (trong hành thiền), những ý nghĩa tối hậu của tất cả chúng được thấy là đến từ cùng quan điểm mục đích". Cho nên điều cực kỳ quan trọng là tiếp cận giáo huấn trong một thái độ vô tư, không định kiến.

Chúng ta đang nói về một tác phẩm của Namkapel, một đệ tử của đại sư Tông Khách Ba, gọi là Thái Độ Rèn Luyện Như Tia Sáng Mặt trời, một luận giải về 7 Điểm Thái Độ Rèn Luyện của Geshe Chaykawa. 7 điểm là:

* Những chuẩn bị sơ bộ,
* Phương pháp của việc rèn luyện trong 2 tâm giác ngộ,
* Chuyển hóa những hoàn cảnh bất hạnh thành con đường đến Giác Ngộ,
* Cô đọng sự tu tập trong một kiếp sống,
* Đo lường việc rèn luyện những thái độ của chúng ta,
* Thệ nguyện cho thái độ rèn luyện,
* Những vấn đề để rèn luyện trong thái độ rèn luyện.

2. Hoàn tất những chuẩn bị

Đến đây, chúng ta đã nói về những sự chuẩn bị. Với chí nguyện nhiệt thành với một vị hướng dẫn tâm linh, như đã được giải thích trước đây, chúng ta rèn luyện trong những điểm khác nhau của con đường tiệm tiến lamrim. Suy nghĩ trong dạng thức của cuộc sống con người quý giá, chúng ta cần nhận ra tất cả những khía cạnh của những sự giải thoát hay thư thái mà chúng ta có, và tất cả những sự phong phú mà chúng ta có. Một khi chúng ta nhận ra chúng, thì chúng ta có thể thật sự đón lấy những sự thuận lợi về chúng. Đây là bởi vì một khi chúng ta đánh giá đúng những gì chúng ta có, thì tự nhiên chúng ta muốn lợi dụng sự thuận lợi của nó.

Nghĩ về vấn đề chúng ta có thể đánh mất cơ hội này dễ dàng như thế nào làm chúng ta tỉnh thức về sự chết và vô thường. Chúng ta trở nên tỉnh thức rằng ngoại trừ công phu tu tập và những biện pháp ngăn ngừa đủ loại mà chúng ta đã xây đắp trong sự tương tục tinh thần [của dòng suối tâm] của chúng ta, thì không có điều gì có thể hỗ trợ vào lúc lâm chung. Nhằm để thật sự hòa nhập những biện pháp và sự thực tập tinh thần vào trong tâm thức chúng ta, thì chúng ta phải có sự chính niệm này về sự chết. Bằng khác đi, những nỗ lực của chúng ta sẽ không hoàn toàn thích đáng đầy đủ. Chúng ta có thể nhìn vào tất cả những đại đạo sư quá khứ ở Tây Tạng và tất cả những đại sư ở Ấn Độ. Bây giờ cũng vậy, có rất nhiều hành giả lớn, những người thật sự dâng hiến toàn bộ cuộc đời của họ để thực hành - một số ở Mysore[1], một số trong những hang động ở Dharamsala, một số ở Ladakh, và trong những nơi khác ở Ấn Độ - nhưng không một ai đạt được sự bất tử; không một ai sống mãi mãi.

Bất chấp loại hoàn cảnh nào mà chúng ta sống trong ấy, thật cực kỳ quan trọng để dự tính vấn đề làm thế nào để sử dụng một cách tốt nhất thời gian cho việc thực hiện tiến trình tâm linh vĩ đại nhất. Chúng ta có thể nghĩ về những cộng đồng khác nhau mà chúng ta có thể gia nhập, trong dạng thức của Tăng Già và v.v…, nhưng bất chấp trình độ nào mà chúng ta tự nguyện ước, thì điều quan trọng là hướng toàn bộ tâm thức và trái tim của chúng ta đến giáo huấn. Thật rất quan trọng là những người cư sĩ cũng được tu tập rèn luyện tinh tế trọn vẹn. chúng ta có thể thấy điều này là đúng từ bất cứ quan điểm nào mà chúng ta thực hiện để thẩm tra nó. Một số người kiêu kỳ và ngạo mạn, một số người bóc lột và lợi dụng người khác, chỉ tạo ra những phản ứng khinh thị và làm người khác khó chịu. Ngay cả nếu chúng ta không thuộc về một tôn giáo nào, thì cũng cực kỳ quan trọng trong việc tự trau dồi như một người tốt. Nếu sau đó chúng ta thật sự trở thành một hành giả tâm linh, thì chúng ta sẽ không chỉ nghĩ trong dạng thức của một kiếp sống này mà thôi, nhưng trong tất cả những kiếp sống tương lai và vấn đề chúng ta có thể làm lợi lạc người khác như thế nào.

Ở bất cứ trình độ mà chúng ta đang hành động - cho dù chỉ vì kiếp sống này hay cho những kiếp sống tương lai - chúng ta cần đặt tất cả mọi nỗ lực của chúng ta vào việc cải thiện chính mình, làm việc với chính mình, trưởng thành, trở thành một người tốt hơn, một người ân cần hơn. Trong cách này, đời sống của chúng ta sẽ trở nên hạnh phúc hơn và xã hội mà chúng ta sống cũng sẽ hạnh phúc hơn. Nếu chúng ta đã hành động cả đời sống này trong việc trở thành một người tốt đẹp hơn và đã phát triển những tiềm lực tích cực khác nhau, thế thì vào lúc lâm chung chúng ta sẽ không chết với một cảm giác ân hận cùng cực rằng chúng ta đã lãng phí kiếp sống của chúng ta. Thật vô cùng quan trọng để làm việc cho điều này nhằm để không cảm thấy hối hận khi chúng ta chết, và cách tốt nhất để chết với sự hòa bình của tâm thức là xây dựng những tiềm lực tích cực trong sự tương tục tinh thần suốt kiếp sống này. Nếu chúng ta đã từng xây đắp những tiềm lực tích cực mạnh mẽ trong kiếp sống này, thế thì trong những kiếp sống tương lai chúng ta sẽ gặp gỡ những hoàn cảnh dễ thương, mọi thứ sẽ tiếp tục cải thiện, và chúng ta sẽ có thể tiếp tục với sự trưởng thành và tiến triển tâm linh.

Cho dù chúng ta thật sự có thể nhận ra hay không nhận ra bất cứ con đường tâm linh nào của tâm thức trong kiếp sống này, chẳng hạn 5 tâm đạo[2], thì từ việc xây đắp tiềm lực tích cực trong kiếp sống này, chúng ta sẽ có thể chết với hy vọng rằng trong những kiếp sống tương lai chúng ta sẽ thật sự nhận ra một trong những tâm đạo và trở thành một chúng sinh thực chứng cao cấp, một bậc tôn quý, một tôn giả (arya[3]).

3. Viễn ly

Trong luận điển, chúng ta đã đạt đến một điểm trong những sự chuẩn bị với chủ đề viễn ly - hay quyết định thoát khỏi những rắc rối của chúng ta - được thảo luận. Nếu chúng ta không nghĩ về tất cả những rắc rối và khổ đau của tất cả những hoàn cảnh tái diễn không thể kiểm soát trong luân hồi, thế thì chúng ta sẽ không phát triển sự quyết tâm này để thoát khỏi tất cả những thứ ấy, sự viễn ly này. Cho nên thật cực kỳ quan trọng để nghĩ về tất cả những hoàn cảnh này, để phát triển một sự chán ghét hoàn toàn với chúng, và quyết tâm từ chiều sâu của trái tim chúng ta để tự do.

Luật tạng nói: "Chấm dứt kết quả của việc lên cao là rơi xuống thấp. Chấm dứt kết quả của việc đến với nhau là phân tán, tan ra từng mảng". Đấy là bản chất thật sự của thực tại. Chúng ta không cần phải đề cập rằng trải qua những kiếp sống từ vô thỉ, tất cả những chúng sinh khác nhau đã từng bên nhau với chúng ta đã phải chia lìa, và điều này cũng xảy ra trong kiếp sống này. Bất chấp sự chói lọi huy hoàng nào mà chúng ta có thể hưởng thụ trong sự hiện hữu trần gian này, vào lúc cuối nó sẽ tan rã và rơi thành từng mảnh. Khi chúng ta nghĩ về những kiếp sống từ vô thỉ mà trong ấy chúng ta cứ phải lập đi lập lại việc sinh ra và rồi chết đi, vấn đề trước sau như một là tái diễn là sinh và chết - và dường như là chúng ta luôn luôn trải nghiệm những thứ này hoàn toàn đơn độc. Khi chúng ta ấp ủ điều này trong tâm, nó trở thành rõ ràng rằng điều quan trọng là để chúng ta xây đắp những tiềm lực tích cực khác nhau, bằng việc cố gắng để phát triển những thái độ hoàn hảo, những ba la mật như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và tuệ trí.

Chúng ta cần nhận ra rằng bất chấp những thứ có thể hư hoại nào mà chúng ta có, không thứ nào đáng tin cậy. Chúng ta không thể dựa vào thân thể chúng ta - không có sự ổn định trong ấy. Chúng ta cũng không thể dựa vào vị thế hay sự giàu có và tài sản của chúng ta. Những thứ này không thích hợp cho việc có được sự an toàn. Long Thọ, trong Lá Thư Gửi Bạn (bShes-phreng), đã nêu lên những loại khổ đau hay rắc rối khác nhau mà chúng ta phải trải nghiệm, như bệnh tật, tuổi già, chết, không có được những gì ta muốn, gặp phải những gì ta không ưa, v.v…

Những điểm này được thảo luận chi tiết trong Đại Luận Những Giai Tầng của Con đường Giác Ngộ Lamrim, trong dạng thức của 6 loại khổ đau - có nhiều cách để trình bày nó. Tóm lại, một khi chúng ta bị sinh ra dưới ảnh hưởng của nghiệp báo và vọng tưởng, những sự thôi thúc cưỡng bức và những thái độ phiền não, không gì hơn là rắc rối và khổ đau sẽ đến. Chúng ta có tất cả những nguyên nhân đã được tích lũy trong chúng ta và chúng sẽ đem đến những rắc rối và khổ đau. Những hoàn cảnh bên ngoài chắc chắn có thể giúp cho những nguyên nhân này chín muồi, mà chính những nguyên nhân ấy đã vốn sẵn bên trong chúng ta. Cho nên chúng ta trải nghiệm khổ đau, thí dụ những rắc rối của khổ đau thật sự: thân thể chúng ta bị bệnh; chúng ta bị thương tổn; chúng ta trải nghiệm đau đớn và v.v…

Khi chúng ta nghĩ về thân thể con người, nó là điều gì đấy đến từ vật chất của cha mẹ, những thứ đáng kinh hãi như tinh cha huyết mẹ. Không có việc gì về nó có thể là thú vị hay hấp dẫn đối với tâm thức, khi chúng ta có một cái nhìn khách quan gần gũi. Đặc biệt, nếu chúng ta nghĩ về thân thể con người và lấy làn da bao phủ bên ngoài đi, hoàn toàn không có gì hấp dẫn về nó. Không ai thấy bên trong thân thể có gì hấp dẫn đặc biệt.

Bản chất này của thân thể con người như điều gì đấy không sạch và không hấp dẫn không đến từ bên ngoài: nó đến từ bản chất thật sự của nó. Nếu chúng ta thấy một vũng tinh hay huyết trên sàn nhà, thì chúng ta sẽ không thấy nó quá hấp dẫn hay xinh xắn gì. Mọi người sẽ thấy đúng hơn là buồn nôn và gớm ghiếc, nhưng đó thật sự là những nguyên nhân hay vật chất được làm ra từ thân thể. Vậy thì không có gì hấp dẫn từ bản chất thật sự của nó. Nhưng sự phán xét về thân thể như thật hấp dẫn - cách quán sát không đúng này về thân thể - hành động như một hoàn cảnh cho tất cả những thái độ và các thúc đẩy phiền não đủ thứ mà chúng ta có trong sự tương tục tinh thần của chúng ta để bùng lên, chẳng hạn như dính mắc, hung hăng, và ngu dại (tham, sân, si). Tất cả những thứ này sinh khởi từ sự chấp trước vào một khối vật chất bất tịnh này, sự chấp trước nó như cái "tôi", "thân thể tôi", và v.v… Sự gắn bó chặt chẽ này hành động như căn bản cho tất cả những thái độ phiền não.

Nếu chúng ta không làm cho thân thể này hữu dụng xây dựng, thế thì từ phía của chính thân thể, nó thật sự làm gì? Thứ nhất, nó làm khó chịu với bà mẹ khi mang nó trong bào thai và rồi thì đau đớn khi sinh ra nó. Sau đó nó tạo ra các rắc rối và khổ đau cho mọi người liên hệ trong việc giúp đỡ nó. Nó tạo ra và tiếp tục làm ra vô số rắc rối và chán chường trong việc chăm sóc nó, vì thế nếu chúng ta không làm bất cứ điều gì xây dựng tích cực từ nó, rồi thì nó chỉ là một kẻ tạo ra rắc rối. Và chúng ta đã và đang có loại thân thể này từ vô thỉ.

Lấy ví dụ luôn luôn được dùng đến, đại dương luân hồi. Một đại dương là điều gì đó không thể dò được: Chúng ta không thể đo được chiều sâu của nó. Giống như khi chúng ta nghĩ về tất cả thân thể loài người mà chúng ta đã mang lấy và tất cả những vấn nạn đã từng sinh khởi, tất cả khổ đau kết hợp với việc già đi. Bất chấp nhiệm vụ hay hành vi gì chúng ta đã từng cộng tác, chúng ta sẽ dấn thân trong nó với khí lực giảm sút, tâm thức chúng ta sẽ trở thành trì trệ và yếu đuối, các giác quan của chúng ta sẽ giảm bớt tinh tường, thân thể chúng ta sẽ bắt đầu yếu kém và phân rã. Đây là điều gì đó mà mọi người phải trải nghiệm, có đúng không? Thật vô cùng đau khổ để già đi. Và mọi người biết tất cả những khổ đau phối hợp với bệnh tật. Chúng ta phải chịu đựng tất cả những loại điều trị y tế và thường là rất mắc mỏ và cực kỳ khó chịu. Nếu chúng ta nghĩ về nó từ tất cả những quan điểm khác nhau này, thì thân thể thật sự đúng là một kẻ gây rắc rối bởi vì nó sẽ bệnh hoạn; nó sẽ già đi, và v.v… Bất chấp chúng ta đã từng xây đắp cho thân thể chúng ta bao nhiêu, cho dù chúng ta vừa ý hay không, cuối cùng thân thể chúng ta sẽ ngã quỵ. Cho nên chúng ta cần nghĩ về tất cả những rắc rối này phối hợp với tuổi già và vấn đề chúng ta không thể giữ gìn nó khỏe mạnh mãi mãi.

4. Bốn chân lý cao quý

Với sự liên hệ đến việc đạt được giải thoát, nó chắc chắn là điều gì đó được đạt đến. Nhưng chỉ nghĩ: "Nếu tôi có thể đạt đến giải thoát đúng đắn, sau đó tôi có thể có một sự ngơi nghỉ tuyệt diệu!" như vậy sẽ không thể có được.

Mọi người muốn một sự ngừng dứt chân thật, diệt đế, một sự chấm dứt thật sự tất cả những vấn nạn và rắc rối, nhưng chúng ta không thể chỉ ngồi đó và mong đợi chúng biến mất bằng việc ước muốn chúng tan biến. Chúng ta phải nhìn vào những nguyên nhân của vấn nạn: Tất cả những nhân tố 5 uẩn tái diễn không thể kiểm soát đã làm nên mỗi thời khắc mà chúng ta trải nghiệm. Các uẩn này sinh khởi từ những thái độ và thúc đẩy phiền não, bởi vì tâm thức chúng ta không được thuần hóa. Nó không được thuần hóa bởi vì sự bất giác (si mê) của chúng ta và việc chấp trước sự tồn tại cố hữu. Sự chấp trước như vậy là qua quan điểm vọng tưởng của chúng ta về thực tại.

Nếu chúng ta xem xét những loại quan điểm khác nhau về thực tại mà chúng ta có thể có, một số là phiền não và một số là có giá trị. Vì những thái độ phiền não là căn cứ trên những quan điểm không đúng đắn và vọng tưởng về thực tại, thế thì nếu chúng ta có một quan điểm đúng đắn và thích hợp về thực tại, thì chính gốc rễ nguyên nhân của những thái độ phiền não này sẽ bị loại trừ. Khi quan điểm đúng đắn về thực tại trở nên mạnh mẽ hơn trong tâm thức chúng ta - khi chúng ta hoàn toàn quen thuộc với việc luôn luôn nhìn vào mọi thứ từ quan điểm đúng đắn về thực tại - quan điểm vọng tưởng của chúng ta, là thứ hoàn toàn căn cứ trên sự phi thực tại, sẽ trở nên yếu hơn và yếu hơn.

Khi chúng ta đạt được sự ngừng dứt hoàn toàn, hay diệt đế, hay sự chấm dứt thật sự, của chấp trước vào mọi thứ tồn tại trong một sự thiết lập chân thật, một khuôn mẫu không thể có được, thì chúng ta tự loại bỏ những nhiễm ô đã làm chướng ngại chúng ta trong việc thấy bản chất của tâm thức. Những nhiễm ô này là phù du thoáng qua (khách trần phiền não); chúng không phải là bản chất chân thật của tâm thức. Có những giai tầng lũy tiến của sự ngừng dứt chân thật của chấp trước vào sự thiết lập thật sự, sự tồn tại cố hữu, tự ngã, tự tính. Tiến hành suốt qua và đạt được những giai tầng của những sự chấm dứt chân thật[4] này hay diệt đế này, chúng ta có thể loại trừ tất cả những nhiễm ô giả tạm và nhận ra bản chất thật sự của tâm thức. Nếu những những nhiễm ô giả tạm này không thể loại trừ được thì dù gian khổ tu tập cũng không ích gì. Nhưng vì có thể tiêu trừ những nhiễm ô này, mà vốn chúng đã làm ra biết bao khổ đau và rắc rối, cho nên thật đáng để nghĩ về những rắc rối tái diễn không thể kiểm soát của luân hồi sinh tử. Trong cách này, chúng ta phát triển một sự quyết tâm mạnh mẽ để tự do và thật sự hành động để đạt đến sự chấm dứt chân thật [diệt đế] và loại trừ các vấn nạn.

Chúng ta hãy nhìn vào những loại rắc rối và khổ đau khác nhau: Khổ khổ, hoại khổ, và hành khổ (khổ đau cùng khắp). Loại khổ đau thứ ba này về việc có những nhân tố uẩn cùng khắp mà nó tác động từng thời khắc sự trải nghiệm của chúng ta. Nó chính là bản chất của thân thể, cùng với những nhân tố uẩn của sự trải nghiệm của chúng ta, đơn giản là đem đến những rắc rối. Những nhân tố uẩn của kinh nghiệm chúng ta hình thành qua sức mạnh thúc đẩy của nghiệp và những thái độ phiền não phối hợp với nó. Nếu chúng ta có thể tự loại bỏ nó một cách thích đáng, thì chúng ta có thể loại bỏ những rắc rối khó khăn này từ những uẩn mà ra. Cho nên chính là loại khổ đau thứ ba - hành khổ - những nhân tố uẩn đến với những thái độ và sức thúc đẩy phiền não, là những kẻ gây rối căn bản. Chúng cấu thành luân hồi, cho nên chúng ta phải chắc chắn nghĩ về những chướng ngại của luân hồi từ nhiều quan điểm khác nhau. Nếu chúng ta nghĩ rằng, một khi chúng ta thọ giới, thì chúng ta được tự do khỏi luân hồi, trái lại nếu chúng ta có một gia đình và con cái là chúng ta ở trong luân hồi, thì đây là một thái độ hoàn toàn sai.

Tập đế: chân lý thứ hai - những nguyên nhân hay gốc rễ chân thật của tất cả mọi rắc rối - là những thái độ hay sự thúc đẩy phiền não, hay nghiệp. Chúng ta hãy xem xét vấn đề có thể hay không thể loại bỏ những thứ này. Chúng ta sẽ khám phá ra rằng trong thực tế là có thể loại bỏ chúng vĩnh viễn; có thể có những sự chấm dứt thật sự hay sự ngừng dứt của chúng và, nhằm để đạt đến điều này, chúng ta cần phát triển những con đường chân thật của tâm thức. Đây là những điểm thậm thâm nhất.

Cách sâu sắc nhất để thật sự đạt được tự do khỏi tất cả mọi rắc rối và khổ đau là phát tâm giác ngộ hay tâm bồ đề hay bodhicitta. Có nhiều cách khác nhau mà trong ấy chúng ta có thể hướng đến việc phát triển xu hướng này. Ở đây, chúng ta đang nói về việc phát triển nó trong phạm vi của việc hướng ra khỏi sự liên hệ thúc đẩy với kiếp sống này và việc hướng sự quan tâm của chúng ta đến những kiếp sống tương lai. Chúng ta không đang nói về việc giới hạn sự chú tâm của chúng ta đến sự giải thoát và việc hướng ra khỏi sự liên hệ với những kiếp sống tương lại. Trong luận điển này, bất cứ sự thực chứng nào chúng ta có liên hệ với kiếp sống này, thì chúng ta lập tức hướng đến khát vọng phát tâm giác ngộ. Đây là cách mà nó được giải thích trong luận điển này.

5. Phát triển hai loại tâm giác ngộ

a. Tầm quan trọng và lợi ích của việc phát triển tâm giác ngộ

Chúng ta bây giờ đã hoàn tất những sự chuẩn bị. Điểm thứ hai của 7 điểm là vấn đề phát tâm giác ngộ thật sự. Chúng ta cần phát triển hai loại tâm giác ngộ: tương đối và sâu sắc nhất. Tâm giác ngộ quy ước được hướng đến sự thật quy ước (tương đối, nông cạn, bề mặt, bề ngoài) của mọi người và mọi thứ; trong khi tâm giác ngộ sâu sắc nhất là hướng đến lẽ thật cứu kính, tính không của nó. Trong luận điển này, chúng ta phát tâm giác ngộ quy ước trước tiên, và rồi đi tới tâm giác ngộ cứu kính. Trong Hiện Chứng Trang Nghiêm Luận, Di Lặc nói với chúng ta rằng một người thông tuệ sắc bén trước nhất sẽ phát triển một sự thấu hiểu thật sự về thực tại và, trên căn bản ấy, sau đó phát triển tâm giác ngộ quy ước. Đôi khi thật tác động hơn để phát triển hay phát sinh tâm giác ngộ cứu kính trước. Đây là bởi vì khi chúng ta nhận ra rằng thật có thể đạt đến một sự chấm dứt 'đau khổ' thật sự qua việc phát tâm giác ngộ cứu kính và vì thế chúng ta có thể đạt đến giải thoát khỏi luân hồi và vượt xa hơn nữa đến Giác Ngộ - khi chúng ta thấy rằng đây thật sự là một mục tiêu thực tiễn, rồi thì chúng ta có thể trở thành chân thật quan tâm với việc đạt đến Giác Ngộ vì người khác.

[Trong luận điển gốc của phiên bản Togmey-zangpo của Geshe Chaykawa, tâm giác ngộ cứu kính được trình bày trước tâm giác ngộ quy ước, với câu kệ: "Cân nhắc rằng các hiện tượng giống như mộng huyễn. Nhận thức bản chất nền tảng của tỉnh thức vốn không sinh. Đối kháng tự nó giải thoát tự nó từ chính nơi của nó. Bản chất cốt lõi của con đường tu tập là an trú trong một thể trạng căn bản bao hàm tất cả. Giữa những thời khóa, hãy hành động như một ảo nhân". Trong phiên bản của Pabongka, câu kệ về tâm giác ngộ cứu kính, được đặt trước bằng dòng bổ sung như sau, "Điều bị che dấu được cho thấy sau khi đạt được sự ổn định (trong điều này)", lập tức theo sau những câu kệ về tâm giác ngộ quy ước. Dòng kệ bổ sung này hoàn toàn không thấy trong bản của Togmey-zangpo. Trong bản của Namkapel, câu kệ này, cùng với dòng kệ bổ sung trên đặt trước nó, xuất hiện ở ngay cuối của luận điển.]

Đại Thừa được phân chia thành hiển giáo và mật giáo, và bất chấp chúng ta ở bộ phận nào, thì sự thuận lợi của tâm giác ngộ quy ước là nó là cánh cổng cho việc thâm nhập Đại Thừa. Bất chấp những phẩm chất khác nào chúng ta có thể có - ngay cả sự thấu hiểu về tánh không - nếu chúng ta không có xu hướng của tâm giác ngộ về sự tương tục tinh thần của chúng ta, thì chúng ta không thể được xem như một hành giả Đại Thừa, là kẻ có một cỗ xe rộng lớn của tâm thức. Nhưng nếu chúng ta có xu hướng của tâm giác ngộ, thế thì ngay cả nếu chúng ta không có những phẩm chất khác, thì chúng ta cũng có thể được xem như một đứa con tâm linh của chư Phật, một hành giả Đại Thừa có một cỗ xe rộng lớn của tâm thức.  Chúng ta thấy điều này cả trong những kinh luận của hiển giáo lẫn mật giáo. Trong Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát, Tịch Thiên nói với chúng ta rằng tâm giác ngộ là cánh cửa duy nhất cho việc thâm nhập Đại Thừa. Trong Mật tông Bát Bộ Kim Cương cũng nói rằng nếu chúng ta có tâm giác ngộ, thì chúng ta có đủ tư cách để thâm nhập vào mạn đà là và tiếp nhận sự truyền lực (khai tâm). Nhưng nếu chúng ta không có tâm giác ngộ, thì chúng ta không đủ tư cách hay không được phép để tiếp nhận sự truyền lực khai tâm.

Tất cả những sự trích dẫn khác nhau này nói với chúng ta rằng tâm giác ngộ là nguồn gốc của tất cả mọi phẩm chất. Và thật sự, khi chúng ta nhìn vào nó, những lợi ích của việc phát tâm giác ngộ là vô hạn. Chúng được thảo luận rất tỉ mỉ trong Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát.  Khi chúng ta quán chiếu về Đức Thế Tôn Thích Ca và tại sao Ngài là một nhân vật vĩ đại và quan trọng, đó là bởi vì Ngài đã phát triển một trái tim ân cần và nồng ấm, và trên căn bản ấy, ngài phát triển một xu hướng tâm giác ngộ để đạt đến Giác Ngộ vì lợi ích của tất cả chúng sinh.

Khi chúng ta xem xét những thuận lợi của việc có một trái tim ân cần và nồng ấm - làm một người tốt - chúng ta có thể xem họ, ngay cả những con thú. Nếu chúng ta có một con mèo và chỉ mà nó chỉ ngồi đây đó một cách dễ thương và kêu rừ rừ, chúng ta sẽ cho nó thức ăn và thể hiện dễ mễn với nó. Nhưng nếu con mèo luôn luôn nhảy cỡn chung quanh và hành động một cách hoang dã hung hăng, cào cấu và cắn phá, không ai sẽ vui lòng với một con thú như vậy và nó có thể có những rắc rối trong việc được nuôi nấng. Như những con người, nếu chúng ta ân cần và nồng ấm, mọi thứ đến trong cách chúng ta muốn. Nhưng nếu chúng ta rất thô lỗ và ác độc, không ai muốn ở bên cạnh chúng ta.

Thật cực kỳ quan trọng để hành động trong việc phát triển tất cả những thể trạng tích cực này của tâm thức: lòng từ ái nguyện ước mọi người được hạnh phúc, lòng bi mẫn nguyện ước mọi người được thoát khỏi khổ đau, và loại nhiệt tình của lòng yêu thương cho tất cả mọi người khác. Nếu trên căn bản của những điều này, chúng ta đã phát tâm giác ngộ trong sự tương tục tinh thần của chúng ta, thế thì chỉ trên căn bản ấy, chúng ta sẽ xây đắp những kho tàng giàu có hay những mạng lưới phong phú của nhiều loại năng lực tích cực. Thế nên, tâm giác ngộ tự trong nó, sẽ xây đắp nhiều loại năng lực khác nhau để bảo hộ chúng ta và giải thoát chúng ta khỏi những chướng ngại.

Chỉ nói từ ngữ tâm giác ngộ hay nghe nó được nói là tích cực và hữu ích sâu xa. Đây là phần thứ nhất của đoạn này, những lợi ích của việc phát triển tâm giác ngộ.

Phần thứ hai giải thích vấn đề làm thế nào để rèn luyện phần thứ nhất trong tâm giác ngộ quy ước và rồi trong tâm giác ngộ cứu kính. Tâm giác ngộ quy ước được hướng đến tất cả vô lượng chúng sinh, với mục đích giúp họ thoát khỏi luân hồi, và ở Giác Ngộ, với mục tiêu chứng đắc. Khi chúng ta nói về việc làm lợi ích cho người khác, nó là một vấn đề thay đổi thái độ của chúng ta về tự ngã và người khác. Cho nên chúng ta cần giữ trong tâm rằng tâm giác ngộ là một trái tim có một mục tiêu mãnh liệt để làm lợi ích cho tất cả những người khác mà nó đang mở rộng vô hạn đến tất cả mọi loài, và cũng là một mục tiêu mạnh mẽ để đạt đến Giác Ngộ đang mở rộng trọn vẹn đến điều ấy.

b. Hai phương pháp cho việc phát triển tâm giác ngộ

Những phương pháp thật sự cho việc phát triển tâm giác ngộ là bình đẳng và hoán đổi các thái độ của chúng ta đối với tự thân và người khác và thiền tập về 7 phần nhân quả. Cả hai phương pháp này có như căn bản của chúng cho việc phát triển một thể trạng nhiệt tình của lòng từ ái cho người khác. Lòng từ ái nhiệt tình là một cảm giác tự động của sự gần gũi và ấm áp bất cứ khi nào chúng ta gặp bất cứ người nào: chúng ta yêu mến và quan tâm đến họ một cách sâu sắc và sẽ cảm thấy tệ hại nếu bất cứ điều gì xảy ra không hay cho họ. Theo phương pháp 7 phần nhân quả, để phát triển một loại nhiệt tình từ ái này, trước nhất chúng ta cần phát triển một thái độ bình đẳng - hay hành xả - đối với người khác, với điều mà chúng ta cảm thấy không dính mắc, thù ghét, cũng không phớt lờ đối với bất cứ người nào. Chúng ta xem mọi người như đã từng là những bà mẹ của chúng ta, tri nhận và duy trì tỉnh thức về lòng ân cần của họ, và thể hiện lòng biết ơn và nguyện ước đền đáp nó, chúng ta phát triển lòng từ ái nhiệt tình này đối với họ.

Việc hoán đổi thái độ của chúng ta đối với tự thân và người khác đến từ truyền thống của Tịch Thiên. Chúng ta không phải dài dòng vấn đề mọi người đã từng là mẹ của chúng ta, nhưng chỉ nghĩ đơn giản tổng quát vấn đề tất cả chúng ta muốn hạnh phúc, vấn đề không ai muốn khổ đau hay rắc rối, chính xác như chúng ta. Trong sự quan tâm này, tất cả chúng ta bình đẳng trên cấp độ ấy. Chúng ta thấy vấn đề chúng ta yêu mến chính mình như thế nào là gốc rễ của tất cả những rắc rối, trong yêu mến người khác là gốc rễ của tất cả mọi phẩm chất tốt đẹp. Chúng ta cần nghĩ: "Vì tôi không muốn bất hạnh và tôi thật muốn hạnh phúc, cho nên tôi phải từ bỏ sự tự yêu mến và phát triển thái độ yêu mến người khác". Cho nên, trên căn bản của việc nhận ra sự bình đẳng của tự thân và người khác, chúng ta phát triển lòng từ ái nhiệt tình cho người khác chúng ta thay đổi thái độ của chúng ta với sự quan tâm đến họ. Đây là một phương pháp rất rộng rãi. Cả hai cách của việc phát triển xu hướng tâm giác ngộ - thay đổi thái độ của chúng ta đối với tự thân và người khác và phương pháp 7 điểm nhân quả - đưa chúng ta đến vấn đề của lòng từ ái nhiệt tình đối với người khác.

Tùy thuộc vào vị thế của một người, việc phát triển thái độ của việc nhận ra mọi người như "mẹ tôi" đôi khi có thể liên hệ đến những rắc rối. Chúng ta có thể phát triển nó trong dạng thức của việc xem chính chúng ta là rất quan trọng: "Tôi thật sự là người nào đó rất quan trọng, và bởi vì tôi quan trọng, cho nên mẹ tôi cũng quan trọng". Và vì thế chúng ta phát triển cảm nhận rằng: "Tôi muốn giúp đỡ mẹ tôi bởi vì bà ấy là mẹ tôi", và tôi muốn phát triển và hỗ trợ tất cả chúng sinh bởi vì "tất cả họ đã từng là mẹ tôi". Có một sự nhấn mạnh rất nhiều vào "tôi" và "của tôi" trong cách này của việc phát triển tâm giác ngộ. Vấn đề là nguy hiểm trong sự hướng dẫn này.

Nếu, trái lại, chúng ta nghĩ về việc hoán đổi thái đội của chúng ta về tự thân và người khác, muốn hỗ trợ người khác không đơn giản chỉ bởi vì họ đã từng là "mẹ của chính tôi", nhưng bởi vì "họ không muốn rắc rối và họ muốn hạnh phúc, giống như tôi vậy", như thế ít nguy hiểm hơn. Chúng ta không còn liên lụy với những quan tâm về "tôi" và "của tôi", và vì nó trở thành một cung cách bao la hơn nhiều trong việc vươn tới tất cả những người khác và việc phát triển một xu hướng của tâm giác ngộ. Chúng ta không chỉ nghĩ về lòng ân cần cho mọi người, vấn đề họ luôn luôn tử tế với chúng ta trong mọi cách như thế nào. Cho nên đây là căn bản của một sự thảo luận về vấn đề chúng ta thực hiện cả 2 phương pháp cùng với nhau như thế nào, 7 điểm nhân quả và sự bình đẳng và hoán đổi tự thân và người khác.

c. Những bất lợi của việc tự yêu mến chính mình

[Trong luận điển của Namkapel, dòng từ phiên bản của Tomay-zangpo của Geshe Chaykawa: "Xua đuổi một thứ như (chứa đựng) tất cả khiển trách, được dời đến đây và tất cả những sự bất lợi của việc tự yêu mến được cho như luận giải đến dòng. Pabongka theo trình tự này.]

Trong việc quan tâm đến sự hoán đổi những thái độ của chúng ta về tự thân và người khác, luận điển giải thích vấn đề tất cả những rắc rối và khó khăn đến từ việc tự yêu mến chính mình, trong khi tất cả những lợi lạc và hạnh phúc đến từ việc yêu mến người khác. Sự thật là những vị thanh văn và duyên giác không thể đạt đến trình độ tâm linh cao sâu nhất, mục tiêu tâm linh tối thượng, là qua sự tự yêu mến họ. Cho nên, từ đó về sau, trách nhiệm cho mỗi sự bất lợi, mỗi chướng ngại có thể được trải nghiệm có thể được quy cho thái độ tự yêu mến: nói cách khác, sự vị kỷ. Rất thường, khi người ta phiền não, họ muốn trỏ ngón tay buộc tội người khác: "Tôi không hạnh phúc bởi vì người khác này đã làm điều này điều nọ". Trong thực tế, tất cả những sự bất hạnh của chúng ta đến từ sự vị kỷ, mà qua đó chúng ta tự xem chính chúng ta là rất lớn và quan trọng mà chúng ta chỉ ngón tay vào những người khác như chịu trách nhiệm cho sự bất hạnh của chúng ta. Thật sự, tất cả những rắc rối và bất hạnh của chúng ta đến từ những thúc đẩy tàn phá vốn sinh khởi từ chính tâm thức của chúng ta - nói cách khác, nghiệp chướng và những thái độ phiền não.

Chúng ta có hai vấn đề ở đây: thái độ tự yêu mến và chấp trước vào sự tự ngã thật sự tồn tại. Nếu chúng ta đạt được một sự thấu hiểu về thực tại - rằng không có một thứ như vậy như một sự nhận dạng được thiết lập một cách chân thật (vô tự tính) - sau đó chúng ta có thể giải thoát khỏi cả sự chấp trước vào một tự ngã tồn tại chân thật và cũng như sự tự yêu mến. Ở đây, chúng ta đang thực hiện một sự phân biệt, nói rằng rắc rối đến từ sự tự yêu mến. Nhưng trong thực tế, chúng ta phải nghĩ về những điều này với nhau: sự tự yêu mến và chấp trước vào tự ngã được thiết lập chân thật, tồn tại thật sự.

Những sự bất lợi về việc tự yêu mến, hay thái độ vị kỷ, được thảo luận trong nhiều phần khác nhau của tác phẩm Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát. Liên hệ đến cả sự tự yêu mến và chấp trước vào một tự ngã được thiết lập chân thật, Tịch Thiên nói: "Bất cứ sự bạo động nào có trong thế giới này, và cũng như có bao nhiêu sợ hãi và khổ đau tất cả những thứ ấy đều sinh khởi từ sự chấp trước vào tự ngã: vậy thì con quỷ kinh khủng ấy có lợi gì cho tôi?" Ở những nơi khác trong luận điển, Tịch Thiên chỉ ra rằng sự tự yêu mến của chúng ta đến từ chính tâm thức của chúng ta và sự bất giác trong sự chấp trước ấy về một sự tồn tại chân thật của cái "tôi" (có tự tính). Đây là kẻ thù thật sự của chúng ta. Ngài viết: "Những kẻ thù lâu đời, tương tục này như điều này là những nguyên nhân duy nhất cho vô số tổn hại gia tăng hơn bao giờ hết. Làm thế nào tôi có thể vui sướng và không kinh khủng trong cõi luân hồi, nếu tôi thiết lập một nơi an toàn (cho chúng) trong tim tôi?"

Nói cách khác, chúng ta suy nghĩ một cách mạnh mẽ "tôi, tôi, tôi", và rồi chúng ta nghĩ "tôi phải trở nên hạnh phúc; tôi phải loại bỏ mọi rắc rối của tôi. Hãy quên những người khác đi. Không cần biết tôi làm điều gì với người khác nhằm để đạt đến sự hạnh phúc cho riêng tôi". Đấy là ở dưới sự quay cuồng của sự si mê này mà chúng ta bóc lột người khác và làm bất cứ điều gì để có được hạnh phúc. Tất cả những phức tạp, khó khăn, rắc rối đã đến từ loại thái độ này có thể truy nguyên từ thái độ tự yêu mến và chấp trước này vào sự tồn tại được thiết lập chân thật hay sự tồn tại cố hữu hay tự tính.

Đức Phật và chúng ta giống nhau từ quan điểm rằng những sự tương tục tinh thần của chúng ta đã hiện hữu từ vô thỉ. Nhưng những gì mà Đức Phật đã hoàn thành trong thời gian ấy? Đã giải thoát khỏi Ngài thái độ tự yêu mến, căn cứ trên quan tâm của ngài cho người khác, ngài đã có thể đạt đến Giác Ngộ, trái lại chúng ta vẫn hoàn toàn liên lụy trong sự vị kỷ và vì thế chúng ta vẫn khốn khó và đầy rắc rối cùng khó khăn. Nguyên nhân cho sự khác biệt này, vì cả Đức Phật và chúng ta đã từng trải qua cùng khối lượng thời gian, là nhân tố của vấn đề chúng ta có một thái độ tự yêu mến hay không, vấn đề chúng ta có vị kỷ và chấp trước vào chính chúng ta hay không. Vì vậy điều này nối kết rất chặt chẽ với những bất  lợi của luân hồi sinh tử vươn lên từ cùng gốc rễ này. Bất cứ khi nào chúng ta thèm khát tất cả những huy hoàng chói lọi của cõi luân hồi, nó cũng sinh khởi từ sự vị kỷ, và chúng ta tự ngu ngơ và phỉnh phờ chính chúng ta.

Chính là thái độ tự chấp trước và tự yêu mến đã cho ta can đảm để đi vào chiến tranh, và để làm tất cả những thứ như vậy vì lợi ích của chính chúng ta. Sau đó, nếu mọi thứ sai lầm, chúng ta đặt trách nhiệm vào chính những đạo sư của chúng ta, hay vào cha mẹ chúng ta và v.v… Chúng ta cần áp dụng cùng sự can đảm để vượt thắng thái độ tự yêu mến của chúng ta.

Những trích dẫn trong luận điển tất cả đều nói một cách căn bản, rằng tất cả những tổn hại đến từ sự tự yêu mến. Nếu chúng ta đã chỉ ngón tay vào bất cứ người nào chịu trách nhiệm cho tất cả những điều xấu xí đến với chúng ta, thì chúng ta phải chỉ nó vào chính sự vị kỷ của chúng ta, thái độ tự yêu mến của chúng ta. Do thế, bây giờ chính là lúc để giải thoát chính chúng ta khỏi sự tự yêu mến, kẻ thù thật sự của chúng ta. Như Tịch Thiên viết: "Thời gian trước đó là khác, khi ta đang bị tàn phá bởi ngươi. Nhưng (bây giờ) ta đã thấy ngươi; vậy thì ngươi đi chốn nào? Ta sẽ đánh bật tất cả sự kiêu hãnh khỏi ngươi. Quẳng đi, bây giờ, bất cứ hy vọng nào, 'Ta vẫn còn sự tư lợi của chính ta'. Ta đã bán ngươi cho người khác, cho nên đừng nghĩ về sự chán nản của ngươi; ta đã hiến năng lượng của ngươi (cho họ). Nếu, do bởi không chú ý, ta không đưa ngươi cho khắp chúng sinh phàm phu giới hạn, thế thì, chắc chắn, ngươi sẽ đưa ta cho những kẻ gác cửa của những thế giới khổ đau. Ta đã bị đưa qua đưa lại như thế, nhiều lần bởi ngươi và giày vò lâu đời; nhưng bây giờ, nhớ lại những mối ác cảm đó, ta sẽ đập vỡ ngươi, ngươi kẻ tạo ra sự tư lợi". Tất cả những lỗi lầm của sự vị kỷ được thảo luận hết sức hoàn hảo trong tác phẩm Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát và cũng như trong Nghi Thức Cúng Dường Chư vị Đạo sư tâm linh, guru puja.

Một trong những Geshe Kadampa thường đề nghị rằng khi chặt những tảng trà (Tea brick) ra, chúng ta nên nghĩ: "Tôi đang đập xuống đầu của sự tự yêu mến và chấp trước vào tự ngã". Những người luôn luôn bị bận tâm về tự thân, hay những ai cảm thấy tự thương hại kinh khủng khi họ bệnh, cần thẩm tra tất cả những rắc rối của họ đến từ chốn nào. Họ cần nhận ra rằng chúng luôn luôn đến từ việc quan tâm với sự bận tâm vị kỷ của họ: "Tôi phải vui vẻ; tôi phải thoát khỏi mọi rắc rối của tôi". Loại người này không bao giờ toại nguyện, bất chấp hoàn cảnh là thế nào. Mọi thứ luôn luôn nóng quá hay lạnh quá; không điều gì đúng bao giờ. Gốc rễ căn bản rắc rối của họ là sự bận tâm vị kỷ của họ. Nếu họ có thể từ bỏ nó, thì họ mới thư thái. Họ luôn luôn căng thẳng, không bao giờ có thể thư giãn, bởi vì họ luôn luôn bận tâm với chính họ.

Chúng ta có thể học hỏi và ngồi trong những nghi lễ cúng dường tu tập tối đa như chúng ta mong ước, nhưng nếu chúng ta luôn luôn nuôi dưỡng thái độ tự yêu mến trong chúng ta, thì chúng ta hoàn toàn lãng phí thời gian của chúng ta. Nếu chúng ta không bận tâm với chính chúng ta trong mọi lúc, với sự quan tâm vị kỷ, mà thay vì thế cởi mở tâm tư chúng ta ra với người khác, thì chúng ta thật sự có thể có một cỗ xe của trái tim và tâm thức bao la của Đại Thừa. Nhưng bởi vì trái tim của chúng ta quá hẹp hòi và quá quan tâm về tự thân, cho nên chúng không thể là cỗ xe rộng lớn. Nếu chúng ta bận tâm với chính chúng ta, ngay cả nếu chúng ta cho rằng mình đi theo Đại Thừa, cỗ xe rộng rãi của tâm thức, thì nó đúng chỉ là hướng vào một duyên cớ cho chúng ta trở thành tự hào hơn và kiêu hãnh hơn.

Điều trên hoàn tất sự thảo luận về những bất lợi của sự tự yêu mến.

d. Những thuận lợi của việc yêu mến người khác

Điểm tiếp theo quan tâm đến những thuận lợi của việc yêu mến người khác. [Namkapel giải thích điểm này bằng việc lồng vào ở đây dòng từ phiên bản Togmey-zangpo của Geshe Chaykawa, "Thiền tập với lòng ân cần bao la đến mọi người". Pabongka cũng làm như vậy trong bản của ngài.]

Như nói trong Nghi Thức Cúng Dường Đến Các Đạo Sư Tâm linh rằng việc yêu mến người khác là cánh cổng của mọi phẩm chất tốt đẹp, và nó là như vậy. Điều được thảo luận trong Nhập Trung Đạo của Nguyệt Xứng, trong ấy nói rằng, cội nguồn của những thành tựu vĩ đại của chư Phật là lòng bi mẫn của các Ngài. Lòng bi mẫn này đến từ đâu? Nó đến từ việc yêu mến và có lòng quan tâm mãnh liệt cho người khác. Cho nên gốc rễ căn bản của tất cả mọi hạnh phúc và những phẩm chất đến từ việc yêu mến người khác. Việc yêu mến người khác đưa chúng ta phát triển lòng từ ái và bi mẫn, là những thứ đem chúng ta phát triển một xu hướng của tâm giác ngộ, và một xu hướng của tâm giác ngộ đưa chúng ta đến Giác Ngộ. Tất cả những thể trạng bao la Đại Thừa của tâm thức - từ ái, bi mẫn, thái độ phi thường và tâm giác ngộ - hướng đến những chúng sinh khác. Cho nên gốc rễ của tất cả những phẩm chất tốt đẹp đến từ tất cả những thể trạng này của tâm thức là việc yêu mến người khác.

Như việc quan tâm đến vấn đề những phẩm chất này cải thiện tương tục và không thoái hóa như thế nào, thì đây cũng là qua việc tập trung vào người khác và yêu mến họ. Giống như thế, việc đạt đến kết quả, gọi là Quả Phật, đến từ việc duy trì sự quan tâm này cho người khác. Vì thế, việc phát sinh, tương tục và đạt đến kết quả của những thể trạng tích cực này của tâm thức tất cả đến từ việc yêu mến người khác. Ngay cả sức mạnh của tác động Giác Ngộ của chư Phật, cũng hình thành do bởi người khác, từ việc quan tâm và yêu mến họ.

Nhằm để đạt đến Giác Ngộ, như được giải thích trong những trích dẫn này, chúng ta cần cả sự tác động Giác Ngộ của chư Phật và phước điền của tất cả chúng sinh. Chính là trên căn bản của hai điều này mà chúng ta mới thật sự đạt đến Giác Ngộ. Việc đạt đến Giác Ngộ không thể xảy ra một cách độc lập với người khác, mà phải là trên căn bản của mục đích làm lợi ích cho họ một cách tối đa như có thể. Cho nên, không đủ nếu chỉ có sự tôn kính chư Phật; mà cũng thật cần thiết để có sự tôn trọng tất cả chúng sinh phàm phu, vì việc đạt đến Giác Ngộ của chúng ta tùy thuộc một cách bình đẳng vào phía chư Phật và phía của tất cả chúng sinh phàm phu. Trong ý nghĩa ấy, chư Phật và tất cả chúng sinh là bình đẳng trong sự ân cần.

Tất cả những phẩm chất tốt đẹp của con đường tu tập và kết quả của tâm thức Đại Thừa phát khởi từ việc yêu mến người khác. Một trích dẫn tuyên bố rằng tất cả việc đạt được những thể trạng tái sinh tốt hơn đến từ việc giúp đỡ người khác, trái lại những tình trạng tệ hại hơn của tái sinh đến từ việc tổn hại người khác. Điều này chỉ cho chúng ta thấy rằng kinh nghiệm của hạnh phúc đến từ việc ân cần. Đối với những ai theo Tiểu Thừa tâm, chính qua sự thiếu sót lòng yêu mến mãnh liệt người khác mà họ không thể đạt đến thành tựu vô thượng. Trái lại chư Bồ tát có lòng quan tâm mạnh mẽ này vì người khác, và do bởi đấy họ có thể đạt đến Giác Ngộ tối thượng.

Một trích dẫn ở đây nói về vấn đề chúng ta làm tổn thương người khác như thế nào. Về phía chúng ta, tâm thức chúng ta chứa đầy những thói quen tự yêu mến. Về phía những người khác, họ có tâm thức không thuần hóa, là thứ đến từ năng lực bất giác hay si mê của họ, thì chứa đầy những cảm xúc phiền não. Những cảm xúc phiền não của họ đưa họ vào trong tất cả những loại hoàn cảnh mà họ thấy khổ não và rồi thái độ tự yêu mến của chúng ta và vị kỷ của chúng ta làm cho chúng ta muốn làm tổn hại họ. Chúng ta có thể thấy điều này với thí dụ của người Trung Cộng. Chúng ta có thể thấy sự tự yêu mến trong hành động của cả hai phía, làm ra tổn thương. Đây là kết quả của những năng lực nghiệp tiêu cực được xây đắp trong quá khứ của cả hai phía, và chúng ta bây giờ đang xây đắp thêm năng lực nghiệp tiêu cực từ những hành động thúc đẩy tàn phá của chúng ta. Những hành động này chỉ sẽ tạo thêm những hoàn cảnh xa hơn sẽ sinh khởi trong tương lai, những điều làm thêm tổn hại sẽ xảy ra đối với chúng ta như kết quả của chúng.

e. Kiên nhẫn

Để thoát khỏi tất cả những thứ làm tổn hại chúng ta, luận điển hướng dẫn chúng ta phát triển 2 tâm giác ngộ và 6 ba la mật. Để phát triển tâm giác ngộ, chúng ta phải có một sự quan tâm chân thành đến người khác và một lòng bao dung rộng lớn. Để phát triển lòng bao dung, thì cần thiết phải có những kẻ thù. Nếu không có những người hiểm độc - không có kẻ thù - thì sẽ không có cách để chúng ta phát triển kiên nhẫn và bao dung.

Trong một câu chuyện tiền thân của Đức Phật, có chuyện của Minag Dungdung, một người chèo thuyền mà trong ấy có năm trăm người khách thương, người ấy định sẽ giết hết mọi người trên thuyền. Vị thuyền trưởng, một tiền thân của Đức Phật, nghĩ rằng nếu để người này giết mọi người trên thuyền thì không được. Nói với hắn ta đừng giết người thì vô ích, vì hắn sẽ không nghe. Cho nên ông nghĩ: "Nếu ta giết người này, dĩ nhiên là một hành vi tàn phá vì nó sẽ xây đắp năng lực tiêu cực cho sự tương tục tinh thần của ta từ việc giết một người. Nhưng nếu ta không giết hắn bởi vì ta tự yêu mến ta và không muốn tạo ra thêm nhiều năng lực tiêu cực hơn nữa cho chính ta, thì hắn sẽ xây đắp một năng lực tiêu cực lớn hơn nhiều trong việc giết năm trăm người kia và tất mọi người đó sẽ mất mạng". Do vậy, vì lòng từ bi và quan tâm cho cả 500 khách thương cũng như người chèo thuyền, cho nên Đức Phật đã giết Minag Dungdung. Một thí dụ liên hệ là những sự trợ tử của các bác sĩ và nhân viên thú y có thể tiến hành để giúp một tạo vật nào đó trong một hoàn cảnh đau đớn không thể chịu nổi, bằng việc tiêm một mũi thuốc để giúp họ chết khỏi đớn đau. Họ không có một thái độ của sân hận khi lấy đi một mạng sống, nhưng nhận lãnh hậu quả của hành vi tiêu cực chỉ để giúp chúng sinh khác.

Bất cứ một hành vi sinh động nào như vậy cần được tiến hành không phải với một thái độ sân hận hay mong ước làm tổn hại, mà với một thái độ của lòng từ bi, nguyện ước giúp đỡ. Trong những hoàn cảnh nào đó, chúng ta phải thực hiện một hành vi mạnh mẽ để làm người ta dừng lại trong việc lợi dụng chúng ta. Nếu chúng ta đang thực hành tâm giác ngộ, không có nghĩa là chúng ta phải để mọi người dẫm lên chúng ta.

Cho nên chúng ta phải thực hiện hành động thích đáng phát khởi từ một động cơ thuần từ bi không để người khác lợi dụng hoàn cảnh. Chúng ta không nên dấn thân trong những hành động trong khi chúng ta sân hận, trong khi chúng ta hoàn toàn say sưa trong vọng tưởng của sân hận. Những việc chúng ta làm trong sân hận bị trói chặt với những sai lầm hoàn toàn và sẽ làm cho chúng ta lúng túng và rắc rối sau đó.

Có một câu chuyện thường được Kyabje Ling Rinpoche kể cho tôi nghe về một người Hoa rất có thiên hướng sân hận, và khi bị khuấy động, thường đập bể những thứ ông ta thích. Sau đó, trong một khoảnh khắc, sự sân hận dịu xuống và ông ấy lượm những mảnh vỡ và khóc.

Vấn đề là việc dùng những phương pháp mạnh mẽ để làm tổn hại - chẳng hạn như tiền thân của Đức Phật đã giết một người có ý định giết 500 người khác - không phải được hỗ trợ bởi thù hận, nhưng đúng hơn là bởi lòng từ bi. Và nó không được thực hiện trong một cơn giận dữ, khi chúng ta làm những thứ điên khùng mà chúng ta sẽ hối hận sau này. Như chúng ta đã nói trước đây, nó được làm với thái độ của một chúng sinh chấp nhận một tiềm lực tiêu cực phát sinh từ việc làm tổn hại này. Có nhiều trích dẫn từ Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát để làm sáng tỏ sự kiên nhẫn, bao dung và ổn định tinh thần đối với những kẻ thù. Những kẻ thù của chúng ta giúp chúng ta phát triển lòng bao dung, từ ái, bi mẫn và v.v…

Có những sự thực tập để hỗ trợ trong việc phát triển một cảm giác bình đẳng hay hành xã đối với người khác. Vấn đề rắc rối chính là kẻ thù, một kẻ thật sự làm chúng ta nổi giận và căng thẳng, một kẻ nào đó thật sự hiểm độc và làm chúng ta phải làm việc thật chăm chỉ để không phải bị quấy rầy. Cho nên chúng ta phải hướng đến người nào đó thật là kẻ thù của chúng ta, một người nào đó mà chúng ta ghét bỏ, và cố gắng để phát triển một lòng yêu thương đối với người này. Chúng ta cần tìm sự quan tâm và thấu cảm cho người này, người cũng chỉ muốn hạnh phúc, và cố gắng để phát triển một lòng yêu thương nhiệt tình cho người nào đó mà chúng ta thù ghét trước đây. Nếu chúng ta có thể làm như thế, thì nó là điều gì đấy cực lỳ bao la và cực kỳ mãnh liệt.  Cho nên Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát thật là một giáo huấn hết sức diệu kỳ, bởi vì nó cung cấp cho chúng ta một phương pháp bao quát. Nếu chúng ta có thể phát triển một cảm giác yêu thương nhiệt tình và quan tâm cho người nào đó mà chúng ta thù ghét trước đây và xem như kẻ thù của chúng ta, thì chúng ta thật sự đang phát triển một khí cụ đầy năng lực của tâm thức và trái tim.

f. Tương phản về những lợi ích của việc yêu mến người khác và những bất lợi của việc tự yêu mến

Tóm lại, nói thêm một ít về sự tương ứng đến những thuận lợi và bất lợi của việc tự yêu mến mình và yêu mến người khác, thì Nghi Thức Cúng Dường Đến Những Đạo Sư Tâm Linh nói rằng sự khác nhau giữa chư Phật và chính chúng ta là các Ngài luôn luôn yêu mến người khác, trái lại chúng ta chỉ yêu mến chính chúng ta mà thôi.

Hãy nhìn vào vấn đề chúng ta ở đâu, trong dạng thức của lịch sử, hay trong dạng thức của những thân hữu chúng ta, những người chúng ta biết. Những người mà mọi người ngưỡng mộ như những vị có lòng quan tâm rộng rãi cho người khác. Vấn đề của điều này là là thay đổi thái độ của chúng ta vì thế công việc này về "Tôi phải hạnh phúc", cảm giác lo buồn cho chính ta - tất cả sự quan tâm về chính mình và yêu mến chính mình - được áp dụng vào một đối tượng khác. Thay vì "Tôi phải hạnh phúc", chúng ta cần nghĩ: "Người khác cần phải hạnh phúc". Và thay vì "Tôi cảm thấy không vui" và nghĩ: "Tôi phải giải thoát khỏi nó", chúng ta cần thay đổi đối tượng và nghĩ rằng người khác phải giải thoát khỏi những rắc rối của họ. Điều đó đang thay đổi quan điểm, hoán đổi thái độ về tự thân và người khác. Làm việc này liên hệ đến việc ban hạnh phúc đến người khác, thật sự có lòng từ ái và quan tâm đến họ, và đón nhận khổ đau của người khác với lòng bi mẫn. Trong một số luận điển, chúng ta có lòng bi mẫn tiếp nhận khổ đau của họ trước, và sau đó ban hạnh phúc cho họ. Trong luận điển này, chúng ta phải ban hạnh phúc cho họ trước, rồi mới đón nhận khổ đau của họ. Không thành vấn đề điều nào chúng ta làm trước, nhưng như luận điển nói, chúng ta luân phiên hai thứ.

[Dòng bình luận trên đây đọc là, "Rèn luyện cả hai thứ cho và nhận luân phiên".]

Nếu ai đấy làm tổn thương hay tổn hại chúng ta, thay vì nghĩ về vấn đề trả thù như thế nào, làm thế làm tổn thương lại - việc nghĩ về vấn đề loại thuốc độc nào để sử dụng sẽ không lợi ích ai cả - chúng ta cần nghĩ về rằng chúng ta đang tầm cầu Giác Ngộ vì lợi ích của tất cả chúng sinh, là điều chắc chắn bao gồm cả chúng sinh đặc thù này đây. Chúng ta đang cố gắng để phát triển và cải thiện chính chúng ta nhằm mang lại lợi ích tối thượng, và bao gồm lợi ích của người đó.

g. Ban hạnh phúc cho người khác

Với việc ban hạnh phúc cho người khác, có sự ban cho thân thể, ban cho tài sản, ban cho tiềm lực tích cực của chúng ta vì thế chúng sẽ chín muồi trong những người khác. Cội nguồn của điều này là Hướng Dẫn Lối Sống của Bồ tát. Như việc thực tập ban cho thân thể chúng ta, trước nhất chúng ta cầu nguyện cho cảm hứng ngưỡng mộ, sau đó chúng ta nghĩ về những chúng sinh trong những thế giới đau khổ khác nhau, chẳng hạn như địa ngục hồi sinh, hay những chúng sinh khác trong những địa ngục nóng và v.v…, và nghĩ về việc biến đổi thân thể chúng ta trong mưa mát mẻ, ví dụ thế. Một cách căn bản chúng ta nghĩ về bất cứ điều gì mà những chúng sinh kia cần để giải thoát khổ đau của họ: với khát, chúng ta biến đổi thành điều gì đó để làm dịu bớt nỗi khát của họ; với đói, điều gì đó làm thỏa mãn sự đói của họ. Chúng ta biến thân thể chúng ta thành bất cứ điều gì mà những chúng sinh trong các cõi khổ cần đến và đón nhận khổ đau trong hoàn cảnh bất hạnh thảm khốc của họ. Để làm ổn định điều này, chúng ta biến thân thể chúng ta thành tất cả những loại phẩm chất tích cực khác nhau cần để đạt đến Giác Ngộ, chẳng hạn như bảy loại trân bảo thánh thiện.

Đối với thế giới của quỷ đói, chúng ta làm khuây khỏa tất cả những rắc rối và khổ đau của họ và ban cho họ tất cả những thực chứng mà họ cần để đem họ đến Giác Ngộ. Sau đó chúng ta cũng làm điều này cho súc sinh và cho những con người không có những hoàn cảnh thuận lợi cho việc thực hành Phật Pháp. Chúng ta chuyển hóa thân thể chúng ta thành tất cả những cơ hội và giáo huấn mà họ cần. Rồi thì chúng ta cũng làm giống như vậy đối với chư thiên và a tu la. Tổng quát, chúng ta ban nhà cửa và áo quần cho những ai cần đến. Giống như thế, đối với những người có cỗ xe tâm thức Tiểu Thừa, chúng ta chuyển hóa thân thể chúng ta thành những sự thực chứng vì thế họ có thể đạt đến Giác Ngộ.

Tiếp theo chúng ta chuyển hóa thân thể chúng ta thành những loại môi trường khác nhau để hỗ trợ người khác. Luận diễn giải tất cả những loại hình ảnh từ cõi Cực Lạc, cây báu, và v.v… Nếu chúng ta chưa từng thấy những loại này, thì hơi khó khăn để hình dung, nhưng chúng ta chỉ nghĩ về một nơi cực kỳ tráng lệ huy hoàng mà chúng ta có thể nhận thức và tưởng tượng ban cho những chúng sinh cần đến. Khi đến việc ban cho những tiềm lực tích cực của chúng ta, chúng ta đang cho tất cả những thứ mà chúng ta đã từng xây dựng trong quá khứ, những thứ chúng ta đang xây dựng trong hiện tại, và bất cứ điều gì chúng ta có thể xây đắp trong tương lai. Chúng ta bố thí tất những tiềm lực này cho người khác, nguyện ước rằng những kết quả lợi ích có thể chín muồi trong họ.

Bây giờ, khi chúng ta nói về những loại thiền tập này, chúng ta có thể nghĩ chúng không thật sự, thực tiễn, hỗ trợ bất cứ người nào - rằng chúng ta chỉ có thể tưởng tượng ban cho tất cả những sự phong phú và gốc rễ của tất cả những tiềm lực tích cực của chúng ta cho người khác. Nếu chúng ta hỏi nó sẽ có một sự hữu ích thật nào không, câu trả lời là nếu chúng ta không xây dựng điều này như một thói quen lợi ích của tâm thức, thì nó sẽ không thật sự xảy ra trong tương lai khi mà chúng ta sẽ thật sự ở trong một vị thế cần ban cho thân thể và sở hữu của chúng ta cho người khác. Cho nên chính bằng sự xây dựng những tiềm lực và những thói quen tốt đẹp của tâm thức bây giờ mà năng lực nghiệp xây đắp trong sự tương tục tinh thần của chúng ta sẽ chín muồi trong tương lai thành năng lực thật sự để bố thí mọi thứ cho người khác.

Luận giải nói với chúng ta rằng khi chúng ta có một truyền thống gia đình qua bảy thế hệ về việc làm một điều gì đó, nó bổ sung năng lực cho sự tiếp diễn của truyền thống đó. Giống như thế, nếu chúng ta xây dựng một truyền thống nào đó bây giờ, như bố thí cho người khác, rồi thì sau một thời gian - chẳng hạn như sau bảy kiếp sống tương lai - nó sẽ xây dựng nên một năng lực mạnh mẽ, như trong một truyền thống gia đình. Cho nên sự thực hành bố thí cho người khác là từ lòng từ ái và một sự quan tâm cho người khác được hạnh phúc. Vì họ nghèo nàn và cần thiết một điều gì đó, rồi thì từ sự quan tâm của chúng ta và lòng yêu thương họ chúng ta sử dụng bất cứ điều gì chúng ta có để làm khuây khỏa sự nghèo khó hạnh phúc hay sự thiếu thốn bất cứ điều gì khác mà họ đang trống vắng. Chúng ta cần bố thí cúng dường đến mọi người, kể cả các vị đạo sư và chư Phật. Nhưng khi đến việc tiếp nhận khổ đau, chúng ta không cần phải lấy bất cứ điều gì từ chư Phật và các vị thầy tâm linh. Đây là bởi vì các ngài không có bất cứ sai lầm và khổ đau nào để được chúng ta đón nhận.

h. Với lòng từ bi, đón nhận khổ đau của kẻ khác

Điềm thứ hai ở đây là đang có lòng từ bi cho người khác. Nếu chúng ta có lòng từ bi cho người khác, tất cả những phẩm chất tốt đẹp và mọi thứ sẽ đến với chúng ta, ngay cả nếu chúng ta không cầu nguyện vì chúng. Trái lại, nếu chúng ta thiếu một trái tim từ bi và thấu cảm, ngay cả nếu chúng ta cầu nguyện mọi thứ, chúng ta sẽ không có chúng. Nếu chúng ta chán nản, chúng ta có thể nghĩ về việc phải đón nhận tất cả những khổ đau tương lai của tất cả người khác trên chính chúng ta. Để giúp cho việc đạt đến sự quen thuộc về điều này, thì chúng ta nghĩ về những rắc rối và khổ đau trong kiếp sống này và tương lai. Chúng ta có thể bắt đầu bằng việc nghĩ: "Thật tốt hơn để cho tôi trải nghiệm chúng bây giờ, khi nó dễ dàng hơn cho tôi để đối phó với chúng; bằng khác đi, tôi sẽ phải trải nghiệm nó sau này, khi tôi có thể có ít khả năng hơn để đối diện với chúng". Trong cách này, chúng ta đạt được sự quen thuộc mà nó cũng sẽ giúp chúng ta để đón nhận những rắc rối của người khác. Chúng ta rèn luyện trong những giai tầng, đón nhận những rắc rối ngày mai, những rắc rối năm tới, và v.v…, vì thế chúng ta có thể phát triển lòng can đảm để đón nhận những rắc rối và khổ đau từ người khác.

Toàn bộ vấn đề là để giải thoát lòng vị kỷ trong tâm thức chúng ta, và chúng ta làm điều đó bằng việc cởi mở để đối phó và đón nhận những rắc rối của người khác. Luận điển tiếp tục giải thích về vấn đề chúng ta gánh vác những rắc rối của kẻ khác, những người trên các con đường và trình độ tâm linh khác nhau, chọn con đường đi lên, nhưng không bao gồm chư Phật và các vị hướng dẫn tâm linh.

Đã đạt được sự quen thuộc với tiến trình này, rồi thì chúng ta có thể phối hợp với hơi thở của chúng ta với việc gánh vác những rắc rối của người khác. Chúng ta thở vào, đón nhận những khổ đau, sau đó thở ra, gửi đi niềm hạnh phúc.

[Sự giải thích này và những gì tiếp theo trong luận giải đến những dòng trong luận điển gốc: "Như trình tự của việc đón nhận, bắt đầu từ chính tôi, thở hai hơi thở đó. (Với sự quan tâm) đến ba đối tượng, (đón nhận) ba thái độ độc hại (tham, sân, si) và (ban cho) ba gốc rễ của những gì tích cực, sự hướng dẫn sau sự tập trung là, tóm tắt, để khích động duy trì chính niệm về điều này bằng việc rèn luyện với những từ ngữ trong tất cả các con đường tu tập". Trong phiên bản của Togmey-zangpo, dòng "Đối với trình tự của việc đón nhận, bắt đầu từ chính tôi", theo sau "việc rèn luyện với những từ ngữ trong tất cả các con đường tu tập". Phiên bản của Pabongka theo trình tự của Namkapel, như ở trên.]

Luận điển nói về việc đối phó với ba đối tượng và ba thái độ độc hại. Ba đối tượng là lạc, khổ và trung tính làm chúng ta phát triển ba thái độ độc hại là dính mắc, sân hận, hay dửng dưng. Xa  hơn, chúng ta nghĩ vấn đề tất cả chúng sinh khác cũng phát triển sự dính mắc, ác cảm, hay dửng dưng như thế nào và nói: "Nguyện cho tất cả những sự dính mắc, ác cảm hay dửng dưng của họ đi vào tôi. Tôi sẽ đối phó với chúng và thoát khỏi chúng. Nguyện cho họ hoàn toàn thoát khỏi tất cả những sự dính mắc, ác cảm, và dửng dưng", và chúng ta cho lại họ tất cả những tuệ giác này.

Vì vậy, như được nói trong Nghi Thức Cúng Dường Chư vị Đạo sư Tâm Linh: "Do thế, chư vị đạo sư từ bi, tôn quý, hoàn hảo, truyền cảm hứng cho tôi mà tất cả những năng lực tiêu cực, chướng ngại và khổ đau của các chúng sinh luân hồi, các bà mẹ của tôi, chín muồi trên tôi bây giờ, và tôi có thể chia phần hạnh phúc và những năng lực tích cực của tôi cho người khác và vì thế bảo đảm tất cả chúng sinh luân hồi trong sự an lạc hạnh phúc nhất". Đây cũng là cách để rèn luyện trong những từ ngữ: chúng ta lập lại những lời cầu nguyện này: "Nguyện cho sự khổ đau của họ chín muồi trong tôi; nguyện cho những điều tốt đẹp của tôi đi vào người khác".

Vấn đề ở đây là chúng ta cần rèn luyện trong sự cố gắng để phát triển những tư tưởng ân cần tử tế, chẳng hạn như tất cả chúng sinh có thể hạnh phúc, và điều này kể cả những người Hoa. Nếu chúng ta có một hoàn cảnh mà trong ấy những người khác đặt tất cả niềm hy vọng trong chúng ta mà chúng ta có thể giúp đỡ họ, ngay cả nếu về phía chúng ta chúng ta muốn, chúng ta có thể không thật sự có khả năng để làm thế. Điều này thật rất khó khăn. Cho nên chúng ta cần nhận ra rằng cách duy nhất mà chúng ta có thể thật sự hỗ trợ tất cả chúng sinh khác là chính chúng ta trở thành những vị Phật.

Chúng ta có thể nghĩ: "Điều gì đang xảy ra ở đây? Đã từng có tất cả chư Phật này trong quá khứ và tất cả đã Giác Ngộ. Các Ngài có thể làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, vậy thì tại sao không phải là tôi? Tại sao lại lệ thuộc vào tôi trong việc trở thành Giác Ngộ, vì đã có tất cả những vị khác đã Giác Ngộ rồi?" Điều này có thể làm chúng ta chán nản. Nhưng thay vì suy nghĩ như những dòng này, chúng ta sẽ làm tốt hơn để quán sát rằng có nhiều chúng sinh những kẻ có nghiệp chướng đặc biệt ràng buộc với chúng ta, những người không có một mối quan hệ nghiệp quả gần gũi với chư Phật trong quá khứ, cho nên họ không thể được giải thoát bởi chư Phật vào lúc ấy. Thế nên chúng ta phải nghĩ về tất cả chúng sinh những người có một mối quan hệ đặc biệt với chúng ta, sau đó chúng ta sẽ phát triển lòng can đảm hơn để thật sự trở thành Giác Ngộ cho chính chúng ta nhằm để hỗ trợ họ. Chúng ta phải xây dựng những mối quan hệ tích cực hơn và tích cực hơn với những chúng sinh đó với những kẻ mà chúng ta có một mối quan hệ.

Anh dịch: Alexander Berzin

Việt dịch: Tuệ Uyển

Nguồn: Luận giải về sự rèn luyện như tia sáng (4)

khi bạn bè của mình đang chịu đau khổ nhưng bạn lại 

cảm thấy hài lòng khi kẻ thù của mình đang chịu đau khổ 

và bạn tỏ ra lãnh đạm thờ ơ đối với những đau khổ 

của những người mà mình không quen biết. 

TSONGKHAPA, trích từ cuốn Các giai đoạn phát triển

Từ nền tảng cơ bản của tâm hồn, bạn cần phải phát triển lòng yêu thương và lòng từ bi mạnh mẽ đến mức mà bạn sẽ không thể chịu đựng được khi biết rằng tất cả mọi người, bạn bè lẫn kẻ thù, đang chịu đau khổ. Vì lòng yêu thương và lòng từ bi phải được cảm nhận đồng đều nơi tất cả mọi sinh linh, sức mạnh của những tình cảm này sẽ phụ thuộc vào mức độ gần gũi và chân thành mà bạn dành cho mọi người. Ví dụ, khi một người bạn thân của bạn bị đau bệnh, trong bạn xuất hiện lòng yêu thương và lòng từ bi dành cho người đó, bạn mong ước sao cho người đó sẽ vượt qua được cơn đau và khỏe mạnh lại như xưa, mong ước trong hoàn cảnh này mạnh mẽ hơn so với mong ước trong cùng một hoàn cảnh mà bạn dành cho một người bạn không quen biết hoặc không thích. Lòng yêu thương và lòng từ bi như thế này được trộn lẫn với mong muốn tìm kiếm ích lợi cho bản thân mình.

Nếu một người trước đây đã từng thu hút bạn qua vẻ đẹp ngoại hình của người đó, theo thời gian người đó sẽ già đi và xấu đi, theo thời gian người đó sẽ đánh mất những nét hấp dẫn về thể xác của mình thì đồng thời tình cảm của bạn, sự cảm thông của bạn dành cho người đó cũng dần dần biến mất. Nếu bạn có được lòng từ bi dành cho ngay cả với một người xấu xí, bất luận vẻ ngoài của người đó có thay đổi ra sao thì lòng từ bi mà bạn dành cho người đó có thay đổi ra sao thì lòng từ bi mà bạn dành cho người đó không hề suy giảm hoặc biến mất.

Lòng từ bi đúng nghĩa không hề kèm theo bất kỳ một thiên kiến định kiến nào, không hề thiên vị; lòng từ bi đúng nghĩa luôn hòa quyện với sự công bằng bình đẳng dành cho bạn bè lẫn kẻ thù. 

Khi chúng ta không có được ý thức về sự công bằng bình đẳng, chúng ta sẽ chẳng bao giờ có được lòng yêu thương và lòng từ bi không thiên vị. Một khi bạn đã phát huy được thái độ đối xử công bằng đối với tất cả mọi người, khi đó bạn mới có thể có được sự quý mến dành cho cả bạn bè, những người không quen biết và kẻ thù của mình. Việc này không dễ thực hiện chút nào. Chúng ta khó có thể phát triển được một thái độ gần gũi đối với tất cả mọi người. Bài thiền định chiêm nghiệm sau đây sẽ giúp ích nhiều cho bạn. 

Sự bình đẳng

Bạn hãy hình dung trong tâm trí mình ba loại người – bạn bè, những người không quen biết và kẻ thù. Bạn có thể có nhiều thái độ khác nhau dành cho họ, nhưng nhìn chung bạn có ba thái độ tương ứng khác nhau dành cho họ – yêu mến, lãnh đạm thờ ơ và căm thù. Khi một trong ba thái độ này xuất hiện ngày trong bạn, khi đó bạn không thể nào phát huy được thái độ gần gũi đối với tất cả mọi người. Bạn cần phải trung hòa ba thái độ này – ham muốn, lãnh đạm thờ ơ và căm thù. 

Thiền định

Sau đây là bài thiền định giúp chúng ta có thể trau dồi phát triển được thái độ công bằng dành cho tất cả mọi người. 

1. Bạn hãy đồng thời hình dung hình ảnh của ba loại người – bạn bè, kẻ thù, người không quen biết. 
2. Bạn hãy khám phá những cảm xúc của mình để xem bạn đang xem người nào gần gũi với mình và người nào xa lạ với mình. Rất tự nhiên, bạn xem bạn bè của mình là người gần gũi hơn hết; đối với kẻ thù, bạn cảm thấy gì dành cho người mà bạn không quen biết. Bạn hãy khám phá thử xem vì sao thế.
3. Bạn hãy suy nghĩ xem có phải bạn cảm thấy gần gũi hơn với bạn bè của mình bởi vì họ đã từng giúp đỡ bạn bè hoặc bạn bè của bạn không.
4. Bạn hãy suy nghĩ xem có phải bạn cảm thấy căm ghét kẻ thù của bạn bởi vì họ đã từng gây hại cho bạn hoặc bạn bè của bạn không. 
5. Bạn hãy suy nghĩ xem có phải bạn cảm thấy lãnh đạm thờ ơ đối với một người bạn không yêu không ghét bởi vì họ chẳng hề giúp đỡ bạn và cũng chẳng hề gây hại cho bạn hoặc bạn bè của bạn không. 
6. Bạn cần ý thức được rằng, giống như chính bạn, tất cả những người này đều muốn được hạnh phúc, không muốn bị đau khổ và xét về góc độ này thì tất cả bọn họ đều giống nhau. 
7. Bạn cần duy trì ý thức này mãi cho đến khi nó hòa lẫn hoàn toàn vào tâm hồn bạn. 

Nâng cao

Nếu bạn mở rộng lòng mình và chấp nhận khả năng tái sinh liên tục từ kiếp trước cho đến kiếp này và liên tiếp cho đến kiếp sau, bạn có thể phát huy được khả năng đánh giá cao sự bình đẳng bằng cách chiêm nghiệm về những ẩn ý có liên quan đến việc tái sinh. Một sự liên kết về kiếp sống có nghĩa là sự tái sinh của chúng ta diễn ra đến bất tận. Trong suốt các kiếp sống đã qua tất cả mọi người dường như đã từng là nhiều loại người khác nhau (bạn bè, kẻ thù, người xa lạ) đối với người khác. Bạn không thể khẳng định rằng những người hiện nay là bạn bè của bạn trước đây không phải là kẻ thù của bạn, đồng thời bạn cũng không thể khẳng định rằng những ai giờ đây là kẻ thù của bạn, đồng thời bạn cũng không thể khẳng định rằng những ai giờ đây là kẻ thù của bạn trước đây là không phải là những người thân của bạn. Thậm chí ngay cả trong cùng một kiếp sống, có những người trước đây đã từng là kẻ thù của bạn nhưng bây giờ lại trở thành những người bạn của bạn và ngược lại. Khi nhìn về tương lai, chẳng có lý do nào để bạn có thể khẳng định rằng kẻ thù hiện nay của mình sẽ mãi mãi là kẻ thù của mình và những người bạn hiện nay của mình sẽ mãi mãi là những người bạn của mình. Bạn bè, kẻ thù và những người trung lập không yêu không ghét là những người hoàn toàn bình đẳng với nhau, họ có thể thay đổi từ bạn bè thành kẻ thù, hoặc từ kẻ thù thành bạn bè… 

Vì vậy, không có lý do gì để chúng ta có thể kết luận chắc chắn rằng một người nào đó sẽ mãi mãi là kẻ thù của mình và vì thế nên anh ta cần phải bị coi khinh, hoặc rằng một người nào đó sẽ mãi mãi là bạn bè của mình và vì thế anh ta cần phải được nâng niu trân trọng, hoặc rằng một người nào đó sẽ mãi mãi là một người xa lạ và vì thế nên anh ta cần phải được đối xử một cách thờ ơ lãnh đạm. Nói đúng ra, tất cả mọi người đều là kẻ thù, đều là bạn bè, đều là những người xa lạ. Nếu một người nào đó đã gây hại cho bạn vào năm ngoái và năm nay lại giúp đỡ bạn và một người khác đã giúp đỡ bạn vào năm ngoái và năm nay lại gây hại cho bạn, vậy thì họ là những người hoàn toàn giống nhau, không phải vậy sao? Đây là lý do tại sao chúng ta không nên khăng khăng xem một người nào đó là bạn bè và một người khác là kẻ thù hoặc là một người hoàn toàn xa lạ. Cấu trúc đời sống cơ bản của chúng ta hoàn toàn không phải là không có khả năng thay đổi: Có những lúc chúng ta thành công, có những lúc chúng ta thất bại. Mọi việc liên tục thay đổi, thay đổi và thay đổi. Việc chúng ta luôn khăng khăng bám chặt lấy định kiến cho rằng một người nào đó mãi mãi là kẻ thù và một người nào mãi mãi là bạn bè, đó là một quan niệm sai lạc. Chẳng có lý do gì để chúng ta có thể khẳng định sự vững chắc đó; đó là điều xuẩn ngốc. Việc chiêm nghiệm về điều này sẽ dần dần giúp tâm hồn bạn trở nên công bằng hơn.

Thiền định

1. Bạn hãy suy nghĩ xem, thậm chí trong suốt kiếp sống này, chẳng có gì để chắc chắn rằng một người nào đó sẽ mãi mãi là bạn bè của mình, kẻ thù của mình, hoặc một người không quen biết. Bạn hãy nghĩ về những ví dụ điển hình trong cuộc sống của chính mình – một người xa lạ trở thành một người bạn; một người xa lạ trở thành một người thù địch; một người bạn trở thành kẻ thù địch; một kẻ thù địch trở thành một người bạn… 
2. Bạn hãy hình dung một người một người nào đó hiện giờ là một người xa lạ và bạn hãy hình dung rằng cô ấy đã giúp bạn đã gây hại cho bạn trong những kiếp trước. 
3. Bạn hãy hình dung một người bạn, cô ấy đã giúp đỡ nhiều cho bạn trong kiếp này, đã từng gây hại cho bạn trong những kiếp trước và đã từng có lúc là những người xa lạ đối với bạn trong những kiếp trước. 
4. Bạn hãy hình dung một người thù địch, cô ấy đã gây hại cho bạn trong kiếp này, đã từng có lúc là những người xa lạ đối với những bạn trong những kiếp trước và cũng đã từng giúp đỡ bạn trong những kiếp trước. 
5. Bạn cần ý thức rằng, xét ở phạm vi nhiều kiếp sống khác nhau thì bạn bè, kẻ thù, người xa lạ, tất cả bọn họ đều đã từng giúp đỡ bạn và đã từng gây hại cho bạn hoặc cho bạn bè của bạn, thế nên chúng ta không thể kết luận rằng họ là “kẻ thù”, “bạn bè” hoặc “người xa lạ”. 
6. Bạn cần ý thức rằng, xét ở phạm vi vô tận của sự tái sinh, không ai trong số chúng ta có thể khẳng định một người nào đó đã và đang giúp đỡ hoặc gây hại cho chúng ta trong kiếp này sẽ tiếp tục làm như thế trong những kiếp sau.
7. Bạn cần xác định rằng, sẽ là một việc làm sai lạc khi luôn coi khinh người này, trân trọng người kia và lãnh đạm thờ ơ người nọ. 

Việc chiêm nghiệm sâu về những điều này sẽ giúp bạn có được ý thức sâu sắc hơn về thái độ công bằng bình đẳng dành cho bạn bè, kẻ thù và những người xa lạ. 

Dường như bạn thường quan tâm nhiều đến những người khác đang làm đối với bạn trong kiếp sống này hơn so với những kiếp trước, nhưng đó là điều sai lạc. Như chúng ta đã biết, cương vị của một người trong vai trò là một người bạn hoặc một kẻ thù địch sẽ dễ dàng thay đổi ngay trong kiếp này. Việc bạn nhận được sự trợ giúp hoặc bạn bị gây hại bởi một người nào đó chỉ là một trạng thái nhất thời, thế nên thời gian không thể là nền tảng vững chắc cho việc bạn quyết định coi khinh người này và nâng niu người khác. 

Kỹ thuật ngắn gọn

Khi bạn đã cân nhắc kỹ vấn đề này, bạn sẽ dần dần bỏ được định kiến luôn phân biệt người này là bạn bè và người kia là kẻ thù. Tuy nhiên, để có thể ứng dụng được các bài luyện tập này tại nhà, bạn cần phải chiêm nghiệm về hoàn cảnh sau: 

1. Bạn hãy mường tượng về hai người. 
2. Bạn hãy hình dung một trong số họ đang vung nắm đấm về phía bạn.
3. Bạn hãy chiêm nghiệm về lý do tại sao bạn lại cảm thấy khó chịu: bạn dường như sắp sửa gặp nguy hiểm do bị anh ta tấn công. 
4. Bạn hãy hình dung rằng người còn lại đồng thời đang làm một điều gì đó giúp bạn cảm thấy hài lòng- anh ta cổ vũ bạn, anh ta cổ vũ bạn, anh ta ban tặng cho bạn một món quà, hoặc anh ta đang hôn tay bạn.
5. Bạn hãy khám phá xem tại sao bạn lại cảm thấy hài lòng về việc này. Bạn hài lòng trong một hoàn cảnh tức thời và hời hợt như thế. 
6. Khi hiểu được điều này, bạn sẽ nhận thấy rằng lối phản ứng của bạn dành cho bạn bè và kẻ thù của mình hoàn toàn chẳng hề sâu sắc và chín chắn chút nào. 

Bài thiền định tổng quát

Chẳng có gì có thể chắc chắn rằng một người bạn, một người thù địch, hoặc một người xa lạ sẽ luôn luôn hoặc giúp đỡ, hoặc gây hại, hoặc chẳng làm gì đối với bạn. Khi những suy nghĩ và những động cơ tiêu cực chẳng hạn như lòng căm thù hoặc cảm xúc tức giận xuất hiện thì thậm chí một người bạn cũng được xem là một kẻ thù nhưng khi những suy nghĩ tiêu cực dành cho kẻ thù biến mất thì kẻ thù lập tức trở thành một người bạn. Bạn hãy chiêm ngưỡng về những điều sau: 

1. Từ góc nhìn của họ, bạn bè, kẻ thù và những người xa lạ, tất cả họ đều muốn được hạnh phúc và không muốn chịu đau khổ. 
2. Từ góc nhìn của chính bạn, mỗi người trong số họ đã từng là những người bạn của bạn, sẽ tiếp tục là những người bạn của bạn; tương tự như thế đối với kẻ thù và những người xa lạ với bạn. 
3. Vì thế, dù ở góc nhìn nào thì chúng ta cũng không nên cực đoan xem một người nào đó luôn luôn là kẻ thù, hoặc luôn luôn là bạn bè, hoặc luôn luôn là những người xa lạ. Bạn không nên đánh giá một người nào đó là luôn luôn tốt hoặc luôn luôn xấu hay cả khi hành vi tức thời của người đó là tốt hoặc xấu, là có lợi hoặc gây hại cho bạn. Chẳng có lý do gì để bạn tỏ ra tôn trọng người này và không tôn trọng người khác. Dù rằng ngay trong tức thời một người nào đó là bạn bè hoặc kẻ thù của bạn – có lợi hoặc có hại cho bạn – thì việc bạn quan sát nhìn nhận mọi người qua lăng kính là “kẻ thù” hoặc “bạn bè” cũng là điều sai lạc. 

Điều quan trọng là bạn cần phải ứng dụng bài thiền định này đối với một người nào đó và đừng lập tức ứng dụng đối với mọi sinh linh bởi vì như thế sẽ khiến bạn cảm thấy mơ hồ và khó tập trung thay đổi thái độ của mình hơn. Qua việc mở rộng lòng mình đối với từng cá nhân, bạn sẽ phát huy được tình cảm này đến với tất cả mọi người, bạn sẽ phát triển được ý thức công bằng bình đẳng đối với toàn bộ sinh linh trên thế gian này. 

Giống như việc chà sạch một bức tường trước khi sơn phết lại nó, việc trau dồi ý thức về sự công bằng bình đẳng giữa tất cả mọi người là yếu tố cần thiết giúp bạn có được nền tảng cơ bản để phát triển lòng yêu thương: ý thức được rằng tất cả mọi sinh linh đều là những người bạn tốt nhất. Giờ đây, việc trau dồi phát triển ý thức công bằng sẽ đóng vai trò là nền tảng cơ bản để phát triển lòng yêu thương. 

Đức Dalai Lama 14

]]> https://kimcuongthua.org/truyen-thua-gelug/suy-nghi-ve-ban-va-ke-thu/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/truyen-thua-gelug/hoa-binh-va-tu-bi/ https://kimcuongthua.org/truyen-thua-gelug/hoa-binh-va-tu-bi/#comments Thu, 25 Jul 2019 22:02:11 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=9424 Continue Reading]]> Anh chị em thân mến, thật sự, tôi rất, rất vui mừng và rất vinh dự để nói chuyện với quý vị. Tôi không nói gì đặc biệt, chỉ là những kinh nghiệm thông thường. Tôi đến đây là lần thứ bảy. Và mỗi lần như vậy, những người ở đây biểu lộ với tôi những cảm nhận nhân bản và thân hữu chân thành. Vì thế, cũng tự nhiên thôi, đó là lý do tại sao tôi cảm thấy hạnh phúc bất cứ khi nào tôi nhận được lời mời. Cho nên tôi rất, rất là vui mừng.

Cùng lúc đó, khi tôi thấy đông đảo mọi người đến để nghe tôi nói chuyện. Tôi luôn luôn làm rõ rằng, trước tiên nhất, là hoàn toàn đúng đắn để đến đây vì tò mò. Rồi thì, có lẽ, một số người đến đây để nhìn Đức Đạt Lai Lạt Ma xem ông ấy nói gì. Điều đó cũng hoàn toàn đúng đắn, rất tốt. Bất cứ khi nào tôi nói chuyện đặc biệt là về vấn đề Tây Tạng, tôi nói một cách chân thật. Tôi nói về công lý. Cho nên, bất cứ người nào muốn biết thêm về những gì Đức Đạt Lai Lạt Ma đang suy nghĩ thì được hân hoan chào đón nhất.

Nhưng một số người cũng đến với niềm tin rằng Đức Đạt Lai Lạt Ma có một năng lực mầu nhiệm nào đó. Loại thái độ ấy là nguy hiểm. Tôi không có năng lực gì đặc biệt – không có gì cả! Nếu tôi có những năng lực mầu nhiệm thật sự, tôi có thể không phải đối diện với những rắc rối này. Nhưng rõ ràng, có nhiều rắc rối mà tôi đang phải đối diện – không phải là những thứ cá nhân của tôi nhưng là những thứ đến vì cái tên Đức Đạt Lai Lạt Ma và những trách nhiệm của cái tên ấy. Đơn giản tôi chỉ là một người bình thường. Do bởi thế, tôi đơn giản đang đổi diện một số vấn nạn, đôi khi là những vấn nạn không cần thiết ở đấy.

Rồi thì, có một vấn đề khác. Một số người đến để thấy tôi với niềm tin rằng Đức Đạt Lai Lạt Ma có năng lực chữa bệnh. Điều đó là vớ vẩn. Dĩ nhiên, trước tiên nhất, tôi không tin trong những năng lực chữa bệnh như vậy. Chỉ chạm vào một người nào đó một cách vật lý và chữa lành một căn bệnh là không thể có. Nếu có những người thật sự có những năng lực chữa bệnh như vậy, thế thì sau cuộc hội họp này, tôi muốn gặp họ, bởi vì, quý vị thấy, ở đây là ngón tay nhỏ bé của tôi. Trong một lần tôi viếng Hoa Kỳ, tôi đã gặp một người Mông Cổ, tôi đã bắt tay với người đó một cách thông thường, nhưng người đàn ông ấy không buông tay tôi ra. Và bây giờ như một kết quả, ngón tay tội nghiệp của tôi hơi bị tổn thương. Cho nên nếu có người nào đó có năng lực chữa bệnh, thì đây là cơ hội tốt để thử nghiệm (Cười) Tôi không có gì đặc biệt, và bài nói chuyện của tôi cũng là một loại kinh nghiệm thông thường.

Rõ ràng, mọi người – cho dù là Đông hay Tây, giàu hay nghèo, có học vấn hay không, có tín ngưỡng hay không tín ngưỡng – đều muốn một đời sống hạnh phúc. Và tôi nghĩ mọi người thậm chí muốn một giấc mơ hạnh phúc. Trong giấc mơ của chúng ta, chúng ta muốn hạnh phúc. Tôi tin rằng mục tiêu chính yếu của cuộc sống chúng ta – nói một cách phổ thông từ một quan điểm thế tục – là đế có một đời sống hạnh phúc. Nếu người nào đó thật sự đánh mất hy vọng, thế thì chính thái độ đó đã làm ngắn lại tuổi thọ của họ. Trong trường hợp tệ hại nhất, tự tử cũng có thể xảy ra. Do vậy, mặc dù không có gì bảo đảm cho hạnh phúc hay một cuộc sống hạnh phúc, nhưng chúng ta tồn tại trên căn bản của hy vọng cho sự tốt đẹp hơn. Hy vọng có nghĩa là điều gì đó tốt đẹp. Thế nên, căn bản sự tồn tại của chúng ta là rất căn bản dựa trên hy vọng trong việc tìm ra một đời sống hạnh phúc.

Nhằm để đạt được một đời sống hạnh phúc và thoải mái, tựu trung chúng ta tin tưởng rằng những tiện nghi vật chất là căn bản. Tôi nghĩ chúng ta đến từ một xã hội hay cộng đồng hay thế hệ nơi mà những tiện nghi vật chất đang thiếu thốn. Vì thế xu hướng tinh thần của chúng ta là tìm ra những tiện nghi khác – hơn là thêm tiền bạc, thêm tiền bạc nữa. Hay ví dụ, quan tâm hàng đầu của một người đói là thức ăn, thức ăn, thức ăn. Nhưng bây giờ, dường như rằng con người từ những gia đình hay xã hội vốn bị ảnh hưởng bởi vật chất và có mọi tiện nghi vật chất cũng đang bắt đầu hiểu được sự giới hạn của những giá trị vật chất. Điều này hoàn toàn tự nhiên. Những tiện nghi vật chất bên ngoài chỉ có thể cung ứng thoải mái trên trình độ vật lý.

Một cách căn bản chúng ta là những tạo vật xã hội. “Tạo vật xã hội” có nghĩa là tương lai hay sự cát tường của mỗi cá nhân lệ thuộc vào một nhóm con người. Do vậy, đó chính là bản chất tự nhiên của chúng ta. Nhưng cá nhân con người đôi khi đánh mất khái niệm đó. Cá nhân trở nên quan trọng hơn phần còn lại của cộng đồng. Cho nên thay vì tôn trọng hay quan niệm rằng cộng đồng là căn bản của tương lai họ, thì họ lại lợi dụng, bóc lột, và bắt nạt những kẻ khác.

Và vì thái độ tinh thần của chính chúng ta là như thế, cho nên rất có thể chúng ta trở thành có ấn tượng rằng những người khác cũng có thái độ tương tự như vậy – rằng họ chỉ bóc lột hay lợi dụng ta. Qua niềm tin đó, chúng ta tự nhiên lớn lên nỗi sợ hãi, nghi ngờ, và xa cách với người khác. Sâu thẳm bên trong, điều đó mang đến một cảm giác của cô đơn và bất lực. Một khi chúng ta ở trong một tình trạng tinh thần khổ não như vậy, thì chúng ta chán chường. Điều đó mang đến sân hận. Điều đó tàn phá sức khỏe và những mối thân hữu. Cho nên loại thái độ này rất chống lại căn bản tự nhiên của chúng ta như một tạo vật xã hội. Do bởi căn bản tự nhiên của chúng ta như những tạo vật xã hội, thì chúng ta phải có những cảm giác thật gần gũi đối với cộng đồng của chúng ta. Thái độ tinh thần đó thường được chúng ta gọi là tình cảm hay thương cảm. 

Nếu chúng ta mở rộng cảm nhận quan tâm chân thành của chúng ta với sự tôn trọng, thì điều đó mang đến mối thân hữu và tin tưởng chân thành. Liên tục sợ hãi, sân hận, hay thù oán là rất tệ hại cho sức khỏe của chúng ta. Một số nhà khoa học có một lần đã nói với tôi rằng, sân hận, thù oán, và sợ hãi thật sự ăn mòn những hệ thống miễn nhiễm của chúng ta. Ngay cả nếu chúng ta có mọi tiện nghi vật chất và nằm nghĩ trên một chiếc giường thoải mái, nhưng nếu chúng ta đầy sợ hãi và sân hận, thì hệ thống miễn nhiễm của chúng ta sẽ giảm thiểu. Trái lại, nếu chúng ta chỉ nghèo tiện nghi nhưng đầy tự tin, hạnh phúc, khuyến khích tốt đẹp, thế thì hệ thống miễn nhiễm của chúng ta duy trì cát tường. Cho nên, sức khỏe thân thể chúng ta cũng rất liên hệ với thái độ tinh thần của chúng ta.

Tôi thường đề cập một nghiên cứu đặc thù được tiến hành bởi một nhóm nhà khoa học, ở đấy họ đem những con khỉ trẻ nào đó, và để vài con với bà mẹ chúng, và vài con khác bị tách khỏi mẹ. Những con khỉ con ở với khỉ mẹ thì luôn luôn vui đùa hạnh phúc; chúng hiếm khi tranh cãi. Nhưng những con khỉ bị tách khỏi khỉ mẹ thì luôn luôn trong tình trạng buồn bã và thường tranh cãi nhau. Con người chúng ta cũng giống như vậy. Những người thiếu tình cảm từ gia đình họ khi thơ ấu có những đời sống thật khó khăn. Sự học vấn của họ đau khổ do bởi quá nhiều bất hạnh. Sự lớn mạnh thân thể cũng đau khổ - điều này là rất rõ ràng. Nhưng điều tệ hại nhất , cả cuộc đời còn lại của họ, họ thấy khó khăn biểu lộ tình cảm cho người khác. Những người này thường trở thành những con người sân hận và chán chường. Sự chán chường biến thành sân hận, và sự sân hận biến thành bạo động.

Thậm chí rồi có cả một số ít biến thành những kẻ gây rối. Những con người này có thể bị cô lập, vì thế họ không thể ảnh hưởng sự thân hữu hạnh phúc, tin tưởng, và chân thành trong toàn xã hội còn lại. Nhằm để tạo nên một gia đình hạnh phúc và thương cảm, trước tiên nhất, mối thương cảm phải bắt đầu từ cá nhân. Cho nên khi chúng ta nói về một thế giới hạnh phúc hơn và hòa bình hơn, thì tôi tin khởi đầu trước tiên phải đến từ cá nhân. Dĩ nhiên, nhiều cá nhân biết điều đó. Do thế, mỗi chúng ta có một tiềm năng nào đó để tạo nên một thế giới hạnh phúc.

Tương lai và hạnh phúc của một cá nhân tùy thuộc vào thế giới còn lại. Bây giờ thí dụ, lấy trường hợp của chính tôi – tôi là một cá nhân con người, chỉ là một người trong sáu tỉ người. Quá nhiều thứ về tương lai của tôi lệ thuộc vào cát tường cua sáu tỷ con người. Nếu tất cả những con người còn lại đang đối diện với những khó khăn, thế thì sẽ có thêm bạo động, và tôi phải có sự sợ hãi liên tục. Và với sự hòa bình của chính tâm tư tôi ở trong hiểm họa, và thật khó khăn cho tôi có một đời sống hạnh phúc.

Rồi thì, đặc biệt trong thế giới ngày nay, có một thực tế mới. Nền kinh tế toàn cầu lệ thuộc hổ tương nhau một cách sâu sắc. Có vấn đề môi trường. Đây là những vấn đề phổ quát, những vấn đề toàn cầu. Cho nên, trong thực tế mới này, khái niệm về một cá nhân hay chỉ nghĩ trong dạng thức của “tôi” và “thế hệ tôi” là không còn thực tế nữa. Theo thực tế  mới, những chữ “chúng tôi” và “họ” là không liên hệ. Toàn bộ thế giới còn lại thật sự là một bộ phận của ta. Do vậy, theo thực tế đó, chúng ta phải có một cảm nhận quan tâm – một cảm nhận chân thành cho toàn bộ thế giới, cho toàn bộ nhân loại.

Rồi thì, có chủ đề của thế giới hòa bình. Thế giới hòa bình một cách tự nhiên đến qua hòa bình nội tại. Nếu, bên trong, là đầy thù oán, nghi ngờ, không tin tưởng, thì không thể tạo nên hòa bình. Cho nên hòa bình phải đến từ bên trong.

Thù hận, nghi ngờ, không tin – đây là những trạng thái bạo động của tâm thức. Nhằm để tạo ra hòa bình nội tại, chúng ta phải giải trừ quân bị. Qua sự giải trừ quân bị bên trong, thì có khả năng thật sự để đạt được sự giải trừ quân bị bên ngoài. Điều này là hợp lý. Nhân và quả, nhân và quả. Mọi hành vi tích cực và tiêu cực của con người liên hệ với cảm xúc và động cơ của chúng ta. Vì vậy cho nên, nhằm để đạt được một nền hòa bình thế giới chân thành trường cửu, trước tiên, chúng ta phải chăm sóc niềm hòa bình bên trong cá nhân chúng ta. Tôi nghĩ điều đó là quan trọng. Bây giờ, những nhân tố quan trọng nhất là một cảm nhận quan tâm và trách nhiệm, và một cảm giác cộng đồng. Những điều này, tôi nghĩ, là các nhân tố then chốt.

Cho nên bây giờ đi đến câu hỏi về thương cảm hay tình cảm. Tình cảm không phải là điều gì mới đối với chúng ta. Cách chúng ta được sinh ra, lập tức sau khi được sinh ra, chúng ta tiếp nhận tối đa tình cảm từ các bà mẹ của chúng ta, và với điều đó, chúng ta tồn tại. Do thế, thân thể này và cuộc sống này được khởi đầu trong một không khí của tình cảm hay thương cảm. Đó là cung cách. Và, theo những nhà y học, sau khi sinh ra, trong vài tuần tới chi có sự xúc chạm của bà mẹ là cần thiết cho sự phát triển thích đáng của não bộ đứa bé. Vì vậy, đó là cung cách vốn không phải đến từ tôn giáo mà là thực tế.

Một lần ở Ba Lan, tôi đã viếng thăm một nhà trẻ. Những đứa trẻ đó, người tổ chức nói với tôi, là “những đứa trẻ không ai mong muốn”. Mặc dù có người cho chúng ăn uống và mặc áo quần, dĩ nhiên, và dạy dỗ chúng một ít và nơi cư trú ở đó, nhưng tôi không nghĩ tâm hồn những đứa trẻ đó thật sự hạnh phúc, vì các bà mẹ đã từ bỏ chúng. Thật là tai hại đối với trẻ con. Vì thế cho nên, tình cảm, tôi nghĩ, là một sản phẩm vật lý, một sản phẩm sinh học. Tuy nhiên, nếu chúng ta phân tích xa hơn, tình cảm hay thương cảm vốn chính yếu đến từ một nhân tố sinh học là thiên kiến hay giới hạn. Loại thương cảm định kiến không thể mở rộng đến một người xa lạ, vì hành động của người đó không tổn hại cũng không lợi lạc cho ta – nó là trung tính. Do vậy, một thái độ tình cảm là khó khăn. Rồi thì, một cách đặc biệt với kẻ thù ta, vì thái độ của người đó là tổn hại cho ta, cho nên không có căn bản cho thương cảm. Nhưng bây giờ, qua lý do vì chúng ta là những tạo vật xã hội – một cách đặc biệt trong thực tế ngày nay, nơi mà mọi thứ là liên hệ hổ tương, từ quan điểm y học cũng thế - nhiệt tình thương cảm hơn là tốt cho sức khỏe. 

Rồi thì, có sự phát triển thương cảm. Sân hận là tai hại cho sức khỏe của chính ta, rất tai hại. Cũng tai hại cho tình thân hữu với bạn bè của ta. Trong những mối quan hệ quốc gia, trong mọi lĩnh vực, sân hận và thù oán là tai hại. Vì vậy, chúng ta phải cố gắng một cách thận trọng để giảm thiểu tối đa những cảm xúc tiêu cực, và cố gắng một cách thận trọng để tăng cường các cảm xúc tích cực. Rồi thì, thương cảm hay tình cảm có thể tiến xa hơn từ hai phía.

Bây giờ ở đây, thật không hợp lý để nói rằng chúng ta nên mở rộng lòng thương cảm đối với kẻ thù ta bởi vì kẻ thù đang làm tổn hại ta. Cho nên, chúng ta phải tiếp cận nó trong một cung cách khác biệt. Điều đó có nghĩa là, kẻ thù đang làm tổn hại ta một cách trực tiếp, bên dưới người ấy cũng là một bộ phận của con người. Vì thế, tương lai của chúng ta thế nào đó cũng liên hệ với người đó. Tối thiểu, nếu do bởi thái độ của người đó, ta để tự ta nổi giận với người đó, nó tai hại cho sức khỏe của chính ta. Thế nên, tốt hơn là giữ một thái độ tích cực đối với người đó. Cũng vậy, về lâu về dài, nếu ta tiếp tục giữ tình cảm, kẻ thù hôm nay có thể một ngày nào đó trở thành người bạn tốt của ta. Còn nếu chúng ta tiếp tục giữ thái độ tiêu cực của ta, thì điều đó đóng lại cánh cửa khả dĩ trở thành bằng hữu. Sử dụng những loại lý trí này, thì chúng ta có thể không để ý đến thái độ của kẻ thù ta.

Bây giờ, ví dụ lấy trường hợp của tôi. Tôi có một lượng thương cảm – từ bi nào đó. Hạt giống của điều này không phải đến từ thầy tôi hay giáo lý nhà Phật, nhưng từ bà mẹ tôi. Mẹ tôi rất tử tế. Bà là một nông dân mù chữ - một bà mẹ làng quê – nhưng là một người có trái tim rất, rất ấm áp. Mẹ tôi cũng rất thương cảm. Ở độ tuổi rất trẻ – một hay hai tuổi – khi với những đứa con khác, mẹ tôi luôn luôn bồng tôi. Cho nên, đôi khi, tôi thường bắt nạt mẹ tôi. Tôi nắm tay mẹ tôi. Nếu tôi muốn đi hướng này, tôi sẽ làm như thế. (Diễn tả kéo tai) Nếu mẹ tôi đi một hướng mà tôi không muốn, thì tôi sẽ khóc, cậu bé đó, vốn hung hăng hơn mẹ tôi. Rất xấu. Thế nên mẹ tôi thật là tử tế. Tôi luôn luôn cảm thấy rằng hạt giống thương cảm hôm nay có gốc rễ từ mẹ tôi. Mọi người đều có mẹ. Vì thế, cho nên, lòng thương cảm là điều gì đó quan trọng và mọi người có tiềm năng của điều đó từ lúc sinh ra. Vấn đề duy nhất là chúng ta có chú ý hơn hay không và có thực hiện nỗ lực đó hay không. Về phương diện khác, mọi người đều có tiềm năng. Một khía cạnh khác của lòng thương cảm là một thái độ thương cảm hơn có nghĩa rằng, sâu bên trong, có một sự tự tin. Do vậy, điều đó có nghĩa rằng, sâu bên trong, chúng ta có sức mạnh.

Với nhiều sân hận và thù oán, thì sẽ đi đến có một chút của sự không chắc chắn. Lòng thương cảm – từ bi có nghĩa không chỉ nghĩ về tự chính mình mà thôi mà là chăm sóc người khác, quan tâm đến người khác. Điều đó có nghĩa là chúng ta có sự chắc chắn, sức mạnh. Một thái độ vị kỷ có nghĩa là không nghĩ về người khác mà chỉ nghĩ về những thứ của tự thân mà thôi – điều đó mang đến sự lo âu. Vì thế cho nên, lòng thương cảm – từ bi mang đến sức mạnh nội tại. Sức mạnh nội tại mang đến một tâm tĩnh lặng. Tâm tĩnh lặng là một nhân tố rất quan trọng cho việc thể hiện các chức năng của não bộ. Sợ hãi là rất tệ hại. Sân hận cũng thế. Khi đời sống của chúng ta là rất phức tạp, thì chúng ta cần những sự phân tích một cách rõ ràng. Không hiểu biết về thực tại, không có sự hỗ trợ của phân tích thì chúng ta không thể thấy thực tại. Rồi thì tất cả mọi hành vi của chúng ta đều trở thành không thực tế.

Ví dụ, nếu vài con muỗi đến, thì không cần phải phân tích nhiều. Nếu quý vị cảm thấy đói bụng, thế thì không cần phải phân tích – chỉ nghĩ về thức ăn. Cho nên khi ta đang đói bụng, chúng ta không cần phải nhờ đến những sự phân tích phức tạp, ví dụ, tự hỏi sự đói của ta sẽ được hài lòng với muỗng đầu đầy thức ăn hay muỗng thứ hai hay thứ ba, và v.v… Thức ăn ấy được làm từ những phân tử nào, chuyện gì xảy ra trong bao tử - không, quý vị không cần những thứ này, chỉ ăn mà thôi. Nhưng khác đi, quý vị thấy, đối với những hành động phức tạp hơn, chúng ta cần một sự thấu hiểu rõ ràng, một sự tỉnh thức rõ ràng về thực tế mục tiêu của chúng ta. Vậy nên, nhằm để biết thực tại, chúng ta cần khảo sát qua những phương hướng hay phương diện đa dạng. Chỉ một chiều kích thì không đủ.

Một trong những người bạn khoa học gia của tôi một lần nọ đã nói với tôi rằng khi ta phát triển sân hận, thì đối tượng sân hận của ta xuất hiện một cách tiêu cực. Vì vậy khoảng chín mươi phần trăm tiêu cực ấy thật sự là sự phóng chiếu tinh thần hay vọng tưởng. Điều này không đến từ kinh điển tôn giáo mà đến từ những nhà khoa học. Kinh điển Phật giáo cũng đã đề cập giống như vậy. Khi tâm ta bị khích động, thì ta không thể thấy thực tại, vì sự khích động chỉ đến từ một khía cạnh của đối tượng. Cũng có những khía cạnh khác nữa.

Bây giờ, ví dụ, chúng tôi đánh mất quê hương của chúng tôi hơn năm mươi năm qua. Nếu tôi nhìn vào khía cạnh đó, sự đau buồn của tôi gia tăng. Nhưng nếu tôi có thể nhìn của cùng sự kiện từ một khía cạnh khác: vì chúng tôi đánh mất quê hương, cho nên chúng tôi có được cơ hội mới của việc gặp gỡ những người khác nhau. Và đặc biệt là tôi – tôi thấy những cuộc gặp gỡ với những nhà khoa học là rất hữu ích. Việc gặp gỡ những người từ những truyền thống tín ngưỡng khác nhau cũng rất, rất lợi lạc để thấu hiểu những giá trị của các truyền thống tôn giáo khác. Nếu tôi vẫn ở Lhasa – trong điện Potala, mà người ta đôi khi gọi là Chiếc Lồng Vàng – thế thì tâm thức tôi sẽ không như là hôm nay, tôi nghĩ thế. Dĩ nhiên, ngay cả hôm nay, tôi đang học điều gì đó mới mẻ qua sự tiếp xúc cá nhân, trong căn bản ngày qua ngày.

Và nhiều người Tây Tạng – tối thiểu 150,000 người Tây Tạng – có được cơ hội mới này với tôi, về việc học hỏi những điều mới mẻ và kết giao thêm bạn bè. Và điều đó vô cùng lợi lạc, để gia tăng tỉnh thức về nền văn hóa Tây Tạng. Thế nên sự kiện tiêu cực này đã mang đến nhiều thứ tích cực. Do vậy, hãy nhìn từ nhiều khía cạnh khác nhau. Không cần phải buồn lo nhiều. Ah, cũng có những thứ tích cực ở đấy. Kẻ thù của ta – nếu ta nhìn vào một hành động đặc thù nào đó, thì cảm thấy chán nản và giận dữ. Nhưng nếu ta nhìn từ một khía cạnh khác, người ấy cũng không tệ hại như vậy. Nếu ta làm một sự so sánh, một người khác thậm chí tệ hại hơn. Thế thì sự kiện này có thể dễ chấp nhận hơn. Hãy nhìn một sự kiện từ những khía cạnh khác nhau và những chiều kích khác nhau. Một chiều kích, bốn chiều kích, sáu chiều kích. Sau đó ta có được một cục diện rõ ràng hơn về thực tại. Do thế, để tiến hành những sự khảo sát như vậy, một tâm thức bình thường và định tĩnh là rất quan trọng. Một tâm khích động không thể tiến hành loại chức năng ấy đúng đắn. Vì vậy, cũng từ quan điểm ấy, tâm từ bi là điều gì đó quan trọng và đáng giá. Tôi nghĩ rằng đó là về năng lực của từ bi. Quý vị nghĩ gì, có phải là hợp lý không? (Cười)

Vì thế đây là điều mà tôi gọi là những giá trị thế tục. Không liên hệ gì với tôn giáo. Và cung cách tiếp cận cũng không dính dáng gì với tôn giáo. Nhưng đơn giản, hãy sử dụng cảm nhận thông thường, kinh nghiệm thông thường của chúng ta và những khám phá của khoa học. Dĩ nhiên, những người tin tưởng tôn giáo hữu thần sử dụng khái niệm về Thượng đế để thúc đẩy những thứ này. Và thái độ của tôn giáo vô thần, luật nhân quả, hãy sử dụng khái niệm ấy và thúc đẩy từ bi. Tất cả những truyền thống tôn giáo quan trọng cùng mang một thông điệp. Thông điệp của từ ái, bi mẫn, tha thứ mặc dù triết lý khác nhau. Đó là chí nguyện thứ hai của tôi – việc thúc đẩy hòa hiệp tôn giáo.

Trên tất cả những giá trị cảm xúc nhân bản. Như tôi đề cập trước đây, qua một sự tiếp cận thế tục. Cho nên nếu quý vị có một sự quan tâm nào đó vậy thì hãy thẩm tra xa hơn, quán chiếu xa hơn, và rồi thì hãy cố gắng để thực hiện. Sau đó quý vị sẽ có một số kinh nghiệm. Nếu quý vị cảm thấy điều gì đó tốt đẹp, điều gì đó hữu dụng, thế thì đưa nó xa hơn, hãy thực hành. Nếu quý vị cảm thấy không có giá trị, lợi lạc gì nhiều, thế thì hãy quên đi, không có vấn đề gì.

Cảm ơn, đó là phát biểu của tôi, bây giờ là câu hỏi.

Hỏi và đáp

Hỏi: Khi tâm thức tiêu cực của chúng ta mạnh quá vì thế chúng ta không thể áp dụng những sự đối trị, chúng ta phải làm gì?

Đáp: Tôi nghĩ đối với những cảm xúc tiêu cực chẳng hạn như sân hận hay sợ hãi, thì có hai loại. Một sợ hãi nào đó là hợp lý và hữu ích và một sợ hãi nào đó là không cần thiết. Vì vậy, một cách căn bản, tôi nghĩ thù oán sinh ra một cảm giác rất tiêu cực. Trái lại, sân hận cũng có thể tích cực và tiêu cực, cũng như thái độ vị kỷ.

Như tôi đề cập trước đây, trong sự sợ hãi tiêu cực và sân hận liên tục hay quá nhiều dính mắc, trong thời khắc ấy việc thực hành đối trị là khó khăn. Thì phải có một loại trạng thái trung tính. Tôi  nghĩ phương pháp dễ dàng nhất là chỉ quên lãng đối tượng mà chúng ta cảm thấy tiêu cực, quên nó đi, chỉ quan tâm đến hơi thở, thở vào, thở ra, chỉ thiền tập về hơi thở. Hai mươi lần, ba mươi, bốn mươi, một trăm lần. Rồi thì sau đó, tâm thức chúng ta hơi tĩnh lặng hơn. Sau đó có thể quán chiếu dễ dàng hơn, để áp dụng những phương pháp đối trị. Ngay thời điểm đó, đừng nghĩ cả hai bên, hãy thiền tập về hơi thở. Sau đó một lúc tâm tư ta sẽ tĩnh lặng hơn, rồi thì hãy nghĩ về những phía tích cực. Hãy cố gắng điều đó. Đó là một phương pháp.

Rồi thì một cách căn bản giống như hệ thống miễn nhiễm của chúng ta, thái độ căn bản của chúng ta là quan trọng. Nếu thái độ căn bản của chúng ta từ bi hơn và rồi thì những sự khích động nào đó đến và đi, và không có tác động nhiều. Thế nên, nếu thái độ căn bản của chúng ta là nghèo nàn, thì không dễ xử trí những thứ này. Nhằm để phát triển thái độ tích cực hơn, đầu tiên chúng ta cần tri thức. Rồi thì thứ đến là, hãy nỗ lực liên tục. Kế đến thứ ba là nhân tố thời gian. Hãy nỗ lực liên tục với tri thức trọn vẹn hơn. Hàng tuần hay hàng tháng có thể cho một kết quả tích cực. Hàng năm có thể cần đến. Rồi thì thái độ tinh thần chính yếu của ta có thể được chuyển hóa. Cho nên chúng ta cần nhẫn nại. Và một số hành giả của chúng ta, một số người muốn thay đổi một cách nhanh chóng. Điều đó là không thực tế với sự mong đợi của ta. Không thực tế. Cần thời gian. Việc định hình tâm thức ta cần thời gian. Không dễ dàng. Câu hỏi tiếp.

Hỏi: Cội nguồn sức mạnh và chịu đựng của ngài là gì khi đối diện với sự xúc phạm?

Đáp: Ngủ ngon! Ăn ngon! (Cười) Rồi thì, dĩ nhiên, những gì tôi gọi là thiền quán (phân tích). Ah, có một số vấn đề rắc rối. Như Shantideva nói, tôi lập lại hàng ngày câu: “Khi đối diện với thảm kịch, hãy suy nghĩ. Rồi thì khi có cách để vượt thắng thảm kịch ấy, thế thì không cần phải lo lắng, hãy thực hiện nỗ lực để hành động về việc đó. Nếu không có cách để chiến thắng thảm kịch, thế thì lo lắng không ích gì. Hãy chấp nhận”. Như một Phật tử, hãy đổ thừa nghiệp. Hãy chấp nhận. Nếu bạn tin tưởng Thượng đế, với một mức độ nào đó, với sự tôn kính, hãy đổ thừa Thượng đế.

Hỏi: Phương pháp nào hữu ích nhất của việc có được đạo đức, để động viên mọi người tất cả mọi tầng lớp, một cách cá nhân hay trong từng nhóm, để tha thứ những lỗi lầm trước đây, và không có ý xấu đối với người khác?

Đáp: Tôi nghĩ tha thứ có lẽ liên hệ với việc chấp nhận thực tế. Điều gì đó xảy ra. Điều gì xấu xảy ra. Hãy chấp nhận nó. Rồi thì nếu người khác làm gì đó, hãy tha thứ. Ôm ấp cảm giác xấu thì không lợi ích gì. Tha thứ không có nghĩa là quên lãng. Hay tha thứ không có nghĩa là chấp nhận việc làm sai trái của người khác. Tôi nghĩ tinh yếu là không có những cảm giác tiêu cực chẳng hạn như sân hận sinh khởi đối với người làm sai. Tha thứ không có nghĩa là ta chấp nhận việc làm sai của những người khác. Bây giờ khi ta quan tâm đến việc làm sai, trong một số trường hợp chúng ta cần biện pháp đối phó nhằm để chấm dứt việc làm đó. Nhưng biện pháp đối phó nên được tiến hành với một cảm giác quan tâm cho người làm sai. Nếu ta để người làm sai liên tục làm sai, họ sẽ bị tổn hại. Cho nên vì một cảm nhận quan tâm, vì lòng từ bi, hãy ngừng họ lại. Hãy cố gắng để dừng lại. Hãy sử dụng những biện pháp đối phó nào đó. Điều đó, tôi nghĩ, thật sự không để sân hận phát ra, vì một cảm nhận quan tâm lòng từ bi. Đó là cảm nhận đúng đắn của tha thứ. Quý vị thấy, đôi khi người ta có ấn tượng rằng sự thực hành từ bi liên hệ với một loại ngu ngơ nào đó, không thể phân biệt giữa đúng và sai. Hay dửng dưng. Không phải như vậy.

Hỏi: Thật là kinh ngạc khi thấy người Tây Tạng vẫn còn đủ sự đồng nhất để nổi dậy chống nhà cầm quyền Trung Cộng như họ làm đầu năm nay. Ngài có thể nói với chúng tôi những gì ngài biết về vị thế của người Tây Tạng ở Tây Tạng trong dạng thức của bản sắc dân tộc, và sức sống của sự tồn tại Phật giáo, sức mạnh của Phật giáo, trong họ?

Đáp: Tôi  nghĩ bản sắc của mỗi cộng đồng nhân loại là rất liên hệ với văn hóa và di sản văn hóa của nó. Một giáo sư đến từ Hoa Lục và rất trung thực và không thành kiến một lần đã diễn tả, “nền văn hóa Tây Tạng mạnh hơn nền văn hóa Trung Hoa”. Ông đã nhận xét như thế.

Ví dụ, Trung Hoa gần đây đã rất cởi mở với thế giới bên ngoài, và bây giờ, rất nhiều người trẻ Trung Hoa đang đổ xô bắt chước nền văn hóa phương Tây. Kể cả nền văn hóa ở đây. (Chỉ vào đầu ngài) Quý vị cũng có thể thấy điều này trong những người Nhật Bản. Tôi nghĩ trong những người Ấn Độ, rất ít người nhuộm tóc của họ. Dĩ nhiên, một số diễn viên cần nhuộm tóc cho phim ảnh mà họ đang quay; nhưng trong những trường hợp khác thì rất ít người nhuộm tóc ở Ấn Độ.

Dĩ nhiên, tôi nghĩ một cách phổ quát, thì tôi không phải chuyên môn trong những thứ này – mà chúng ta cần nghiên cứu hơn nữa. Vì Ấn Độ là một phần thuộc địa của đế quốc Anh, nền giáo dục Anh quốc của người Ấn Độ là rất tốt, nhưng họ vẫn duy trì nền văn hóa của họ. Trong những người Tây Tạng, tôi đã thấy một ít người nhuộm tóc của họ trong những màu sắc khác nhau. Nhưng người Tây Tạng, nói chung, cũng có một nền văn hóa hữu dụng truyền thống lâu dài. Tôi nghĩ điều đó đã cho họ một loại sức mạnh  nội tại nào đó. Phật giáo cũng hỗ trợ một cách nào đó. Tôi thường phát biểu khát vọng rằng những người nào đó nên tiến hành việc nghiên cứu để quyết định tình trạng tinh thần của những người tị nạn – những người tị nạn từ Tây Tạng, từ Shinjang (Tân Cương) gần Bangladesh, và cũng từ những quốc gia Phật giáo khác như Campuchia và Việt Nam. Những khác biệt gì trong các trình độ tinh thần của họ? Tôi đã gặp một số người tị nạn từ Shinjang, những người gần sáu mươi. Thái độ của họ và thái độ của người Tây Tạng đối với người Trung Hoa hơi khác nhau.

Tôi nghĩ điều này phải là do bởi một sự khác biệt trong lòng từ bi. Những người Tây Tạng chúng tôi cầu nguyện và cầu nguyện cho “tất cả”, có nghĩa là tất cả chúng sinh. Có  nghĩa là kể cả những anh chị em Trung Hoa. Qua sự tuyên truyền gần đây của chính quyền, nhiều người Trung Hoa có cảm giác rằng những người Tây Tạng chúng tôi chống người Hoa. Chắc chắn là không. Những người Tây Tạng chúng tôi tôn trọng dân tộc Trung Hoa rất nhiều – như một dân tộc văn hóa, làm việc cần mẫn, và thực tiễn. Bất cứ nơi nào người Trung Hoa sống, họ cuối cùng tạo nên một phố Tàu (Chinatown), với ngôn ngữ Trung Hoa, chữ viết Trung Hoa, và chắc chắn là với thực phẩm Trung Hoa, thực phẩm tuyệt vời! Cho nên quý vị thấy, họ là những người làm việc cần mẫn và văn hóa. Nhưng rồi thì, do bởi sự tuyên truyền của chính quyền, họ đã quay sang chống lại Tây Tạng rất nhiều. Và điều đó là rất xấu, rất xấu. Cho nên tôi muốn làm rõ điều này – chúng tôi luôn luôn tôn trọng dân tộc Trung Hoa, nhưng chúng tôi không tôn trọng chính quyền Trung Cộng và chế độ chuyên chế. Mọi người đều biết bản chất của loài người là yêu tự do. Chủ nghĩa chuyên chế là một chướng ngại cho tự do. Cho nên xin vui lòng đừng hiểu sai sự ngoan cường chống lại chế độ chuyên chế của chúng tôi. Nó không nên bị xem là hành động chống lại người Hoa, xin quý vị.

Hỏi: Những tôn giáo khác nói về sự bắt đầu và kết thúc của thế giới. Đức Phật nói gì về điều này?

Đáp: Không phải chỉ Đức Phật mà Mahavira, vị thầy của đạo Jain (Kỳ Na giáo), như tôi biết, cả hai tin tưởng trong luật nhân quả. Cho nên luật nhân quả có nghĩa là một sự kiện nào đó xảy ra qua những nguyên nhân của chính nó. Nguyên nhân đó cũng qua những nguyên nhân của chính nó. Vì thế từ cung cách ấy, nguyên nhân của một sự kiện khác thật sự là một sự kiện, của chính nguyên nhân của nó.

Bây giờ ví dụ, Big Bang, vụ nổ lớn. Thế nào đi nữa nó là sự bắt đầu của một vũ trụ mới. Nhưng Big Bang phải có những nguyên nhân và điều kiện của chính nó. Nhưng rõ ràng năng lượng kinh khủng, năng lượng dày đặc vốn tạo nên Big Bang. Vậy thì năng lượng ấy đến từ đâu, nguyên nhân và điều kiện của nó là gì, để đi đến nơi chốn bắt đầu.

Rồi thì một khía cạnh  khác là trình độ vật lý. Một khía cạnh khác là một tự ngã. Tự ngã. Một tự ngã độc lập. Tự ngã thiết kế phức thể thân và tâm. Như tôi đã đề cập trước đây, những phân tử căn bản của thân thể này đến từ cha mẹ đến cha mẹ đến cha mẹ đến cha mẹ. Và vì thế nó đi đến, sự bắt đầu của thế giới, trước đó, không gian trống rỗng, có những hạt; thậm chí là những hạt vi tế là nguyên nhân của sự phát triển sau này. Do thế, thân-tâm ngày nay là sự tương tục căn bản của những hạt thân - tâm liên hệ với thời điểm trước. Vì vậy nó là không có sự bắt đầu, vô thỉ. Tương tự thế, tâm thức là một hiện tượng khác. Nó không có tướng mạo, màu sắc, hình thức. Do vậy nó thay đổi luôn luôn. Điều đó có nghĩa là phải có những nguyên nhân.

Người Phật tử nói không có sự bắt đầu của tự ngã, vì không có bắt đầu của tâm thức. Nếu quý vị chấp nhận sự bắt đầu của tâm thức, thế thì tâm thức nguyên thỉ phải đến từ những loại hiện tượng khác. Điều đó là không hợp lý. Điều đó là căn bản những đời sống trước và sự tái sanh. Nếu quý vị cảm thấy không thoải mái, thế thì quên nó đi. Đừng nghĩ. Bây giờ kết thúc trong Phật giáo, trong truyền thống Phật giáo, có hai loại. Một nói, sau giai tầng Phật, một giai tầng cao hơn, cơ thể của một người biến mất. Nhưng hầu hết mọi truyền thống Phật giáo phủ nhận điều đó. Không có lý do gì để chấm dứt tâm thức của chúng ta. Do vậy cho nên, quan điểm của Phật giáo, tâm thức là không có bắt đầu và không có kết thúc, vô thỉ và vô chung.

Hỏi: Mục tiêu của sự sống của tôi là gì và đặc biệt hơn, mục tiêu sự sống của tôi được phục vụ tốt nhất trong dạng thức của một nghề  nghiệp tương lai và năng lực của tôi liên hệ với sinh kế của tôi với sự phát triển tâm linh của tôi như thế nào? Ví dụ, ngay bây giờ, tôi làm trong một công ty Hoa Kỳ, trong thương nghiệp, và tạo nên một cuộc sống tuyệt vời nhưng cảm thấy không đầy đủ và vướng mắc thế nào đấy. Tôi biết đây là sáng tạo của riêng tôi, có phải trở thành nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe hoặc y tá cho người sắp chết sẽ phù hợp hơn với tôi trong cuộc sống này  hay không? Điều này có nghĩa là trở lại trường học và kiếm được ít tiền hơn. Nói tóm lại, bước tiếp theo của tôi là gì trong việc nhận ra, và tiến tới, kiếp sống tới của tôi?

Đáp: Tôi cảm kích câu hỏi chân thành của bạn. Rất tốt. Tôi nghĩ một cách căn bản như tôi đề cập trước đây, có những giá trị bên ngoài, giá trị vật chất, và những giá trị tinh thần hay giá trị bên trong. Tôi nghĩ chúng tôi nên tiến tới những giá trị nội tại. Cho nên tôi hoàn toàn đồng ý. Việc phụng sự, những giáo viên, y tá, đây là điều gì đó giúp đỡ, phục vụ một cách trực tiếp. Những thứ này thông thường tôi gọi là những hành động từ bi. Tuyệt vời. Nhưng nếu mọi người liên hệ trong việc điều dưỡng hay giảng dạy, thế thì tiền bạc sẽ đến từ đâu?

Chúng ta nên có những thương gia. Chúng ta nên có những người cộng tác trong các công ty. Và tôi nghĩ những người kinh nghiệm, thông tuệ là rất cần thiết trong lĩnh vực này. Bằng khác đi, thế giới công ty sẽ sụp đổ. Cho nên xã hội con người cần những con người đa dạng và chuyên nghiệp. Nhưng ở đây, mọi hành động của con người, cho dù tiêu cực hay tích cực, cuối cùng tùy thuộc vào động cơ.

Làm ra tiền, không phải từ động cơ vị kỷ hay sự không hài lòng về lối sống xa hoa của ta, nhưng mà cũng nghĩ về thế giới và những người nghèo. Có rất nhiều người nghèo đói ở Phi châu. Nhiều người đang đối diện với nạn đói. Cùng là những con người. Cùng là nhân loại. Họ cũng có quyền để tồn tại. Không chỉ tồn tại mà hạnh phúc. Chúng ta cần tiền. Thế thì câu hỏi là chúng ta sử dụng tiền như thế nào.

Chỉ có một lối sống cá nhân xa hoa thì tôi nghĩ là sai đạo đức. Nhưng chúng ta cũng cần tiền. Và để tiêu dùng một cách thông tuệ. Khoảng cách này giữa giàu và nghèo là rất, rất tệ. Ở đây, bây giờ những người tỷ phú đang gia tăng. Người nghèo vẫn nghèo, đôi khi lại nghèo hơn. Điều đó là đáng xấu hổ, là tệ hại. Do thế, chúng ta cần tiền để giảm thiểu khoảng cách này, và cung cấp dụng cụ và chuyên môn qua giáo dục. Rồi thì những vùng nghèo hơn, thay vì chán chường và giận dữ, hoạt động cần mẫn cho giáo dục, cho huấn nghệ, căn cứ trên sự tự tin. Chúng ta là những con người giống nhau, chăm sóc nhau, chúng ta phải làm việc cần mẫn, và chúng ta phải rèn luyện. Cho nên tôi nghĩ chúng ta cần tiền. Tôi nghĩ chúng ta làm việc. Tiến hành với động cơ chân thành và một viễn cảnh toàn cầu. Tôi nghĩ điều đó là có thể. Đó là việc làm từ bi yêu thương. Việc làm tích cực. Rất tốt.

Hỏi: Tôi ba mươi chín tuổi, tôi là một góa phụ. Chồng tôi chết sau một thời gian chống chọi với ma túy và rượu. Ông quá liều vào lúc chỉ ba mươi sáu tuổi. Tôi cần tìm sự an tĩnh tâm hồn của tôi. Tôi vật vã với điều này mỗi ngày. Ngài có thể đề nghị những cung cách nào đó để tôi có thể tập trung vào chính tôi để giúp tôi tìm ra một lối thoát vượt qua nỗi đau đớn và thống khổ này không?  Tôi yêu cuộc sống và tôi thích cảm thấy hạnh phúc. Tôi nhớ những cảm xúc này. Trái tim tôi nặng nề, và tâm hồn tôi tổn thương. Ngài có thể ban cho tôi bất cứ lời khuyên nào không? Cảm ơn.

Đáp: Rất buồn. Câu chuyện buồn. Tôi không biết. Như tôi đã đề cập trong sự thực tập của chính tôi. Tôi cũng đã trải nghiệm những thảm kịch. Điều đó đã xảy ra. Bây giờ tôi nghĩ một điều, nếu bà lo lắng, lo lắng, lo lắng, bà vẫn như thế. Nếu người chồng quá cố của bà thật sự yêu bà, và, tôi nghĩ, cha mẹ bà thật sự thương bà, do vậy trong một cung cách nào đó họ biết về tình trạng tinh thần của bà hôm nay.

Nếu tâm tư bà, trạng thái tinh thần của bà thay vì ở trạng thái này, thì hãy cố gắng để tĩnh lặng và tiến hành mọi công việc một cách bình thường, tôi nghĩ cha mẹ bà cũng như người chồng quá cố của bà, phải cảm thấy hạnh phúc. Nếu bà vẫn với loại tình trạng rất buồn thế này, trong cách nào đó, thì biết rằng cha mẹ bà và bạn bè của bà cũng sẽ cảm thấy rất buồn. Do vì thảm kịch đã xảy ra. Bây giờ tôi nghĩ thảm kịch này nên chuyển hóa sự tự tin của bà và mang đến năng lượng mạnh hơn, đời sống của bà nên là điều gì đó hữu ích cho xã hội, cho cộng đồng. Và qua cách ấy, bà sẽ đạt được sự tự tin hơn và vui sướng hơn. Nếu bà vẫn buồn, buồn, buồn, thế thì không có cách nào để đạt được sự tự tin.

Do vậy hãy làm việc cần mẫn. Và thảm kịch này, nỗi buồn thảm này, nên được chuyển hóa thành năng lượng mới. Hãy làm việc chăm chỉ. Và trường hợp  thảm kịch của bà, trong sáu tỉ con người, những thứ như vậy phải là vô số. Không chỉ trường hợp của riêng bà. Như vậy bà cũng thấy lợi lạc, tôi nghĩ thế. Đôi khi một thảm kịch nào đó xảy ra và rồi phản ứng đầu tiên của ta là, “Ô, tôi đã có kinh nghiệm loại này tệ hại như thế nào.” Rồi nghĩ, “Ô, trong sáu tỉ người, có nhiều người khác cũng trải nghiệm như tôi vậy, một số trường hợp thậm chí tệ hại hơn.” Điều đó đôi khi cũng rất lợi lạc, để giảm thiểu cảm giác không thể chịu đựng nổi của bà. Rồi thì nếu bà tin tưởng trong Thượng đế, thế thì hãy nghĩ về Thượng đế. Nếu đây là thảm kịch, thế thì ở trình độ sâu hơn, phải có ý nghĩa nào đó. Điều đó cũng giúp đỡ ít nhiều. Nếu bà là một người có tín ngưỡng, thế thì hãy sử dụng cảm nhận thông thường như tôi đề cập trước đây. Nếu sự thảo luận đưa đến một loại tri thức hay quan tâm đến Thượng đế, tôn giáo vô thần, thế thì tôi nghĩ luật nhân quả. Mỗi sự kiện, mỗi kinh nghiệm xảy ra qua nguyên nhân và điều kiện của nó. Cho nên một cách chính yếu những nguyên nhân này là do chính chúng ta tạo ra. Những hậu quả nào đó xảy ra hôm nay do bởi những hành vi nào đó trước đây. Điều đó cũng hữu ích.

Cảm ơn. 

Đức Dalai Lama 14

Việt dịch: Tuệ Uyển

Nguồn: Hòa bình và Từ bi

Trong sự quan tâm đó, các bạn những người trẻ Nhật Bản có kinh nghiệm riêng của các bạn – trong Thế Chiến thứ hai các bạn đã khổ đau vô vàn. Hai trái bom nguyên tử được những người Nhật Bản ở Hiroshima và Nagasaki trải nghiệm. Cho nên các bạn là những người phải hướng thế giới đến hòa bình và chống lại chiến tranh, một cách đặc biệt chống lại vũ khí nguyên tử. Quý vị - những người trẻ tuổi, hai mươi, ba mươi, và thấp hơn – là những người của thế kỷ hai mươi mốt. Thế kỷ hai mươi mốt đã qua mười năm rồi, nhưng còn chín mươi năm nữa chưa đến. Đây là thế kỷ như thế nào là rất tùy thuộc vào quý vị. Cho nên tôi thật sự vui mừng để gặp gỡ quý vị, và cho sự trao đổi quan điểm này.

Bây giờ, tôi muốn nói với quý vị, trong những phần khác nhau của thế giới, một số người cảm thấy rằng tính người một cách căn bản là tiêu cực tự nhiên. Quan điểm của họ là bạo động là một bộ phận tự nhiên của con người, và do vậy thế giới là như vậy. Tôi nghĩ điều đó là hoàn toàn sai và hiểu sai. Ở Ấn Độ, vẫn có những bạo động đâu đó, nhưng nếu quý vị nhìn vào tổng thể, một tỉ con người dường như đang sống một cách rất hòa bình. Thế kỷ hai mươi đã có nhiều đau khổ, nhưng những con người chúng ta đang trưởng thành hơn. Có một sự thay đổi lớn trong những nhận thức của con người về chiến tranh từ đầu và cuối của thế kỷ hai mươi; cũng thế trong vấn đề môi trường. Vào đầu thế kỷ, nói chung không có khái niệm hay tỉnh thức về môi trường. Vào lúc đó, người ta chỉ thích tiêu thụ mọi thứ, mà không có bất cứ sự tỉnh thức nào về sự giới hạn của những tài nguyên quan trọng. Ngay cả khái niệm về tâm linh vào đầu thế kỷ hai mươi thậm chí người ta chỉ nói về sự phát triển vật chất. Vào cuối thế kỷ hai mươi, người ta đã bắt đầu cảm thấy rằng có một sự giới hạn về giá trị vật chất – cuối cùng, sự hòa bình của tâm thức là rất quan yếu. Cho nên, người ta đang chú ý đến tầm quan trọng của hòa bình tâm hồn. Cho dù người có tín ngưỡng hay không tín ngưỡng, càng ngày càng có nhiều người hơn đang nói và nghĩ về giá trị tâm linh.

Cũng thế, vào đầu thế kỷ hai mươi, nhiều triều đại quân chủ đã cáo chung. Đây là những thay đổi lớn trong phạm vi một thế kỷ. Do vậy, phán xét từ toàn cảnh, con người đang trở thành trưởng thành hơn và thực tế hơn, thế nên mọi thứ đang trở nên tốt đẹp hơn và tốt đẹp hơn.

Ngày nay, các quyền con người và quyền tự quyết là phổ quát. Tôi sinh ra trong năm 1935, chỉ ngay trước Thế Chiến Thứ Hai. Nhật Bản đã sẵn sàng xâm lược Trung Hoa, khoảng 1935 có phải không? Tôi không thể nhớ chính xác ngày tháng.

Thế nào đi nữa, Thế Chiến Thứ Hai đã sắp xảy ra, và ở Âu Châu Đức Quốc Xã đã phát triển, tiếp theo là Mussolini ở Ý Đại Lợi – những gì quý vị gọi là đảng Phát xít. Sau Thế Chiến Thứ Hai, rồi chiến tranh Triều Tiên, chiến tranh Việt Nam, và v.v… – cho nên dường như là khoảng đầu cuộc đời tôi, tin tức đầy dẫy về chiến tranh. Và sự bạo động vô cùng này thất bại trong việc giải quyết những vấn nạn của loài người; trong thực tế, nó chỉ tạo thêm rắc rối. Chiến tranh, tôi nghĩ, sử dụng bạo động trong một cách tối đa, và thay vì giải quyết các vấn nạn, nó chỉ gieo thêm những hạt giống cho những rắc rối sâu xa hơn. Bây giờ, bất hạnh thay, mở đầu của thế kỷ hai mươi mốt cũng giống hệt như vậy. Sự tiết chế của Tổng Thống Bush là tuyệt vời – mục tiêu, vốn là để đem lại dân chủ cho Iraq, là thiện ý – nhưng phương pháp là bạo động, cho nên không ngờ đến những hậu quả xảy ra. Ngày nay, tôi cảm thấy con người đang trở nên trưởng thành hơn và thực tế hơn. Do những kinh nghiệm của chính chúng ta, bây giờ chúng ta chú ý hơn đến những lĩnh vực nào đó mà trước đây chúng ta quên lãng. Không ai biết những gì sẽ xảy ra cho con người sau vài nghìn năm, nhưng tôi nghĩ sau thế kỷ tới, và thế kỷ sau đó, và sau đó, con người và hành tinh chúng ta chắc chắn sẽ trở thành hòa bình hơn, từ bi hơn, và hạnh phúc hơn.

Có những khả năng ở đó. Nhưng rồi thì toàn bộ tùy thuộc vào những nỗ lực của chính chúng ta và sự trong sáng của viễn tượng. Rồi thì, cũng vậy, tôi có thể nói rằng trong Thế Chiến Thứ Hai và buổi đầu của thế kỷ hai mươi, các quốc gia đang thi đua chế tạo bom nguyên tử. Trong phần sau của thế kỷ, những quốc gia quan trọng – chủ yếu là USA và Liên Bang Nga – bây giờ thật sự, đang nói một cách nghiêm chỉnh về việc giảm thiểu các đầu đạn hạt nhân và cuối cùng hoàn toàn từ bỏ vũ khí hạt nhân. Có những dấu hiệu rất, rất tích cực. Do bởi quá khứ như vậy, cho nên có một khả năng thật sự của một thế giới tốt đẹp hơn. Tôi chỉ là một con người trong sáu tỉ người. Tôi luôn luôn tin tưởng rằng mọi người có trách nhiệm để nghĩ về thế giới. Tôi là một người Tây Tạng, nhưng chúng tôi thuộc về sáu tỉ người – toàn bộ hành tinh.

Quý vị là người Nhật. Nhưng bây giờ thời gian để nói về Nhật Bản mà thôi đã qua. Bây giờ quý vị phải nghĩ và nói về toàn bộ thế giới, bởi vì tương lai của Nhật Bản tùy thuộc vào toàn bộ thế giới. Vào thời cổ xưa – thế kỷ mười tám hay mười chín, quý vị thấy – các quốc gia không nhiều thì ít độc lập với nhau. Họ là điều gì đó như tự cung tự cấp. Ngày nay, hoàn cảnh thế đó đã hoàn toàn thay đổi. Ngay cả Iraq là một nước hùng mạnh – nhưng tương lai của họ tùy thuộc vào toàn bộ thế giới. Và hãy nhìn vào tinh thần của Liên Hiệp Châu Âu.

Trong thế kỷ trước những quốc gia nhỏ bé đã đấu tranh cho chủ quyền của họ. Dân tộc của mỗi quốc gia đã sẵn sàng để hy sinh mạng sống của họ để bảo vệ chủ quyền của họ. Bây giờ, họ đã nhận ra rằng quan tâm chung là quan trọng hơn quan tâm cá nhân. Quan tâm cá nhân được trộn lẫn rất nhiều với quan tâm chung. Do vậy, sau Thế Chiến Thứ Hai, như khái niệm mới, Liên Hiệp Châu Âu tạo ra đồng euro. Đồng mác của đức là một loại tiền tệ rất mạnh, nhưng họ sẵn sàng để hy sinh nó cho đồng tiền tệ chung. Đồng lira của Ý, như đồng Yên của Nhật, không có nhiều giá trị. Những việc này là một dấu hiệu rõ ràng rằng con người đang lo lắng hơn, và rằng họ bây giờ nhận ra rằng một quan tâm rộng rãi hơn là quan trọng hơn sự quan tâm vị kỷ. Điều này là rất quan trọng.

Bây giờ, Thượng đỉnh Copenhagen về sự ấm lên toàn cầu đã thất bại trong việc đem đến những kết quả cụ thể. Tại sao? Một số quốc gia quan trọng xem những quan tâm của quốc gia họ là quan trọng hơn những quan tâm của toàn cầu. Đó là tại sao nó thất bại. Một số quốc gia trẻ vẫn đang nghĩ về những quan tâm của quốc gia họ hơn là quan tâm toàn cầu. Nhưng trong thế giới rộng lớn, mọi việc đang thay đổi. Do vậy, tôi – như một con người trong sáu tỉ người, với một cảm nhận trách nhiệm toàn cầu – có hai chí nguyện. Chí nguyện thứ nhất của tôi là thúc đẩy những giá trị nội tại.

Giá trị nội tại có nghĩa là từ lúc sinh ra, một cách sinh học, chúng ta đã được trang bị để biểu lộ tình cảm đến người khác. Chúng ta có một cảm giác quan tâm đến sự cát tường của những người khác. Từ lúc ấu thơ, do bởi nhân tố sinh học này, chúng ta đã có được những thứ này. Điều đó là rất, rất quý giá, vì chúng ta là những tạo vật xã hội. Đời sống cá nhân lệ thuộc vào những thành viên khác của cộng đồng, do thế, một cách tình cảm, có điều gì đó đưa chúng ta lại với nhau, ban cho chúng ta với tình cảm con người và mối đồng cảm con người. Do vậy cho dù chúng ta có tin tưởng Thượng đế hay không, thì đây là những thứ được trang bị một cách sinh học. Theo những khám phá mới nhất của khoa học, nhiệt tình là rất quan trọng cho một thân thể khỏe mạnh. Đôi khi họ nói rằng tâm-khỏe-thân-khỏe. Điều này là đúng. Sân hận và sợ hãi liên tục thật sự ăn thủng vào hệ thống miễn nhiễm của chúng ta, theo một số nhà khoa học. Một tâm tĩnh lặng hơn và thấu cảm hơn tự động mang đến sự hòa bình nội tại. Một tâm tĩnh lặng là rất cần yếu cho một thân thể khỏe mạnh. Vì vậy, những thứ này tôi diễn tả như các giá trị nhân bản. Bất cứ nơi đâu tôi đến, tôi luôn luôn cố gắng để làm rõ ràng điều này. Tiền bạc là quan trọng, nhưng sự giàu có nội tại này là quan trọng hơn sự giàu có bên ngoài. Đây là chí nguyện thứ nhất của tôi.

Chí nguyện thứ hai là điều này – tôi là một Phật tử. Tất cả những truyền thống tôn giáo quan trọng, mặc dù triết lý khác nhau, có cùng tiềm năng và cũng như cùng thông điệp – một thông điệp của từ ái, bi mẫn, tha thứ, bao dung và kỷ luật tự giác. Do vậy, tất cả những truyền thống tôn giáo, có cùng loại tiềm năng để giúp nhân loại và mang đến những giá trị nhân bản nội tại này. Những sự tiếp cận và triết lý khác nhau là cần thiết nhằm để làm lợi lạc, ảnh hưởng hay tác động những loại khác nhau đến những con người khác nhau, vì những con người khác nhau có nhiều khuynh hướng khác nhau. Chỉ một triết lý đơn giản là không đủ - chúng ta cần các triết lý và tiếp cận đa dạng. Như vậy là hữu dụng hơn cho những con người đa dạng, cho đến khi mà mục tiêu căn bản là giống nhau – cố gắng để là một loại con người thấu cảm hơn, chân thật hơn. Chân thật và thấu cảm là những mục tiêu của tất cả mọi truyền thống tôn giáo quan trọng. Những phương pháp khác nhau là cần thiết. Trong chính Phật giáo, có nhiều triết lý khác nhau và những nhận thức khác nhau về thực tại. Chính tự Đức Phật đã giảng dạy những triết lý mâu thuẫn. Tại sao? Vì trong chính những đệ tử của Ngài, có những con người khác nhau và nhiều thiên hướng khác nhau. Chỉ một quan điểm triết lý là không đủ cho những con người đa dạng. Vì thế rõ ràng chúng ta cần những cung cách khác nhau để tiếp cận. Nhưng những khác biệt này chỉ là bề mặt. Cốt lõi là giống nhau – để mang đến sự an bình nội tại. Do vậy, có một nền tảng chung và một mục tiêu chung, vốn có thể được sử dụng và để cố gắng mang đến một mối quan hệ gần gũi hơn giữa những truyền thống tôn giáo khác nhau. Cho nên, đây là chí nguyện thứ hai của tôi – để thúc đẩy sự hòa hợp giữa những truyền thống tôn giáo khác nhau.

Thế nên điều đó gần như một sự giới thiệu của chính tôi.

Đức Dalai Lama 14

Việt dịch: Tuệ Uyển

Nguồn: Hy vọng cho một thế giới hòa bình 

Câu đầu tiên xưng tán Bậc Thượng sư Avalokiteshvara (ND: Đức Quán Thế Âm). Vì sao lại là Đức Avalokiteshvara mà không phải đức Phật Thích Ca hay các vị Bồ tát khác? Bởi vì Avalokiteshvara là vị Phật hiện thân của lòng Đại từ Đại bi. Tinh túy của Ngài là tâm từ bi và cũng là căn bản của tất cả chư Phật. Không có một đức Phật nào không có tâm từ và tâm bi cũng như không có con đường nào đưa tới Phật quả mà không trải qua sự thực hành trưởng dưỡng những phẩm hạnh vĩ đại của từ bi. Vì vậy, chúng ta cung kính đảnh lễ đức Phật - hiện thân của lòng từ bi chứ không phải là chư Phật hay vị Bồ tát nào khác.

Đức Nagarjuna (1) dạy rằng: lòng từ bi giống như người ta cần tưới nước khi xới đất làm đồng, khi những cây trồng bắt đầu nảy mầm và ngay cả khi cây đang lớn. Cũng như vậy, lòng từ bi rất quan trọng đối với một hành giả khởi đầu trên con đường tu tập tâm linh cho đến mãi sau này khi tiến lên con đường Thập địa. Ngay cả khi chứng đạt Phật quả thì tâm đại bi vẫn là căn bản cho hết thảy chúng sinh. Bởi thế, tâm từ bi cần thiết từ giai đoạn đầu, giai đoạn giữa và giai đoạn cuối trên hành trình tâm linh. Do tầm quan trọng của tâm đại từ bi nên chúng ta quy y Đức Quán Thế Âm hay vị Phật của lòng bi mẫn.

Là những chúng sinh phàm tình còn đầy vô minh, chúng ta chưa đủ trí tuệ để trực tiếp nhận ra lòng từ bi chân thật. Vì vậy, những hình tướng bên ngoài của Đức Avalokiteshvara trong các bức tranh Thang-ka hoặc các bức ảnh sẽ giúp cho chúng ta dễ quán tưởng các Ngài. Hình tướng bên ngoài của một Bản tôn Từ bi hoặc một Bản tôn An bình đều là sự thể hiện hay hiện thân của lòng đại từ bi.

Tác phẩm đặc biệt này hướng dẫn về các công hạnh nên làm hay không nên làm của chư Bồ tát. Những lời hướng dẫn vô cùng rõ ràng. Tác phẩm do một Bồ tát người Tây Tạng, Đức Nulchu Thogmed Zangpo (1245 - 1369), một bậc Thầy về Kinh điển và logic biên soạn. Chính Ngài đã giác ngộ lòng từ bi chân thật một cách vô cùng sâu sắc. Tác phẩm mà Ngài đã từ bi ban cho chúng ta xuất phát từ tâm giác ngộ của Ngài. Tuy nghi quỹ này dạy về 37 Phẩm hạnh của chư đại Bồ tát nhưng đây là sự thực hành cần thiết cho tất cả những ai muốn tìm về cội nguồn hạnh phúc chân thật.

Tất cả chúng ta về bản chất đều là Bồ tát nhưng vì vô minh nên chúng ta vẫn chưa phải là những Bồ tát hoàn thiện cho dù rất nhiều người trong số chúng ta đã phát nguyện thọ giới Bồ tát. Chúng ta thuộc về truyền thống Đại thừa Phật giáo, thậm chí chúng ta còn nhận mình là hành giả Kim cương thừa, thế nhưng nếu hoàn toàn chưa hiểu gì về Đại thừa thì làm thế nào chúng ta có thể chứng ngộ được Kim cương thừa? Điều này là không thể! Bởi vì chúng ta vốn là Bồ tát dù đã hoàn hảo hay chưa nên chúng ta vẫn cần thực hành theo hướng dẫn trong tác phẩm này.

Bốn câu này là một lời hứa về khả năng chứng ngộ Phật quả, song để đạt được điều đó nhất thiết cần có sự thực hành. Phật tính vốn sẵn có nơi tất cả chúng sinh nhưng để thành tựu Phật quả không thể tự thành mà cần phải có Nhân, Nhân đó chính là sự thực hành. Không một đức Phật nào có thể đạt được giác ngộ mà không cần thực hành - đó là lý do vì sao giáo pháp này đã được giảng dạy. Điều quan trọng cần biết là hết thảy chư Phật đã đạt tới giác ngộ đều nhờ thực hành theo con đường giáo pháp một cách chính xác và vững chãi. Tất cả chúng sinh đều sẵn có Phật tính nên chúng ta đều có tiềm năng giác ngộ nhưng nếu không nhờ vào những phương tiện thiện xảo đặc biệt thì bước đường thực hành để đạt giác ngộ dù vô cùng cố gắng cũng sẽ có muôn vàn chướng ngại, khó khăn.

Những lời hướng dẫn này vô cùng quan trọng và tối cần thiết. Con đường Bồ tát hay nương theo bước chân của các vị Bồ tát là sự thực hành cơ bản để đạt được giác ngộ. Con đường Bồ tát là con đường từ bi. Cho dù chúng ta có làm gì, có nói gì cũng đều phải xuất phát từ tình yêu thương và lòng bi mẫn. Điều này có nghĩa là chúng ta không được để lòng ích kỷ xen vào, chúng ta cần phải tránh xa sự chấp ngã, ích kỷ.

Có người hỏi tôi giữa Trời và Phật có mối liên hệ gì. Nói về chư Phật, chúng ta không nói tới tự tính Phật mà chúng ta muốn nhắc tới những chúng sinh đã đạt tới Phật quả. Chúng ta nói tới một con người giống như bạn hay như tôi - một con người bình thường - song đã chứng đạt Giác ngộ nhờ vào sự thực hành theo con đường của đức Phật. Đã có hàng triệu chúng sinh nhờ vào sự nỗ lực thực hành theo giáo pháp một cách chân chính mà trở thành đức Phật hay những Bồ tát giác ngộ. Để đạt được như vậy, chúng ta cũng phải làm giống như các ngài. Chẳng có một đức Phật nào được Trời ban cho Phật quả, chẳng một đức Phật nào thành tựu giác ngộ ngay từ ban đầu. Chẳng có ai tình cờ đạt được giác ngộ mà không cần thực hành và đi theo con đường giáo pháp.

Nói về Phật có hai khái niệm. Phật tính là khái niệm hoàn toàn khác với khái niệm tôi đang đề cập tới ở đây. Phật tính là tự tính chân thật, là Pháp thân (Dharmakaya) hay cốt tủy của vạn pháp. Còn chư Phật, những người đã đạt giác ngộ giống như đức Phật Thích Ca Mâu Ni hay đức Phật A Di Đà và chư Phật khác - cũng như các bậc Bồ tát như Ngài Milarepa (2), rất nhiều chư Bồ tát ở Ấn Độ như Ngài Padmasambhava (3), hết thảy các Ngài đều đã thực hành và đạt được giác ngộ giải thoát. Chẳng một vị nào trong số họ đã giáng xuống từ trên Trời mà không cần thực hành. Điều này có thể cho chúng ta niềm hy vọng rằng, nếu đi theo con đường thực hành giáo Pháp chân chính thì một ngày nào đó chúng ta cũng sẽ đạt được Giác ngộ như các Ngài. Và chẳng có lý do nào ngăn cản điều đó trở thành hiện thực. Giác ngộ có thể thành tựu ngay trong đời này và thậm chí chỉ trong một hoặc hai năm, song chúng ta cần có sự hướng đạo đúng đắn.

Khi nhắc tới phẩm hạnh của chư Phật thì có hai phẩm hạnh quan trọng là tự lợi và lợi tha mà các Ngài đã viên mãn. Thứ nhất, các Ngài đã trưởng dưỡng được trọn vẹn tình yêu thương, tâm từ bi, sự hiểu biết và trí tuệ. Thứ hai là năng lực của các Ngài có thể giúp đỡ mọi chúng sinh nhờ vào tâm từ bi thông qua giáo pháp và những phương tiện thiện xảo khác. Nếu không có sự thực chứng thì các Ngài sẽ không thể cứu độ được chúng sinh. Chúng ta cần phải nhận biết hai thành tựu này. Đây chính là hai phẩm hạnh quan trọng nhất của một đức Phật. Giờ đây tôi sẽ giải thích một cách ngắn gọn về công hạnh của chư Bồ tát.

Chư Phật có vô số phẩm hạnh trong đó có hai phẩm hạnh quan trọng là tự giác và giác tha. Thứ nhất, các Ngài đã trưởng dưỡng trọn vẹn tình yêu thương, tâm từ bi, sự hiểu biết và trí tuệ. Thứ hai, năng lực của các Ngài có thể giúp đỡ mọi chúng sinh nhờ vào tâm từ bi, thông qua giáo pháp và những phương tiện thiện xảo khác. Nếu không có sự thực chứng bản thân thì các Ngài sẽ không thể thực sự cứu độ chúng sinh.

Pháp thực hành của chư Bồ tát bao gồm những gì?

Chư Bồ tát được gọi là Phật tử tức là con Phật, đức Phật có con từ Thân mà sinh, từ Khẩu hoặc từ Tâm Mà sinh. Chư Bồ tát chính là những người con tâm linh từ tâm đức Phật sinh thành. Chư A la hán - những đại hành giả của Phật giáo Nguyên thủy - là những người con tâm linh từ khẩu Phật mà sinh. Theo lịch sử, khi còn là một Hoàng tử, Ngài có một người con tên là La Hầu La , đây là người con từ thân Phật mà sinh. Khi nói tới công hạnh hay sự thực hành của chư Bồ tát thì đó chính là giáo pháp. Giáo pháp là sự thực hành của chư Bồ tát. Chư Bồ tát là Tăng bảo còn đức Phật là Phật bảo.

Đức Phật là Bậc đã tuyên thuyết giáo Pháp. Khi chúng ta nói tới sự thực hành pháp, chúng ta muốn nhắc tới việc đi theo con đường của chân giáo pháp. Giáo pháp chân chính cần phải được bồi đắp và thực hành dưới nhiều góc độ khác nhau. Tam thừa Phật giáo bao gồm Nguyên thủy, Đại thừa và Kim cương thừa đều hoàn toàn dựa trên khả năng nội tại và trong phạm vi hiểu biết của mỗi người. Điều này thoạt nghe có vẻ giống như toa hạng nhất, hạng nhì hay hạng ba trên một con tàu, song thực chất không phải như vậy.

Chúng ta thường hiểu rằng Kim cương thừa được ví như toa hạng nhất là cỗ xe đi nhanh nhất, Đại thừa cũng rất vĩ đại song không nhanh bằng và Nguyên thủy Phật giáo là cỗ xe chậm nhất, gần giống như đi bộ. Thật ra không phải như vậy mà việc tu tập theo thừa nào hoàn toàn tùy thuộc vào thiện căn chủng tử bên trong của bạn phù hợp với căn cơ nào. Nếu bạn có chủng tử Kim cương thừa thì bạn sẽ thực hành theo Kim cương thừa. Nếu bạn có chủng tử Phật giáo Nguyên thủy thì các bạn theo Phật giáo Nguyên thủy. Nếu bạn có chủng tử Đại thừa thì bạn sẽ theo Đại thừa. Nhưng bạn cần phải chuyên tâm trên con đường đã chọn, con đường và bạn không thể tách rời, nhờ đó bạn có thể chuyển mình hướng về tự tính giác ngộ. Việc lựa chọn đi theo một thừa nào, dù là Phật giáo Nguyên thủy, Đại thừa hay Kim cương thừa thực sự tuỳ thuộc vào căn cơ và sự thực hành của bạn. Theo sự phát triển thực hành của mình, bạn sẽ tự nhiên tìm được pháp môn phù hợp nhất với mình.

Sự phát triển mà tôi muốn nói tới ở đây là sự phát triển của chính bản thân bạn. Ví dụ, sự trưởng dưỡng nơi bạn về lòng từ bi hay tinh túy của đạo Phật. Nếu bạn có thể trưởng dưỡng tâm từ bi chân thật và mạnh mẽ thì thực sự chẳng gì có thể ngăn cản bạn vươn tới một Thừa cao hơn. Như vậy con đường đạt tới Phật quả là trưởng dưỡng tình yêu thương, tâm từ và tâm bi. Phật quả không phải chỉ dành cho một số người hoặc loại trừ những người khác. Không, Phật quả hoàn toàn tự do, sẵn dành cho tất cả chúng sinh không phân biệt quốc tịch, giới tính hay bất kỳ tiêu chí nhị nguyên nào khác. Duy chỉ có một ngoại lệ chắc chắn đó là Phật quả sẽ không dành cho những ai không thực hành tu tập.

Tôi nói như vậy bởi vì khi bàn luận về những bậc Đại thành tựu giả như Ngài Milarepa hay những đại thành tựu giả khác, chúng ta thường có xu hướng nghĩ rằng chẳng bao giờ họ có thể thành tựu như các Ngài. Tôi vẫn thường trông đợi người ta hỏi: "Làm sao chúng con có thể đi theo con đường đó để thành tựu được như các Ngài?". Đó chính là điều mà mọi người nên quan tâm, thế nhưng không mấy ai biết đặt ra. Họ nói về cách hiểu của họ như thể các bậc Thượng sư bỗng dưng từ đâu đó hiện ra. "Chúng con không siêu việt, làm sao chúng con có thể giống như các Ngài được? Chúng con không dám mong mình có thể được như các Ngài". Việc thiếu tự tin khiến họ tuy chưa đi vào Pháp đã sớm nản lòng, thoái chí.

Thật sai lầm khi nghĩ rằng chúng ta không thể giống như các Ngài. Những suy nghĩ kiểu như: "Chúng con đầy những nhiễm ô, ham muốn, sân giận, ganh ghét, làm sao chúng con có thể giống như các Ngài được?" là những suy nghĩ bị hạn chế bởi vô minh. Thực tế là chúng ta sẽ không bao giờ có thể phát triển trên con đường tâm linh nếu cứ đeo gánh mặc cảm tự ti như vậy. Ngược lại, chúng ta phải biết động viên khích lệ chính mình, biết tin tưởng rằng chúng ta hoàn toàn có thể chứng đạt Giác ngộ. Nhất định chúng ta cần có một thái độ tự tin lạc quan như vậy. Thực sự, chúng ta cần theo giáo pháp chân chính bởi điều này vô cùng quan trọng, đây cũng là điều sẽ được giải thích trong phẩm kinh này. Nếu không có tiềm năng để đạt tới giác ngộ, tại sao chúng ta lại cần phải thực hành? Tại sao chúng ta lại học giáo pháp như thế này? Và nếu chúng ta thực sự không có tiềm năng lớn lao thì tại sao chúng ta lại được truyền trao phẩm kinh này?

Trước hết, nếu đích đến của hành trình không phải là Giác ngộ thì tất cả những giáo huấn này sẽ chỉ là một bài lý thuyết suông mà chúng ta chẳng cần gì phải biết. Nếu không có khả năng giác ngộ thì tại sao lại cần biết về Phật, Pháp và Tăng? Thay vì thế, tốt hơn chúng ta hãy vui vẻ ở lại luân hồi và làm một việc gì khác. Nếu không có chút hy vọng trở thành Phật, trở thành một chúng sinh vĨ đại, nếu tiềm năng giác ngộ không có thực, thì tại sao chúng ta phải nỗ lực?

Trên thực tế, giáo pháp đã được truyền trao cho chúng ta bởi chúng ta có tiềm năng rất lớn có thể đạt tới giác ngộ ngay trong đời này. Bằng cách theo giáo pháp chân chính, chúng ta có thể giống như những bậc Đại thành tựu giả mà chúng ta đang nhắc tới đây. Như vậy, bạn có quyền hy vọng, và không chỉ hy vọng, hãy tin tưởng một cách vững chắc kiên cố rằng nhất định các bạn sẽ thành tựu giống như các Ngài. Chúng ta có những lý do để hoàn toàn tin tưởng lạc quan như thế. Tiềm năng đã có sẵn ở đó, bởi chúng ta quả đã vô cùng may mắn khi có được thân người.

Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Trích: 37 Phẩm Bồ Tát Hạnh, NXB Tôn Giáo, 2011

Nguồn: Phát nguyện tu tập theo con đường Bồ Tát

(1) Bồ Tát Long Thọ - vị học giả người Ấn giác ngộ vào khoảng thế kỷ thứ 2 và là bậc sáng lập trường phái Trung Quán Luận hay triết học Phật giáo về tính không, Bồ Tát Long Thọ cùng với Ngài Vô Trước(Asanga) được xem là hai vị có ảnh hưởng lớn nhất trong Phật giáo Đại thừa.

(2) Milarepa: (1040 - 1123) - Một trong những hành giả Yogi và thi sĩ lừng danh được sùng bái nhất trong lịch sử Kim cương thừa, đồng thời là đệ tử lỗi lạc của đức Marpa, thực hành và đạt giác ngộ chỉ trong một đời. Các bài thi ca của Ngài khi du phương hóa độ được kết tập thành cuốn "Tuyển tập một trăm ngàn thi ca của Milarepa" vô cùng nổi tiếng.

(3) Guru Padmasambhava: nghĩa đen là "Bậc Thượng sư Hóa Sinh Từ Hoa Sen" và cũng được kính ngưỡng gọi là Guru Rinpoche - bậc Thầy Tôn quý. đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã từng huyền ký việc hóa thân của Ngài và Ngài đã trở thành một người truyền bá hoằng dương giáo pháp Kim cương thừa.

Trao đổi mình với người

Tư tưởng Bồ Đề Tâm thật vĩ đại không gì so sánh nổi. Bồ Đề Tâm làm nên mọi sự và khiến cho mọi người ưa thích, hài lòng. Bồ đề tâm đích thực là điều mà ta quan tâm trong cuộc sống này. Ngoài ra, bất cứ cái gì khác đều vô nghĩa, trống rỗng, vô ích.

Hạnh phúc chân thật và sự mãn nguyện chân thật sẽ xuất hiện khi bạn bắt đầu sống một cuộc sống vì người khác. Bạn nhập thất ẩn tu vì người, làm việc ở cơ quan cho người, nấu ăn cho người. Khi thái độ của bạn thay đổi nhằm để làm mọi việc, vì người khác, giúp dẹp bỏ khổ đau và tích luỹ hạnh phúc cho họ, lúc đó bạn sẽ có được sự mãn nguyện và bình an chân thật trong tâm.

Khi bạn đang nuông chiều bản thân, đang nghĩ về mình như “làm sao tôi được sung sướng?” hay “làm sao tôi tránh được các vấn đề?” lúc đó bạn sẽ không có được hạnh phúc trong tâm, mà chỉ là phiền muộn lo sợ. Bạn chỉ thấy các vấn đề và tâm bạn không thảnh thơi thoải mái. Nhưng ngay sau đó chỉ một giây lát khi bạn thôi không nghĩ đến mình mà quay sang quan tâm đến chúng sinh khác, dù chỉ quan tâm đến một chúng sinh mà thôi, thì lập tức tâm bạn sẽ được giải thoát khỏi sự trói buộc của vị kỷ, giống như tay chân thoát khỏi xiềng xích. Ngay khi đối tượng quan tâm không phải bản thân mình mà là một người nào đó thì tâm bạn cũng sẽ được thoát khỏi gông cùm của tư tưởng vị kỷ. Ngay khi bạn quan tâm đến người khác, lập tức có một sự bình an trong tận đáy lòng mình. Ngay trong khoảnh khắc không nghĩ đến mình, mà quan tâm chăm sóc những người khác, thì sẽ có ngay sự giải phóng, tức là thoát khỏi gông cùm của tâm vị kỷ siết chặt mình.

Khi nhận ra rằng các hoàn cảnh bất hạnh đến từ những mê lầm của tâm chưa được thuần phục thì các hành giả Phật Pháp sẽ dùng cách giải quyết này để phá tan mê lầm của họ. Bạn không nhận vào những gì mà suy nghĩ vị kỷ đưa lại cho bạn. Bạn có thể nhận vào mình các khổ đau và các vấn đề của những người khác. Thay vì đổ lỗi cho ai đó để mình được thoải mái nhẹ nhõm, thay vì để mặc ai đó chịu đau đớn, mất mát, thiếu thốn, gian khổ, bị mang tiếng xấu, bị phê bình, bị phạt, hay gì gì nữa thì bạn hãy nhận vào mình tất cả những điều tệ hại đó và để cho họ được đắc thắng. Đây đích thực là giáo huấn thực hành của Đại thừa về việc hoán đổi mình với người, buông bỏ cái ngã và yêu thương chăm sóc mọi người.

Ngay ở đây, với toàn bộ những vấn đề do suy nghĩ vị kỷ mang đến cho bạn, bạn hãy trả những vấn đề đó cho suy nghĩ vị kỷ này. Cũng giống như vậy, bạn dùng các vấn đề của bạn để phá hủy nguồn gốc các khổ đau của bạn, những vọng tưởng và mê lầm của chính bạn. Như trong Lama Chopa có nói:

Xin khẩn cầu ban phước sao cho con thấy được rằng bệnh vị kỷ mãn tính này là cửa ngõ dẫn tới mọi đau khổ, và con đổ lỗi tất cả cho suy nghĩ vị kỷ để con diệt cho được con quỉ vị kỷ to lớn này.

Chỉ biết chăm lo cho bản thân mình là đầu mối của mọi bất hạnh và các chướng ngại xảy ra như bệnh tật, thất bại trong công việc, trong học hành và trong tu tập Pháp. Theo đuổi những suy nghĩ vị kỷ chỉ mang tới các vấn đề và các thất bại. Thay vì đổ lỗi cho hoàn cảnh bên ngoài hay ôm giữ trong lòng toàn bộ các ác niệm do suy nghĩ vị kỷ đưa tới, bạn hãy sử dụng chúng để “diệt tận gốc con quỷ vị kỷ to lớn” của bạn. Bạn không chỉ đổ lỗi cho suy nghĩ vị kỷ mà còn hơn thế nữa, bạn trả các vấn đề lại cho nó, sử dụng chúng như là dược phẩm để chữa lành bệnh vị kỷ kinh niên, các vọng tưởng, các mê tín.

Dùng các vấn đề để huỷ diệt vị kỷ

Để đạt được hạnh phúc tối thượng bạn phải huỷ diệt vọng tưởng. Giáo Pháp, con đường Đạo, chư Phật, các vị thầy, v.v..., tất cả đều là phương tiện để huỷ diệt vọng tưởng của bạn, để phá hủy suy nghĩ vị kỷ của bạn và để điều phục tâm bạn.

Chịu đựng, chấp nhận sự phê bình sự bất kính hay sự đối xử tệ hại cũng giúp bạn phá huỷ suy nghĩ vị kỷ, suy nghĩ về bát phong. Điều này là tốt chứ không phải xấu. Do đó, phá hủy suy nghĩ vị kỷ và bát phong là cách tu tập Pháp.

Thông thường trong cuộc sống hằng ngày chúng ta nhận xét suy diễn rằng ai đó đã cư xử xấu, tệ bạc với chúng ta, nhưng thực ra những sự cư xử đó là tốt, là có lợi. Nó trở thành thuốc chữa bệnh vị kỷ và những suy nghĩ bát phong của chúng ta. Người nào mà cư xử tệ bạc với chúng ta là đang giúp chúng ta huỷ diệt vọng tưởng, gây tổn thương các suy nghĩ vị kỷ, bát phong, các ham muốn của chúng ta, đích thực giống như Pháp. Bằng cách cản trở mong ước của chúng ta, người đó ngăn chặn sự an nhàn mà chúng ta tìm kiếm trong các suy nghĩ bát phong. Điều này chính xác y hệt như Pháp. Hành động của họ trở thành y dược thật sự để chữa lành tâm bệnh dai dẳng mà chúng ta đã bị đau từ vô thỉ, bệnh mãn tính của ba tâm độc.

Cũng giống như vậy với bất kỳ vấn đề hay tình huống bất hạnh nào mà bạn phải chịu đựng như bị ung thư bị sida, đó là kết quả của việc nuông chiều theo những suy nghĩ vị kỷ và ba tâm độc trong đời này cũng như trong các đời quá khứ. Suy nghĩ vị kỷ khiến ta không muốn có những bệnh tật này, ngược lại bệnh tật đích thị là thuốc chữa, là đường đạo, là Pháp.

Việc coi những người cư xử tệ bạc với chúng ta hay các tình huống bất hạnh (như bệnh tật) là không tốt sẽ không giúp gì cho chúng ta cả, trái lại nó còn hại cho ta và người khác. Hãy coi những người cư xử tệ đó, những tình huống bất hạnh đó là tốt, là có lợi cho sự tịnh hoá. Điều này sẽ giúp bạn làm tiêu hao cạn kiệt những ác nghiệp nặng ngay lúc này mà lẽ ra chúng ta phải kinh qua ở địa ngục trong vô vàn kiếp sau.

Thay vì cho là xấu, bất lợi khi có điều gì làm tổn thương tính vị kỷ và bát phong thì hãy coi nó là có lợi, là tốt. Hãy sử dụng nó để huỷ diệt vọng tưởng của bạn và để đạt tới giải thoát, giác ngộ. Và dù có hay không có cách giải quyết các vấn đề của bạn và đặc biệt nếu không có cách chữa trị thì bạn cũng có thể rút ra những lợi lạc từ các vấn đề của bạn đang khi bạn mắc phải.

Trong một luận giảng về chuyển hóa suy nghĩ, đã có một ý nêu ra rằng: “Khổ đau là cây chổi quét sạch ác nghiệp và che chướng”. Việc bạn đang chịu đựng đang trải nghiệm các vấn đề nào đó sẽ là cây chổi, máy hút bụi để làm sạch các ác nghiệp, tẩy trừ các nhân của chúng.

Luận giảng cũng có nói: “Bệnh tật cũng là cây chổi quét sạch ác nghiệp và các che chướng”. Ở đây bệnh tật được nêu ra như một trong nhiều ví dụ, điều này có thể áp dụng cho bất kỳ vấn đề nào. Các vấn đề trong cuộc sống có thể trở thành lời dạy của đức Phật. Nếu các vấn đề được nhìn với góc độ tích cực thì bạn có thể sử dụng chúng để huỷ diệt suy nghĩ vị kỷ của bạn.

Trong phép tu chod, bạn cố ý tạo ra một tình huống khiếp sợ và khẩn cầu các sinh linh phẫn nộ để giết cái ngã của bạn. Đối với các hành giả đã chứng ngộ cao và đã thành công trong phép tu chod thì thật dễ dàng trong tình huống như vậy để thấy rõ đối tượng cần bác bỏ tức là cái tôi hiện hữu chắt thật. Bạn càng nhận ra nó nhanh hơn thì bạn càng có khả năng hơn để chứng ngộ bản chất tối thượng tức là tính Không của cái tôi, và của ngũ uẩn, v.v...

Tuy nhiên bạn không cần phải dựa vào chod để tạo ra tình huống mà bạn có thể chứng ngộ tính Không. Bất kể tình huống bất hạnh nào như bị bệnh, bị phê bình hay bị tổn thương bởi ai đó… cũng là tình huống y như chod. Những người gây phiền hà trong cuộc sống hằng ngày của bạn thì y hệt như các sinh linh mà bạn khẩn cầu đến để quấy nhiễu bạn khi bạn đang thực hành chod. Khi có người như vậy đang gây khó khăn cho bạn, thay vì nổi lên sự tức giận uất ức và tạo ra ác nghiệp, bạn hãy dùng họ để nhận ra đối tượng cần bác bỏ và chứng ngộ tính Không. Bạn có thể sử dụng các hoàn cảnh hằng ngày mà bạn đã đang kinh qua để chứng ngộ tính Không và tu tập bồ đề tâm, điều này đồng nghĩa với việc huỷ diệt tính vị kỷ.

Vì những người mà họ gây bực tức cho bạn là người (gián tiếp) huỷ diệt tính vị kỷ của bạn và các vọng tưởng khác, đích thị như Pháp, Phật, và vị thầy đã dạy, nên trên thực tế họ không phải hại bạn mà đang giúp bạn. Giống như một cái gương soi, họ bày ra cho bạn thấy những lỗi lầm của bạn và như vậy là giúp bạn bằng phương thức cốt lõi nhất. Bằng việc chỉ cho bạn thấy những vọng tưởng của bạn và giúp bạn loại trừ chúng, bằng việc phá huỷ vọng tưởng và bát phong, theo cách thức đó, họ đang ban phát cho bạn hạnh phúc tối thượng.

Bằng việc huỷ diệt tính vị kỷ của bạn, những người này mang giác ngộ đến cho bạn, bởi vì chướng ngại to lớn nhất ngăn chặn giác ngộ là suy nghĩ vị kỷ, chỉ biết lo cho mình. Và chướng ngại chính ngăn cản giải thoát là những ham muốn đang cột chặt bạn với luân hồi. Về phương tiện điều phục tâm, người nào huỷ diệt bát phong của bạn thì được coi là quý báu, vĩ đại như một vị Thầy, một vị Phật. Thông qua việc tạo ra nhân để bạn phát triển đường đạo trong tâm, họ giúp bạn có thể đạt giác ngộ. Con người này được coi là quý báu như Phật, như Pháp.

Con người này không có động cơ làm lợi cho bạn, lại hoá ra là quý báu, là tử tế như vậy đấy. Một ví dụ nữa chẳng hạn, Trí tuệ chứng ngộ tính Không giúp bạn ngừng dứt vọng tưởng nhưng tự nó không có động cơ nào. Dược phẩm cũng rất quý báu vì nó chữa lành bệnh tật nhưng bản thân dược phẩm không hề có động cơ giúp ai.

Bạn không phải vì muốn tử tế với bản thân mình mà tự chăm sóc cho mình. Không có lý do đó. Do vậy, chăm lo một ai đó không cần phải vì họ đã tử tế với bạn. Tại sao không chăm sóc những người khác y như bạn chăm sóc bản thân mình? Tại sao không thương yêu chăm sóc cho kẻ thù là người (gián tiếp) giúp bạn tu tập Pháp, phát triển đường đạo và đạt giác ngộ? Con người này (kẻ thù) quý báu vô cùng, đích thực y như vị Thầy, vị Phật và Pháp. Có vô lượng lý do tại sao bạn nên thương yêu chăm sóc một người như vậy.

Chúng sinh hữu tình là vô lượng

Bạn chỉ là một người. Ngay cả nếu bạn bị sinh vào địa ngục bạn cũng chỉ là một chúng sinh, nên không có gì để thấy quá tuyệt vọng về điều đó. Ngay cả nếu bạn đạt được giải thoát khỏi luân hồi, bạn cũng chỉ là một chúng sinh, nên không có gì để quá phấn khởi về điều đó. Tất cả chúng sinh hữu tình vô lượng, những ai được gọi là “chúng sinh khác” họ đích thực giống như bạn trong sự mong cầu hạnh phúc và không mong muốn khổ đau. Những mong ước của họ chính xác y như của bạn, và họ là vô lượng. Bạn cho rằng bạn quan trọng và quý báu như thế nào thì từng mỗi chúng sinh đó cũng quan trọng và quý báu như thế đó, và họ là vô lượng. Bạn chỉ là một người, hoàn toàn không quan trọng. Bạn chẳng là gì cả nếu so sánh với toàn bộ chúng sinh vô lượng rất quý báu rất quan trọng. Bạn chẳng phải quý báu, quan trọng (khi so với số đông - ND). Ví dụ, ngoài bạn ra có hai người, hai người này về số lượng mà tính thì nhiều hơn bạn, do vậy quan trọng hơn. Điều này cũng giống như sự khác biệt giữa một rupee (tiền Ấn Độ) và hai rupee: hai rupee thì giá trị lớn hơn một rupee. Và một trăm rupee thì giá trị hơn một rupee. Một ngàn rupee thì giá trị nhiều hơn một rupee. Để bạn chọn giữa một rupee và hai rupee bạn sẽ lấy hai rupee. Nếu chọn giữa một trăm rupee và một rupee dĩ nhiên bạn lấy một trăm. Nếu được chọn thì sẽ ngu xuẩn khi lấy một rupee. Tự nhiên bạn sẽ chọn lấy số lượng lớn hơn. Tương tự, khi bạn so sánh bản thân mình với một trăm, hay một ngàn hay một triệu người hay với vô lượng chúng sinh hữu tình thì bạn chẳng quý báu, chẳng quan trọng gì cả.

Nếu so sánh với tất cả chúng sinh hữu tình số lượng không kể xiết thì bạn chẳng nhằm nhò gì, chẳng đáng kể. Cũng vậy, từng cõi trời, a tu la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục chứa đựng số lượng chúng sinh không thể đếm được. Chỉ riêng số lượng loài kiến là đã không thể đếm được. Nên giữa bạn và chúng, chúng quan trọng hơn. Trong một phòng tối, thậm chí trong một góc phòng, đã có rất nhiều muỗi, chúng quan trọng và quý báu hơn. Nếu tính chi tiết, hãy nghĩ đến từng cõi, từng loài sinh vật. Có rất nhiều chúng sinh trong chỉ một cõi súc sinh: bướm, sâu, ruồi. Nếu bạn tính kỹ thì có vô số không thể tưởng tượng. Chỉ trên quả đất này, ngay cả trong một quốc gia cũng đã có vô số. Cũng như bạn, tất cả những chúng sinh này muốn hạnh phúc và không muốn khổ đau. Trong cuộc đời của bạn không có gì quan trọng hơn là làm việc cho chúng sinh hữu tình: xoa dịu các nỗi đau của họ và mang lại hạnh phúc cho họ. Không có gì quan trọng hơn điều này. Ngoài việc sống cuộc đời phụng sự chúng sinh hữu tình, mọi việc khác đều vô nghĩa, trống rỗng.

Cá nhân mà chúng ta gọi là “tôi” thì hoàn toàn không đáng kể khi so sánh với không biết bao nhiêu người, với loài vật vô lượng và các loài chúng sinh hữu tình khác vô lượng. Mỗi khi chúng ta phát nguyện Bồ Đề Tâm với suy nghĩ “tôi sẽ đạt Giác Ngộ vì lợi ích cho tất cả chúng sinh hữu tình” chúng ta phải hiểu chúng sinh này bao gồm tất cả, dĩ nhiên kể cả toàn bộ kiến và muỗi. Hãy nghĩ tới có bao nhiêu sinh vật đang chịu khổ đau ở một nơi trên núi, như sâu, như ruồi; Bồ đề tâm mà chúng ta phát nguyện bao gồm toàn bộ các loài đó. Bồ đề tâm cũng bao gồm toàn bộ các con cá và toàn bộ các con vật ăn thịt cá. Bồ đề tâm cũng bao gồm từng riêng mỗi con của vô số sinh vật sống trong nước, lớn cũng như nhỏ, ăn thịt lẫn nhau. Mỗi khi chúng ta phát nguyện bồ đề tâm, mong ước vị tha đem lại hạnh phúc cho chúng sinh, mong ước đó bao gồm không phân biệt toàn bộ loài người có giòng giống chủng tộc khác nhau, bao gồm từng mỗi sinh vật sống ở nước, ở trên cạn, ở không trung. Bồ đề tâm gồm cả từng mỗi chúng sinh hữu tình không có sự thiên lệch thành kiến.

Tư tưởng vị tha này nhằm đạt giác ngộ vì lợi ích cho tất cả chúng sinh hữu tình là một thái độ, một tâm nguyện không thể nghĩ bàn. Khi bạn phát tâm bồ đề bạn nghĩ tới việc đem lại lợi lạc cho từng mỗi người. Không kể là họ đang có vấn đề gì, họ sống ở đâu, phương Đông hay phương Tây, hay ở Trung Đông, hay ở một thế giới khác, bạn hãy nghĩ tới tất cả. Không thể bỏ sót dù một chúng sinh hữu tình.

Tại sao chúng ta cần có tâm giác ngộ (Phật tâm - ND)

Mỗi chúng sinh hữu tình có một căn cơ và tính cách khác nhau và bạn phải biết phương pháp nào thích hợp chính xác cho từng người. Bạn nên có khả năng chỉ nói một lời cùng một lúc cho hàng triệu người mà lại thích nghi được cho từng người nghe. Mỗi người nghe sẽ hiểu khác nhau tùy theo căn cơ và nghiệp khác nhau; nhưng trong cùng một lúc tùy theo nghiệp, những gì họ nghe sẽ giúp họ tụ tập theo một con đường đúng đưa tới giải thoát và giác ngộ.

Nhưng giờ đây chúng ta không có khả năng biết được căn cơ và nghiệp của thậm chí một chúng sinh hữu tình. Để có khả năng dẫn dắt một chúng sinh một cách trọn vẹn không lỗi lầm dù nhỏ nhất, cũng như để đem lợi lạc đến cho họ một cách lớn lao, chúng ta cần biết đủ mọi chi tiết về căn cơ và cá tính từng người.

Cũng vậy, để dẫn dắt dù chỉ một chúng sinh hữu tình từng bước đến giác ngộ, chúng ta cần hiểu biết cái gì cơ bản của toàn bộ con đường đạo. Chúng ta không chỉ triển khai một phương pháp mà thôi. Chỉ một phương pháp thì không thể thích hợp cho mọi người. Phải có nhiều phương pháp khác nhau phù hợp căn cơ của nhiều người. Ví dụ: Khi bảo với Ajatashatru (tiếng Tạng: Makyeda) kẻ đã giết cha mẹ, rằng “cha và mẹ là những đối tượng bị giết” Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã khiến cho ông ta cảm thấy vui sướng. Trong cơn tuyệt vọng và lo sợ, lời nói trên đã có ích lợi cho Ajatashatru. Trên thực tế, nó giúp ông ta nhận ra vô ngã về con người và vô ngã về ngũ uẩn và ông ta hiểu được rằng hai vô minh (nhân ngã và uẩn ngã – ND) cần được loại bỏ. Những lời nói này đã là nhân cho Ajatashatru nhận ra tính Không. Thay vì kẹt trong nghĩa đen của lời nói, ông ta đã hiểu những lời dạy đó có nghĩa rằng hai loại vô minh, cái tôi và ngũ uẩn, trước đã chấp là hiện hữu chắc thật, giờ đây cần được loại bỏ.

Nói rằng mọi sự là hiện hữu chắc thật, sẽ có thể thích hợp đối với tâm của một số người. Nghe được như vậy là họ sẽ tu tập tốt hơn và sẽ đạt hạnh phúc. Dù cho không thể có một chút xíu hiện hữu chắc thật, nhưng đối với những người này, người mà không có khả năng nhận thức rằng không có một hiện hữu chắc thật nào cả, ta cần giảng với họ rằng Đức Phật nói có hiện hữu chắc thật, bởi vì việc giảng dạy như vậy sẽ là phương tiện từng bước dẫn dắt họ đến giải thoát và giác ngộ.

Để dẫn dắt chúng sinh từng bước đạt tới hạnh phúc và giác ngộ, người thầy phải thấy được từng mỗi nghiệp riêng lẻ, từng căn cơ và cá tính của mỗi người đồng thời phải biết nhiều phương pháp khác nhau thích hợp cho từng người. Và khả năng này chỉ có thể có được với tâm giác ngộ (Phật tâm). Ngay cả các vị Arhat, đấng đạt được những năng lực tâm linh vô biên cũng không thể thấy được từng mỗi nghiệp riêng lẻ. Mặc dù đã thoát khỏi những che chướng quấy nhiễu tâm, nhưng các vị Arhat vẫn chưa cởi bỏ hết những che chướng rất vi tế để đạt Phật tâm cho nên các vị đó không thể thấy được các nghiệp quả vi tế hay các hành động bí mật của chư Phật. Các vị Arhat không thể dẫn dắt chúng sinh hữu tình một cách trọn vẹn mặc dù bản thân họ đã thoát khỏi luân hồi.

Do đó, để hành động trọn vẹn trong việc làm lợi lạc cho tất cả chúng sinh hữu tình, ta phải thành tựu trạng thái tâm giác ngộ tối thượng cho dù mất bao nhiêu đại kiếp, bao nhiêu gian khổ. Không còn cách nào khác. Chừng nào chưa đạt tâm giác ngộ thì những chứng ngộ của tâm mình chưa hoàn chỉnh và ta không thể cho chúng sinh hữu tình những gì họ cần, đó là hạnh phúc vô thượng, vĩnh cửu. Thành tựu giác ngộ là điều có ý nghĩa nhất mà ta có thể làm để có được lợi lạc cho mình và các chúng sinh khác.

Chúng ta có trách nhiệm với tất cả các chúng sinh hữu tình

Chúng ta có thể hiểu được ý tưởng về hạnh phúc tối thượng từ mỗi một ví dụ hằng ngày. Nếu được chọn thì ngay cả súc vật cũng sẽ chọn lấy thức ăn ngon nhất và không lấy thức ăn ít ngon hơn. Con chó cũng làm như thế. Khi đi mua sắm hay đi làm kinh doanh người ta cố gắng có cái tốt nhất bằng cách mua hàng hóa chất lượng tốt nhất, bền nhất. Dù họ không biết có thể đạt được một mục tiêu như sự giác ngộ, nhưng hằng ngày tất cả mọi người đều mong ước điều tốt nhất. Nếu không phải vì quá nghèo, thì ai cũng vậy, khi có điều kiện sẽ cố gắng có cái tốt nhất, xây được ngôi nhà bền nhất và đẹp nhất. Dù cho không hiểu biết gì về giác ngộ nhưng ai cũng nghĩ đến việc có được hạnh phúc tốt nhất. Chỉ vì thiếu con mắt trí tuệ Pháp mà người ta không biết rằng giác ngộ là việc chính đáng nhất họ cần phải đạt nhưng lại không được chú ý tới trong cuộc sống của họ.

Cũng như bạn, mỗi chúng sinh luôn cố gắng có được hạnh phúc tốt nhất. Điều mà mọi người cần phải thấy hạnh phúc tốt nhất là giác ngộ viên mãn, trạng thái thoát khỏi tất cả che chướng và hoàn tất mọi chứng ngộ

Đang có được thân người hoàn chỉnh, gặp được vị thầy quý báu dẫn dắt chúng ta trên đường đạo tới giải thoát và giác ngộ, gặp được Phật Pháp, đặc biệt là giáo lý Đại thừa nên mỗi người trong chúng ta có cơ hội giúp chúng sinh thoát khỏi toàn bộ che chướng và khổ đau, dẫn dắt họ tới trạng thái giác ngộ viên mãn. Chúng ta có cơ hội này để giúp họ, bởi vì chúng ta đã nhận được toàn bộ những điều kiện cần thiết để phát triển tâm, để triển khai con đường đạo từng bước đến giác ngộ và để thành tựu tâm giác ngộ, đó là tâm có được lòng đại từ đại bi vô lượng đối với tất cả chúng sinh hữu tình cũng như có khả năng dẫn dắt họ. Do đó chúng ta có trách nhiệm giúp chúng sinh hữu tình thoát khỏi mọi khổ đau và nhân khổ đau, loại bỏ chướng ngại, dẫn dắt tới trạng thái giác ngộ viên mãn. Tôi thường dùng ví dụ này: Nếu bạn thấy một người mù đang bước tới mép sườn dốc đứng, bạn phải lập tức giữ họ lại trước khi họ bị rơi xuống vực. Không cần thiết phải xem coi họ có cần bạn giúp hay không. Nếu bạn có đủ các điều kiện cần thiết, có mắt để thấy, tay chân để chạy đến giữ họ lại, lời nói để kêu họ và như vậy bạn có khả năng giúp người mù. Thật đơn giản, vì có đủ điều kiện, bạn có trách nhiệm giúp người đang có nguy cơ sắp rơi xuống vực.

Thật là hổ thẹn và kinh tởm nếu ai đó có khả năng giúp khi thấy người khác có hoàn cảnh hiểm nguy mà lại không ra tay. Dù gì đi nữa cũng không hoàn thành được chức năng của mắt và tay chân, vì mắt và tay chân dùng để giúp người. Nếu sự việc tồi tệ như thế xảy ra thì thật tội nghiệp cho người sắp bị rơi xuống vực và thật kinh tởm cho người có đủ điều kiện giúp người mà không giúp.

Và thật là tệ hại và độc ác nếu bây giờ chúng ta có đủ điều kiện cần thiết mà chúng ta lại không tu tập bồ đề tâm, tinh hoa của giáo lý Đức Phật, đặc biệt là giáo lý Đại thừa, nếu chúng ta không nuôi dưỡng thiện tâm tối thượng này, nếu chúng ta không phát triển khả năng dẫn dắt chúng sinh, nếu chúng ta không đạt được giác ngộ để phụng sự chúng sinh một cách trọn vẹn, và thay vào đó chúng ta sống với những suy nghĩ vị kỷ chỉ biết lo cho bản thân mình, cho hạnh phúc riêng của mình mà thôi. Như vậy thật là ích kỷ và độc ác. Thực ra, chúng ta hoàn toàn có trách nhiệm để dẫn dắt các chúng sinh hữu tình đến giác ngộ.

Phải biết hy sinh mình

Thái độ quan tâm đến chúng sinh sẽ phát sinh một ước muốn tự nhiên là mang hạnh phúc đến cho họ và không làm hại họ. Bạn không muốn đưa họ đến khổ đau. Hãy nhớ lại câu chuyện một vị Bồ tát làm thuyền trưởng đã hoàn toàn hy sinh mình, cam tâm đi vào địa ngục khi giết một người có ý định sắp giết năm trăm thương gia. Để giúp người đó tránh khỏi tạo ra ác nghiệp nặng, vị thuyền trưởng bồ tát chấp nhận sinh vào địa ngục. Nhưng thay vì trở thành ác nghiệp nặng và là nhân để sinh vào địa ngục, hành động giết người của vị thuyền trưởng đã rút ngắn thời gian sống trong luân hồi một trăm ngàn kiếp. Bằng việc phát sinh bồ đề tâm, thương và lo lắng cho kẻ định giết người này, bằng việc hoán đổi mình với chúng sinh này, vị thuyền trưởng Bồ tát đã tích lũy công đức vô lượng và đã đến gần giác ngộ.

Có một câu chuyện về ngài Vô Trước (Asanga). Trong mười hai năm, ngài cố gắng hoàn thành quả Đức Phật Di Lặc trong thiền định, nhưng ngài đã thất bại không thấy được Đức Phật Di Lặc. Vào một ngày trên đường về hang động nơi ẩn cư, ngài thấy con chó bị thương với những con giòi bao khắp thân. Ngài cảm thấy bi mẫn đến mức không thể chịu nổi. Trước tiên ngài cắt thịt ở chân và rải trên mặt đất quanh con chó để dụ các con giòi rời khỏi con chó và đến chỗ các miếng thịt. Sau đó vì tránh dùng tay bốc con giòi ra sợ làm chúng chết, ngài cúi người xuống với ý định dùng lưỡi nhẹ nhàng đưa các con giòi ra khỏi con chó. Khi cúi người xuống với đôi mắt nhắm lại, ngài biết không thể chạm trúng con chó. Nên ngài mở mắt ra và bất ngờ thấy được Đức Phật Di Lặc ngay đấy chứ không phải con chó. Lòng bi mẫn và các hành động hy sinh mình để cứu con chó bị thương đã trở thành sự tịnh hoá rất mãnh liệt; và chỉ sau sự hy sinh này ngài Vô Trước mới thấy được Đức Phật Di Lặc.

Có rất nhiều câu chuyện như vậy. Việc hy sinh mình để bảo vệ, dù chỉ một chúng sinh hữu tình thoát khỏi khổ đau và dẫn dắt họ tới hạnh phúc, là một sự tịnh hoá cực kỳ mãnh liệt. Nó không chỉ tịnh hoá được ác nghiệp trong nhiều đại kiếp mà còn giúp tích tụ rất nhiều công đức, mang bạn đến gần giác ngộ. Ta có thể đạt giác ngộ nhanh chóng bằng sự hy sinh mình để chăm lo cho dù chỉ một chúng sinh, đó là lý do để thương yêu chăm lo người khác.

Tính vị kỷ chỉ biết chăm lo cho mình, là một chướng ngại cho sự phát triển tâm, cho sự phát triển các chứng ngộ của đường đạo. Nếu bạn chỉ biết chăm lo cho mình thì sẽ không có sự giác ngộ, nhưng nếu bạn biết chăm lo chúng sinh dù chỉ một thì sẽ có giác ngộ. Việc chăm lo người khác dù chỉ có một cũng có thể đạt giác ngộ

Cho nên có sự khác biệt lớn. Sẽ không có hy vọng giác ngộ nếu chăm lo cho bản thân mình, nhưng nếu biết chăm lo người khác dù chỉ một, sẽ đưa bạn đến giác ngộ vì nó tịnh hoá các chướng ngại và tích luỹ vô lượng công đức. Từ những câu chuyện và những lý lẽ này ta có thể kết luận rằng một chúng sinh mà thôi cũng đã là quan trọng hơn bản thân mình. Dù không để ý tới việc toàn bộ chúng sinh là quý báu với số lượng không thể tính được bạn cũng có thể thấy được rằng chỉ một chúng sinh hữu tình cũng đã quý báu vô vàn. Có rất nhiều cách giải thích giá trị của một người khác và tất cả lợi lạc bạn có thể có được từ họ.

Cái gọi là “tôi” là đối tượng cần loại bỏ mãi mãi, cái gọi là “những chúng sinh khác” dù chỉ một chúng sinh hữu tình là đối tượng cần yêu thương chăm lo mãi mãi. Đây là lý do tại sao bạn sống để làm lợi cho người khác, tận hiến cuộc sống của bạn cho dù chỉ một chúng sinh hữu tình, việc này sẽ đem lại sự hưởng thụ to lớn nhất và cuộc sống vui thích nhất. Hạnh phúc chân thật sẽ phát sinh một khi bạn chăm lo người khác. Sống vì mọi người chăm sóc người khác với lòng từ ái và bi mẫn là cửa ngõ đi tới hạnh phúc, cửa ngõ đi tới giác ngộ.

Lama Thubten Zopa Rinpoche 

Việt dịch: Nguyễn Văn Điểu

Trích: Cánh cửa mãn nguyện - Lời Dạy Tâm Huyết của Một Vị Sư Phật Giáo Tây Tạng

Nguyên tác: The Door To Satisfaction by Lama Thubten Zopa Rinpoche, NXB Wisdom Publication (Boston, USA) 

Nguồn: Thương yêu chăm sóc mọi người

Năm 1977, Ni sư được ngài Kyabje Ling Rinpoche cho xuất gia tại Dharamsala, Ấn Độ, và năm 1986 Ni sư thọ đại giới tại Đài Loan.

Ni sư Thubten Chodron thành lập và trụ trì tu viện Sravasti, thuộc tiểu bang Washington, Mỹ.

(Phần Hỏi & Đáp)

   Trong vấn đề dạy dỗ con cái, đâu là lằn ranh giữa dìu dắt, uốn nắn, tập cho con có  trách nhiệm và  kiềm chế?

   Lằn ranh nằm nơi động lực của ta.  Khi ta xem đứa trẻ như một phần của ta, như sự tiếp nối của ta, tôi nghĩ đó là khi tâm muốn điều khiển, chế ngự khởi lên.  Ta chấp ngã vào đứa trẻ nhiều quá, nên ta muốn nó trở thành cái ta không thể trở thành.  Ta muốn nó phải hoàn hảo.  Chúng ta không hoàn hảo, nên ta nói, “Đứa bé này phải hoàn hảo”.  Nó còn trẻ, dễ uốn nắn, ta nghĩ thế.  “Hãy khiến con cái trở nên cái chúng ta không bao giờ có thể là.  Hãy cho chúng tất cả những gì chúng ta không hề có, dầu chúng có muốn hay không”.

   Khi ta đặt cái ngã của mình vào nơi đứa trẻ, ta không phân rõ sự khác biệt giữa ta và chúng sanh kia.  Từ đó sự kiềm chế, điều khiển xuất hiện.  Nhưng khi ta nhìn đứa trẻ như một con người đặc biệt đã đến với cuộc đời này mang theo nghiệp và bao nhiêu thứ nữa từ kiếp sống trước, rằng nó có Phật tánh của riêng nó, thì vai trò của bạn giống như một phục dịch viên; vai trò của bạn là hướng dẫn và nương nắn đứa trẻ.

   Chúng ta phải quán sát xem đứa trẻ có năng khiếu hay thiên hướng gì.  Thí dụ con bạn thích âm nhạc, nhưng bạn muốn nó giỏi toán, nên bạn nói, “Dẹp âm nhạc đi.  Con phải học toán cho giỏi!  Đồ ngu, sao làm bài toán này sai rồi.  Mày không làm gì nên thân cả.  Tao phải mướn người kèm mới được”.  Hay “Mày làm bài thi dở quá!  Mới học kỳ 1 mà chỉ làm được 50%.  Hàng xóm sẽ cười vào mặt tao.  Cả đời mày sẽ thất bại thôi!”

   Mô Phật!  Nó chỉ là một đứa trẻ, và vấn đề chỉ là về toán!  Biết đâu con bạn là thiên tài âm nhạc.  Con trẻ chỉ cần học một ít toán, dẫu không đạt được điểm cao về toán, thì thế giớicũng đâu hoàn toàn sụp đổ.

   Bạn cần khám phá xem con mình giỏi về gì, khả năng đặc biệt của nó là gì, rồi thì giúp nó tưới tẩm những điều đó.  Có thể con bạn là Mozart, nhưng bạn muốn biến nó thành Einstein, là điều không tưởng!  Ngay cả nếu chúng không là Einstein hay Mozart, thì đã sao!  Mỗi đứa trẻ có những năng khiếu riêng mà với tư cách là bậc cha mẹ, bạn phải phát hiện ra và bồi dưỡng chúng.

   Giáo dục con cái có lẽ là công việc khó nhất mà ta phải thực hiện, nhưng lại là cái ta ít được rèn luyện nhất.

Làm Gương Cho Con Trẻ

   Thực hành Pháp không phải chỉ là việc đến chùa; không phải chỉ đọc tụng kinh Phật hay niệm danh hiệu Phật.  Pháp hành chính là cách sống của ta, cách ta hành xử trong gia đình, cách ta giao tiếp với đồng sự, cách ta quan hệ với người cùng quê hương, người cùng sống chung trên trái đất này.  Chúng ta cần mang những lời dạy của đức Phật về lòng từ bi vào gia đình, nơi công sở, ngay cả vào chợ, vào những nơi công cộng.  Chúng ta làm việc này không phải bằng cách phát tở rơi ở các ngã tư đường, mà bằng cách chính mình thực hành và sống theo Pháp Phật.  Khi được như thế, tự nhiên chúng ta tạo ra những ảnh hưởng tích cực đến người quanh ta.  Thí dụ, bạn dạy con cái về lòng từ, tâm bi mẫn, kiên nhẫn, không phải chỉ bằng lời nói mà cả trong chính hành động của bạn.  Nhưng nếu bạn dạy một điều, mà hành động ứng xử của bạn ngược lại, thì con cái sẽ làm theo cách bạn hành động, không phải theo lời bạn nói.

   Nếu không cẩn thận, chúng ta dễ dàng dạy con cái sân hận, không biết tha thứ khi người khác làm hại chúng.  Hãy nhìn những gì xảy ra ở Yugoslavia trước đây: đó là một thí dụhùng hồn về việc người lớn dạy cho con trẻ lòng sân hận trong gia đình, cũng như ở học đường.  Khi những đứa trẻ này lớn lên, chúng cũng dạy con cái chúng sân hận.  Từ thế hệnày sang thế hệ khác, cứ tiếp tục như thế, và thử nhìn xem.  Có quá nhiều đau khổ nơi xứ sở đó, thật đáng buồn.  Đôi khi bạn còn dạy con cái ghét các thành viên khác trong gia đình.  Thí dụ như khi ông bà nội ngoại hai bên không thuận thảo với nhau, vậy là hai bên gia đình không tiếp xúc với nhau.  Đôi khi những điều đó xảy ra trước khi bạn có mặt trên đời -bạn thực sự không biết điều gì đã xảy ra- nhưng vì chuyện đó, bạn không thể tiếp xúc với một số họ hàng.  Rồi bạn truyền lại những điều đó cho con cháu bạn.  Chúng học được bài học rằng cách giải quyết việc tranh chấp với ai đó là không bao giờ tiếp xúc với họ nữa.  Việc làm đó có giúp chúng trở thành người tử tế và hạnh phúc không?  Bạn nên suy nghĩkỹ về điều này để chắc chắn rằng bạn chỉ dạy cho con những điều tốt lành.

   Đó là lý do tại sao việc bạn phải gương mẫu trong hành động là quan trọng. Khi bạn cảm thấy giận hờn, sân hận, oán ghét hay chống bang khởi lên trong lòng thì bạn phải tập buông bỏ, không chỉ vì sự bình an nội tâm cho bạn mà còn vì bạn không muốn dạy con trẻ các cảm xúc tai hại này.  Vì bạn yêu con cái mình, thì bạn cũng phải tập yêu thương bản thânmình.  Yêu thương bản thân và muốn cho bản thân được hạnh phúc có nghĩa là bạn phát khởi một trái tim nhân hậu vì lợi ích cho tất cả mọi thành viên trong gia đình.

Mang Từ Bi Vào Học Đường

   Chúng ta cần mang lòng từ bi không chỉ vào gia đình mà cả cho học đường.  Trước khi trở thành người tu, tôi là một nhà giáo, nên tôi đặc biệt có những tình cảm mạnh mẽ về đề tài này.  Điều quan trọng nhất đối với trẻ em không phải là thâu thập thật nhiều kiến thức, mà là làm thế nào để trở thành những con người tử tế, và biết giải quyết các mâu thuẫn với người khác một cách xây dựng.

   Cha mẹ và các thầy cô đã bỏ rất nhiều thời gian và tiền bạc để dạy con em mình về khoa học, văn chương, địa lý, địa chất học và điện toán.  Nhưng chúng ta có bao giờ bỏ thì giờđể dạy chúng phải tử tế như thế nào?  Chúng ta có môn học nào về lòng tử tế không?  Chúng ta có dạy con trẻ phải tự giải quyết những cảm xúc tiêu cực của chúng và cách giải quyết mâu thuẫn với người như thế nào không?  Tôi nghĩ là những điều này quan trọng hơn các môn học khác nhiều.  Tại sao?  Vì nếu trẻ em biết rất nhiều điều, nhưng khi lớn lên chúng trở thành những người lớn tham, sân, độc ác, thì chắc chắn cuộc đời chúng sẽ không thể hạnh phúc.

   Cha mẹ luôn muốn con cái họ có được tương lai tươi sáng, do đó họ nghĩ rằng con họ phải làm ra nhiều tiền.  Họ dạy con các kỹ năng về kỹ thuật, về học vấn để chúng có thể tìm được việc làm tốt, kiếm được thật nhiều tiền –như thể tiền là nguồn hạnh phúc.  Nhưng trước khi từ giã cõi đời, có mấy ai nói rằng, “Lý ra tôi phải làm việc nhiều hơn nữa.  Lý ra tôi phải kiếm nhiều tiền hơn thế nữa”.  Khi người ta hối tiếc về cách sống của mình, họ thường hối tiếc đã không thể thông cảm, không thể tử tế hơn với người khác, không nói cho người thân biết mình quan tâm, lo lắng cho họ như thế nào.  Nếu bạn muốn con cái bạn có một tương lai tươi sáng, thì đừng chỉ dạy chúng cách kiếm tiền, mà nên dạy chúng cách sốnglành mạnh, cách làm người hạnh phúc, cách phụng sự xã hội một cách hữu ích.

Dạy Trẻ Em Biết Chia Sẻ

   Cha mẹ phải làm gương về điều này.  Thí dụ, con bạn đi học về và nói, “Cha ơi, mẹ ơi, con muốn quần jean, giày trượt hàng hiệu, con muốn cái này, cái kia vì mấy đứa trẻ khác đều có”.  Bạn nói với con rằng, “Các thứ đó không đem lại hạnh phúc cho con.  Con không thực sự cần chúng.  Đâu cần con phải bằng bạn Lê, con mới có hạnh phúc”.  Nhưng rồi chính bạn đi mua tất cả mọi thứ mà người khác có, dầu nhà bạn đã đầy những thứ mà bạn không dùng đến.  Nếu thế thì lời bạn nói và việc bạn làm trái ngược nhau.  Bạn dạy con phải chia sẻ với bạn bè, nhưng bạn không bao giờ đem gì cho từ thiện hay người nghèo.  Hãy thử quan sát các gia đình ở đất nước này (ND: ở Mỹ): nhà nào cũng đầy những thứ người ta không cần dùng đến nhưng không thể cho đi?  Vì sao không?  Vì ta sợ rằng nếu cho đi, mai kia ta có thể cần đến chúng.  Chúng ta thấy khó chia sẻ với người khác, nhưng dạy con cái phải biết chia sẻ.  Cách đơn giản nhất để dạy con cái rộng rãi là cho đi tất cả những gì bạn không dùng đến trong năm.  Nếu cả năm, bạn đã không cần dùng đến thứ gì đó, thì có lẽ năm sau bạn cũng không cần dùng đến.  Có rất nhiều người nghèo cần đến chúng, nên cho chúng đi là giúp đỡ bản thân, giúp đỡ con cái và người khác.

   Một phương cách khác để dạy con trẻ lòng tử tế là không mua tất cả những gì bạn muốn.  Thay vào đó, để dành tiền cho từ thiện hay người cần được giúp đỡ.  Bạn có thể dạy cho con cái bằng chính kinh nghiệm bản thân, rằng tích trữ càng nhiều của cải vật chấtkhông mang lại hạnh phúc, điều quan trọng hơn là phải biết chia sẻ với người khác.

Dạy Trẻ Về Môi Trường và  Sự Tái Chế

   Song hành theo đó, ta cần dạy trẻ về môi trường và sự tái chế.  Chăm sóc môi trường mà ta chia sẻ với các sinh vật khác là một phần của việc thực hành lòng từ bi.  Nếu ta hủy hoại môi trường, ta gây hại cho người.  Thí dụ, nếu ta sử dụng nhiều các bao bì, nhưng không tái chế, chỉ dùng một lần rồi vứt đi, thì ta đã làm gì cho các thế hệ tương lai?  Chúng sẽ thừa hưởng những bãi rác lớn hơn.  Tôi rất mừng vì giờ nhiều người đã biết tái sử dụngvà tái chế nhiều thứ.  Đó là một phần quan trọng trong việc hành Pháp, một hoạt động mà các chùa, các trung tâm tu tập cần phải làm làm gương, làm đầu tàu.

Diệu Liên Lý Thu Linh chuyển ngữ - 2017

(Đoạn trích giảng trên được trích từ  chương “Buddhism in Modern Society” (Phật giáotrong thời đại mới”, trong sách “The Path To Happiness” (Con Đường Đưa Tới Hạnh Phúc) của Ni sư Chodron.

]]> https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/bo-de-tam/luan-giang/hanh-kien-nhan-cua-bo-tat/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/bo-de-tam/luan-giang/khai-thi-ve-ba-muoi-bay-phap-hanh-bo-tat-dao/ https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/bo-de-tam/luan-giang/khai-thi-ve-ba-muoi-bay-phap-hanh-bo-tat-dao/#comments Fri, 17 Mar 2017 16:45:27 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=7354 Continue Reading]]> Có thể nói rằng trong vòng 10 năm qua, thầy đã đi hoằng Pháp ở khắp nơi trên thế giới,và Pháp bảo mà thầy đã quảng bá trong suốt khoảng thời gian thầy đi hoằng Pháp, tựu chung chỉ có tuyển tập Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo này mà thôi. Thầy đã thọ nhận giáo lý về Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo từ Bổn Sư của thầy, và đây là tất cả những gì mà thầy đã nương vào để [làm cái gốc cho việc] tu học. Ngoài những giáo lý này ra thì thật ra, thầy đã chẳng học được gì nhiều cho lắm.

Trong Phật Giáo, có những truyền thống tu tập khác nhau, những pháp môn hành trì khác nhau. Nhưng tựu chung thì tinh tuý của tất cả các giáo lý của Đức Phật chỉ đơn thuầncó một mà thôi. Tất cả tinh túy của các Giáo Pháp mà Đức Phật đã giảng dạy cho chúng ta[mà chúng ta nhận được] từ các dòng truyền thừa khác nhau, thực sự chỉ tóm gọn trong hai chân lý. Hai chân lý ấy là [tinh tuý của] tất cả những gì mà Đức Phật đã tuyên thuyết. Đức Phật đã thuyết tất cả 130 pho Kinh, nhưng thực sự những gì được thuyết trong toàn bộ kinh điển cũng không nằm ngoài hai chân lý ấy [chân đế và tục đế].

Đạo Phật cho chúng ta cơ hội được tu tập theo những dòng truyền thừa và những pháp môn khác nhau. Tất cả những truyền thống tu tập này đã được phát triển là bởi vì chúng tacó những nhu cầu khác nhau. Ở trong thế giới này cũng thế, chẳng hạn khi chúng ta nói về thức ăn, thì chúng ta có cơm gạo, có rau trái. Cơm gạo hay rau trái ở đất nước nào cũng giống nhau nhưng chúng ta lại có những phương thức khác nhau để chuNn bị hay nấu nướng. Cũng giống như khi chúng ta nói đến những phương pháp tiếp cận khác nhau trong Phật giáo, ai thích hợp [với pháp tu nào thì] tu theo pháp nấy.

Trong Kim Cang Thừa, chúng ta có tất cả bốn dòng truyền thừa chính, gồm có: Sakya, Nyingma, Gelug và Kagyu. Bốn dòng truyền thừa này đều có những pháp tu khác nhau, những phương thức tiếp cận khác nhau. Trên thực tế, cho dù chúng ta thọ nhận giáo Pháptừ một bậc đạo sư, một lama hay một guru nào đi chăng nữa, thì tựu chung, tất cả chỉ có một con đường, một cái đích tối hậu, và chỉ có một điều duy nhất mà chúng ta cần phải đạt được.

Con đường đó, cái đích đó, điều cần đạt đến đó chính là trí tuệ, là một trong sáu pháp toànthiện siêu việt [lục độ ba la mật] của con đường tu.

Vậy làm sao để có thể đạt được tuệ giác hay trí tuệ bát nhã ấy? Có những người hành trìtheo pháp Đại Thủ Ấn Mahamudra, có những người tu tập theo pháp Đại Viên MãnDzogchen, lại có nhũng người tu tập theo pháp biện chứng hay Trung Quán Madhyamika. Nhưng cuối cùng, cho dù theo pháp tu nào đi chăng nữa thì điều quan trọng nhất vẫn là làm sao để trực
nhận ra được bản tâm! Giống như Đức Phật đã giảng dạy cho chúng ta, chúng ta cần phảihoàn toàn nhiếp phục được tâm của mình!

Bây giờ, thầy sẽ chia sẻ đôi lời khai thị về những giai đoạn tu tập [để nhiếp phục tâm], là những giai đoạn tu tập đã được đề ra trong Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo.

Trong phần đầu của tuyển tập Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo, chúng ta tụng câu “ Con xin chí tâm đảnh lễ vị Đạo sư vô thượng và Thủ hộ chủ Quán Tự Tại (Quán Thế Âm), trong khi quán chiếu sự bất lai, bất khứ (không đến, không đi) của vạn Pháp…” thì ở đây, câu này đang nói đến chân lý tuyệt đối. Khi Đức Phật trực chứng bản tâm thì ngay đó, ngài đã thấu tột được tất cả mọi hiện tượng trong cả hai cõi ta bà cũng như niết bàn. Khi an trútrong chân tánh, ta sẽ nhận thức ra được rằng không có gì đến mà cũng chẳng có gì đi.

Tánh thật của các hiện tượng, tánh ấy hoàn toàn không trụ vào đâu cả, tựa như hư không. Khi ta trực chứng được điều này, như Đức Phật đã chứng ngộ, thì chính điều ấy sẽ che chở được cho chúng ta, giống như Đức Chenrezig có thể che chở cho ta vậy. N hưng cũng có vô lượng vô số chúng sinh chưa trực chứng được bản tâm. Và bất kỳ chúng sinhnào chưa trực
nhận ra được bản tâm thì chúng sinh ấy sẽ phải trải qua những đau khổ rất lớn lao.

Tiếp theo, trong chánh văn có nói rằng, vì muốn đem lại lợi lạc cho chúng sinh mà các giáo lý [sau đây] đã được giảng dạy. Đầu tiên, chúng ta cần phải khẩn nguyện Đức Phật toàn giác, khẩn nguyện Tam Bảo. Từ sự chứng ngộ con đường tối thượng, Đức Phật đã truyền bá giáo pháp. Và cuối cùng, noi theo những pháp tu [mà Đức Phật giảng dạy], tăng đoàn đã phát triển. Tóm lại, ở đoạn đầu có ý nói rằng, sự thành tựu đến từ chính sự thấu hiểu các pháp hành đạo, và bây giờ, ngài [Ngulchu Thogme Zangpo] sẽ giảng dạy về các pháp tu ấy cho chúng ta nghe. Ở đây, những giáo lý được giảng dạy là để dành cho những chúng sinhnào chưa trực chứng được bản tâm. Còn đối với những ai đã kiến tánh, đã trực chứng được chân tâm thì họ không còn đau khổ [do họ nhận ra được bản chất huyễn ảo của các đau khổ mà họ trải nghiệm].

Giáo Pháp mà Đức Phật giảng dạy cho chúng ta chính là cội nguồn đem đến lợi lạc và hạnh phúc cho chúng ta trong đời này cũng như đời sau. Ở đây, chúng ta đang nói đến những lợi lạc và hạnh phúc tạm thời. Điều này có nghĩa là, nhờ chúng ta hiểu được giáo lý, chúng ta sẽ tích lũy được nhiều lợi lạc nhất thời, chẳng hạn như là chúng ta sẽ được sinh vào những cõi cao. Chúng ta gặt hái được điều này là bởi vì chúng ta đã thấu hiểu về sự vận hành của nhân quả. Khi hiểu được về sự vận hành của nhân quả thì chúng ta cũng hiểu được đâu là nguyên nhân đưa đến đau khổ, chúng ta sẽ thực tập buông bỏ những nguyên nhân đó, và nhờ vậy mà chúng ta sẽ không phải trả quả báo đau khổ trong tương lai. Không những thế, [khi hiểu được về sự vận hành của nhân quả], chúng ta sẽ có thể chấp nhận được đau khổ trong khi chúng ta đang phải trả nghiệp. Đây chính là chân lý tương đối, gọi là tục đế, là sự thấu hiểu về nhân quả.

Cuối cùng, nương vào hiểu biết đó mà ta biết làm cách nào để rời xa những nguyên nhânđưa đến đau khổ. N hững nguyên nhân đó, thật ra, chính là các xúc cảm ô nhiễm trong chúng ta. Khi có thể buông bỏ được tâm ô nhiễm thì chúng ta sẽ không còn phải bị đọa vào trong ba cõi thấp và sẽ không còn phải khổ đau. Chúng ta sẽ tiếp tục tiến tu trên con đườngđạo. Con đường ấy chính là con đường phát khởi lòng từ bi và tâm Bồ Đề. Đó chính là Giáo Pháp.

Nếu chúng ta không tu tập theo Giáo Pháp một cách đúng đắn, hoặc giả nếu chúng ta làm bộ tu tập mà thật ra là chúng ta lại đang tạo ra nhiều phiền não, tạo ra nhiều vấn đề, lại phát khởi nhiều sân hận, thì phải hiểu rằng chính việc tu tập đó sẽ trở thành nguyên nhân để đọa chúng ta vào ba cõi thấp. Tại sao? Bởi vì con đường tu tập đích thực, Giáo Pháp đích thực, là lòng từ, là tâm bi, là tình yêu thương, cùng là sự buông bỏ tất cả những xúc cảm ô nhiễm. Và do đó mà Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo đã chỉ ra cho ta phương thức để đạt được giải thoát, để buông bỏ tất cả những xúc cảm đắm nhiễm tiêu cực.

Khởi đầu, trong tuyển tập Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo đã giảng dạy cho chúng tavề những pháp tu sơ khởi. Những pháp tu sơ khởi này bao gồm bốn tư tưởng chuyển tâmhướng về Pháp, gồm có: (1) thân người hiếm quý, (2) cuộc đời vô thường, (3) nhân quả, và (4) những khổ đau trong luân hồi. Chúng ta cần phải hiểu một cách rốt ráo rằng bốn tư tưởng chuyển tâm này chính là nguyên tắc, là nền tảng cho việc tu tập của chúng ta. N ếu chúng ta không thấu hiểu bốn tư tưởng chuyển tâm hướng về Pháp, không hiểu về sự khó khăn để có được thân người, không hiểu về cái chết, không hiểu về vô thường, không hiểu về luật nhân quả và không hiểu về sự đau khổ của cõi luân hồi, thì chúng ta sẽ không có thể nào hiểu được đâu là nền tảng để có thể trưởng dưỡng tâm Bồ Đề. Bốn tư tưởngchuyển tâm này chính là phương tiện thiện xảo để cho tâm Bồ Đề có thể phát khởi nơi nào chưa phát khởi.

Bây giờ, nhờ có được thân người hiếm quý mà chúng ta có cơ hội để thực hành Phật Pháp, có cơ hội để phát khởi Bồ Đề tâm, có cơ hội để nương tựavào Phật, Pháp, Tăng. Đây là tất cả những nhân tố có thể giúp chúng ta đạt đến được giác ngộ, cho dù là đạt được trong kiếp này hay đạt được trong những kiếp vị lai. Đây chính là căn nguyên đưa ta đến giác ngộ.

Do đó, trước nhất, chúng ta cần phải hiểu rõ rằng, thật khó khăn xiết bao để có được thân người, được làm người trong kiếp này [và vì thế, phải nỗ lực chuyên tâm sử dụng cơ hội hiếm quý này để tu tập]. Nếu chúng ta không thấu hiểu được điều này thì chúng ta [sẽ đánh mất cơ hội tu tập], sẽ khó lòng từ bỏ được sự tham luyến đối với cuộc đời này.

Ở đây có liên quan đến câu kệ thứ nhì trong Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo. Câu ấy dạy cho chúng ta biết buông bỏ tham luyến và bám chấp, buông bỏ oán ghét và sân hận. N ếu chúng ta chỉ biết quan tâm đến cuộc đời này thôi thì chúng ta làm sao còn có thể để tâmngó ngàng gì được đến kiếp sau và những kiếp sau đó nữa. Do đó, câu kệ thứ nhất và thứ nhì dạy cho chúng ta hiểu về sự khó khăn vô cùng để có được kiếp người, và chính vì vậymà ta buộc phải buông bỏ hết tất cả những vọng niệm liên quan đến tham ái và oán ghét. Trong khi chúng ta tư duy, quán chiếu về mười tám điều kiện tự do và hoàn cảnh phú bẩm (là những thuận duyên giúp chúng ta tu tập), chúng ta sẽ thấu hiểu rằng thân người hiếm quý chính là phương tiện thiện xảo để giúp ta phát khởi được tâm Bồ Đề nơi nào chưa tâm ấy  chưa phát khởi.

Đức Phật đã tuyên thuyết rằng, trong dòng tâm thức của mỗi một chúng sinh đều có một vị Phật. Nhưng hiện nay trong tâm của chúng sinh, mọi thứ đều ô nhiễm. Lý do là bởi vì chúng ta chấp ngã, nghĩ rằng chúng ta có một cái “ta” và chúng ta bám chấp vào cái “ta” này. Chúng ta bám chấp vào sự hiện hữu của cái “ta”, chúng ta phát khởi lòng tham luyến đối với cái “ta” và chúng ta phát sinh lòng đố kị đối với lại những người khác. Tâm của chúng ta giống như là nước đã bị khuấy đục. Từ nước vẩn đục này, chúng ta giúp cho đủ mọi loại tâm ô nhiễm phát sinh. Các tâm ô nhiễm này thực sự đến từ tham, sân, si. Và vô minh lại là nguyên tố nặng nề nhất, tệ hại nhất. Tại sao lại là vô minh. Vô minh là bởi vì chúng ta không nhìn ra được rằng, thực sự, không có một cái ngã, không có một cái tôi. Rồi bắt nguồn từ sự vô minh và thiếu tỉnh giác này mà luân hồi đã sinh khởi và tiếp tục hiện hữu. Khi sống trong luân hồi, trong cõi ta bà, như đã có cắt nghĩa trong câu kệ thứ ba và thứ tư, chúng taphải trải nghiệm đủ loại quan hệ giữa bạn và thù. Chúng ta sanh lòng luyến ái gia đình và bạn bè. Chúng ta không ưa thích hoặc oán ghét kẻ thù. Thật sự, đâu có gì chắc chắn để chúng ta biết được ai là bạn, ai là thù? Những người xuất hiện trong đời này như là người thân trong gia đình chúng ta cũng có thể là những oan gia đến từ đời trước. Thật chẳng có gì bảo đảm được điều này. Hoặc giả trong đời trước, chúng ta đã không đền đáp công ơndưỡng dục và lòng tử tế của cha mẹ, cho nên trong kiếp này, họ đã trở lại và xuất hiện như là kẻ thù của chúng ta. Thật rất khó lường để có thể quả quyết được ai là bạn và ai là thù.

Trên thực tế, trong vô lượng kiếp đã qua, tất cả chúng sinh đều đã từng là cha mẹ của chúng ta. Và nhất là những kẻ thù của ta trong kiếp này, những kẻ ghét ta hay những người mà ta oán ghét, chắc chắn rằng họ đã từng rất tử tế với ta trong những đời quá khứ. Chắc chắn rằng họ đã từng yêu thương ta rất nhiều trong tiền kiếp xa xưa, và đổi lại, ta đã đối xử vô cùng tệ mạt với họ [trong kiếp đó] và ta đã không hoàn trả lại lòng tử tế của họ bằng sự tử tế của ta. Và cũng bởi vì như vậy mà họ trở nên sân hận, và giờ đây [trong kiếp này], họ xuất hiện như là kẻ thù của ta, là những người hết sức oán ghét ta. Điều này thực sự chúng ta chẳng thể nào biết được.

Trong Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo có dạy, khi chúng ta hiểu được ra rằng tất cả mọi chúng sinh đã từng là cha mẹ của mình trong đời này hay những đời trước, thì thật sự đâu có lý do gì để ta lại sanh lòng luyến ái một người nào đó quá mực, hoặc sanh tâm ghét bỏ một người nào khác quá mực. Chẳng có ai để ta phải sanh tâm ô nhiễm cả [vì chúng sinh nào cũng đã từng là cha mẹ và đều tử tế với ta].

Tiếp theo, nếu chúng ta hiểu được về cái chết và hiểu được rằng bản chất của cuộc đời là vô thường [thì chúng ta sẽ không bám chấp vào cuộc đời này nữa]. Còn nếu chúng ta tham luyến, bám chấp vào cuộc đời này thì tất cả những hành nghiệp của chúng ta đều sẽ phải nằm dưới sự sai sử của tham, sân, si. Trên thực tế, cuộc đời này không kéo dài vĩnh viễn. Cuộc đời này thực sự chỉ giống như là giấc mơ của một đêm đã qua. Tối hôm qua, có thể chúng ta đã nằm mơ, nhưng ngày hôm nay khi mà chúng ta thức dậy, giấc mơ không còn hiện hữu nữa. Cuộc đời này của chúng ta cũng y hệt như thế. Mai sau, khi chúng ta chết đi, chẳng có gì của cuộc đời này sẽ còn tồn tại, và chúng ta buộc phải thức dậy, phải ra khỏi giấc mộng. Cuộc đời vừa trôi qua ấy sẽ chỉ giống như là hồi ức của giấc mộng mà thôi.

Sau khi chúng ta chết, chúng ta sẽ đem theo với mình những hành nghiệp mà chúng ta đã tích lũy, cũng như đem theo những nghiệp báo đã được tạo ra bởi những cảm xúc ô nhiễmtrong ta. Chúng ta không có sự chọn lựa sẽ đi về đâu. Nghiệp lực sẽ lôi kéo ta và ta hoàn toàn không có được sự lựa chọn!

Và như thế cho nên, nếu những tâm ô nhiễm như sân hận hay tham ái nổi lên một cách hết sức mạnh mẽ, thì đây sẽ là những nguyên nhân đẩy chúng ta rơi xuống những cõi thấp như súc sinh, địa ngục hay ngạ quỹ.

Cuộc đời này như là một giấc mơ, giấc mơ của một đêm đã qua. Đó chính là bản chất đích thực của cuộc đời này, đó là [vô thường]. Do đó, chúng ta cần phải ghi nhớ rõ điều này và phải biết hướng đến việc chuẩn bị cho kiếp kế tới bằng cách tịnh hoá tâm của mình trước nhất. Bởi vì khi chúng ta ra đi khỏi cuộc đời này, thân xác này của chúng ta sẽ ra đi nhưng tâm của chúng ta sẽ không mất đi, tâm của chúng ta sẽ không bao giờ chết, tâm của chúng ta sẽ tiếp tục tồn tại. Và điều quan trọng là làm sao chúng ta có thể tịnh hóa được cái tâm đang và sẽ tiếp tục tồn tại đó!

Để thanh lọc được tâm, chúng cần phải nương tựa vào Đạo Sư của chúng ta, là người đã khai thị cho chúng ta, giúp cho chúng ta hiểu được về sự vận hành của nhân quả. Bởi vì thế mà Đạo Sư của chúng ta thật vô cùng kỳ diệu và vô cùng đặc biệt. Ngài đã chỉ ra cho chúng ta con đường tu để có thể thành tựu giác ngộ.

Trong Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo cũng có nói rằng, ta cần phải lánh xa những ác tri thức (bạn xấu), và phải dùng óc phán xét để biết được là qua [sự liên hệ với] những người bạn này, những xúc cảm ô nhiễm của ta có phát sinh hay không. Ví dụ như, khi chúng ta có những bằng hữu mà qua [sự liên hệ với những người này], ta phát khởi được tình yêu thương, sự tử tế và lòng từ bi, thì đấy chính là những người bạn lành của ta, là những thiện tri thức. Đây cũng ám chỉ đến những vị đạo sư tâm linh, đến những bậc thầy của chúng ta. Khi chúng ta tu học với các vị đạo sư tâm linh, nếu chúng ta phát khởi được tâm Bồ Đề, thì đây chính là những người bạn lành, những thiện tri thức chân chính đích thực, là những người mà chúng ta cần nương tựa vào. N hưng ví dụ ngay cả nếu chúng tacó những vị thầy tâm linh [mà qua việc học hỏi với các vị ấy], chúng ta lại trở nên tham đắm hơn, oán ghét hơn và tâm ta lại tràn đầy các xúc cảm ô nhiễm, tiêu cực, v.v. thì phải hiểu rằng đây không thể là những người bạn lành, những thiện tri thức chân chính. N ếu thầy của chúng ta dạy cho chúng ta những giáo pháp dựa trên các biên kiến cực đoan, dựa trênsự ghét bỏ thì [giáo pháp ấy và vị thầy ấy] không phải là chân chính.

Một vị minh sư phải là một người giúp cho chúng ta trưởng dưỡng được những đức tánh tốt lành trong dòng tâm thức của ta. Và vị minh sư ấy phải là người hiểu được về luật vận hành của nhân quả. Ví dụ như bây giờ, nếu có một người bạn nào đó, anh ta ta ban chochúng ta cả trăm ngàn đô la chẳng hạn, chúng ta sẽ rất thích người bạn đó bởi vì anh ta cho chúng ta rất nhiều tiền để tiêu xài! Nhưng một ngày kia, số tiền ấy cũng phải cạn kiệt, sẽ bay đi mất hết. Nhưng còn đối với một bậc đạo sư tâm linh thì [chúng ta không nhận tiền của từ ngài], thật ra là chúng ta còn nhận nhiều, nhiều hơn như thế nữa . N gài đã ban chochúng ta đôi mắt. N gài đã chỉ cho chúng ta con đường tu và [giúp chúng ta hiểu về] sự vận hành của nhân quả mà chúng ta mang theo mình từ kiếp này qua kiếp nọ. Và nhờ có cặp mắt mở to đó mà trải qua nhiều kiếp, chúng ta sẽ không phải thọ quả báo đau khổ, sẽ không phải bị đoạ vào những cõi thấp, sẽ được sinh vào các cõi cao hơn, và đến một ngày kia, sẽ đạt được giác ngộ. Và cũng bởi vì thế mà các vị thiện tri thức và những bậc đạo sưcòn trân quý hơn bất cứ điều gì khác mà chúng ta có được trong cuộc đời này!

Ngoài ra, tự lúc khởi đầu, chúng ta còn phải biết trân quý và biết ơn lòng từ và sự tử tế mà chúng ta đã nhận được từ cha mẹ chúng ta nữa bởi vì chính cha mẹ chúng ta đã cho chúng ta thân người hiếm quý này. Thứ đến, chúng ta phải biết trân quý và biết ơn lòng từcủa các vị thầy cô [trong thế gian này], là những người đã hướng dẫn chúng ta và dạy dỗ chúng ta về mọi mặt, về tất cả những gì chúng ta cần phải hiểu biết về cuộc đời này.

Nhưng đặc biệt hơn, chúng ta cần phải nhớ nghĩ đến tấm lòng từ của những bậc Đạo Sưđã dạy cho chúng ta về nhân quả, và hơn thế nữa, đến tấm lòng từ của những bậc Đạo Sưđã dạy cho chúng ta phương cách để phát khởi và trưởng dưỡng Bồ Đề tâm.

Sau đó, chúng ta cần phải thọ quy y, phải nương tựa vào những đối tượng quy y để có thể tu hành trên con đường chánh pháp cực kỳ quý giá. Khi đi tìm đối tượng để quy y, chúng taphải tìm nương tựa nơi những đối tượng chân chính, đấy chính là Tam Bảo, gồm có Phật bảo, Pháp bảo và Tăng bảo. Như trong Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo có dạy, chúng ta không thể nương tựa vào bất kỳ ai đang còn bị trói buộc trong vòng luân hồi. Điều này có nghĩa là bất kỳ ai chưa trưởng dưỡng được Bồ Đề tâm rốt ráo, bất kỳ ai vẫn còn tâm chấp ngã, bất kỳ ai chưa giải thoát được khỏi vòng tròn sinh tử. N ếu vị ấy chưa [tự mình] giải thoát được khỏi luân hồi thì sẽ không thể nào giúp được cho người khác. Cũng có thể thân của những vị này không còn bị kẹt trong cõi trần [cõi người] nhưng tâm của những vị ấy vẫn chưa được hoàn toàn giải thoát. Đó có thể là những vị Trời, hay là những vị thần linh. Khi chúng ta nói đến những vị Trời hay chư Thiên thì có các vị Trời phàm tục, khác với chư Thiên trí tuệ. Và những vị Trời là những vị vẫn còn tâm chấp ngã, [vẫn còn bị chi phối bởi sinh tử luân hồi]. Bởi vì thế, họ chẳng thể nào giúp được chúng sinh một cách rốt ráo.

Trong khi đó, Phật, Pháp và Tăng đều phát xuất từ tuệ giác, và bởi thế, [là nguồn nương tựa] đáng tin cậy nhất, [có khả năng giúp ta] hoàn toàn thoát khỏi màng lưới sinh tử. Và bởi thế mà Tam Bảo là nguồn [gia trì] chân chính nhất. Khi chúng ta gọi Phật, Pháp, Tăng là Tam Bảo “ngoại tại,” tức là quy y bên ngoài [nương tựa vào những đối tượng bên ngoài]. Đức Phật
bên ngoài chính là chư Phật của ba thời. Có thể có hằng triệu triệu ức muôn chư Phật trong suốt ba thời. N hưng tâm của các vị ấy chỉ thuần là một. Và đó chính là sự kết hợp giữa tánh không và từ bi.

Chúng ta cũng có được tiềm năng này trong ta. Đây chính là Phật tánh, Phật tâm mà chúng ta sở hữu trong dòng tâm thức của chính mình. Là trí tuệ phân biệt, biết đâu là việc [tốt] nên làm, đâu là việc [xấu] không nên làm. Đấy chính là Phật đấy! Còn Pháp? Pháp bao gồm 84 ngàn giáo lý mà Đức Phật đã tuyên thuyết, nhưng tóm gọn, Đức Phật đã chỉ nói, hãy thực hành các thiện hạnh, lìa bỏ các ác hạnh, và hoàn toàn điều phục tâm. Đấy chính là Pháp đấy! Các giáo lý mà Đức Phật đã giảng dạy để giúp chúng ta tịnh hoá và điều phục tâm không là gì khác hơn ngoài tình yêu thương và tâm từ bi [vô ngã]. Còn ngoài ra, tất cả mọi thứ khác sẽ chỉ là nguồn gốc, là nguyên nhân dẫn đến luân hồi. Ví dụ như, nếu chúng ta có tình yêu thương dành cho con cái của chúng ta chẳng hạn, ngay khi có chút cái ‘tôi’ xuất hiện ở trong đó, thì chính đó đã là một nguyên nhân dẫn đến luân hồi rồi. Khi chúng ta nghĩ rằng, đây là con trai tôi, đây là con gái tôi… N gay khi có một cái ‘tôi’ hiện ra thật mạnh mẽ, thì tự khắc, đấy là nguyên nhân dẫn đến luân hồi. Còn giả sử như chúng ta cảm nhận được tình yêu thương lan toả đến cho hết thảy chúng hữu tình, thì đây chính là nguồn gốc của Bồ Đề tâm, đây chính là Giáo Pháp.

Trong Phật Giáo, có ba thừa hay ba con đường tu tập dựa trên ba căn cơ khác nhau. Và bất kỳ ai đã bước vào trên con đường tu, [cho dù là thừa nào đi nữa], nghĩa là bất kỳ ai đã thọ giới nguyện quy y thì ta cũng có thể gọi người ấy là Tăng bảo. Tại sao chúng ta lại xem đấy là một điều quý báu (bảo)? Tại sao lại là Tăng bảo? Bởi vì đã là Tăng bảo thì ta phải nghĩ rằng,
tôi không chỉ nghĩ đến bản thân mình như những chúng sinh tầm thường khác, mà bởi vì tôi là Tăng bảo nên tôi quan tâm và nghĩ đến người khác, đến các chúng sinh khác. Điều này cũng có nghĩa là khi các chúng sinh khác hãm hại tôi thì cho dù là thế nào đi chăng nữa, tôi sẽ hành trì hạnh nhẫn nhục, tôi có thể trả lại [tâm ác của họ] bằng tình yêu thương trong tôi. Đấy chính là ý nghĩa đích thực của Tăng bảo. Và đấy chính là Tam bảo “ngoại tại,” là ba viên ngọc quý ở bên ngoài.

Rồi sau khi đã quy y Tam bảo thì chúng ta cần phải hiểu rõ rằng chính bản thân ta là Tam bảo. Tam bảo đích thật là Tam bảo ngự trong bản tâm ta. Chánh niệm và tỉnh giác của ta chính là Phật. Chánh niệm và tỉnh giác là Đức Phật “nội tại,” Đức Phật ở bên trong. N ếu ta phát triển được tình yêu thương và tâm từ bi [vô ngã] thì đấy chính là Pháp nội tại, Pháp ở bên trong bản tâm ta. Và nếu ta có được đầy đủ chánh niệm, tỉnh giác và từ bi, thì tất nhiên, ta trở thành Tăng bảo! Ta có đầy đủ Phật, Pháp, Tăng ở trong ta!
_____________________________________________________________
Pháp thoại của Garchen Rinpoche tại tư gia của đạo hữu Phúc Nghiêm tại VN vào ngày 24/05/2010. Ina Bieler thông dịch từ tiếng Tạng qua tiếng Anh. Tâm Bảo Đàn thông dịch từ tiếng Anh qua tiếng Việt.  Nhóm thiện nguyện chuyển âm qua Anh ngữ, Việt ngữ và nhuận văn; thầy Chúc Khả hiệu đính (6/2010).

Đoạn kệ 1: Luôn luôn xem người khác là thân thương và quý báu

Bằng cách nghĩ về tất cả hữu tình chúng sinh
Quý báu hơn cả viên ngọc như ý
Để đạt được mục đích cao nhất
Nguyện con luôn xem họ là thân thương,
Và nỗ lực vì lợi lạc của họ.

Mỗi hành giả Pháp chân chính cần luôn luôn giữ ước nguyện chẳng hạn: ‘Tôi sẽ nghĩ về mọi hữu tình chúng sinh trong tam giới’ hay ‘về vô số hữu tình chúng sinhđang trôi lăn trong luân hồi, còn quý báu hơn cả viên ngọc như ý. Vì lý do này, tôi quyết tâm nỗ lực vì lợi lạcrốt ráo và an lạc của mọi hữu tình chúng sinh, người mà tôi sẽ luôn xem là thân thương và quý báu. Tôi sẽ hân hạnh làm điều này’.

Viên ngọc như ý chỉ có thể trao tặng cho chúng tanhững lợi lạc tạm thời, chẳng hạn kho tàng của cải và tiền bạc. Nó không có sức mạnh trao cho chúng ta lợi lạc lớn nhất, đó là Niết bàn rốt ráo. Vì điều này, chúng ta có thể hướng về vô lượng hữu tình chúng sinh, những vị mà tự thân tạo thành cánh đồng công đức thù thắng. Nếu chúng ta gieo hạt giốngBồ đề trên cánh đồng màu mỡ này, nó sẽ cho chúng ta vụ mùa của hạnh phúc thế gian tạm thời trong ngắn hạn, cũng như hạnh phúc rốt ráo, siêu việt, sau cùng.

Ví dụ, về bố thí ba la mật, một trong sáu ba la mật: nếu không có hữu tình chúng sinh, sẽ chẳng có đối tượng cho sự hành trì bố thí, nghĩa là chẳng có cách nào để chúng ta tiến hành hành động bố thí. Về trì giới ba la mật, bởi những cảm xúc phiền não khởi lên bởi hữu tình chúng sinh, sẽ chẳng có cách nào để trì giới được thực hiện để chống lại các cảm xúcphiền não nếu không có con người nào liên quan. Hơn thế nữa, trong trường hợp của nhẫn nhục ba la mật, như Bồ Tát Tịch Thiên từng nói: “Nhẫn nhục ba la mật không đến khi không có nguy hại”. Nếu không có hữu tình chúng sinh cảm thấy thù ghét, sẽ chẳng có nhẫn nhụcsiêu việt nào có thể được thực hành, cũng chẳng thể có công đức của nhẫn nhục siêu việt. Danh sách vẫn tiếp tục; các ba la mật của sự tinh tấn, thiền định và trí tuệ chỉ có thể được viên thành nhờ nương tựa hữu tình chúng sinh. Nếu không có hữu tình chúng sinh, chẳng thể hoàn thiện sáu ba la mật và mười nghìn hoạt động của một Bồ Tát, và vì thế đạt đượcPhật quả vô song sẽ chỉ là giấc mơ xa vời không thể chạm đến. Vì thế, chúng ta cần nỗ lựcđể hoàn thành cả mong ước tạm thời và rốt ráo của hữu tình chúng sinh thông qua các thực hành tâm linh, thứ bao gồm việc giữ tâm yêu thương và quan tâm với hữu tình chúng sinh, trong từng phút, từng giây của đời sống hàng ngày. Các hành giả với những phẩm tính như vậy có thể được xem là sở hữu tâm từ và bi thực sự; tâm như vậy là sự hiển bàyđích thực của tinh thần Bồ Tát thừa, được biết đến là Bồ đề tâm.

Chư đạo sư Kadampa vĩ đại trong quá khứ, như Đức Geshe Langri Tangpa[1], có sự trì giới cao quý và tính cách thiện lành. Đây là những điều mà hành giả Đại thừa ngày nay cần nỗ lực học hỏi. Nếu không, mong ước trở thành một vị Bồ Tát hay một vị Phật, sẽ chỉ là từ ngữ trống rỗng. Thật đáng tiếc khi trong xã hội ngày nay, phần lớn mọi người, bất kể họ là Phật tử hay không, thiếu đi tính cách cao quý, chứ đừng nói đến Bồ đề tâm Đại thừa!

Thậm chí trong số những hành giả Phật giáo tận tụy, có những vị bày tỏ thái độ cực kỳ sai lầm với hữu tình chúng sinh. Một mặt, trong khi họ có thể thường đối xử với hữu tình chúng sinh bằng sự sân hận và thù ghét, hay thậm chí hành xử như thể hữu tình chúng sinh là kẻ thù của họ, trong khi mặt khác, họ có thể nuôi dưỡng trong tâm sự kính trọng và tôn kínhchư Phật và Bồ Tát. Bồ Tát Tịch Thiên, trong bộ luận Nhập Bồ Tát Hạnh(Bodhicaryavatara) nghi ngờ hành vi này bằng cách hỏi rằng, “Kiểu thực hành nào mà chỉ tôn kính chư Phật, chứ không phải hữu tình chúng sinh?”. Các chỉ dẫn như – “Con chỉ nên kính trọng chư Phật và Bồ Tát, chứ không phải hữu tình chúng sinh” – không bao giờ có thể được tìm thấy trong bất cứ giáo lý Phật Đà nào. Bồ Tát Tịch Thiên chỉ trích hành vi sai lầm này bằng cách đưa ra câu hỏi tu từ như vậy.

Nếu người ta không thể xoay sở để làm một hành động lớn lao như “hoàn thành những mong ước của hữu tình chúng sinh và luôn xem họ là thân thương và quý báu” – dù họ có thể mong cầu Giáo Pháp khắp nơi, thực hành của họ chắc chắn sẽ chẳng được đáp lạibằng sự thành công. Có một câu chuyện để minh họa điều này trong Kinh điển:

Ngày xưa, có một người cha và con trai sở hữu viên ngọc như ý. Ngày nọ, khi họ đang đi du hành, người cha mệt và muốn nghỉ một chút. Trước khi nằm xuống, ông ấy nói với con trai rằng: “Hãy để ý đến viên ngọc như ý, và trong lúc bố nghỉ, chắc chắn đừng đưa nó cho ai”. Chẳng mấy chốc, người cha nhắm mắt và thiếp đi. Không lâu sau, một nhóm trộm cướp xuất hiện. Thấy người con cầm viên ngọc như ý, họ yêu cầu cậu bé đưa nó. Đứa bé đáp: “Tôi không thể trao nó bởi trước khi đi ngủ, bố tôi đã bảo không được trao nó cho ai khác”. Một trong những tên trộm lục tìm trong túi và lấy ra một gói kẹo và lấy một cái kẹo ngọt cho cậu bé. “Viên đá sáng mà cháu đang cầm là vô ích, nhưng đống kẹo này rất ngon và cháu có thể ăn ngay bây giờ. Nào, hãy trao đổi”. Đứa bé háo hức nhìn vào túi kẹo trong tay tên trộm và chỉ chần chừ một chút, đã trao viên ngọc như ý để đổi lấy túi kẹo. Khi người cha tỉnh lại và biết rằng con trai đã đổi tất cả những tài sản diệu kỳ của viên ngọc như ý để lấy túi kẹo bình thường, ông rất đau buồn và thất vọng.

Thực hành Pháp cũng giống như vậy: khi bạn từ bỏ nguyên tắc quan trọng của nó, dù cho bạn nhận được vài sự an lành nhỏ bé, bạn sẽ chẳng bao giờ nhận ra những lợi lạc lớn lao nhất. Ví dụ, nếu bạn đánh giá một hữu tình chúng sinh là thấp kém và người khác là không hấp dẫn, nếu bạn cảm thấy sân hận hay thù ghét với họ, bạn đã từ bỏ Bồ đề tâm và thứ được gọi là sự hành trì của bạn sẽ mang lại rất ít, nếu không muốn nói là không có, công đức thực sự.

Khi chúng ta đọc tiểu sử của chư đạo sư tâm linh vĩ đại ở Ấn Độ, Tây Tạng hay Trung Hoa, trong quá khứ hay hiện tại, chúng ta thấy rằng tâm trí và hành vi của chư vị, không ngoại lệ, rõ ràng hiển bày lòng đại bi luôn chăm sóc mọi hữu tình chúng sinh và mong muốn hoàn thành ước nguyện của họ. Bởi vậy, ở đây chúng ta có thể thấy rằng đoạn kệ này nói về chỉ dẫn cốt tủy rốt ráo và thù thắng nhất trong thực hành Đại thừa, về việc làm lợi lạc hữu tìnhchúng sinh.

Đoạn kệ 2: Xem bản thân là thấp kém nhất trong tất cả

Bất cứ khi nào con tiếp xúc với người khác,
Nguyện cầu con xem bản thân là thấp kém nhất trong tất cả,
Và từ sâu thẳm trái tim,
Nguyện con nghĩ về việc làm lợi lạc tha nhân,
Và kính trọng họ là tối thượng.

[Đoạn kệ nghĩa là:] Dù con ở đâu và tiếp xúc với ai, con sẽ xem bản thân là thấp kém nhất trong tất cả và luôn khiêm nhường trước họ. Từ sâu thẳm trái tim, con sẽ liên tục suy nghĩvề việc làm lợi lạc tha nhân. Nhờ liên tục xem tha nhân là cao hơn và đối xử với họ bằng sự kính trọng và tôn kính, con sẽ điều phục sự kiêu mạn và cao ngạo của bản thân và giữ họ cao hơn mình.

Trong Bình Giảng Về Năm Mươi Đoạn Kệ Về Sùng Mộ Đạo Sư của Tổ Je Tsongkhapa, có một dòng trong đoạn kệ đỉnh lễ nói rằng, “Liên tục ở trên tất cả, nhưng cũng là đầy tớ của hữu tình chúng sinh”. Điều này nghĩa là một lời tán thán Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi: Mặc dù Ngài là thầy của tất cả chư Phật và là tối thắng trong tất cả hữu tình chúng sinh, Bồ TátVăn Thù vẫn phụng sự tất cả chúng sinh như là đầy tớ. Và đây cũng là hành động của tất cả chư Phật, Bồ Tát và chư đạo sư tâm linh vĩ đại, người mà, mặc dù sở hữu công đức và thiện hạnh xuất thế gian, vẫn phụng sự thế giới như là kẻ tôi tớ. Giống như Đấng Toàn TriDrime Ozer (Đức Longchenpa) nói trong bộ luận của Ngài với tựa đề An Trú Trong Chân Tính Về Đại Viên Mãn, “Sự giác ngộ của bậc thầy vượt xa chúng sinh bình phàm. Dù vậy, Ngài vẫn phụng sự thế gian và tiến hành các hoạt động từ ái vì lợi lạc của hữu tình chúng sinh. Là hành giả Pháp, chúng ta cần noi theo tấm gương tuyệt vời này”.

Đoạn kệ này chủ yếu dạy rằng chúng ta cần quán sát bản tính tâm và chắc chắn rằng nó sẽ không làm khởi lên những cảm xúc của sự cao ngạo hay kiêu mạn với bất cứ hữu tìnhchúng sinh nào. Tây Tạng có một ngạn ngữ như sau: “Đỉnh núi kiêu ngạo không thể giữ được dòng suối công đức”. Vì thế, mọi người, dù họ vốn đã có đầy đủ công đức thù thắng, phải thoát khỏi sự ngạo mạn hay kiêu ngạo, và liên tục giữ trong tâm thức mong ước kính trọng và làm lợi tha nhân. Chỉ khi chúng ta nghĩ về việc làm lợi lạc tha nhân một cách nhất tâm, chúng ta mới có thể xem hữu tình chúng sinh là viên ngọc như ý và kính trọng họ là vô cùng quý báu, theo cách mà chúng ta làm với chư Phật, Bồ Tát và chư đạo sư từ ái vô biên. Ví dụ, đại nguyện của Bồ Tát Địa Tạng là: “Nếu địa ngục chưa hết chúng sinh khổ đau, con nguyện chưa đạt Phật quả; và hơn thế, chỉ khi hữu tình chúng sinh cuối cùngđược biến chuyển và cứu giúp, con mới thành tựu quả Bồ đề”. Nếu Bồ Tát Địa Tạng không thấy hữu tình chúng sinh là tối thắng và cao quý hơn chính Ngài, Ngài sẽ không bao giờ có thể phát khởi đại nguyện như vậy. Nếu Ngài đặt bản thân cao hơn người khác và hành xử như một hoàng đế, làm sao Ngài có thể chứng ngộ sự thành tựu viên mãn của đại nguyệnsâu sắc như vậy? Trong hành động hàng ngày của chúng ta và trong sự tương tác qua lại với người khác, một mặt, chúng ta cần phát khởi Bồ đề tâm vĩ đại với hữu tình chúng sinhvà mặt khác, thấy bản thân là thấp kém nhất trong tất cả, và thực sự suy nghĩ về việc làmlợi lạc tha nhân từ sâu thẳm trái tim. Đức Atisha, trong suốt cuộc đời, ban ba chỉ dẫn cốt tủy vĩ đại. Đầu tiên, quán sát tâm thức liên tục; thứ hai, điều phục tâm thức bằng sự chú tâm và cảnh giác; thứ ba, bằng cách liên tục làm vậy, phát khởi Bồ đề tâm trong dòng tâm thức.

Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo của Thogme Rinpoche nói rằng:

“Nói ngắn gọn, bất cứ điều gì con đang làm,
Hãy tự hỏi bản thân, ‘Trạng thái của tâm thức là gì?’
Với sự tỉnh thức và cảnh giác liên tục,
Thành tựu lợi ích tha nhân.
Đó là thực hành của một vị Bồ Tát”.

Từ điều này, chúng ta có thể thấy rằng, ý định của Đức Atisha và Thogme Rinpoche hoàn toàn giống nhau.

Đoạn kệ 3: Đẩy lùi phiền não ngay khi chúng khởi lên

Trong mọi hành động của con,
Nguyện con kiểm soát tâm thức,
Và ngay khi những phiền não tinh thần và cảm xúc khởi lên
Bởi chúng đe dọa con và người khác
Nguyện con dũng mãnh đối mặt và đẩy lùi chúng.

[Đoạn kệ này nghĩa là:] Trong mỗi hành động, lời nói và hành vi trong đời sống hàng ngày, con sẽ quán sát tâm mình và ngay khi những phiền não tinh thần và cảm xúc khởi lên, bởi chúng gây hại cho chính con và người khác, con sẽ tìm ra và chống lại chúng một cách nhanh chóng và vững chắc đẩy lùi chúng không chậm trễ.

Trong cõi Ta Bà này, mỗi hữu tình chúng sinh đều có những phiền não về tinh thần và cảm xúc, nhưng về nguyên nhân gốc rễ của những phiền não hay lỗi lầm này, cả Phật giáo Kinh thừa và Mật thừa đều có những giảng giải tương ứng. Trong giáo lý Kinh thừa, gốc rễ của khổ não hay phiền não cảm xúc, là những yếu tố tinh thần không tốt và vô minh. Trong giáo lý Mật thừa, các điều kiện phụ thuộc của tâm, làm khởi lên bám víu nhị nguyên, là những cơn gió nghiệp vi tế hay tinh dịch, máu và năng lượng khí vi tế, từ đó các thói quen tập khícủa sự chuyển di “ba hình tướng” dựa trên. Kết quả là, truyền thống Kinh thừa và Mật thừa có những cách thức khác nhau trong việc đối phó với phiền não tinh thần và cảm xúc: con đường Kinh thừa biến các nguyên nhân thành thực hành Pháp và con đường Mật thừa đưa những kết quả thành con đường. Bây giờ, tôi sẽ không đi vào chi tiết của sự khác biệt này.

Đức Aitsha kế thừa những ý định của Bồ Tát Vô Trước và Đức Jetsun Langri Tangpa mang phong cách của Tổ Atisha. Tổ Atisha thường chỉ ra rằng: “Nếu một người mong cầu Giáo Pháp nhưng không áp dụng nó trong việc đối trị lại những phiền não cảm xúc hay khổ não, thực hành của anh ta sẽ vô ích”. Nếu mục đích nghiên cứu Giáo Pháp và thực hànhtâm linh không hướng về việc tiêu trừ các phiền não tinh thần và cảm xúc, thì phương phápđối trị nào mà chúng ta sẽ dùng để tiêu trừ chúng?”. Ở đây, chỉ dẫn cốt tủy của Geshe Langri Tangpa là quán sát và kiểm tra tâm trong mọi kiểu hoạt động, chẳng hạn ngồi, đứng, nằm hay đi, để xem liệu nó có trong trạng thái tích cực, tiêu cực hay trung lập. Nếu nó ở trong trạng thái tiêu cực, điều gì trong năm khổ não độc hại mà nó làm khởi lên? Nó có đến và đi nào hay không? Nó có hình dạng, màu sắc hay bản tính cố hữu không? Bằng cách lặp lại nhiều lần và cẩn thận quán sát dòng tâm thức theo cách như vậy, một người thông minh sẽ có thể đối mặt với các phiền não tinh thần và cảm xúc bằng sự tỉnh thức và cảnh giác. Khi các cảm xúc tiêu cực hay tư tưởng xấu khởi lên, anh ta sẽ từ bỏ chúng ngay lập tức và sám hối với sự ăn năn sâu sắc. Nhưng người thiếu trí tuệ làm ngược lại: anh ta không thể biết điều gì tốt hay điều gì xấu và thậm chí còn nhầm lẫn giữa cả hai; kết quả là, anh ta không thể tự mình sửa chữa các phiền não tinh thần.

Các phiền não tinh thần và cảm xúc của chúng ta khởi lên trong tâm. Tuy nhiên, nếu tâm không khởi lên những phiền não này, dù cho chúng ta gặp phải nghịch cảnh, chẳng hạn bệnh tật hay sự tàn tật vật lý, chúng ta sẽ không thể bị nguy hiểm. Y khoa và sinh lý học hiện đại cũng tin rằng khổ đau và hạnh phúc được quyết định chủ yếu bởi trạng thái tinh thần. Khi người ta hạnh phúc, thậm chí nhận thức về đau đớn vật lý cũng suy giảm. Mặt khác, nếu người ta chìm trong khổ đau tinh thần, cảm giác đau đớn vật lý được trải nghiệm còn mạnh mẽ hơn.

Người ta tin rằng, trong Phật Pháp, khổ não là sự hiển bày của các thói quen tập khí trong tâm và có thể được tiêu trừ hoàn toàn nhờ những phương pháp nhất định. Ví dụ, trong tứ chúng học trò người Hoa, một số có tính cách bướng bỉnh, với những phiền não tinh thầnvà cảm xúc mạnh mẽ, lúc họ mới đến Phật học viện. Sau một khoảng thời gian nhất định, nhờ lắng nghe Giáo Pháp, quán chiếu và thiền định, họ trở nên chân thành hơn, có tính cách tốt hơn và trí tuệ tăng trưởng dần dần. Cùng với đó, phiền não tinh thần và cảm xúccủa họ suy giảm. Tuy nhiên, khi họ ít chú ý hơn đến phương pháp đối trị, phiền não trước kia và các tập khí dần dần xuất hiện trở lại. Nếu họ có thể giữ sự hành trì với sự tinh tấn và bền bỉ, theo thời gian, tâm họ dần dần được điều phục và các cảm xúc phiền não mạnh mẽ được đưa vào con đường. Đây là điều gì đó được trải nghiệm bởi mỗi hành giả trong quá trình thực hành tâm linh.

Ở đây, “khi phiền não tinh thần và cảm xúc khởi lên” nghĩa là, ngay khi một cảm xúc gây rối, chẳng hạn sân hận, khởi lên trong tâm, chúng ta phải dập tắt nó ngay lập tức và đẩy lùi nó không chậm trễ. Như Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo có nhắc đến:

“Cảm xúc phiền não thói quen rất khó để ngăn cản nhờ hành động-chống lại.
Được trang bị các phương pháp đối trị, những vị bảo vệ của sự tỉnh thức và cảnh giác,
Phá hủy các cảm xúc phiền não, chẳng hạn tham, ngay khi chúng khởi lên.
Đó là thực hành của một vị Bồ Tát”.

Nếu các cảm xúc phiền não không bị cắt đứt ngay khi chúng khởi lên, chúng sẽ làm hại chúng ta và người khác. Ví dụ, khi chúng ta gặp kẻ thù, ngay từ đầu, chúng ta cần quán chiếu rằng, người này, giống như mọi hữu tình chúng sinh, có Phật tính; vì thế, anh hay cô ta cần được đối xử ngang bằng. Nếu chúng ta không khởi lên ý nghĩ hay sự quán tưởng này, ngay từ đầu, trước khi chúng ta bắt đầu cãi cọ và đạt đến đỉnh cao của sự sân hận, chúng ta sẽ không thể chống lại với các cảm xúc phiền não nhờ sự tỉnh thức và cảnh giác. Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche cũng nói rằng: “Nếu một cảm xúc làm phiền nhiễu không được chống lại ngay khi nó khởi lên, khi nó đã phát triển đến một mức độ, sẽ thật khó khăn để điều phục”. Mặc dù trong Đại Viên Mãn (Dzogchen) vô song có nhắc rằng: “Hãy mang những phiền não vào con đường, bản tính cố hữu của phiền não là Bồ đề và tất cả (hiện tượng) là thanh tịnh và bình đẳng”, là con người, nhận thức của chúng ta bị nhiễm ô. Điều duy nhất chúng ta có thể làm, có lẽ, là phát khởi một nguyện ước trong tim, và cầu nguyệnrằng chúng ta sẽ đạt được trạng thái tâm linh trong đó, phiền não được đưa vào con đườngvà mọi hiện tượng trở nên thanh tịnh và bình đẳng, càng nhanh càng tốt. Cùng lúc, trong hành động, chúng ta cần hành xử dựa trên quan điểm Kinh thừa của giai đoạn nguyên nhân, phá hủy năm độc, tức tham, sân, si, kiêu mạn và đố kỵ. Nếu không, chỉ một khoảnh khắc sân hận cũng đủ để phá hủy công đức mà chúng ta đã tích lũy và gây hại cho cả bản thân và người khác; một khoảnh khắc của sự tham luyến mạnh mẽ cũng đủ để phá hỏng sự trì giới của chúng ta, cũng như của người khác.

Vì thế, chúng ta cần xem xét tâm mình, lúc này sang lúc khác, và thường xuyên đẩy lùi những tư tưởng xấu ác của bản thân. Trước đây, bất cứ khi nào chư đạo sư Kadampa vĩ đại khởi lên ý niệm xấu, chư vị sẽ ngừng ăn và uống, và quở trách bản thân hay thậm chí đánh đập chính mình, để điều phục phiền não tinh thần. Chỉ dẫn cốt tủy này nghe có vẻ dễ dàng, nhưng nó cực kỳ sâu xa. Mỗi hành giả Đại thừa cần nương tựa vào chỉ dẫn cốt tủy này và liên tục thực hành điều này một cách tinh tấn sử dụng ba cánh cửa của thân, khẩu và ý.

Ở đây, điều cần đặc biệt nhấn mạnh là chúng ta cần chú ý đến và kiểm tra lời nói của chính mình và từ bỏ việc nói lỗi lầm của người khác. Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo nói rằng:

“Bởi ảnh hưởng của các cảm xúc phiền não,
Nếu con chỉ ra lỗi lầm của một vị Bồ Tát khác,
Chính con sẽ bị suy giảm,
Vì thế đừng nhắc đến những lỗi lầm của các vị đã bước vào Đại thừa.
Đó là thực hành của một vị Bồ Tát”.

Nếu chúng ta nói về lỗi lầm của người khác, chúng ta đã phạm giới của Bồ Tát. Phần lớn mọi người ở đây đã thọ giới Bồ Tát và là hành giả đã phát khởi Bồ đề tâm Đại thừa, vì thế, có thể bất cứ điều gì mà họ làm và cách mà họ hành xử, đang phù hợp với phương tiện thiện xảo của chư Bồ Tát nhằm giúp đỡ hữu tình chúng sinh. Bởi vậy, chúng ta không nên nhận xét một cách cẩu thả, cũng không nên nhắc đến lỗi lầm của người khác. Đấng Chiến Thắng (Đức Phật) tuyên bố rõ ràng rằng: “Rất ít người có thể hiểu được thiên hướng và căn cơ của hữu tình chúng sinh, ngoài chư Phật”. Nếu chúng ta là Phật, chúng ta có thể chỉ ra lỗi lầm của người khác một cách trực tiếp, nhưng mọi người, xin hãy tự hỏi, “Tôi đã đạt Phật quả chưa?”.

Có lẽ, ai đó sẽ hỏi rằng: “Thưa Khenpo, Ngài yêu cầu chúng con không nhắc đến lỗi lầmcủa người khác, nhưng tại sao trong lớp, ngài nhắc đến lỗi của chúng con mỗi ngày?”. Câu trả lời là nó được phép trong những hoàn cảnh riêng biệt. Trong quá khứ, khi vị thầy gốc của Khenpo Menser và là đệ tử đời thứ hai của Patrul Rinpoche – Khenpo Achung đang thuyết Pháp, Ngài đánh học trò bằng một tập kinh hay một chiếc cốc bất cứ khi nào phát hiện ra lỗi của học trò và thường đánh học trò đến khi chảy máu. Hành vi này là được phép với các vị Kim Cương Sư. Tuy nhiên, một mặt, mỗi ngày mà tôi đề cập đến lỗi lầm của các bạn, tôi rất lo rằng các bạn sẽ đau khổ vì cảm xúc phiền não khi nghe điều này, vì thế tôi nói càng ít càng tốt hoặc cố gắng nhắc nhở theo những cách tương đối ôn hòa. Tuy nhiên, mặt khác tôi sợ rằng các bạn sẽ không nhận ra lỗi lầm của bản thân và vì thế, tôi cảm thấymình cần phải nói về chúng. Điều này khác với việc đơn giản chỉ ra lỗi lầm của người khác. Trong hơn một thập niên vừa qua, tôi chưa bao giờ gây xung đột giữa thầy và trò bởi đề cập đến lỗi lầm của người khác trong lớp. Trái lại, nhiều người có thể thấy rõ ràng hơn lỗi lầm của họ và chấm dứt những lỗi lầm này trong dòng tâm thức họ.

Tuy nhiên, khi người bình phàm nói về lỗi lầm của người khác, bạn đang không làm vậy vì lòng bi mẫn vị tha mà thay vào đó, chỉ bởi những cảm xúc phiền não của chính bạn. Cả hai sẽ phá hủy cội nguồn công đức của bạn và làm sâu sắc thêm thiên kiến của bạn với người khác. Nó giống như sương giá của những chướng ngại bao trùm mùa màng của sự hành trì và cũng sẽ gieo mối bất hòa ngăn cản sự hòa hợp trong Tăng đoàn. Hành vi như vậy chẳng đem lại lợi lạc nào, với cả bạn hay người khác. Bởi thế, khi luyện tâm, chúng ta cần thường xuyên xem xét mỗi phần của lời nói và hành động, kiểm tra điều chúng ta làm và cách chúng ta hành xử, và dần dần học cách điều phục tính cách ngang bướng, để dòng tâm thứ trở nên dễ uốn nắn hơn.

Đoạn kệ 4: Nguyện cầu con trưởng dưỡng kho tàng quý báu này

Khi con thấy những chúng sinh với thiên hướng xấu
Bị đè nén bởi ác hạnh và khổ đau nặng nề,
Nguyện cầu con, như thể tìm thấy một kho tàng ngọc báu,
Trưởng dưỡng họ như thứ gì đó cực kỳ quý giá –
Bởi rất hiếm tìm được họ!

[Đoạn kệ này nghĩa là:] Vô số chúng sinh, những vị có thiên hướng tiêu cực hay tính cáchkhông dễ chịu và người liên tục bị chèn ép bởi ác hạnh, thói quen xấu và khổ đau, tích lũyác nghiệp không ngừng, gây nguy hiểm cho cả bản thân và người khác. Khi con, là một hành giả, gặp được những chúng sinh như vậy, nguyện cầu con xem họ quý báu như một kho tàng hiếm có, để họ trở thành đối tượng đặc biệt của tình yêu thương và nhẫn nhụcsiêu việt.

Chỉ dẫn này cực kỳ quý giá. Nếu một hành giả Đại thừa chưa phát triển hoàn toàn công đức như vậy, đạt Phật quả trong một đời là điều không thể và thậm chí các thành tựu thế gian thông thường cũng nằm ngoài tầm với. Bởi vậy, chúng ta cần trân trọng chỉ dẫn cốt tủy tuyệt diệu này của thực hành Đại thừa.

Trong thời đại suy đồi hiện nay, phần lớn hữu tình chúng sinh dường như đều có thiên hướng rất tiêu cực: xấu xa, suy đồi, thô lỗ và vô lý; dòng tâm thức của họ tràn ngập sự hiểu sai lầm, ý niệm xấu và tà kiến. Bất chấp điều này, chúng ta phải quyết định cách thức đúng đắn để đối xử với họ. Hiển nhiên, sẽ là không đúng nếu chúng ta đáp lại thiên hướngsuy đồi của những hữu tình chúng sinh này với sự khinh thường và thù ghét và rời xa họ. Để biết thêm chi tiết về các chỉ dẫn này, các bạn có thể tham khảo Nhập Bồ Tát Hạnh.

Ở cấp độ của bản tính cố hữu và chân lý rốt ráo, hữu tình chúng sinh và Phật giống nhau; nhưng về hình tướng hiển bày, hữu tình chúng sinh chìm trong cảm xúc phiền não và chẳng có tự do nào về thân hay tâm, điều giải thích tại sao họ lại có những thiên hướng xấu như vậy. Nói cách khác, bởi hữu tình chúng sinh đã tích lũy nhiều ác nghiệp trong vô lượng kiếp của các đời quá khứ và bây giờ bị nghiệp hay ác hạnh này đè nặng, họ không thể có tự do, và vì thế, đã có những thiên hướng thái cực và tồi tệ.

Tuy nhiên, chúng ta cần chắc chắn rằng phần lớn hữu tình chúng sinh, đặc biệt những vị tin tưởng Đức Phật hay những hành giả Phật Pháp, muốn chinh phục phiền não tinh thần của họ, nhưng, bị ảnh hưởng bởi sức mạnh nghiệp, họ không thể hành xử theo mong ước đẹp đẽ này. Lấy ví dụ, người thường xuyên sân hận mạnh mẽ sẽ cảm thấy một cách sâu sắc nỗi khổ đau gây ra bởi sân hận này. Khi sân hận an dịu, họ cảm thấy ghê tởm và giằng xé trong tâm, bị cắn rứt bởi sự ăn năn mạnh mẽ. Họ có thể nghĩ rằng, “Lần sau, tôi sẽ không như vậy nữa”. Thế nhưng, lần sau khi họ gặp phải tình thế chọc tức họ, lịch sử lại lặp lại, lần này đến lần khác, họ cứ bị giày vò bởi những phiền não như vậy. Mặc dù nghiệp chướng sâu dày được tích lũy từ vô thủy, nếu chúng ta không thể cắt đứt những phiền nãonày tận gốc trong đời này nhờ sự bền bỉ nhiệt thành và hành trì, đời sau chúng ta sẽ thống thiết, đau khổ hơn và chúng ta sẽ có ít tự do hơn. Cuối cùng, chúng ta sẽ rơi vào ba cõithấp hơn và chịu sự đau khổ bất tận, không ngừng và không thể hiểu được.

Đa số chúng sinh hiện nay, bởi thiếu tự do trong thân và tâm, thường làm những việc xấu với chúng sinh khác. Những hành động này có thể xảy ra bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu và thường xuyên, không có lý do nào. Chúng ta, những hành giả, nếu phiền não tinh thầnchưa được tiêu trừ, sẽ vẫn là những người có thể bị ảnh hưởng bởi các điều kiện bên ngoài. Chúng ta chắc chắn sẽ phải đối mặt với nguy hại từ những chúng sinh xấu và trải qua nỗi đau đớn và lo âu. Làm sao chúng ta có thể phản ứng lại với tình thế như vậy? Chúng ta cần sử dụng các chỉ dẫn then chốt được trao ở đây. Đoạn kệ này có chút giống với đoạn kệ đầu tiên, nhưng đoạn này cung cấp cho chúng ta những minh chứng rõ hơn về chỉ dẫn cốt tủy của thực hành sâu sắc hơn.

“Như thể tìm thấy một kho tàng ngọc báu” nghĩa là: Mặc dù có mọi kiểu hữu tình chúng sinh, những vị có thể có tham, sân, si, kiêu mạn hay hoài nghi mạnh mẽ, chúng ta không thể để sự thù ghét hay xa lánh với họ khởi lên trong chúng ta. Thực sự, chúng ta không thể không phản ứng lại với chúng. Điều này được giải thích trong đoạn kệ đầu tiên của Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo. Nó cũng nhắc đến rằng:

“Với chư Bồ Tát mong muốn của cải của thiện hạnh,
Những vị làm hại giống như kho tàng quý báu.
Vì thế, với tất cả, hãy vun bồi hạnh nhẫn nhục không thù địch.
Đó là thực hành của một vị Bồ Tát”.

Bất cứ khi nào hữu tình chúng sinh làm hại chúng ta, chúng ta không nên khởi lên sự thù ghét hay sân hận, mà trái lại, chúng ta cần xem họ là kho tàng bảo châu vĩ đại. Chỉ dẫn này nói thì dễ hơn làm. Thật khó để quán chiếu điều này, chứ đừng nói đến việc thực hiện nó. Tuy nhiên, đầu tiên chúng ta cần hiểu điều nên làm và điều nên tránh, và dần dần, cách đưa nó vào thực hành. Vạn sự khởi đầu nan. Các thói quen trở thành bản tính thứ hai nhờ trở nên quen thuộc với chúng, từng chút từng chút. Chẳng mấy chốc, chúng ta bắt đầu hành xử theo cách này một cách tự nhiên. Lấy ví dụ, khi đầu tiên chúng ta cố gắng học sử dụngmáy tính, chúng ta có thể bị rối loạn bởi những quy trình vận hành phức tạp, nhưng khi thông thạo, dùng máy tính là cách rất tiện lợi để làm việc. Khi chúng ta bắt đầu thực hànhchỉ dẫn tâm linh này, chúng ta có thể cảm thấy thật khó để quen thuộc. Nhưng nếu cứ cố gắng, với sự gia trì của bậc thầy kết hợp với sự hành trì miên mật, chúng ta cuối cùng sẽ thấy bản thân có thể áp dụng nó một cách tự tại trong việc liên hệ với các kiểu người khác nhau.

Như Bồ Tát Tịch Thiên từng nói: “Thậm chí nếu con không thể phát triển lòng bi dành cho tất cả những người như vậy, người mà bởi những cảm xúc phiền não, bắt đầu cố giết hại con hay tương tự, con cần ít nhất từ bỏ việc sân hận”. Và một lần, Đức Dromtonpa từng hỏi Tổ Atisha rằng: “Nếu người ta đánh đập con, nguyền rủa con hay cố giết con, con nên làm gì?”. Đức Atisha đáp lại theo cách thức khá gần với ý nghĩa mà Thogme Rinpoche đáp lại câu hỏi này,

“Dù ai đó cố gắng chặt đầu con,
Khi con chẳng làm điều gì sai dù nhỏ bé nhất,
Vì lòng bi mẫn, hãy nhận lấy mọi ác hạnh của anh ta về mình.
Đó là thực hành của một vị Bồ Tát”.

Có một vị Lama nổi tiếng gọi là Garcho Rinpoche ở tỉnh Thanh Hải, người bị ngược đãi trong thời Cách mạng Văn hóa. Mỗi lần Ngài bị buộc phải nghe những lời buộc tội chống lạiNgài, Ngài sẽ giải thích, một cách bình tĩnh, “Hôm nay, tôi đang thực hành nhẫn nhục ba la mật vì lợi lạc của mọi hữu tình chúng sinh”. Như thế, Ngài hiển bày “sự xuất sắc trong động cơ”. Lúc bị ngược đãi, khi người ta đánh đập Ngài, sỉ nhục hay nói xấu Ngài, Ngài an trútrong trạng thái tính không, thoát khỏi sự quan niệm hóa và Ngài thực hành nhẫn nhục ba la mật. Đây được gọi là “sự xuất sắc trong hành động”. Và khi sự hành hạ tạm thời kết thúc, Ngài hồi hướng, trong âm thầm, “Nhờ công đức thực hành nhẫn nhục, nguyện cầu tất cả những người đánh đập và nguyền rủa con và mọi hữu tình chúng sinh đều đạt Phật quả”. Đây lại là “sự xuất sắc trong hồi hướng”. Khi thời kỳ Cách mạng Văn hóa kết thúc, và môi trường chính trị trở nên tự do hơn với các tín ngưỡng tôn giáo, nhiều người đã tham giavào việc ngược đãi vị Lama đã đến gặp Garcho Rinpoche để sám hối và ăn năn. Tuy nhiên, Ngài luôn đáp lại rất nhân hậu rằng, “Con chẳng có gì phải sám hối. Không có con, thầy sẽ không thể thực hành nhẫn nhục ba la mật, và đó là một sự thoải mái tối thượng. Thầy không ghét các con chút nào. Trái lại, mỗi người các con đã tích lũy công đức. Vì thế, xin hãy quên việc sám hối đi!”. Đây là hành động độc đáo và thiện lành của một vị Bồ Tát Đại thừa!

Thực sự, người cố gắng làm hại chúng ta giống như viên ngọc như ý bởi họ là những nhân tố hỗ trợ không thể thiếu được để đạt Phật quả. Đức Phật nói rằng chỉ những vị có nhẫn nhục ba la mật mới có thể trở thành chư Bồ Tát thực sự. Dù đó là trong Nhập Bồ Tát Hạnh, Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo hay Tám Đoạn Kệ Luyện Tâm, một tiêu chuẩn giống nhau được đặt ra với hành giả Đại thừa. Vì thế, khi đối mặt với kẻ thù, chúng ta cần đền đáp lòng từ ái với sự biết ơn, giống như chúng ta làm với bậc thầy quý báu và từ ái. Với chúng ta, những hành giả Đại thừa, những người thực hành nhẫn nhục ba la mật, kẻ thù là kho tàng không vơi cạn, giúp chúng ta hoàn thiện công đức của nhẫn nhục ba la mật. Vì thế, chúng ta thực sự cần chăm sóc họ liên tục, như một kho tàng quý báu hiếm khi được tìm thấy.

Đoạn kệ 5: Nhận về mình tổn thất và thất bại

Khi người khác, vì đố kỵ,
Đối xử tệ bạc với con hay những người liên quan đến con
Bằng sự lạm dụng hay nói xấu,
Nguyện con nhận về mình thất bại,
Và trao cho họ chiến thắng.

[Đoạn kệ này nghĩa là:] Bất cứ khi nào người khác, vì đố kỵ hay các cảm xúc phiền nãokhác, đối xử tệ bạc với con bằng sự lạm dụng hay vu khống, hay thậm chí họ đối xử tệ với bậc thầy của con, họ hàng hay bạn bè của con, nguyện cầu con nhận về mình khổ đau, tổn thất và thất bại và trao cho họ hạnh phúc, những lợi lạc và chiến thắng.

Để đạt được hai câu cuối cùng của đoạn kệ này, Geshe Chekawa đã đi theo Lama Sharawa trong sáu năm trước khi nhận được sự trao truyền. Ngài thực hành những chỉ dẫn này suốt đời và cuối cùng, hoàn toàn loại bỏ sự bám víu vào “tôi” và “của tôi”. Mỗi người các bạn đang có mặt ở đây hôm nay, đặc biệt là những đệ tử cư sĩ vừa đến Học viện, đã thọ nhận toàn bộ trao truyền về Tám Đoạn Kệ Luyện Tâm, ngay khi bước vào Học viện và tôi hy vọng rằng các bạn sẽ thực sự trưởng dưỡng nó!

Đoạn kệ này có vẻ khá dễ hiểu về mặt nghĩa đen; tuy nhiên, ý nghĩa thực sự của nó rất sâu xa, bao la và ẩn mật. Nếu hành giả có thể tiếp tục thực hành nó một cách chí thành và tinh tấn, họ chắc chắn sẽ tiêu trừ mọi bám víu vào ngã và đạt được địa vị tâm linh cực kỳ cao trên con đường.

Đoạn kệ này chỉ ra rằng, người khác, vì những động cơ không thanh tịnh như đố kỵ, tham, sân, si hay cẩu thả, có thể chửi rủa và nói xấu chúng ta hay những người liên quan đếnchúng ta, theo những cách thức bất công. Ở đây, “những người liên quan đến con” bao gồm Kim Cương Thượng Sư, các huynh đệ kim cương, cha mẹ, họ hàng và bạn bè. Thực sự, có hai kiểu tấn công cá nhân. Một là “sự tấn công cá nhân có căn cứ” và điều kia là “sự tấn công cá nhân không căn cứ hay bất công”. Ví dụ, nếu tôi đã giữ gìn các giới nguyện thanh tịnh và trong sạch, nhưng người khác bảo rằng tôi không; hoặc tôi không lấy trộm thứ gì, nhưng ai đó buộc tội tôi ăn trộm; hay tôi không phải là ngoại đạo, nhưng ai đó cứ nói vậy … tất cả những điều này thuộc về kiểu “sự tấn công cá nhân không căn cứ hay bất công”, nghĩa là sự tấn công dựa trên thứ gì đó không tuân theo sự thực. Và “sự tấn công cá nhâncó căn cứ” nghĩa là điều vừa được nói ra đúng với sự thực, mặc dù bản chất của sự tấn công bằng lời, tự nó, là một ác hạnh.

Thông thường, với mọi người, “sự tấn công cá nhân có căn cứ” là điều gì đó có thể chịu đựng ở một mức độ, nhưng “sự tấn công cá nhân không căn cứ hay bất công” là sự giày vò quá mức chịu đựng. Trong thời Cách mạng Văn hóa, tôi vẫn là một đứa bé. Khi ấy, nhiều người được gán cái được gọi là “mũ” của “Bốn Kiểu Người”. (Thuật ngữ “đội mũ” giống như phương pháp gọi tên, điều liên kết một người với một biểu tượng tiêu cực). Một lần, tôi nghe nói rằng một người họ hàng của tôi đã đội ba mũ, và tôi rất muốn xem ông ấy đội kiểu mũ nào. Vì thế, tôi đến một trong những “buổi đấu tố” và mặc dù tôi thấy ông ấy đang đứng cùng hàng với nhiều người khác trên sân khấu, tôi chẳng thấy ông ấy đội chiếc mũ nào cả! … Đây là ví dụ về “sự tấn công không căn cứ hay bất công”, phải không nào?

Người bình thường thường xem người nói xấu họ là kẻ thù lớn nhất; tuy nhiên, với chúng ta, hành giả Đại thừa, nói xấu và chửi rủa giống như ngọc báu như ý, một kho tàng quý giá ban tặng công đức và cơ hội nhanh chóng đạt Phật quả. Geshe Potowa thường nói: “Khi người khác nói xấu con, đó là lòng từ lớn nhất với con”. Chúng ta cần xem xét dòng tâm thức để xem liệu nó có thể khởi lên niềm tin như vậy không. Trên con đường tâm linh để đạt Phật quả, hành giả của Đại thừa thậm chí có thể trao tặng vợ và con, thân thể, cho mọi hữu tình chúng sinh; vì thế việc bị nói xấu và chửi mắng cũng không phải vấn đề lớn, phải không?

Trong quá khứ, có một người đàn ông tốt tính bị cầm tù trong sáu năm bởi sự đố kỵ của người khác, nhưng ông ấy nói rằng, “Đó là nghiệp của tôi”, và đối mặt với hoàn cảnh này bằng sự an bình. Một ví dụ khác mà chúng ta đều quen thuộc là Jetsun Milarepa. Trong những năm cuối đời, khi một vị Geshe cúng dường sữa chua tẩm độc vì đố kỵ, Đức Jetsun Milarepa, người xem mọi thứ là giấc mộng và hư huyễn, an nhiên dùng sữa chua. Đây là những phẩm tính quý báu mà một hành giả Đại thừa cần có, và một sự minh chứng sống động về cách thức những cảm xúc phiền não có thể được đem vào con đường.

Thật đáng tiếc khi phần lớn hành giả ngay nay có sự bám víu vào cái tôi quá mạnh mẽ và gần như đến mức mà họ sẽ không nhường dù chỉ một in-sơ cho người khác. Chẳng phải điều này hoàn toàn đối nghịch với thực hành Pháp chân chính? Hơn thế, mặc dù vài người đã dành nhiều năm tháng hành trì, họ vẫn nổi cơn thịnh nộ bất cứ khi nào gặp phải nghịch cảnh dù nhỏ bé. Nếu họ tiếp tục với kiểu hành vi này, nó sẽ chẳng mang lại nhiều lợi lạc, thậm chí họ thiền định trong hang động trên núi cả đời. Sakya Pandita, trong Kho Tàng Khai Thị Tốt Lành, nói rằng:

“Dù ở trong rừng, người ác độc hư hỏng,
Dù ở thành thị, người cao quý vẫn an bình;
Người ta thấy rằng động vật trong rừng hoang dã và ác độc,
nhưng những chú ngựa tốt nhất vẫn rất kỷ luật ở trong thị trấn”.

Là môn đồ của Đức Phật, chúng ta cần có tích cách tao nhã và chỉ khi chúng ta có nền tảng này cho sự hành trì, chúng ta mới có thể đạt được vài thành tựu.

Người Tạng có một thành ngữ nhắc đến sự thật rằng trong thời kỳ an bình, khi chúng ta có thể tận hưởng ánh mặt trời với cái bụng no, và mọi thứ vẫn suôn sẻ, tất cả dường như đều là hành giả tốt, chẳng có phiền não tinh thần, nhưng ngay khi khó khăn khởi lên, khi thức ănvà quần áo hiếm hoi hay khi có sấm sét và mưa lớn, thực hành đã kết thúc. Đây là bức tranh mà chúng ta thường thấy giữa các hành giả. Để vượt qua kiểu khó khăn này, chúng ta cần vun bồi và duy trì quan kiến thanh tịnh trong tâm, nhìn mọi hiện tượng là giấc mơ và ảo ảnh, và thấy mọi hữu tình chúng sinh đều có Phật tính. “Bây giờ, bởi ác nghiệp nặng nề, họ cố gắng làm hại con, nhưng thực sự, họ chẳng có lựa chọn nào khác, giống như bệnh nhân bị ốm dù cho họ chẳng muốn. Bởi vậy, con phải đối xử với họ bằng lòng đại bi”. Khi chúng ta mở rộng tâm thức theo cách này, chúng ta khá dễ dàng để khoan dung với những nguy hại từ người khác. Khi đạt được giai đoạn này, chúng ta cần quán chiếu rằng mọi hiện tượng hiển bày có thể biến thành con đường. Sự hiểu này sẽ làm tăng công đức của chúng ta trong hành trì và chứng ngộ tâm linh, và như thế, chúng ta sẽ phát khởi tâm biết ơn với tất cả hữu tình chúng sinh.

Người ta thường nói rằng: “Nhận tổn thất nhỏ vì lợi ích lớn” và “Thất bại là mẹ thành công”. Từ quan điểm của người bình thường, chúng ta có thể học được nhiều điều từ thất bại và tổn thất, để chúng ta có thể có được lợi ích và thành công lớn hơn trong tương lai. Từ quan điểm Phật Pháp, để đạt Phật quả, chúng ta cần cung cấp mọi sự an bình và hạnh phúc cho người khác để đạt giác ngộ rốt ráo. Trong Đạo Ca Chiến Thắng: Diệu Âm Của Trống Thiêng, Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche nói rằng: “Với người mong muốn làm lợi lạc bản thân trong dài hạn, chỉ dẫn then chốt là làm lợi lạc tha nhân trong ngắn hạn”. Vì thế, không chút do dự, chúng ta cần nhận về mình mọi lỗi lầm, tổn thất và khổ đau của người khác và hồi hướng mọi công đức, chiến thắng, an bình và hạnh phúc cho họ.

Chỉ dẫn cốt tủy này rất sâu xa. Tôi mong rằng tôi có thể nói nhiều hơn, nhưng tôi lấy làm tiếc phải nói với các bạn rằng, cá nhân tôi chưa thực hành nó thật tốt và chỉ hiểu đôi chút và có ít kinh nghiệm liên quan. Có lẽ, dựa vào chút ít kinh nghiệm này, tôi có thể chia sẻ đôi điều về chủ đề này với các bạn. Ví dụ, trong đời sống hàng ngày, nếu chúng ta thường nhận ra lỗi lầm của người khác, theo thời gian, chúng ta có thể kết thúc khi cảm thấy rằng không ai trên đời thực sự có lòng tốt. Mặt khác, nếu chúng ta nhấn mạnh vào việc nhìn người khác từ quan điểm tích cực, và liên tục quán chiếu về lòng tốt của họ với chúng ta, chúng ta sẽ dần dần trở nên quen với thói quen tốt đẹp này và lòng biết ơn với người khác sẽ sinh khởi trong chúng ta. Bởi chúng ta đã thọ nhận chỉ dẫn này, chúng ta cần kết hợp nó với sự hành trì. Ở Tu viện Dhomang thuộc hạt Luhou, có một Khenpo tên Lekshey. Trong mắt Ngài, mọi người đều tốt. Ngài không bao giờ nhìn vào lỗi lầm của người khác. Mặc dù Ngài nhận ra rằng các lỗi lầm tồn tại, Ngài nói: “Sẽ là không tốt nếu nói về lỗi của người khác. Có thể đây là những phương tiện thiện xảo được chư Phật và Bồ Tát sử dụng để giúp đỡ hữu tình chúng sinh và có những ý định cực kỳ bí mật”. Bởi thế, Ngài không bao giờ tranh cãi với người khác.

Như thành ngữ thường nói: “Con người luôn hướng lên cao, nước luôn chảy xuống dưới”. Nơi cao hơn, trên con đường tâm linh của thực hành Pháp, là hành động được nhắc đến trước đây của chư đạo sư tâm linh vĩ đại, người nhận về mình mọi khổ đau, tổn thất và thất bại của mọi hệ thống thế gian và cõi giới và trao cho người khác mọi an bình và hạnh phúc, lợi lạc và chiến thắng. Chúng ta không nên giống như một vị Bồ Tát lúc bắt đầu, như một người thường lúc ở giữa và ma quỷ lúc cuối (bị chôn vùi trong sự ám ảnh với ngã liên tụcphát triển và rơi vào các cõi khổ).

Từ ngữ trong chỉ dẫn cốt tủy này đơn giản nhưng ý nghĩa thì sâu xa. Tôi đã thêm vài bằng chứng và ví dụ từ bản văn để các bạn có thể hiểu tốt hơn. Thực sự, chỉ những vị Bồ Tát an trú trong địa đầu tiên hay địa thứ tám hoặc cao hơn mới có thể hoàn toàn hoàn thiện thực hành về Tám Đoạn Kệ Luyện Tâm. Tuy nhiên, chúng ta có thể tiến hành các thực hànhtương tự. Với chỉ dẫn cốt tủy này cùng ân phước gia trì của bậc thầy, hãy nỗ lực với nó trong dòng tâm thức càng nhiều càng tốt và dần dần, bạn sẽ đạt đến một trạng thái như vậy trong thực hành tâm linh.

Tám Đoạn Kệ Luyện Tâm có thể đem lại lợi lạc lớn lao với sự hành trì của cả giáo lý Kinh thừa và Mật thừa. Tôi đã nói về bản văn này hôm nay theo lời thỉnh cầu của vài đệ tử và tôi rất biết ơn họ. Tôi tin tưởng rằng bản văn này sẽ hữu ích với đa số chúng ta ở đây, cả trong thực hành tương lai cũng như là một cách để giúp chúng ta hành xử đúng đắn. Nếu thực hành tâm linh của chúng ta không thích hợp với cách mà chúng ta hành xử như là con người, dù cho chúng ta có vẻ trông giống “những hành giả xuất sắc”, người nhập thất nhiều năm trên núi, chúng ta vẫn thấy mình không giỏi trong việc hòa hợp với người khác khi chúng ta rời khỏi nơi ẩn cư. Chúng ta thậm chí có thể thấy thực hành của mình vô dụngvào những thời điểm quan trọng, chẳng hạn khi chúng ta gặp những khó khăn, chúng takhông thể vượt qua chúng. Nếu vậy, một mặt, nó có thể phá hủy niềm tin hay sự tin tưởngcủa người khác với Phật Pháp, và mặt khác, chúng ta có thể nản lòng trước những thất bại không ngừng trong sự hành trì tâm linh và đánh mất sự hăng hái trên đường tu. Tôi không thể nói rằng không có Bồ Tát trong số những vị có mặt ở đây, nhưng bên ngoài, tất cả các bạn đều cho thấy bản thân là con người. Khi ở đây tại Học viện, phần lớn các bạn có niềm tin với Tam Bảo và luật nhân quả, và vì thế, tốt hơn nhiều người bình thường. Khi trở vềthành phố lớn, những người xung quanh bạn, đa số, sẽ là những người chẳng biết gì về nhân quả, về điều đúng và điều sai liên quan đến nghiệp, và không có niềm tin với Tam Bảo. Trong những nghịch cảnh như vậy, hãy cố gắng giữ trong tâm chỉ dẫn cốt tủy được trao truyền ở đây và bất cứ khi nào những phiền não tinh thần của bạn khởi lên, hãy lập tứcđiều phục chúng bằng các chỉ dẫn cốt tủy này, giống như chiến binh trên chiến trường, người nhanh chóng rút vũ khí khi gặp kẻ thù và đánh bại không chậm trễ.

Trong quá khứ, chư đạo sư Kadampa vô cùng trân trọng hai dòng cuối của đoạn kệ này. Nếu chúng ta sao chép chúng trên một mảnh giấy và dán chúng ở nơi nào đó dễ nhận ratrong nhà, để nhắc nhở bản thân không ngừng, tôi tin rằng điều đó sẽ hữu ích với sự hành trì. Khi tôi đang học tại Đại Học Sư Phạm, tôi thường thích dán những câu châm ngôn và cách ngôn mà tôi thích lên tường trong phòng ngủ và thường đọc chúng trước khi tôi ra ngoài đi ăn. Tôi thấy nó hữu ích trong việc cải thiện kỷ luật và tính cách của mình. Ví dụ, chúng ta có thể không nhận ra lỗi lầm trong tính cách cho tới khi đọc những thành ngữ tao nhã này, lặp đi lặp lại:

“Không hài lòng với lời tán dương,
Không bất mãn bởi sự chỉ trích,
Và duy trì phẩm tính tốt đẹp,
Đây là tính cách của những vị cao quý”.
(trích từ Kho Tàng Khai Thị Tốt Lành của Sakya Pandita)

Nếu chúng ta chỉ biết một vài chỉ dẫn và chỉ tiến hành vài pháp tu theo cách thức giả tạo, hay thậm chí, nếu chúng ta không chú ý đến các chỉ dẫn và chỉ tụng đọc các tâm chú, nghiên cứu về Bindu mỗi ngày và nhận điệp quy y sau đấy nghĩ bản thân là Phật tử, thì hành vi như vậy không đem lại lợi lạc thực sự cho dòng tâm thức của chúng ta. Từ tiểu sửcủa chư đạo sư Kadampa, chúng ta có thể thấy tâm thức của chư vị thiện lành thế nào và hành vi của chư vị thanh tịnh ra sao. Chúng ta thì sao? Tôi mong rằng các bạn có thể đọc thêm tiểu sử của chư vị để niềm tin với thực hành Pháp sẽ tăng trưởng và các bạn sẽ tràn ngập sự tinh tấn và bền bỉ nhiệt thành, để các bạn nỗ lực tiến vào con đường luyện tâm.

Những hành giả tốt lành có thể làm lợi lạc cả xã hội. Vì thế, nếu sự giáo dục Phật giáo bước vào trái tim mỗi người, xã hội, đạo đức, hiện trạng của cả đất nước sẽ được tăng cường. Hiện tại, nhiều Phật tử không có những năng lực như vậy, nhưng trong tương lai, khi các bạn đã phát triển được những khả năng như vậy, tôi hy vọng các bạn sẽ có thể thay đổi những tiêu chuẩn về đạo đức và hành vi con người của cả xã hội trở thành kiểu Giáo Pháp, để mọi người từ bỏ việc tích lũy ác nghiệp càng nhiều càng tốt, giúp họ tham gia vào thiện hạnh thường xuyên và khiến họ hiểu điều cần làm hay điều cần tránh, theo đúng luật nhân quả.

Đoạn kệ 6: Xem những ai hại con là chư đạo sư tâm linh

Khi ai đó mà con đã giúp đỡ,
Hoặc người mà con đặt nhiều hy vọng,
Làm hại con theo những cách cực kỳ bất công,
Nguyện con xem anh ta
Là vị thầy tâm linh chân chính của mình.

[Đoạn kệ này nghĩa là:] Khi ai đó mà con làm lợi lạc hay giúp đỡ, hoặc người mà con dành mối bận tâm và hy vọng lớn lao, đối xử tệ bạc với con theo những cách rất bất công, con sẽ thành tâm xem người đó là vị thầy tâm linh chân chính của mình, không chút hận thù.

Mỗi người chúng ta có thể rơi vào hoàn cảnh như sau: Khi ai đó, người đó mà chúng tagiúp đỡ bằng sức mạnh hay tiền bạc, hoặc trợ giúp việc học tập và thực hành Phật Phápvà người mà chúng ta dành những hy vọng lớn lao, không đáp lại chúng ta bằng sự biết ơnmà lại làm hại chúng ta theo những cách bất công. Mipham Rinpoche từng nói trong Tiểu Sử Vĩ Đại Của Phật Thích Ca Mâu Ni như sau: “Khi thực hành nhẫn nhục ba la mật trong giai đoạn nguyên nhân, Đức Phật đã cứu một người mà mạng sống đang gặp nguy hiểm, nhưng người đó không đáp lại bằng sự biết ơn, mà thay vào đó, làm hại Ngài một cách khủng khiếp”. Những trường hợp tương tự cũng xuất hiện trong xã hội hiện nay. Chúng tacần có thái độ nào với những người như vậy? Chúng ta cần xem họ là những vị thầy tâm linh chân chính, không khác với Kim Cương Thượng Sư của chúng ta. Đó là thực hành Pháp chân chính!

Với đa số mọi người, đây là điều rất khó để làm được. Tuy thế, chúng ta vẫn cần quán chiếu và thiền định về nhẫn nhục và đưa nó vào thực hành càng nhiều càng tốt; nếu chúng ta làm khởi lên sân hận trong những hoàn cảnh như thế, tất cả sự hành trì của chúng tachẳng gì khác hơn sự giả mạo!

Xem những người làm hại chúng ta là không khác với vị thầy của bản thân cũng là điều gì đó rất khó làm. Nhiều năm trước, tôi đã mang về một bức tượng Bồ Tát Văn Thù Sư Lợi từ Ấn Độ, nhưng không may là, bức tượng bị lấy mất bởi một người biết tôi rất rõ. Từ thuở thơ ấu, tôi luôn có niềm tin lớn lao với Bồ Tát Văn Thù. Hơn thế, thủ tục hải quan để đưa bức tượng về cũng gây nhiều rắc rối. Vì thế, tôi quyết định sẽ thờ bức tượng linh thiêng này như là ruộng phước điền của mình, với sự quan tâm lớn lao, tôi dâng lên những cúng phẩm. Bức tượng ấy có ân phước gia trì thù thắng và tôi sẽ chẳng bán nó dù cho ai đó trao cho tôi hàng triệu nhân dân tệ – tôi khá bám víu với Bồ Tát Văn Thù! Sau đấy, khi những người quản lý nghe nói rằng nó đã bị lấy mất, họ hỏi xem liệu tôi có muốn điều tra tên trộm hay tôi có cần trợ giúp từ cảnh sát. Tôi biết ai đã lấy nó, vì thế, nếu tôi tìm kiếm sự giúp đỡ từ cảnh sát, sẽ không khó để lấy lại bức tượng. Tuy nhiên, khi ấy, tôi nghĩ: “Nếu chúng tađiều tra, mọi người sẽ biết ai là người lấy bức tượng. Tượng Phật là để làm lợi lạc chúng sinh, nhưng nếu điều này làm khởi lên những phiền não cho tên trộm, tôi sẽ trao bức tượng như là một món quà, dù cho tôi là người duy nhất biết về nó. Cuối cùng, đây giống như cơ hội tốt nhất để tôi thực hành nhẫn nhục”. Vì thế, tôi từ chối lời đề nghị từ ái của những vị quản lý và mọi việc được dàn xếp ổn thỏa.

Khi người khác làm hại bạn mà chẳng có lý do gì, bạn không nên bị kích động, mà cần phát khởi lòng đại bi với họ; bạn hồi hướng tất cả công đức của bạn cho họ và xem họ là vị thầy tâm linh – đó là cách thức của một hành giả thực thụ. Nếu bạn nghiến răng với sự hận thùvà nổi cơn thịnh nộ với người đã lấy đi tài sản của bạn, đó không phải là cách thức của một hành giả chân chính và thậm chí còn rời xa con đường của Bồ Tát.

Ngày nay, những cơ hội thật lớn lao khi chúng ta gặp được những hoàn cảnh không như ý, và chúng ta tóm lấy mỗi cơ hội này để thực hành nhẫn nhục. Như Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo nhắc đến:

“Thậm chí nếu một người mà con quan tâm,
Giống như con của chính mình, xem con là kẻ thù,
Chăm sóc anh ta, như mẹ chăm con
Đang bị bệnh tật.
Đó là thực hành của một vị Bồ Tát”.

Đây là thái độ căn bản mà chúng ta cần có một cách trọn vẹn với thực hành Pháp.

Đoạn kệ 7: Bí mật nhận về mình mọi khổ đau của họ

Nói ngắn gọn, nguyện cầu con trao tặng
Lợi lạc và hạnh phúc cho tất cả bà mẹ,
Cả trực tiếp và gián tiếp,
Và nguyện con bí mật nhận về mình
Mọi tổn thương và khổ đau của bà mẹ chúng sinh.

 [Đoạn kệ này nghĩa là:] Dù trực tiếp hay gián tiếp, con sẽ dâng hạnh phúc và lợi lạc lên tất cả hữu tình chúng sinh, những vị đã từng là bà mẹ từ ái của con. Và một cách bí mật, con sẽ nhận về mình mọi tổn thương và khổ đau.

Đoạn kệ này dạy chúng ta một chỉ dẫn cốt tủy tối cao trên con đường của chư Bồ Tát. Tất cả hành giả Đại thừa, dù họ thực hành Kinh thừa hay Mật thừa, cần thiền định và thực hànhchỉ dẫn cốt tủy này. Không có nó, chúng ta không thể tự gọi mình là hành giả Đại thừa.

Trong Tiểu Sử Vĩ Đại Của Phật Thích Ca Mâu Ni: Bình Giảng Bạch Liên Hoa có kể rằng, Đức Thích Ca, trong hàng trăm nghìn kiếp, đã từ bỏ sự bám luyến với ngã và tiến hành hoạt động vị tha làm lợi lạc hữu tình chúng sinh bằng cách trao cho họ hạnh phúc và nhận về khổ đau. Chúng ta cũng cần đi theo bước chân của Ngài. Đây là điều mà chúng tacần nghiêm túc suy ngẫm.

Như đã đề cập từ trước, Tám Đoạn Kệ Luyện Tâm của Đức Jetsun Langri Tangpa dễ hiểuvề nghĩa đen, nhưng thực sự rất khó để kết hợp sự hiểu đó với hành trì thực sự.

Bởi chúng ta đã thọ nhận chỉ dẫn cốt tủy này, chúng ta cần sử dụng nó càng nhiều càng tốt trong đời sống hàng ngày. Với người cư sĩ, và đặc biệt với những vị mới đến, hôm qua tôi đã nói với các bạn rằng, hôm nay, tôi sẽ ban một chỉ dẫn cốt tủy siêu việt. Điều mà tôi đang nói đến là đoạn kệ thứ bảy và tám trong Tám Đoạn Kệ Luyện Tâm. Nếu các bạn không thể làm chủ việc thực hành chỉ dẫn cốt tủy này, dù tôi có giảng dạy về Đại Viên Mãn, dù bạn thiền định về Đại Viên Mãn bao lâu, tất cả những nỗ lực này đều vô ích. Chúng sẽ hoàn toàn vô nghĩa. Vì thế, các bạn cần phát triển niềm tin với chỉ dẫn này và thực hành Hoán Chuyển Bản Thân Với Người Khác. Đây là chỉ dẫn cốt tủy cho tâm thức và hành động của một vị Bồ Tát.

Hành giả Đại thừa, trên nền tảng của sự nghiên cứu, thiền định và thực hành Bồ đề tâm, cần cầu khẩn đến bậc thầy nhiều hơn. Các bạn cần cầu khẩn đến Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche nhiều hơn, chứ đừng cầu nguyện đến tôi. Mặc dù, bởi những nguyên nhân và điều kiện nhất định, Kyabje Rinpoche đã soạn một lời cầu nguyện trường thọ cho tôi, tôi vẫn chỉ là con người và chẳng có sức mạnh gia trì. Sẽ là hợp lý nếu các bạn kính trọng tôi chỉ ở trong tim, bất kể liệu điều này được đánh giá từ quan điểm thế gian hay xuất thế gianhay không. Trong hơn một thập kỷ, gần như tất cả các chỉ dẫn, quán đỉnh và sự trao truyền Mật thừa của Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche mà các bạn thọ nhận đều được chuyển dịch và trao cho các bạn bởi tôi. Tuy nhiên, nếu các bạn cầu khẩn đến tôi, điều đó là quá mức với tôi. Trong các bạn có nhiều vị đạo sư vĩ đại và Bồ Tát. Xuyên suốt lịch sử, chẳng bao giờ có chuyện Bồ Tát lại cầu khẩn đến một người bình thường. Vì vậy, xin hãy cầu nguyện đến Kyabje Jigme Phuntsok nhiều hơn, và tự nhiên, ân phước gia trì của bậc thầy sẽ thâm nhập trái tim bạn. Theo cách này, bạn sẽ làm chủ mọi chỉ dẫn then chốt của cả Kinh thừa và Mật thừa và sẽ có thể đem mọi hình tướng hiển bày của các hiện tượng vào con đường và sự tỉnh giác tự nhiên của tâm sẽ hiển hiện. Đánh thức bản tính nguyên sơ của tâm mà không có sự gia trì của bậc thầy là không thể. Khi ban trao truyền và giáo lý về Văn Thù Đại Viên Mãn, Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche nói rằng: “Khi con cầu khẩn, bằng cách xem bậc thầy gốc là không khác với Bồ Tát Văn Thù, con dứt khoát sẽ thành tựu Đại Viên Mãn”.

Sự xuất sắc của chỉ dẫn được phát lộ trong đoạn kệ này nằm ở chỗ nó dạy chúng ta đổi hạnh phúc và lợi lạc của bản thân lấy khổ đau của người khác. Hoán Chuyển Bản ThânVới Người Khác được nói đến ở đây có chút khác biệt với đoạn kệ thứ năm. Chỉ dẫn về Hoán Chuyển Ngã – Tha trong đoạn kệ thứ năm là về thực hành Bồ đề tâm; còn Hoán Chuyển Ngã – Tha ở đây là về thực hành Tứ Vô Lượng Tâm. Tứ Vô Lượng Tâm là nền tảng của Bồ đề tâm. Nếu chúng ta xây dựng nền tảng này thật tốt, các chỉ dẫn then chốtkhác sẽ dễ làm chủ hơn.

Như Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo tuyên bố:

“Khi bà mẹ của con, người yêu thương con từ vô thủy,
Đang chịu đau khổ, hạnh phúc của bản thân có ý nghĩa gì?
Vì thế, để giải phóng vô lượng chúng sinh,
Hãy phát triển ý định vị tha.
Đó là thực hành của một vị Bồ Tát”.

Tất cả chúng sinh đều đã từng là mẹ của bạn từ vô thủy và khi mà họ là mẹ bạn, họ yêu thương bạn như mẹ bạn trong đời này. Để chắc chắn rằng bạn có đủ ăn, họ thà chịu đói. Khi bạn bị bệnh, bà chẳng màng đến đồ ăn hay thức uống và nếu có thể, bà muốn hy sinhtính mạng để bạn được lành bệnh. Không chỉ những bà mẹ của con người hành xử như vậy, thậm chí những con thú hoang ác độc, như hổ hay sư tử, cũng tràn đầy tình yêu thương cho bầy con. Những miêu tả tỉ mỉ về điều này có thể tìm thấy trong Lời Vàng Của Thầy Tôi (Một Chỉ Dẫn Về Các Thực Hành Sơ Khởi Cho Pho Tâm Yếu Của Cõi Giới Bao La Từ Đại Viên Mãn) do Patrul Rinpoche soạn.

Bởi mọi hữu tình chúng sinh, người đã từng là cha hay mẹ của chúng ta, đang đau khổtrong luân hồi hay bị đè nén bởi những khổ đau không thể chịu đựng của cõi địa ngục, làm sao chúng ta, những đứa con, có thể tìm kiếm hạnh phúc cá nhân? Liệu chúng ta có giống những hành giả Tiểu thừa, người chỉ mong cầu giải thoát cho bản thân? Ý nghĩa của thực hành như vậy là gì? Vì thế, mỗi người chúng ta, với lòng đại bi, cần dâng tặng tất cả hạnh phúc và lợi lạc của bản thân, không chút ích kỷ, trực tiếp hay gián tiếp, lên tất cả bà mẹ từ ái của mình. Nếu chúng ta bây giờ chưa đủ phẩm tính để trao cho họ sự an bình và hạnh phúc một cách trực tiếp, chúng ta cần thành tâm mong mỏi rằng, mọi an bình và hạnh phúccủa chúng ta đều được dâng cho tất cả bà mẹ chúng sinh từ vô thủy và muốn làm lợi lạccho họ tốt nhất có thể – đó là sự cúng dường gián tiếp. Và sự cúng dường trực tiếp là gì? Tôi nghĩ – cứu mạng của chúng sinh sắp bị giết hại và giải phóng họ về với tự do là một sự cúng dường trực tiếp vì lợi lạc của chúng sinh. Có một sự giải thích về điều này trong bài báo Mưa Cam Lồ – Công Đức Phóng Sinh. Bây giờ, Mưa Cam Lồ – Công Đức Phóng Sinh có ảnh hưởng rất lớn ở nhiều vùng trên khắp đất nước và thậm chí trên toàn thế giới. Nhiều chúng sinh đang sống, sắp bị giết mổ, đã được cứu sống và giải phóng khỏi lưỡi dao của đồ tể. Có nhiều điềm cát tường trong khoảng thời gian này. Tôi nghĩ rằng bài báo này có thể là một phần của phương tiện thiện xảo của chư Phật và Bồ Tát, hiển bày từ lòng bi mẫn và trí tuệ vô biên, để cứu giúp hữu tình chúng sinh. Mặc dù chỉ là một cuốn sách nhỏ, nó đã cứu vô số mạng sống!

Bây giờ là thời điểm mà phóng sinh là điều rất cần để giúp đỡ hữu tình chúng sinh. Mỗi người chúng ta không chỉ nên phóng sinh, mà còn cần, càng nhiều càng tốt, thuyết phụcngười khác làm điều tương tự. Trong chư vị Tu sĩ, vài vị phóng sinh rất thường xuyên, mỗi lần cứu và giải phóng vài trăm triệu chúng sinh. Công đức của điều này là chẳng thể nghĩ bàn và kết quả tương lai của nó cũng vậy. Phóng sinh khác với các thiện hạnh khác. Khi tiến hành các thiện hạnh khác, nếu động cơ không thanh tịnh, hành động chỉ dẫn đến kết quả rất tầm thường. Tuy nhiên, phóng sinh thì khác. Thậm chí nếu người ta cứu sống và giải phóng mạng sống với động cơ bất tịnh, hoặc thậm chí với tà kiến, kết quả tương ứngcũng không sai lầm. Có nhiều bằng chứng về kinh văn cho điều này và nếu bạn muốn biết rõ hơn, hãy tham khảo Mưa Cam Lồ – Công Đức Phóng Sinh. Phóng sinh trực tiếp làm lợi lạc hữu tình chúng sinh. Phật học viện của chúng ta tổ chức phóng sinh hàng năm và tôi mong rằng, mỗi năm, chúng ta có thể phóng sinh nhiều hơn năm trước.

Từ vô thủy, khi những bà mẹ chúng sinh của chúng ta đang chịu cơn đau vô biên trong vòng luân hồi của tam giới, một cách bí mật, tôi mong rằng sẽ nhận lấy mọi khổ đau về mình và âm thầm trao cho họ tất cả sự an bình và hạnh phúc. Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche nói rằng, nếu chúng ta có thể trực tiếp trao an bình và hạnh phúc cho người khác, đó là điều tốt nhất. Tuy nhiên, nếu không thể, chúng ta cần mong muốn trao mọi an bình và hạnh phúc cho hữu tình chúng sinh và nhận về mình mọi tổn thương và khổ đau của họ. Nếu chúng ta thiền định theo cách này một cách tăng tiến, khi đạt đến một mức độ nhất định, chúng ta sẽ có thể trực tiếp nhận về khổ đau của hữu tình chúng sinh và trực tiếp trao cho họ hạnh phúc và bình an.

Đoạn kệ 8: Mọi thứ giống như ảo ảnh

Nguyện cầu tất cả những thực hành này của con, không bị vấy bẩn
Bởi lỗi lầm của tám mối bận tâm thế tục;
Và nguyện con, nhận ra mọi thứ
Là ảo ảnh, thoát khỏi sự bám víu,
Được giải phóng khỏi sự trói buộc.

[Đoạn kệ này nghĩa là:] Nguyện cầu mọi thực hành và hành động của con, trong quá khứ, hiện tại và vị lai, không bị vấy bẩn bởi các quan niệm về tám mối bận tâm thế tục, không bị nhiễm ô bởi của cải hay danh tiếng; và bằng cách nhận ra mọi hiện tượng là ảo ảnh, nguyện cầu con tiêu trừ mọi bám víu vào sự tồn tại thực sự trong dòng tâm thức. Nguyện cầu con được giải phóng khỏi sự trói buộc của bốn thái cực và quan niệm và đạt giải thoát rốt ráo.

Nếu tâm của chúng ta bị vấy bẩn bởi tám mối bận tâm thế tục, thậm chí chúng ta thực hànhthiện hạnh, kết quả của những thiện hạnh này không xuất sắc. Trái lại, chỉ công đức không bị ô nhiễm bởi tám mối bận tâm thế tục mới là công đức được thấm nhuần trí tuệ Đại thừa. Người bình thường không có ý muốn tránh xa tám mối bận tâm thế tục và đó là lý do tại sao họ không thể đạt được trí tuệ rốt ráo đích thực hay giải thoát rốt ráo. Nhiều hành giả ở đây thực hành một cách thầm lặng, lắng nghe, quán chiếu, thiền định Giáo Pháp và phụng sự Tam Bảo một cách tinh tấn và chu đáo, chẳng màng danh tiếng hay của cải. Điều này cho thấy rằng họ biết được những nguy hại của tám mối bận tâm thế tục và đang học cách tránh xa chúng. Nhưng, vài người nảy sinh tình yêu thương với uy thế và sự tự thể hiệnmình, và điều này cho thấy thực hành của họ chưa đủ, rằng họ cần học hỏi thêm về nguy hại của tám mối bận tâm thế tục, cần sắp xếp lại các mục tiêu của họ và nỗ lực nhiều hơn!

Rất lâu trong quá khứ, một vị thí chủ đang đến thăm vị Geshe Kadampa vĩ đại. Vì thế, trước khi vị thí chủ đến, vị Geshe lau dọn phòng thờ và trang hoàng các bức tượng Phật. Tuy nhiên, khi ông ấy bất ngờ phát hiện ra rằng các động cơ là bất tịnh, ông ấy lập tức ném một đống tro lên những vật phẩm cúng dường. Sau đấy, Đức Jetsun Padampa thở dài nói rằng công đức của đống tro này vô cùng lớn lao. Điều này là bởi ông ấy đã phá hủy sự bám víu vào tám mối bận tâm thế tục, và hơn thế nữa, ông ấy nhận ra rằng mọi hiện tượnggiống như giấc mơ và ảo ảnh, không có sự tồn tại thực sự, không phụ thuộc hay khách quan nào.

Nếu chúng ta nhắc đến các chỉ dẫn liên quan trong Ba Mươi Bảy Pháp Hành Bồ Tát Đạo, chúng là các đoạn sau đây:

“Khi con gặp phải những đối tượng hấp dẫn,
Mặc dù chúng có vẻ đẹp đẽ,
Giống như cầu vồng mùa hè, đừng xem chúng là thật,
Và từ bỏ tham luyến.
Đó là thực hành của một vị Bồ Tát”.
“Mọi hình tướng của khổ đau giống như cái chết của đứa con trong mơ.
Xem các hình tướng hư huyễn là thật khiến con mệt mỏi.
Vì thế, khi gặp phải những hoàn cảnh bất như ý,
Xem chúng là hư huyễn.
Đó là thực hành của một vị Bồ Tát”.

Khi chúng ta khởi lên những cảm xúc phiền não, chẳng hạn tham hay sân, chúng ta cần trực tiếp quán xét bản tính của các cảm xúc này, để không bị dối lừa bởi những hiện tượngnày và chúng ta sẽ thoát khỏi sự trói buộc và đạt giác ngộ.

Đoạn kệ này nhắc đến thực hành Pháp từ quan điểm cao nhất. Các chỉ dẫn trong An TrúTrong Chân Tính Về Đại Viên Mãn chính xác là những chỉ dẫn được ban ở đây. Nếu chúng ta nhận ra rằng mọi hiện tượng giống như giấc mơ và sự huyễn ảo, chúng ta sẽ khiến đời người trở nên ý nghĩa.

Nguyên tác: An Oral Teaching on Eight Verses for Training the Mind (http://www.khenposodargye.org/teachings/foundation/an-oral-teaching-on-eight-verses-for-training-the-mind/).

Các đoạn kệ do Geshe Langri Tangpa soạn
Khenpo Sodargye Rinpoche bình giảng
Pema Jyana chuyển dịch Việt ngữ.Mọi sai sót là lỗi của người dịch, xin thành tâm sám hối. Mọi công đức có được xin hồi hướng tất cả hữu tình chúng sinh, nguyện sớm đạt thành Phật quả.

Khi bạn sống ở một nơi cô tịch, những cảm xúc tiêu cực của bạn dần dần giảm bớt, sự tự chủ và tiết chế của bạn tăng trưởng.

Chính Gyalse Thogme đã nói:

Không bị quấy rầy bởi bằng hữu và người thân, không bị xáo trộn bởi nhu cầu kiếm sống bằng việc thương mại hay canh tác đất đai, bạn sẽ có thể nhất tâm tập trung vào thực hành tâm linh sâu xa và vì thế thực hiện sự tiến bộ tâm linh với thân, ngữ và tâm bạn. Tâm bạn sẽ trở nên tự chủ, tĩnh lặng, trong trẻo và tràn đầy sự xác quyết về chân lý của Giáo Pháp. Đây là lý do vì sao tất cả các bậc hiền triết trong quá khứ đã sống ở nơi hoang vu, trong chốn cô tịch, những vùng núi non có lợi cho thực hành tâm linh. Như Shantideva đã nói:

Và cũng có nói:

Nếu bạn muốn hoàn toàn tập trung vào Giáo Pháp thay vì bị đong đưa liên tục đó đây bởi những con sóng tham muốn và ganh ghét, hãy từ bỏ chúng và đi tới một nơi cô tịch. Hãy xoay tâm bạn vào trong, nhận biết những khiếm khuyết của bạn, thoát khỏi chúng, và phát triển mọi phẩm tính tốt lành cố hữu của bạn. Hãy hài lòng với lượng thực phẩm đủ để nuôi sống, quần áo đủ để che thân, và thực hành của bạn sẽ tiến bộ từng ngày, từng tháng và từng năm.

Một khi bạn thoát khỏi mọi điều kiện làm sao lãng, thực hành của bạn sẽ mang lại cho bạn sự tiến bộ dọc theo con đường. Đó là lý do vì sao mọi yogi (hành giả) trong quá khứ đã lang thang từ nơi cô tịch này tới một nơi cô tịch khác. Ngay cả một tháng duy nhất ở một nơi yên tĩnh và hiu quạnh cũng đủ để sự thù hận của bạn được thay thế bằng ước muốn làm lợi lạc chúng sinh, và sự bám luyến vào bằng hữu được thay thế bằng một cảm xúc mãnh liệt về sự vô thường và cái chết cận kề.

Như Đức Atisha đã nói: “Các sao lãng làm hại thực hành của bạn cho tới khi bạn đạt được sự kiên cố. Hãy sống trong cảnh cô tịch nơi rừng rậm và núi non. Thoát khỏi những hoạt động rối loạn, bạn sẽ có thể hoàn toàn hiến mình cho việc thực hành Giáo Pháp, và bạn sẽ không hối tiếc vào lúc chết.”

Và Drom Tönpa³ nói: “Thời đại suy đồi này không phải là lúc để một người bình thường giúp đỡ những người khác ở bên ngoài, nhưng đúng hơn đó là lúc để sống trong những nơi cô tịch và tu tập lòng từ và bi của Bồ đề tâm.”⁴

Sự mê lầm và những tập khí mạnh mẽ tới nỗi vào lúc đầu việc thực hành Pháp dường như rất khó khăn; nhưng những khó khăn này sẽ dần dần lắng dịu. Một khi bạn đã thấu hiểu điểm cốt yếu của các giáo lý, bạn sẽ không còn phải trải nghiệm sự gian khổ hay khó khăn với giáo lý. Những cố gắng của bạn sẽ mang lại cho bạn niềm vui. Cũng giống như việc phát triển bất kỳ thiện xảo nào – bởi bạn quán triệt những điểm trọng yếu, vấn đề càng lúc càng dễ dàng hơn, sự xác tín của bạn càng lúc càng phát triển, khả năng và nỗ lực của bạn tiếp tục tăng trưởng.

Mọi thiền định hay quán chiếu bạn đã thực hiện sẽ chẳng bao giờ bị lãng phí. Lợi lạc mà nó mang lại sẽ hiện diện trong dòng tâm thức của bạn vào lúc bạn chết, và nó sẽ giúp bạn tái sinh ở một nơi Giáo Pháp nở rộ, thân cận một vị Thầy tâm linh chân chính. Đời này sang đời khác, bạn sẽ tiến triển từ một hành giả tầm thường tới một hành giả trung bình, và từ một hành giả trung bình tới một hành giả xuất sắc. Tinh túy của việc học tập là quán chiếu, và tinh túy của sự quán chiếu là thiền định. Khi bạn tiến càng lúc càng sâu vào ý nghĩa của giáo lý, những phẩm chất phi thường của Giáo Pháp sẽ càng lúc càng rõ ràng hơn, giống như mặt trời rực rỡ hơn khi bạn bay lên cao hơn nữa.

Dấu hiệu cho thấy bạn đã hoàn toàn hấp thu được việc học Pháp của bạn là bạn trở nên an bình tự bản chất. Dấu hiệu của việc bạn đã hấp thu được việc thiền định của bạn là bạn thoát khỏi những cảm xúc che chướng (phiền não chướng). Bởi việc học tập dẫn đến sự quán chiếu và quán chiếu chuyển hóa thành thiền định, việc bạn mê say những hoạt động dối gạt của đời này sẽ suy giảm và thay vào đó bạn sẽ khát khao Giáo Pháp.

Mọi sự bạn làm phù hợp với Giáo Pháp, dù nó có vẻ nhỏ bé hay tầm thường, sẽ mang lại lợi lạc. Như Kinh Hiền Ngu nói:

Tương tự như vậy, cho dù bạn chỉ thực hành mỗi ngày một giờ với niềm tin và sự hứng khởi, những phẩm tính tốt đẹp sẽ phát triển một cách vững chắc. Việc thực hành đều đặn làm cho tâm bạn chuyển hóa dễ dàng. Từ việc chỉ nhận ra chân lý tương đối, cuối cùng bạn sẽ đi đến một sự xác quyết sâu xa nơi chân lý tuyệt đối.

Chướng ngại chính yếu của việc phát triển những phẩm tính như thế là sự sao lãng (phóng dật). Sao lãng có thể xảy ra trong từng giây phút. Nếu bạn để thời gian trôi qua một cách vô ích, vào lúc chết bạn sẽ hối tiếc rằng bạn đã không thực hành Giáo pháp. Nhưng đến lúc ấy thì quá trễ, và sự hối tiếc của bạn sẽ chẳng giúp ích được gì. Bây giờ là lúc bạn đi tới một nơi hẻo lánh và đưa những giáo huấn bạn đã nhận từ vị Thầy của bạn vào thực hành. Như thế mỗi khoảnh khắc của đời bạn sẽ trở nên quý giá và ý nghĩa, đưa dẫn bạn càng lúc càng xa rời sinh tử và tiến gần đến sự giải thoát hơn nữa.

Chú thích:

1. Người trì tụng Mani (mani pa): người trì tụng Mani, thần chú của Đức Quán Thế Âm, Đức Phật của lòng Bi mẫn. Ở đây, “những người trì tụng Mani” được dùng như một thuật ngữ đầy trìu mến để chỉ các hành giả Giáo Pháp.

2. The Way of the Bodhisattva (Nhập Bồ Tát Hạnh), trang 121.

3. Drom Tönpa Gyalwai Jungne (‘brom ston pa rgyal ba’i ‘byung gnas, 1004-1064): đệ tử người Tây Tạng thân thiết nhất của Đức Atisha, người đã ở với vị Thầy này mười tám năm. Ngài sáng lập tu viện Reting (rwa sgreng) nơi ngài an trú và giảng dạy bảy năm trước khi thị tịch ở tuổi sáu mươi.

4. Xem The Words of My Perfect Teacher (Lời Vàng của Thầy Tôi), trang 237.