Đạo sư Vinh quang tốt lành không gì sánh. Đấng Pháp Vương!
Trước gót sen của ngài con cúi gập luân xa hỉ lạc
Và dâng những phẩm vật cúng dường tuyệt hảo
Trước khi tụng những lời này để mang lại lợi ích cho tâm.

Không thể giải thoát cá nhân nếu không từ bỏ việc làm hại người khác
Không thể giác ngộ Bồ đề tâm nếu không có lòng bi mẫn đối với chúng sinh
Không thể là một hành giả Mật thừa nếu không có thị kiến thanh tịnh
Không thể chứng ngộ nếu không tiệt trừ những mê lầm.

Rơi vào biên kiến thì không phải là Kiến
Tập trung vào một đối tượng không phải là Thiền
Hành động đạo đức giả không phải là Hành
Trái quả không chín mùi nếu ta có những tham luyến và hy vọng.

Quy y thuộc về những người trì giữ lòng tin
Tâm giác ngộ phát khởi nơi những người có lòng bi mẫn
Chứng ngộ thuộc về những người có trí tuệ
Ân phước thuộc về những người có lòng sùng mộ.

Người biết xấu hổ hiểu rõ những gì phải từ bỏ
Người có tâm từ bỏ sẽ duy trì giới luật đạo đức
Người duy trì giới luật đạo đức trì giữ samaya và hành vi đúng đắn
Người trì giữ samaya và hành vi đúng đắn thành tựu chứng ngộ.

Một tâm an bình và được điều phục là dấu hiệu của việc lắng nghe giáo lý
Giảm thiểu cảm xúc là dấu hiệu của thiền định chân thực
Tâm thức mềm dẻo, khoáng đạt đối với tất cả chúng sinh là dấu hiệu của một hành giả đích thực
Tâm thức tĩnh lặng là dấu hiệu của chứng ngộ chân thực.

Tâm là nguồn mạch của Pháp
Nếu bạn điều phục tâm bạn, bạn là một hành giả
Nếu bạn là một hành giả đích thực, tâm bạn được điều phục
Khi tâm bạn được điều phục, đó là giải thoát.

Đức Dudjom Rinpoche
Anh dịch: Mike Dickman
Việt dịch: Thanh Liên
Nguồn: Những lời dạy hữu ích cho tâm

Vì thế hãy cầu nguyện: “Ôi Guru Rinpoche, từ hôm nay trở về sau, xin xoay chuyển tâm con hướng về sự thực hành – xin chăm sóc con! Và xin lo liệu để thực hành của con không lạc vào những con đường tà vạy, chẳng hạn như thực hành chỉ để ngăn ngừa bệnh tật và ma quỷ trong đời này hay để có được thực phẩm và quần áo! Xin gìn giữ để con không rơi vào thái độ thấp kém chỉ tìm cầu giải thoát khỏi sinh tử cho mỗi mình con, bỏ lại sau lưng tất cả những bà mẹ trong quá khứ của con! Đạo sư toàn trí của Pháp Longchen Rabjam, ngài thấu biết con! Lạt ma gốc tràn đầy bi mẫn, ngài là một với Đạo sư Quý báu Guru Rinpoche, Longchen Rabjam và Rigdzin Jikmé Lingpa – xin chăm sóc con!”

Nếu bạn không nắm lấy cơ hội để thực hành Pháp mà hoàn cảnh hiện tại này hiến tặng cho bạn sau khi đã có mọi sự tự do và thuận lợi thì trong những đời tương lai bạn sẽ không tìm thấy một nền tảng vật lý hoàn hảo như thế để giải thoát khỏi luân hồi sinh tử. Việc giờ đây bạn có được đời người hạnh phúc này là kết quả của công đức mỏng manh mà bạn đã tích tập trong những đời quá khứ. Nếu bạn không thực hành đức hạnh trong hoàn cảnh hiện tại của bạn, và thay vì thế chỉ tích tập những ác hạnh, thì một khi công đức trong những đời quá khứ mang lại nền tảng vật lý này bị cạn kiệt, sau cái chết bạn sẽ lang thang như một chúng sinh trong những cõi thấp. Một khi bạn bị sinh trong một trạng thái bất hạnh như thế, bạn sẽ không phân biệt được điều tốt và điều xấu, và thậm chí bạn sẽ chẳng bao giờ nghe được âm thanh của Pháp. Bạn sẽ không gặp một thiện tri thức. Bạn sẽ giống như một người mù bị bỏ mặc giữa một sa mạc mênh mông. Thật là một tai họa khủng khiếp! Quả là một thảm kịch! Chúng sinh trong các cõi địa ngục nhiều như những vi trần trong trái đất. Các ngạ quỷ nhiều như những hạt cát trên một bờ sông. Các súc sinh nhiều như những hạt trong một thùng rượu chang. Nếu bạn nghĩ về số lượng và các loại chúng sinh trong những cõi thấp, bạn sẽ nhận ra rằng cơ hội để có được một thân người thì mỏng manh biết bao. So sánh với những chúng sinh khác, loài người ít ỏi như những hạt bụi trên móng tay của bạn. Và ngay cả trong nhân loại, những người mà hành vi của họ có hại và mâu thuẫn với Pháp thì giống như những vì sao trong bầu trời đêm, trong khi những người thực sự hành xử phù hợp với Pháp thì hiếm hoi như những ngôi sao ban ngày. Khi quán chiếu điều này, bạn hãy cầu nguyện: “Ôi Guru Rinpoche, xin xoay chuyển tâm con hướng về sự thực hành – xin chăm sóc con! Các Đạo sư toàn trí Longchenpa và Jikmé Lingpa, xin đừng để con lạc vào những con đường tà vạy! Lạt ma tràn đầy bi mẫn, ngài là một với các ngài – xin chăm sóc con!”

Bởi những hành giả giữ giới hạnh rất hiếm có nên việc bạn sở hữu một thân người thì giống như đi tới một hòn đảo châu báu. Đạt được một căn bản đầy triển vọng như thế với đầy đủ mọi tự do và thuận lợi và sau đó sử dụng thân người đó chỉ để tích tập những hành vi tiêu cực thì chẳng khác gì một thương gia đến được đảo châu báu rồi lại trở về tay không. Với một tâm thức bốc đồng và thiếu kiên định như thế bạn sẽ không có bất kỳ nền tảng nào để đạt được giải thoát khỏi luân hồi sinh tử, và thân thể bạn sẽ chỉ giúp bạn tạo thêm đau khổ.

Điều tối quan trọng là đừng trở thành nạn nhân của tám hoàn cảnh ngẫu nhiên khiến không thể thực hành được Giáo Pháp hay của tám tâm thái không thích hợp khiến ta bị cắt rời với Pháp (không có tự do để thực hành Pháp). Trước tiên, bị những ảnh hưởng suy đồi dẫn dắt sai lạc, có nghĩa là gặp phải những vị Thầy không hành xử phù hợp với Pháp. Sau đó, mặc dù đôi khi bạn ước muốn thực hành Pháp, nhưng bạn có thể bị ngăn trở không thể làm thế do bởi những cảm xúc đối lập, là lúc năm độc đang hoành hành trong tâm bạn, và bạn bị sức mạnh của chúng quét phăng đi mất. Hoặc trong khi thực hành, nghiệp tiêu cực có thể giáng xuống bạn và chín muồi như những hoàn cảnh không thuận lợi. Nếu bạn không biết cách kết hợp những thứ đó với con đường thì chúng sẽ trở thành các chướng ngại. Bạn có thể ước muốn đưa giáo lý vào thực hành, nhưng nếu bạn thiếu tinh tấn, bạn sẽ bị sự lười biếng làm xao lãng. Trong một vài trường hợp, bạn có thể quan tâm tới giáo lý trong khi bạn là một kẻ nô lệ nằm dưới quyền kiểm soát của một người nào khác. Cũng có những người chỉ có vẻ dấn mình vào con đường và giả bộ thực hành để có được thực phẩm và quần áo, hay thực hành như một phương thuốc để chữa trị bệnh tật hoặc những tinh linh ác hại, hay do sợ bị trừng phạt. Điều này giống như để thịt lừa vào một cái bình và giả mạo là thịt thú rừng hảo hạng hay thịt lạc đà. Mặc dù thái độ của bạn trái ngược với giáo lý nhưng trước mặt người khác thì bạn hành xử như một hành giả với hy vọng được kính trọng hay khen thưởng. Bị ảnh hưởng bởi những bằng hữu xấu xa, bạn điên dại và ngu đần theo tập quán thâm căn cố đế có nghĩa là không cảm thấy có chút nhiệt tâm nào khi học tập những phẩm tính và lợi lạc của các thiện hạnh và không sợ hãi những hậu quả của các ác hạnh. Đây là "tám hoàn cảnh ngẫu nhiên khiến không thể thực hành Pháp".

Sau đó tới tám tâm thái (tám thiên hướng) không thích hợp. Tâm thái đầu tiên xảy ra khi, mặc dù bạn chứng kiến và nghe thấy những nỗi khổ của sinh tử, chẳng hạn như những đau khổ của ba cõi thấp, nhưng bạn không cảm thấy sợ hãi, và vì thế chỉ hơi chút tỉnh ngộ và từ bỏ một cách yếu ớt. Ta được dạy rằng niềm tin (hay lòng sùng mộ) thì giống như một bánh xe quý báu, nó lăn theo con đường đức hạnh cả ngày lẫn đêm. Và niềm tin là điều quan trọng nhất trong bảy sự giàu có cao quý. Thêm nữa tâm bạn thiếu một viên ngọc sùng mộ đối với giáo lý hay Đạo sư. Cũng có một trạng thái khi bạn bị vướng kẹt trong sự trói buộc của thế gian và những tham muốn sự giàu có, của cải và bằng hữu. Trong trạng thái khác, bạn có thể có một tính khí tiêu cực giống như không thể rửa sạch miếng than đen, và bạn liên tục dấn mình vào những hành vi thô tục, suy đồi, không thể cứu chữa được giống như một con rắn độc. Khi chưa từng an định thân, khẩu và tâm bạn, bạn có thể chẳng bao giờ kiềm giữ được những hành động tiêu cực, tác hại, mâu thuẫn với giáo lý. Hoặc do bởi bạn thiếu ngay cả một sự quan tâm thực sự nhỏ bé nhất, bạn có thể không có ngay cả một dấu hiệu của một tâm hồn đức hạnh, giống như một con vật chăm chú nhìn ngôi chùa. Bạn có thể bị bỏ lại với những giới nguyện Biệt giải thoát và Bồ Tát hoàn toàn gãy bể của bạn, hay những hứa nguyện samaya Mật thừa của bạn bị xé rách thành từng mảnh bởi miệt thị Đạo sư và v.v... Đây là "tám tâm thái không thích hợp làm cho ta bị cắt rời khỏi Pháp".

Hãy cầu nguyện như sau: “Khi mười sáu trạng thái bất khả này tấn công con, đe dọa việc thực hành Pháp của con, Ôi Guru Rinpoche, xin xoay chuyển tâm con hướng về sự thực hành – xin chăm sóc con! Các Đạo sư toàn trí Longchenpa và Jikmé Lingpa, xin đừng để con lạc vào những con đường tà vạy! Lạt ma tràn đầy bi mẫn, ngài là một với các ngài – xin chăm sóc con!”

Bạn phải thoát khỏi những nghịch cảnh như thế bởi một khi bạn rơi vào bất kỳ cái nào trong những trạng thái bất khả này, bạn sẽ không có cơ hội để thực hành Pháp một cách thuần tịnh và đích thực.

Vào giờ phút này, thân bạn không bị bệnh tật tàn phá và tâm bạn không bị đau khổ, bạn cũng không là một kẻ nô lệ chịu sự kiểm soát của người khác. Vì thế giờ đây là lúc bạn có phẩm tính toàn hảo, tốt lành hoàn toàn độc lập này, nếu bạn lãng phí sự tự do và những thuận lợi của đời người này bởi sự biếng nhác và phóng dật thì cần gì phải nói rằng bạn sẽ phải xa lìa những bằng hữu, của cải, thân quyến và những người thân yêu khi bạn chết! Ngay cả thân thể này mà bạn thật yêu quý, nó như ngôi nhà của tâm thức, sẽ bị đưa ra khỏi chiếc giường một mình nó và mang tới một nơi hoang vắng để bị những con cáo, kền kền, chó và v.v... xé ra thành từng mảnh. Khi điều đó xảy ra, tâm thức của bạn sẽ bị cuốn vào cõi bardo giống như một lông chim bị thổi tung trong gió và sẽ không có gì khác ngoài sự khiếp sợ được dành cho bạn. Vì thế bạn nên cầu nguyện: “Để bảo vệ con thoát khỏi những nỗi sợ này, từ ngày hôm nay, Ôi Guru Rinpoche, xin xoay chuyển tâm con hướng về Pháp - xin chăm sóc con! Các Đạo sư toàn trí Longchenpa và Jikmé Lingpa, xin đừng để con lạc vào những con đường tà vạy! Lạt ma tràn đầy bi mẫn, ngài là một với các ngài – xin chăm sóc con!”

Trong Kinh điển có nói:

Những người biếng lười và thiếu tinh tấn,
Có thể sống một trăm năm.
Nhưng nên sống một ít ngày,
Với sự tinh tấn kiên định.

Và Kho tàng Quý báu Những Giáo huấn Cốt tủy (Mengak Rinpoche’i Dzö) nói rằng:

Đừng vứt bỏ thân người này với những tự do và phú bẩm của nó cho kẻ thù là thực phẩm và quần áo,
Đừng vứt bỏ Bồ đề tâm vị tha này cho kẻ thù là những thừa thấp,
Đừng vứt bỏ bản tính của tâm như viên ngọc báu cho kẻ thù là sự mê lầm,
Đừng vứt bỏ hai tích tập như ý cho kẻ thù là cuộc đời hiện tại này,
Đừng vứt bỏ tâm sùng mộ nhiệt thành cho kẻ thù là những tà kiến!

Đây chính là cách bạn nên thực hành.

Đức Chokyi Drakpa

Việt dịch: Thanh Liên

Nguồn: Thiền định về sự Vô thường

Thường thì những mối bận tâm thế tục sẽ chỉ mang lại đau khổ và thất vọng trong đời này và đời sau. Những sự xuất hiện của sinh tử thì chẳng có gì là bền vững, luôn luôn thay đổi và vô thường, như tia chớp vụt sáng qua bầu trời đêm. Việc quán chiếu về sự vô thường của mọi hiện tượng giúp cho bạn xoay chuyển tâm hướng về Giáo Pháp. Như có câu nói:

Mọi sự được sinh ra sẽ chết đi,
Mọi sự được tụ hội sẽ tan tác,
Mọi sự được tích tập sẽ trở nên cạn kiệt,
Mọi sự ở trên cao sẽ rơi xuống thấp.

Trong sự mê lầm của ta, ta thấy mọi sự việc thường hằng và thực sự hiện hữu. Nhưng trong thực tế các hiện tượng thì vô thường và không có bất kỳ hiện hữu chắc thật nào. Ta muốn tin rằng bằng hữu, vợ (chồng), của cải, và thế lực của ta sẽ trường tồn mãi mãi nhưng tự bản chất, những điều đó buộc phải thay đổi. Vì thế, thật là điên rồ khi quá bận tâm về chúng.

Trong khắp vũ trụ, sự vô thường của các hiện tượng duyên hợp thì thật rõ ràng. Chẳng hạn ở đây, bạn hãy nhìn xem bốn mùa thay đổi ra sao trên trái đất. Vào mùa hạ, những tán lá xanh tươi thơm ngát tràn ngập khắp nơi và cảnh vật giống như thiên đường. Vào mùa thu, cỏ cây khô héo và úa vàng, những bông hoa biến thành trái quả và cây cối bắt đầu rụng lá. Sang mùa đông, miền đất có thể bị tuyết trắng phủ kín và tuyết tan đi khi hơi ấm của mùa xuân xuất hiện. Bầu trời có thể bị mây che phủ vào buổi sáng, và buổi chiều thì trở nên trong trẻo; những con sông có thể dâng tràn hay khô cạn; mặt đất rắn chắc có thể lay động và rung chuyển thật rõ ràng, và một vùng đất có thể bị truồi đi và trượt mất. Ở khắp mọi nơi trong thế giới bên ngoài, ta không thể tìm được duy nhất một hiện tượng nào là vững chắc.

Điều này cũng hoàn toàn đúng với con người. Chúng ta biến đổi trong từng khoảnh khắc trôi qua. Chúng ta biến đổi từng giây phút, từ khi còn trẻ tới lúc già nua, từ lúc già cho tới khi chết. Những quan điểm, tư tưởng và kế hoạch của ta thường xuyên thay đổi và biến chuyển. Chẳng có gì chắc chắn là một kế hoạch đã bắt đầu sẽ được hoàn tất, cũng chẳng có gì chắc chắn là nó sẽ tiến triển theo cách ta đã dự định. Như Đức Longchen Rabjam nói:

Ta muốn sống mãi với những người ta yêu mến,
Nhưng chắc chắn ta sẽ phải chia tay họ,
Ta muốn mãi mãi ở một nơi dễ chịu,
Nhưng chắc chắn ta sẽ phải ra đi.
Ta muốn mãi mãi vui hưởng tiện nghi và lạc thú,
Nhưng chắc chắn ta sẽ phải lạc mất những điều đó.

Hãy nhìn vào số người mà bạn đã biết từ khi bạn còn rất nhỏ - bao nhiêu người vẫn còn sống? Tạm thời vào lúc này, bạn có thể vẫn còn sống với cha mẹ, bằng hữu, vợ (chồng) bạn và v.v... Nhưng bạn không thể thoát khỏi sự thật là vào lúc chết bạn sẽ bị lấy ra khỏi họ như một sợi tóc được lấy ra khỏi thỏi bơ – không chút bơ nào còn dính vào sợi tóc.

Không thể biết rõ khi nào bạn chết, và hoàn cảnh mà cái chết sẽ xảy đến thì không thể biết trước. Giống như một con ếch trong miệng một con rắn, bạn đã ở trong miệng Thần Chết. Cái Chết có thể đánh xuống bất kỳ lúc nào mà không báo trước, và là kết quả của tất cả những loại nguyên nhân và hoàn cảnh. Một số người chết trẻ, một số người chết già, một số chết vì bệnh, một số chết trong chiến tranh hay vì một tai nạn dữ dội bất ngờ như bị rơi xuống vách núi. Một số người chết khi ngủ, một số chết khi đang đi, một số chết lúc đang ăn. Một số người chết thanh thản, một số tan nát bởi sự bám luyến đối với những người thân và của cải của họ. Dù thế nào chăng nữa, tất cả chúng ta đều phải chết. Jigme Lingpa đã nói:

Người ta mệt nhoài trong cái nắng mùa hạ
Thưởng thức ánh trăng thu mát mẻ, trong trẻo –
Nhưng không kinh hãi khi nghĩ rằng
Một trăm ngày trong đời họ đã qua đi và trôi mất.

Cuộc đời phù du như một hạt sương trên đầu ngọn cỏ. Không cái gì có thể ngăn chặn cái chết, giống như không ai có thể làm ngưng lại những cái bóng kéo dài mà mặt trời hoàng hôn thả xuống. Bạn có thể vô cùng tươi đẹp, nhưng bạn không thể quyến rũ cái chết. Bạn có thể tràn đầy uy lực, nhưng bạn không hy vọng chi phối được cái chết. Ngay cả của cải khó tin nhất cũng không thể mua thêm cho bạn vài phút của cuộc đời. Cái chết là điều chắc chắn đối với bạn cũng như đối với người bị một lưỡi dao đâm thủng ngực.

Vào lúc này bạn thấy khó chịu đựng nổi nỗi bực dọc nhỏ bé khi bị gai nhọn đâm hay khi tiết trời nóng bức. Nhưng nỗi thống khổ bạn sẽ phải đối diện sẽ ra sao vào lúc chết? Chết không giống như một ngọn lửa tắt ngúm hay như nước thấm hết vào mặt đất. Tâm thức vẫn tiếp tục; khi bạn chết, tâm thức từ bỏ thân xác bạn, và chỉ có những dấu vết của nghiệp do những hành động tốt và xấu trước đây của bạn gây ra là đồng hành với nó. Khi đó tâm thức bị buộc phải lang thang trong những con đường của bardo, trạng thái nhất thời giữa cái chết và một sự hiện hữu mới. Bardo là một nơi khủng khiếp mà ta không biết tới, đôi khi tăm tối thật khó tin nổi, không có một khoảnh khắc an bình. Trong thời gian bạn ở trong bardo, đôi khi bạn nghe những tiếng động kinh hoàng hay nhìn thấy những điều khủng khiếp. Như một kẻ tội phạm bị đưa tới nơi hành quyết, bạn có thể bị lôi kéo, xô đẩy bởi các sứ giả của Yama, Thần Chết. Họ la hét “Giết nó!” và “Đưa nó lại đây!” Đó không phải là một nơi thoải mái và dễ chịu.

Tiếp theo những đau khổ khủng khiếp của bardo là những đau khổ của đời sau, dù đó có thể là khổ đau nào chăng nữa. Đau khổ mà bạn phải chịu đựng là kết quả vô tận của những hành động tiêu cực mà bạn đã mắc phạm trong quá khứ. Khi sao lãng Giáo Pháp, bạn đã đắm mình trong sự xấu ác trong vô lượng cuộc đời. Như Đức Phật đã nói rõ trong Kinh Giáo Pháp Siêu việt về Hồi ức Rõ ràng, (1) nếu bạn phải chất đống tất cả tứ chi từ vô số cuộc đời bạn đã sống, ngay cả những cuộc đời mà bạn bị tái sinh làm một con kiến, đống tứ chi ấy sẽ cao hơn ngọn núi cao nhất trên mặt đất. Nếu bạn phải thâu thập tất cả những giọt nước mắt bạn đã nhỏ xuống trong những đời quá khứ khi các mục đích của bạn không thực hiện được, chúng sẽ tạo thành một đại dương còn lớn hơn tất cả những đại dương được hợp lại trên trái đất.

Có lần một Khampa (người tỉnh Kham) đến gặp Drupthop Chöyung, một trong những đệ tử lỗi lạc nhất của Đức Gampopa, (2) cúng dường ngài một khúc vải và cầu xin giáo lý. Mặc dù người này đã nài nỉ vài lần, Drupthop Chöyung vẫn thoái thác lời khẩn cầu. Người Khampa van nài một lần nữa và cuối cùng vị Đạo sư cầm tay ông và nói ba lần: “Ta sẽ chết, ông sẽ chết”. Và sau đó ngài nói thêm: “Đó là tất cả những gì Thầy ta dạy cho ta; đó là tất cả những gì ta thực hành. Hãy chỉ thiền định về điều đó. Ta cam đoan là không có điều gì vĩ đại hơn thế”.

Gyalwa Götsangpa nói:

Hãy thiền định về cái chết và sự vô thường
Bạn sẽ cắt đứt những ràng buộc với quê hương,
Những vướng bận tham luyến với người thân của bạn,
Và sự khao khát thực phẩm và của cải.

Việc nghĩ tưởng về cái chết xoay chuyển tâm bạn hướng về Giáo Pháp, nó khiến cho bạn nỗ lực và cuối cùng giúp bạn nhận ra sự quang minh chói lọi của Pháp thân. Nghĩ tưởng này nên luôn luôn là một chủ đề chính yếu trong các thiền định của bạn.

Khi bạn nghĩ về samsara (luân hồi sinh tử), nếu bạn cảm nhận như thể bạn đang ở trên một con tàu bị đắm, như thể bạn bị rơi vào một cái hố đầy rắn độc, hay như thể bạn là một tội nhân sắp được giao cho đao phủ, thì đây chắc chắn là những dấu hiệu cho thấy bạn đã vứt bỏ sự tin tưởng vào tính chất thường hằng của mọi sự. Đó chính là sự hiểu biết xác thực về lẽ vô thường đang ló dạng trong tâm bạn. (3) Kết quả là bạn sẽ không còn bị vướng mắc vào sự phân biệt giữa bằng hữu và kẻ thù. Bạn sẽ có thể cắt đứt mối đan kết dày đặc của những phóng dật vô nghĩa. Nỗ lực của bạn sẽ mạnh mẽ, và mọi sự bạn làm sẽ hướng về Giáo Pháp. Những phẩm tính tốt lành của bạn sẽ bừng nở hơn bao giờ hết.

Thân thể là đầy tớ của tâm thức; nó có thể hành xử một cách tích cực hay tiêu cực. Bạn có thể sử dụng thân thể này như một khí cụ để đạt được giải thoát, hay như một vật gì đó khiến bạn ngập chìm hơn nữa trong luân hồi sinh tử. Chớ phí phạm thời gian của bạn. Hãy tận dụng cơ hội bạn đang có hiện nay để gặp những vị Thầy tâm linh và thực hành Giáo Pháp. Trong quá khứ, các hành giả đã thành tựu giác ngộ bằng cách lắng nghe các giáo lý về sự vô thường và cái chết, bằng cách nhớ tưởng và quán chiếu về chúng, và bằng cách hòa nhập với chúng qua sự thiền định. Như có câu nói:

Ngay bây giờ ta phải sợ hãi cái chết,
Và nhờ đó trở nên vô úy vào lúc chết;
Còn nếu ta cẩu thả vào lúc này,
Khi cái chết đến ta sẽ đấm ngực trong nỗi đớn đau.
Đức Atisha nói:

Hãy bỏ lại mọi sự và ra đi.
Đừng làm gì hết,
Đừng mong muốn gì hết.
Chớ quan tâm quá mức về những công việc tầm thường của cuộc đời này. Hãy chỉ tập trung vào Giáo Pháp. Hãy bắt đầu một ngày bằng cách phát khởi ước muốn đạt được giác ngộ. Vào buổi tối, hãy xem xét tất cả những gì bạn đã làm trong ngày, sám hối mọi điều sai trái, và hồi hướng mọi điều tốt lành để làm lợi lạc tất cả chúng sinh. Hãy lập nguyện rằng ngày mai bạn sẽ làm tốt hơn nữa.

Bà la môn Upagupta đặt sang một bên một viên sỏi đen mỗi khi khởi lên một tư tưởng tiêu cực, và một viên sỏi trắng mỗi khi ông có một niệm tưởng tốt lành. Lúc bắt đầu, hầu như ông gom được toàn sỏi đen. Nhưng dần dần, bằng cách duy trì chánh niệm và sự tỉnh giác, ông nhanh chóng thấy mình chỉ còn thâu thập những viên sỏi trắng.

Kyabje Dilgo Khyentse Rinpoche

Việt dịch: Thanh Liên

Nguyên tác: The Heart of Compassion – The Thirty-Seven Verses on the Practice of a Bodhisattva – A Commentary by Dilgo Khyentse

Nguồn: Quán Chiếu Về Lẽ Vô Thường - Thực Hành Của Một Bồ Tát

1. Kinh Giáo Pháp Siêu việt về Hồi ức Rõ ràng (Saddharmanu-smrtyu-pasthana-sutra (Tây Tạng: dam pa’i chos dran pa gnyer bzhag pa’i mdo): một quyển Kinh giải thích cách chúng ta nhận biết những hành động, ngôn ngữ, và việc làm nào là thích hợp và không thích hợp, và như thế ta nên duy trì sự chú tâm liên tục về chúng ra sao.

2. Đức Gampopa, Sönam Rinchen (sgam po pa bsod nams rin chen, 1079 - 1153): sinh tại Nyal, miền đông Tây Tạng, lúc đầu ngài học để trở thành một y sĩ, vì thế ngài được gọi là Dagpo Lharje (dwags po lha rje), Y sĩ xứ Dagpo (tên của tỉnh nơi ngài sống nhiều năm). Ngài thọ giới tu sĩ năm hai mươi sáu tuổi sau khi hai con và vợ ngài mất trong một trận dịch. Sau khi nghiên cứu và thực hành giáo lý Kadampa, năm ba mươi hai tuổi ngài gặp Jetsun Milarepa và trở thành đệ tử lỗi lạc của vị Thầy này. Các đệ tử chính của Gampopa là Karmapa đệ nhất Dusum Khyenpa (dus gsum mkhyen pa, 1110 - 1170), Phagmo Drupa (phag mo gru pa rdo rje rgyal po, 1110 - 1170), và Dharma Wangchuk (dhar ma dbang phyug).

3. Thiền định về lẽ vô thường có ba cội gốc, chín sự suy xét, và dẫn tới ba kết luận cuối cùng.

Ba cội gốc để suy xét: (1) chết là điều chắc chắn, (2) không chắc chắn được điều gì sẽ gây ra cái chết, và (3) ngoài Giáo Pháp, mọi sự hoàn toàn vô ích vào lúc chết.

Chín suy xét: Đối với cội gốc thứ nhất, (1) trong quá khứ chưa từng có ai thoát khỏi cái chết, (2) thân thể là sự duyên hợp và buộc phải tan rã, và (3) cuộc đời cạn kiệt trong từng giây phút. Đối với cội gốc thứ hai, (1) cuộc đời mỏng manh đến không ngờ, (2) thân thể không có bản chất lâu dài, và (3) vô số hoàn cảnh có thể gây ra cái chết, trong khi có ít hoàn cảnh kéo dài hay hỗ trợ cho sự sống. Đối với cội gốc thứ ba, (1) những người thân và bằng hữu sẽ chẳng có ích lợi gì vào lúc chết, (2) của cải và thực phẩm sẽ vô ích, và (3) thân thể của ta sẽ trở nên vô dụng.

Ba kết luận cuối cùng: (1) ta nên thực hành Pháp, bởi chắc chắn nó sẽ giúp ích cho ta vào lúc chết; (2) ta phải thực hành Pháp ngay bây giờ bởi ta không biết khi nào ta chết; và (3) ta nên dâng hiến thời gian chỉ để thực hành Pháp, bởi ngoài điều đó ra, chẳng có gì là ích lợi.

Trong ít năm qua, bản thân tôi đã để ý rằng, hết sức đột ngột, nhiều bằng hữu của tôi đang bị những căn bệnh ở giai đoạn cuối tấn công, như ung thư phổi và bướu não. Mặc dù biết rằng không nên ngạc nhiên, nhưng tôi luôn luôn sửng sốt bởi mình đã hiểu biết thật sơ sài về khái niệm vô thường.

Thực ra, mọi người trên toàn thế giới đang chết trong từng giây phút, tuy thế chỉ mới đây thôi, tôi mới bắt đầu để ý rằng điều đó đang xảy ra cho những người mà bản thân tôi quen biết, và mỗi khi một trong những bằng hữu của tôi mất đi, tôi thường tự hỏi: “Tại sao điều này đang xảy ra cho tôi? Tại sao điều này đang xảy ra cho chúng tôi?” Cuối cùng, dĩ nhiên là tôi nhớ lại rằng cái chết chỉ là một khía cạnh không thể tránh khỏi của nhân loại. Vì thế tôi cảm thấy xuẩn ngốc khi đã không nhận ra rằng, đối với tôi và những người cùng lứa tuổi với tôi, những mất mát như thế là điều tất yếu, và không nhận ra rằng, thực ra, khi chúng ta già, ta sẽ phải đối mặt càng lúc càng thường xuyên hơn với cái chết của những người mà ta thương yêu.

Xét cho cùng thì thân người là gì? Nó chẳng khác gì một tập hợp gồm những thành phần mỏng manh một cách thảm hại, không được gắn kết lại với nhau bằng một loại keo thích hợp hay bằng những chiếc đinh đủ cứng chắc. Có gì đáng ngạc nhiên khi chẳng sớm thì muộn, tất cả chúng ta phải vỡ ra thành từng mảnh? Tuy thế, mỗi khi điều ấy xảy ra, tâm thức vô minh của chúng ta thường xuyên bị ngạc nhiên bởi cái chết và bệnh tật, và mọi sự xảy ra cùng với điều đó.

Trải qua nhiều năm, có quá nhiều cái chết bi thảm, nhưng thảm thương nhất là cái chết của những người trẻ tuổi. Về phần tôi, bao giờ cũng vậy, tôi buồn nhất là khi có người trẻ hơn tôi chết đi, và tôi nghĩ rằng đối với hầu hết nhân loại, dù thế nào chăng nữa thì ý niệm người còn trẻ chết đi quả là một điều bất công và không thể chấp nhận được - đây là cách chúng ta suy nghĩ. Trong thực tế, dù rằng cái chết không có bất kỳ điểm quy chiếu nào; cái chết không tấn công nạn nhân của nó theo tuổi tác. Và là Phật tử, chúng ta rất thường được nghe nói về sự bất định của cái chết, thực ra chúng ta không thể phàn nàn rằng ta đã không được cảnh báo - chỉ riêng ngài Shantideva (Tịch Thiên) đã nhiều lần dành toàn bộ các chương cho đề tài này. Tuy thế, chúng ta vẫn phàn nàn - điều đó luôn luôn xảy ra.

Như vậy, mục đích của lá thư này là gì? Đối với những người trong quý vị đã ở “tuổi quá lứa”, giống như bản thân tôi, xin hãy quy y Phật, Pháp, Tăng, Guru, Bổn Tôn và Dakini, bởi tất cả chúng ta cần có sự che chở để không bị kém sức khỏe và mọi loại bệnh tật. Xét cho cùng, ai biết được điều gì sẽ xảy ra cho chúng ta?

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng một trong những nguyên nhân chính của sự khiếm khuyết và yếu kém của chúng ta là đã xem thường món nợ nghiệp của ta, và để trang trải và làm minh bạch những món nợ này, điều quan trọng là phải thực hành Riwo Sangchö (2).

Dĩ nhiên là khi quý vị thực hành - bất kỳ thực hành nào quý vị thích làm, Quy y, Phát Bồ đề tâm, Riwo Sangchö, bất kỳ cái gì - xin hãy luôn luôn lưu ý tới động lực của quý vị. Việc làm bất kỳ thực hành tâm linh nào bởi quý vị cho rằng nó sẽ bảo đảm cho một cuộc đời trường thọ - có thể ngay cả khi quý vị sống mãi mãi - thì giống như cố gắng làm đông lạnh một bong bóng xà bông; đó là điều hoàn toàn bất khả.

Tất cả những gì quý vị có thể làm là thực hành với ước nguyện quý vị sẽ sống đủ lâu để quen thuộc hơn với Giáo Pháp. Thậm chí sống thêm một giây trong một cuộc đời như thế cũng vô cùng quý báu. Cuối cùng, dĩ nhiên là chúng ta nên cầu nguyện và thực hành với hy vọng rằng một ngày nào đó ta sẽ thoát khỏi nỗi khổ vì thời gian, và thoát khỏi nỗi thống khổ vì sự chia lìa của mọi yếu tố phù du tạm bợ mà trong tâm thức mê mờ của chúng ta, chúng ta đã chắp chúng lại với nhau thật thuyết phục. Hầu hết chúng ta chìm đắm trong những mê lầm của mình đến nỗi ta thực sự tin là chúng thường hằng, và khi ảo tưởng mà ta đã tạo lập tự phơi bày ra trong màu sắc thực sự của nó thì chúng ta phải chịu đựng những thống khổ không thể chịu đựng nổi. Và cuối cùng, chính từ loại mê lầm này mà ta cần phải tự giải thoát.

Một ghi chép ngắn của kẻ làm ra vẻ đang nhập thất.

Đức Dzongsar Khyentse Rinpoche

Việt dịch: Thanh Liên

Nguồn: Ghi chép ngắn của kẻ làm ra vẻ đang nhập thất

(1) Kyabjé Penor Rinpoche (1932 – 27 tháng Ba, 2009) là vị hộ trì ngai tòa thứ 11 của Dòng Palyul thuộc phái Nyingma của Phật giáo Tây Tạng, và được cho là một hóa thân của Đức Vimalamitra. Ngài được khẩn cầu trở thành vị Thủ hộ thứ ba của Dòng Nyingma và đã phụng sự từ năm 1991 cho đến khi từ nhiệm năm 2001.

(2) Riwo Sangchö (Cúng dường Tịnh hóa Núi): Thực hành này là một phần của một giáo khóa terma tên là Rigzin Sog Drup do Lhatsun Namkhai Jigme khám phá tại Sikkim vào thế kỷ 18. Riwo Sangchö có nghĩa là nghi thức cúng dường hương đốt và những chất liệu có hương thơm hay thanh tịnh khác bằng cách đốt những hương liệu này trên núi hay đỉnh đồi với mục đích tịnh hóa những ô nhiễm và tiệt trừ các chướng ngại. Lễ cúng dường này giúp tăng trưởng sự rộng lượng (bố thí) và làm an dịu các chướng ngại thuộc về môi trường và cá nhân.

]]> https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/tam-xa-ly-luan-hoi/ghi-chep-ngan-cua-ke-lam-ra-ve-dang-nhap-that/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/truyen-thua-nyingema/bai-ca-thong-thiet-ve-su-vo-thuong/ https://kimcuongthua.org/truyen-thua-nyingema/bai-ca-thong-thiet-ve-su-vo-thuong/#comments Thu, 14 Apr 2022 17:08:58 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=11051 Continue Reading]]> 1. Bậc tạo dựng mạn đà la tụ hội, hóa hiện và bao la của mọi Bổn Tôn, Pháp Vương vô song Mipham Rinpoche, xin an lập chiếc đĩa hoa sen kỳ diệu trong trái tim con và xin hát một cách tự nhiên những bài ca về sự vô thường.

2. Cánh đồng mùa hạ ngập tràn hoa cỏ và vui vẻ như một xứ thần tiên, nhưng đến mùa đông, khi bị sương giá, gió, mưa và băng tuyết tàn phá, ta càng thêm đau buồn bởi cảnh tượng hoang tàn, lạnh lẽo.

3. Trong khu vườn tráng lệ và nhiều màu sắc, những con ong cần cù, đáng yêu nhìn nhau và hát những bài ca êm tai. Mặc dù tất cả mọi người đều ước muốn thời gian tuyệt vời, vui nhộn, và lãng mạn của cuộc đuổi bắt kéo dài mãi mãi, nhưng làm sao họ né tránh được nghiệp quả của những đời trước?

4. Trong khu rừng sum suê, những con chim cu líu lo và hát ca vui vẻ; âm thanh êm tai và trong như tiếng bạc của chúng lôi cuốn mọi người; một sự dâng hiến tuyệt vời! Tuy nhiên, khi sắp đến đầu thu, nếu ta nhớ lại những điều này thì đó quả là một vị Thầy siêu phàm biểu thị sự vô thường của cuộc đời!

5. Qua cơn mưa bụi, một cầu vồng sáng chói và nhiều màu sắc trong bầu trời được tô điểm bằng những đám mây trắng, nhẹ nhàng và tao nhã biết bao! Nếu suy niệm nghiêm cẩn, quý vị sẽ nhận ra đó là một ảo ảnh sâu sắc và sinh động về sự vô thường.

6. Vào mùa thu, những đám mây trắng chồng chất lên nhau thật thân thiết, giống như những đỉnh núi không ngừng phủ tuyết. Ngay lập tức, chúng biến mất trong bầu trời không để lại chút dấu vết. Chẳng phải tất cả những ẩn dụ này là để dành cho những người có ý hướng từ bỏ “Mọi vinh quang và hạnh phúc trong đời này đang trôi đi và không xác thực” hay sao?

7. Những vũ trụ kiên cố và bao la gồm ba ngàn thế giới sẽ hoàn toàn bị hủy diệt bởi những tai họa của nước, lửa, và gió, vì thế những cung điện, vườn tược và những bức tường được xây dựng bởi chúng sinh tầm thường thì còn khó giữ gìn và không đáng tin cậy hơn nữa.

8. Ngay cả những vị trời và risi (hiền nhân) là những người có thể sống lâu hơn một kiếp, có sự thấu thị và an trụ hỷ lạc trong thiền định cũng không thể trốn thoát và bị trói buộc khi đối diện Thần Chết và những kẻ thù của họ. Thật là một tư tưởng sai lầm và xấu ác khi tin rằng ta có thể tránh khỏi cái chết.

9. Trong quá khứ, có một ít vị được gọi là “Chuyển Luân Thánh Vương” cai trị bốn đại lục và có năng lực kêu gọi hàng trăm người đi vào hành động, nhưng giờ đây những gì họ để lại cho hậu thế chỉ là ký ức về thanh danh trong thời đại huy hoàng của họ. Vì thế, thân thể yếu ớt của chúng ta cũng không thể có chút thực chất nào.

10. Các Đức Như Lai và Bồ Tát đã hoàn thiện mọi sự tịnh hóa che chướng và đạt được chứng ngộ thì như vô số vì sao trên bầu trời. Tuy nhiên, để biểu thị sự vô thường, các ngài đã lần lượt thị hiện việc nhập niết bàn. Tất cả những hiện tượng này cho ta thấy rõ nguyên lý vô thường.

11. Tại ngôi chùa vĩ đại Samye có viên bảo ngọc được tôn trí trên đỉnh, nơi được tán thán là cõi tịnh độ, khi nhớ lại những cảnh tượng sống động của Ba Đấng Tôn quý, các Đạo sư và Đức Vua,(1) tôi không thể không hân hoan và vui sướng. Tuy nhiên, khi trở lại với thực tế, làm sao tôi tránh khỏi nỗi buồn sầu, tan nát.

12. Không lắng nghe và quán chiếu đúng đắn về những pho Kinh và Luận siêu việt, là những gì có thể chống cự sự truy xét bằng ba cách, không thể chặt đứt gốc rễ sinh tử bởi chỉ hành động phù hợp với sự suy nghĩ và ước đoán của riêng ta. Trái lại, ta sẽ lập gia đình, có con, và có rất nhiều thành viên trong gia đình, trở nên già yếu; và khi cái chết đến, vị tu sĩ già bị buộc phải tái sinh và đi đến những cõi thấp bởi đã không thực hành đức hạnh.

13. Nếu người không tinh tấn nghiên cứu và thực hành Kinh điển, điều huyền diệu và tâm – Kinh Ý nghĩa Cô đọng (Kinh), Mạng lưới Huyền diệu (Pháp Kỳ diệu) và Mười tám Mật điển Mẹ - Con (Tâm); mà chỉ chú ý đến các nghi lễ, chẳng hạn như đánh trống, thổi kèn Trung quốc hay sự trình diễn khác, như ý nghĩa sâu xa của Giáo Pháp; tiêu phí một cách bất thiện và tham lam của cải do tín chủ cúng dường; khi cái chết đến, mọi ác hạnh của người ấy sẽ bị phơi bày.

14. Các nhà sư trẻ trong các tu viện thì thông minh và hùng biện biết bao! Quý vị toàn tâm toàn ý khi bám chặt vào việc giảng dạy và tranh luận, nhưng đến khi quý vị nhận được danh hiệu Geshe, tóc quý vị sẽ bạc trắng như những con ốc xà cừ. Mọi hạnh phúc thế tục mà quý vị tận hưởng không thể thoát khỏi số phận phù du của những đóa hoa ưu đàm.

15. Các hành giả bề ngoài hững hờ với công đức của con đường tu tập, chẳng hạn như giới, định và tuệ, mà nhất quyết kiếm tìm lợi lạc của cuộc đời hiện tại! Quý vị không thể đi tới đích ngay cả khi cái chết đến và định luật nghiêm ngặt của Thần Chết không trì hoãn và loại trừ ai!

16. Những ông già bạc tóc và lão suy! Quý ông vẫn đang dự trù kế hoạch cho những tháng năm của đời mình mà không chú ý đến tuổi tác như thể không biết rằng mình như một ngọn đèn bơ cạn kiệt; hành trình của cuộc đời này sắp kết thúc. Sao quý ông không nghĩ rằng bây giờ là lúc chuẩn bị một ít tiền của cho chuyến du hành trong trạng thái trung ấm sau cái chết?

17. Những thanh niên và thiếu nữ tràn đầy sức sống và đang độ thanh xuân! Các bạn tự hào về tuổi trẻ mau chóng của mình và chẳng bao giờ thoáng nghĩ đến cái chết, nhưng không ai biết được khi nào cái chết đến. Khi những sứ giả của Thần Chết đến và tròng dây vào cổ các bạn, các bạn cảm thấy ân hận thì đã quá trễ.

18. Những cô cậu đến tuổi dậy thì tìm thấy ở nhau sự hoàn toàn cảm thông và tâm đầu ý hợp! Các bạn không ngớt trao cho nhau những viên kẹo dưới bụi hồng, nghiêm trang thề thốt sẽ thương yêu nhau mãi mãi, mơ màng sẽ là bạn đồng hành bền vững của nhau và không bao giờ chia cách, nhưng dù các bạn làm gì chăng nữa, không ai có thể tiên đoán được là các bạn sẽ sống lâu đến mức độ nào.

19. Những người giàu có, quý phái và có vận mệnh hoàn hảo trong quá khứ đã trở thành những người cùng khốn. Khi những cảnh tượng này được phóng chiếu rõ ràng trên tấm gương của tâm thức, làm sao ta không cảm thấy thống thiết và mỏi mệt về mọi hiện tượng bị nhiễm ô?

20. Bộ ba mươi chiếc răng trắng trẻo của quý vị đã rụng rơi đây đó. Những vết nhăn phủ đầy thân thể quý vị như những đường núi xoắn xít với nhau. Mọi cảnh tượng của sự già yếu là những cảnh báo lặng thầm: chẳng mấy chốc quý vị sẽ chết. Nếu quý vị vẫn u mê và rối trí, làm sao quý vị có thể khác biệt với những con yak?

21. Xuân qua thu lại, cùng thời gian này vào năm tới, vô số người sẽ gặp phải cái chết của mình. Ai có thể quả quyết rằng bạn không phải là một người trong số đó? Vì thế, đời sau thực sự không quá xa!

22. Một trăm năm nữa, chẳng ai có mặt vào lúc này trên trái đất còn sống. Mọi sự sống buộc phải chết đi. Trong hình tướng mê lầm như giấc mộng phù du này, đâu là ý nghĩa của việc theo đuổi lợi lạc của cuộc đời hiện tại?

23. Hầu hết những người bạn tốt cùng độ tuổi với tôi giờ đã trôi dạt vô định đến những xứ sở khác. Nhiều đời người đã rơi vào bóng tối của trạng thái trung ấm. Làm sao một mình tôi có thể hiện hữu trong thế giới này?

24. Khi những sứ giả toàn thắng của Thần Chết đến, cho dù dấu mình trong một lâu đài không thể bị hủy hoại và hoàn toàn vững chắc, được mười ngàn quân lính trang bị áo giáp và vũ khí canh chừng, ta vẫn không thể sống trong thế giới này dẫu chỉ một chốc lát.

25. Cho dù của cải và châu báu của quý vị có thể bao phủ toàn thể ba cõi, các sứ giả của Thần Chết không để cho quý vị hối lộ. Ngay cả Phạm Thiên và Trời Đế Thích cai trị ba ngàn thế giới cũng không thể thoát khỏi cái chết.

26. Cho dù quý vị có vẻ duyên dáng và dễ thương như một cầu vồng ở chân trời, dù quý vị có khêu gợi và hấp dẫn với đủ mọi khéo léo để tán tỉnh, phỉnh phờ và lôi kéo, thủ thuật của quý vị không thể làm lay động ngay cả một sợi lông của đạo quân Thần Chết khát máu.

27. Sau khi chứng kiến nhiều người, dù đau ốm hay khỏe mạnh, đã lần lượt ra đi, ta nên nghĩ tưởng và suy niệm một cách cẩn trọng theo cách này: tất cả những điều này là hồi chuông cảnh báo và thúc bách về sự chắc chắn của cái chết của riêng tôi, vì thế tôi phải chuyển tâm vào con đường vĩ đại của thực hành tinh tấn để đạt được giải thoát.

28. Những vị lãnh đạo và viên chức vĩ đại cai trị hàng trăm và hàng ngàn gia đình của nhiều bộ tộc! Khi cái chết đến, quý vị không có tự do để đem theo mình một miếng thực phẩm, còn nói gì đến việc mang theo thuộc hạ. Vào lúc đó, chỉ có Giáo Pháp chân chính và siêu việt là tuyệt đối lợi lạc, vì thế xin đừng mãi trì hoãn và lãng phí thời gian.

29. Khi mọi hiện tượng trong đời này hoàn toàn ngừng dứt, đau khổ xuất hiện như kết quả của nghiệp, cho dù quý vị có bao nhiêu người thân, bè bạn và người đồng hành, chẳng ai có thể chia sẻ chút nào với quý vị. Cho dù quý vị kêu khóc cho đến khi mặt đẫm lệ, điều ấy chẳng mang lại sự thay đổi hay giúp đỡ nào. Chớ để cái chết đánh bại, mà từ nay trở về sau hãy hiến mình cho việc thực hành Pháp, là điều mang lại lợi lạc vào lúc chết!

30. Nhờ suy niệm nghiêm cẩn, quý vị sẽ nhận ra rằng mọi hiện tượng của thế giới vật chất bên ngoài và thế giới chúng sinh bên trong là những quyển sách giáo khoa biểu thị sự vô thường của cuộc đời. Những tình cảm phóng xuất tự nhiên từ trái tim tôi thì vô vàn, nhưng ở đây tôi chỉ có thể hiến tặng quý vị một bài ca Giáo pháp như mây cho quý vị, những người bạn thân thiết của tôi!

31. Những người bạn thân mến trong cùng một trại! Hãy bảo đảm là sẽ liên tục lắng nghe điều này: mọi sự trong luân hồi sinh tử thật không đáng tin cậy. Để đạt được sự giàu có lâu dài, hoàn hảo và không ô nhiễm của đại lạc, từ nay trở đi, quý vị nên mặc áo giáp tinh tấn để toàn tâm thực hành Giáo Pháp!

32. Từ nay cho đến khi không gian diệt tận, cầu mong con có thể kính lễ vị Bảo trợ - Đức Văn Thù mà không thối chuyển; cùng lúc đó, giảng dạy Giáo Pháp sâu xa cho chúng sinh và đạt được trí tuệ và năng lực tâm thức như Đấng Chiến Thắng Văn Thù!

Trên đây là 32 vần kệ, một con số kỳ diệu, là những cảm xúc chân thành phóng chiếu tự nhiên từ trái tim tôi. Những lời thỉnh cầu liên tục của Otse Yana, một người bạn tốt, là thuận duyên và tâm từ bỏ mãnh liệt đối với sự vô thường trong tâm tôi là nguyên nhân sâu xa khiến tôi, Ngawang Lodro Tsungmed, biên soạn bài kệ này vào ngày 27 tháng Giêng năm 1964. Cầu mong đó là điều kiết tường!

Khenpo Jigme Phuntsok

Việt dịch: Thanh Liên

Nguyên tác: “The Lament That Teaches the Impermanence of Life - the Melodious Sound of a Waterfall” by Dharma King Jigme Phuntsok

Nguồn: Bài Ca Thống Thiết Về Sự Vô Thường

(1) Ba Đấng Tôn quý, các Đạo sư và Đức Vua: Đức Padmasambhava, Shantarakshita và Vua Trisong Detsen.

Bệnh tật xảy ra. Nó không phải là một cái gì đó đặc biệt; nó là một phần của tự nhiên và là một thực tế của cuộc sống. Tất nhiên chúng ta có mọi quyền để tránh bệnh tật và đau đớn, nhưng bất chấp nỗ lực đó, khi bệnh tật xảy ra, tốt hơn là nên chấp nhận nó. Mặc dù bạn nên cố gắng hết sức để chữa khỏi nó càng sớm càng tốt, nhưng bạn không có thêm gánh nặng về tinh thần nào khác. Như học giả vĩ đại Ấn Độ Tịch Thiên (Shantideva) đã nói: “Nếu có cách để vượt qua đau khổ, thì không cần phải lo lắng; nếu không có cách nào để vượt qua đau khổ, thì lo lắng cũng chẳng ích gì”. Loại thái độ lý trí đó khá hữu ích.

Cái chết là một phần của cuộc sống của tất cả chúng ta. Cho dù chúng ta có thích hay không, nó chắc chắn sẽ xảy ra. Thay vì tránh suy nghĩ về nó, tốt hơn là thấu hiểu ý nghĩa của nó. Tất cả chúng ta đều có cùng một cơ thể, cùng một loại thịt xương con người, và do đó tất cả chúng ta sẽ chết. Tất nhiên, có một sự khác biệt lớn giữa cái chết tự nhiên và cái chết tai nạn, nhưng về cơ bản cái chết sẽ đến sớm hay muộn. Nếu từ đầu, thái độ của bạn là: “Vâng, cái chết là một phần của cuộc sống của chúng ta”, thế thì nó có thể dễ đối mặt hơn.

Có hai cách tiếp cận riêng biệt để đối phó với một vấn đề. Một là chỉ đơn giản là tránh nó bằng cách không nghĩ về nó. Cái kia, hiệu quả hơn nhiều, là đối mặt với nó một cách trực tiếp vì thế bạn đã có ý thức về nó. Nói chung, có hai loại vấn đề hoặc đau khổ: Với một loại, có thể, bằng cách tiếp nhận một thái độ nào đó, thì người ta có thể thật sự làm giảm năng lực cùng mức độ đau khổ và lo lắng. Tuy nhiên, có thể có những loại vấn đề và đau khổ khác mà việc tiếp nhận một loại thái độ và cách suy nghĩ nào đó có thể không nhất thiết làm giảm mức độ đau khổ, nhưng điều đó vẫn sẽ chuẩn bị cho bạn đối mặt với nó.

Khi những điều không may xảy ra trong cuộc sống của chúng ta thì có hai kết quả có thể xảy ra. Một khả năng là tinh thần bất ổn, lo lắng, sợ hãi, nghi ngờ, thất vọng và cuối cùng là trầm cảm, và trong trường hợp xấu nhất, thậm chí là tự tử. Đó là một cách. Khả năng khác là do trải nghiệm bi thảm đó mà bạn trở nên thực tế hơn, bạn trở nên gần với thực tại hơn. Với sức mạnh của sự thẩm tra, trải nghiệm bi thảm có thể khiến bạn trở nên mạnh mẽ hơn, đồng thời gia tăng sự tự tin và lòng tự lập của bản thân. Sự kiện không may có thể là một nguồn sức mạnh bên trong.

Sự thành công trong cuộc sống và tương lai của chúng ta phụ thuộc vào động cơ và sự quyết tâm hay sự tự tin của chúng ta. Trải qua những trải nghiệm khó khăn, cuộc sống đôi khi trở nên đầy đủ ý nghĩa hơn. Nếu bạn nhìn vào những người mà ngay từ đầu cuộc đời của họ đã có tất cả mọi thứ, bạn có thể thấy rằng khi những điều nhỏ nhặt xảy ra, họ sẽ sớm mất hy vọng hoặc trở nên cáu kỉnh. Những người khác đã phát triển thái độ tinh thần mạnh mẽ hơn do kết quả của những khó khăn của họ.

Tôi nghĩ rằng người đã từng trải qua nhiều gian khổ có thể đứng vững hơn khi đối mặt với vấn đề hơn là người chưa từng trải qua đau khổ. Từ góc độ này, thế thì một đau khổ nào đó có thể là một bài học tốt cho cuộc sống.

Riêng tôi, tôi đã mất đất nước của mình và tệ hơn nữa, đất nước của tôi đã có rất nhiều sự tàn phá, đau khổ và bất hạnh. Tôi đã dành không chỉ phần lớn cuộc đời mình mà còn là phần tốt nhất của cuộc đời mình bên ngoài Tây Tạng. Nếu bạn chỉ nghĩ về điều này từ góc độ đó, hầu như không có bất cứ điều gì tích cực. Nhưng ở một góc độ khác, bạn có thể thấy rằng vì những điều không may này mà tôi đã có một kiểu tự do khác, chẳng hạn như cơ hội gặp gỡ những người khác nhau từ các truyền thống khác nhau và cũng có thể gặp gỡ các nhà khoa học từ các lĩnh vực khác nhau. và tôi đã học được nhiều điều quý giá. Vì vậy, những kinh nghiệm bi thảm của tôi cũng có một số khía cạnh đáng giá.

Nhìn vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau thật sự làm giảm bớt gánh nặng tinh thần. Theo quan điểm của Phật giáo, mọi sự kiện đều có nhiều khía cạnh và đương nhiên một sự kiện có thể được nhìn từ nhiều góc độ khác nhau. Rất hiếm hoặc hầu như không thể xảy ra một sự kiện có thể là tiêu cực từ mọi quan điểm. Vì vậy, sẽ rất hữu ích khi có điều gì đó xảy ra, hãy cố gắng nhìn nó từ nhiều góc độ khác nhau và sau đó bạn có thể nhìn thấy những khía cạnh tích cực hoặc có lợi. Hơn nữa, nếu có điều gì đó xảy ra, việc so sánh với một số sự kiện khác hoặc với sự kiện của người khác hoặc quốc gia khác sẽ rất hữu ích ngay lập tức. Điều này cũng rất hữu ích trong việc duy trì sự hòa bình của bạn.

Bây giờ tôi sẽ giải thích, với tư cách là một tu sĩ Phật giáo, làm thế nào để đối phó với cái chết. Đức Phật đã dạy các nguyên tắc của Bốn Chân Lý Cao Quý (Tứ Diệu Đế), trong đó nguyên tắc đầu tiên là Sự thật về Khổ. Sự thật về Khổ được giảng dạy trong bối cảnh có ba đặc tính của sự tồn tại, đặc điểm thứ nhất là tính vô thường. Khi nói về bản chất của vô thường, chúng ta phải ghi nhớ rằng có hai cấp độ. Một là mức độ thô, khá rõ ràng và là sự ngừng tiếp tục của một cuộc sống hoặc một sự kiện. Nhưng bản chất vô thường đang được giảng dạy liên quan đến Tứ Diệu Đế đề cập đến khía cạnh vi tế hơn của vô thường, đó là bản chất tạm thời của sự tồn tại.

Bằng cách quán chiếu về các mức độ thô hơn của vô thường, người ta sẽ có thể đối đầu và chống lại sự bám chấp ở tính thường còn hoặc tồn tại vĩnh viễn về đặc tính hay bản ngã của chính mình, bởi vì nắm bắt ở tính thường còn buộc chúng ta phải bám chấp vào chính 'bây giờ' hoặc các vấn đề. của chính mình suốt đời. Bằng cách giải thoát sự kìm kẹp của việc bám chấp và tồn tại vĩnh viễn này trong chúng ta, thì chúng ta sẽ ở một vị trí tốt hơn để thấu hiểu giá trị của sự hoạt động vì những kiếp sống tương lai của chúng ta.

Một trong những lý do tại sao tỉnh thức về cái chết và sự vô thường là rất quan trọng trong thực hành tôn giáo của Đạo Phật vì người ta cho rằng trạng thái tâm trí của bạn lúc chết có ảnh hưởng rất lớn đến việc xác định hình thức tái sinh bạn có thể có. Cho dù đó là trạng thái tinh thần tích cực hay tiêu cực đều sẽ có tác dụng rất lớn. Vì vậy, thực hành tôn giáo của Đạo Phật nhấn mạnh rất lớn tầm quan trọng của sự tỉnh thức về cái chết và vô thường.

Một trong những tác dụng phụ tích cực của việc duy trì mức độ tỉnh thức về cái chết rất cao là nó sẽ chuẩn bị cho cá nhân đến mức mà khi cá nhân đó thật sự đối mặt với cái chết, người ấy sẽ ở một vị trí tốt hơn để duy trì sự có mặt của tâm thức người ấy. Đặc biệt trong Phật giáo Mật tông, người ta coi trạng thái tâm thức mà một người trải qua lúc sắp chết là vô cùng vi tế và vì sự tinh tế của cấp độ tâm thức đó, nó cũng có một sức mạnh to lớn và tác động lên sự tương tục của tâm thức của hành giả.

Trong các thực hành Mật tông, chúng tôi nhận thấy rất nhiều sự nhấn mạnh vào những quán chiếu về tiến trình của cái chết, vì thế cá nhân vào lúc chết không chỉ giữ được sự chánh niệm của tâm thức mà còn có thể sử dụng trạng thái vi tế đó của tâm thức một cách hiệu quả hướng tới việc thực chứng con đường [tu tập].

Từ quan điểm Mật thừa, toàn bộ quá trình tồn tại được giải thích trong dạng thức của ba giai đoạn được biết như là ‘sự chết’, ‘trạng thái trung ấm và ‘tái sanh’. Tất cả ba giai đoạn tồn tại này được xem như là những trạng thái hoặc biểu hiện của tâm thức và các năng lượng đi kèm hoặc thúc đẩy tâm thức, vì thế trạng thái trung ấm và tái sanh không gì khác hơn là các cấp độ khác nhau của tâm thức và năng lượng vi tế. Ví dụ về các trạng thái dao động như vậy có thể được tìm thấy trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, khi trong suốt 24 giờ trong ngày chúng ta trải qua chu kỳ ngủ sâu, thời kỳ thức và trạng thái giấc mơ. Sự tồn tại hàng ngày của chúng ta trên thực tế được đặc trưng bởi ba giai đoạn này.

Khi cái chết trở thành một thứ gì đó quen thuộc với bạn, khi bạn có một số kiến thức về các quá trình của nó và có thể nhận ra các dấu hiệu bên ngoài và bên trong của nó, thì bạn đã chuẩn bị sẵn sàng cho nó. Theo kinh nghiệm của bản thân, tôi vẫn không tự tin rằng vào lúc chết, tôi sẽ thực sự thực hiện tất cả những thực hành mà tôi đã chuẩn bị. Tôi không có gì đảm bảo!

Đôi khi tôi nghĩ về cái chết, tôi có một cảm giác hào hứng nào đó. Thay vì sợ hãi, tôi có cảm giác tò mò và điều này khiến tôi dễ dàng chấp nhận cái chết hơn rất nhiều. Tất nhiên, gánh nặng duy nhất của tôi nếu tôi chết hôm nay là: “Ồ, chuyện gì sẽ xảy ra với Tây Tạng? Còn văn hóa Tây Tạng thì sao? Còn về quyền của sáu triệu người dân Tây Tạng thì sao?” Đây là mối quan tâm chính của tôi. Nếu không, tôi hầu như không cảm thấy sợ hãi gì với cái chết.

Trong thực hành cầu nguyện hàng ngày của tôi, tôi quán tưởng tám yoga bổn tôn khác nhau và tám cái chết khác nhau. Có lẽ khi cái chết đến, mọi sự chuẩn bị của tôi có thể thất bại. Tôi hy vọng là không! Tôi nghĩ rằng những thực hành này rất hữu ích về mặt tinh thần trong việc đối phó với cái chết. Ngay cả khi không có kiếp sau, sẽ có lợi ích nào đó nếu họ giải tỏa được nỗi sợ hãi. Và bởi vì ít sợ hãi hơn, người ta có thể chuẩn bị đầy đủ hơn. Nếu bạn đã chuẩn bị đầy đủ thế thì vào lúc lâm chung, bạn có thể giữ được sự thanh thản cho tâm hồn mình.

Tôi nghĩ rằng lúc chết một tâm hồn thanh thản là điều cần thiết cho dù bạn tin vào điều gì, cho dù đó là Phật giáo hay một tôn giáo nào khác. Vào lúc chết, cá nhân không nên tìm cách phát triển sự tức giận, thù hận, v.v... Tôi nghĩ ngay cả những người không tín ngưỡng cũng thấy tốt hơn là ra đi trong thanh thản thì hạnh phúc hơn nhiều. Ngoài ra, đối với những người tin vào thiên đàng hoặc một số quan niệm khác, tốt nhất là nên ra đi trong thanh thản với suy nghĩ về Chúa của riêng một người hoặc niềm tin vào các thế lực cao hơn. Đối với các Phật tử và các truyền thống Ấn Độ cổ đại khác, vốn chấp nhận thuyết tái sinh hay nghiệp báo, đương nhiên vào lúc chết, trạng thái tâm hồn đức hạnh sẽ có lợi.

Đức Dalai Lama 14

Việt dịch: Quảng Cơ, Tuệ Uyển

Nguyên tác: The Dalai Lama’s Book Of Wisdom

Nguồn: Tuệ Trí Của Đức Đạt Lai Lạt Ma

Lìa tán loạn thì thiện hạnh tự tăng.

Tâm trí lắng trong chân Pháp liền thấu đạt,

Thâm sơn thanh tịnh Bồ tát nương về.

Kệ thứ ba trong 37 Phẩm Bồ Tát Hạnh, câu đầu tiên sử dụng từ yulngen có nghĩa là đối tượng gây ra sự nhiễm ô hoặc gây ra các xúc tình tiêu cực. "Yul" có nghĩa là "đối tượng" và "ngen" có nghĩa là "xấu", đối tượng xấu. Nếu muốn dần dần giảm bớt các xúc tình phiền não và không bị chướng ngại thì những đối tượng tiêu cực này cần phải được cách ly.

Tiếp đến, trong câu thứ hai, "namyeng" có nghĩa là lang thang không có phương hướng, ý chí tâm lang thang hoang dã. Loại tâm này cần phải được giảm bớt hoặc xả bỏ để bạn có thể tỉnh thức. Nếu bạn có thể hướng tâm mình vào trạng thái hoàn toàn tỉnh giác thì công đức của những hành động tốt hay công đức của những thiện nghiệp hay hai tích lũy công đức và trí tuệ chắc chắn sẽ tăng trưởng. Những ý nghĩ lan man hoang dại, không được kiểm soát cần được loại bỏ và tâm thức của chúng ta nên được giữ khỏi sự xao lãng, chúng ta nên giữ tâm trong sáng thoát khỏi mọi sự quấy rối để có thể hoàn toàn tập trung một cách chuyên nhất vào giáo Pháp và sự thực hành. Thông qua sự tập trung này, tâm sẽ trở nên trong sáng không xao lãng và bạn sẽ có được sự tự tin trong việc thực hành của mình.

Trong thực hành có ba thứ mà chúng ta cần từ bỏ: đầu tiên là từ bỏ những đối tượng tiêu cực. Cái chúng ta gọi là tiêu cực ở đây mang nghĩa chúng khuấy động những xúc tình của bạn. Đó có thể là một người bạn, một kẻ thù hay một đối tượng khác. Thứ hai là từ bỏ tâm vô định không kiểm soát và thứ ba là sự xao lãng trong tâm của chúng ta. Ba điều này có thể được xả bỏ bằng cách sống đơn độc ở một nơi thâm sơn hẻo lánh. Ở những nơi đông đúc như trong thành phố, bạn sẽ rất khó thực hành bởi ba chướng ngại trên luôn xuất hiện trong tâm bạn. Trong một đám đông, bạn không bao giờ có thể xả bỏ được chúng. Đáng lẽ tôi không nên nói "Không bao giờ" bởi nếu ai đó có sức mạnh và trí tuệ thì họ có thể làm được điều này. Nhưng xả bỏ trong điều kiện nghịch duyên như thế lại là không thể với phàm tình chúng sinh, bởi những xúc tình này thực sự quá hoang dã và khó kiểm soát, chúng ta cần có sự hỗ trợ từ ngoại duyên bằng cách lánh xa nơi đô thị ồn ào để thiền định, suy ngẫm một mình và thực hành Pháp.

Tiếp đến, mặc dù không có gì sai khi ở bên cạnh bạn bè nhưng như tôi đã nói ban đầu, một người bạn sẽ gây ra rắc rối cho chúng ta. Rắc rối theo nghĩa là sự có mặt của họ có thể cản trở chúng ta thực hành và làm lãng phí thời gian. Nếu chúng ta dành một tuần cho bạn, chúng ta lãng phí một tuần. Nếu là hai ngày, chúng ta lãng phí hai ngày hoặc thậm chí nếu chỉ có một ngày thì ngày đó cũng bị bỏ phí. Bởi vì chúng ta chưa tự kiểm soát được tâm và những ham muốn của mình nên bất cứ duyên nào từ bên ngoài cũng có thể khiến chúng ta xao lãng ngay lập tức. Do đó, chúng ta cần phải tuân theo lời khuyên này một cách cẩn thận.

Với những Bậc đã đạt tới mức độ tu tập cao cấp và hoàn toàn có thể tự kiểm soát xúc tình phiền não, các ngài không cần tới nơi thâm sơn để cô lập mình. Một trong những bậc Thầy của tôi nói rằng Ngài thích sống giữa đám đông hơn bởi tiếng ồn và tất cả mọi hỗn loạn mang đến cho Ngài rất nhiều sự hỗ trợ. Sự hỗ trợ trong nghĩa Ngài có thể kiểm soát mọi thứ và phát triển trí tuệ hiểu biết của chính mình. Hơn nữa, theo ý nghĩa của thiền định, điều này khiến trí tuệ của Ngài thêm sắc bén. Vì thế mà Ngài luôn ở giữa những nơi đông đúc và ồn ào, Ngài thích sống ở trung tâm thành phố, nơi diễn ra nhiều hoạt động nhất. Còn đối với chúng ta, do chưa thể kiểm soát hoàn hảo thân tâm nên chúng ta rất cần một nơi cô tịch để tĩnh tu.

Tiếp theo nói, "Sống hoàn toàn một mình". Ở đây, có hai cách giải thích: sống một mình về mặt vật chất và sống một mình về mặt tinh thần. Trên khía cạnh vật chất bên ngoài thì môi trường lý tưởng cho hành giả thực hành là một nơi cô tịch, yên tĩnh. Nhưng trước hết bạn cần phải biết làm thế nào để cô lập về tinh thần mặc dù trên phương diện địa điểm thì nơi hẻo lánh là rất quan trọng. Trên thực tế, nếu bề ngoài bạn nhập thất ở trên núi mà bên trong tâm thức vẫn lang thang nơi thành thị thì hoàn toàn sai lầm. Là một hành giả trên con đường Bồ tát đạo, bạn có thể sống bất kể nơi đâu, làm bất kể việc gì nhưng điều quan trọng là bạn không được bám chấp vào những nơi chốn hay hoàn cảnh đó.

Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Trích: 37 Phẩm Bồ Tát Hạnh - NXB Tôn Giáo, 2011

Nguồn: Phẩm 3: Thâm sơn thanh tịnh là nơi phù hợp để tĩnh tu

]]> https://kimcuongthua.org/truyen-thua-kagyn/drukpa-kagyu/tham-son-thanh-tinh-la-noi-phu-hop-de-tinh-tu/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/su-tu-bo/ https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/su-tu-bo/#comments Fri, 13 Mar 2020 04:04:57 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=9917 Continue Reading]]> Tsenshab Serkong Rinpoche là người duy nhất trong bảy phụ tá tâm linh của Đức Đạt Lai Lạt Ma trốn thoát khỏi Tây Tạng. Ngài là Lạt Ma Hóa Thân cao cấp nhất của Tu viện Ganden Jangtse. Với sự thấu triệt mọi Kinh điển và tantra, ngài đã ân cần giảng dạy giáo lý sau đây tại Tushita (1) vào ngày 7 tháng Mười Hai, 1979. Ngài thị tịch năm 1983. 

Từ Dharma (Pháp) trong Phạn ngữ, cho trong tiếng Tây Tạng, có nghĩa là nắm giữ, hay giữ gìn, duy trì. Cái gì được nắm giữ, hay được duy trì? Đó là sự tiệt trừ đau khổ và thành tựu Giác ngộ. Pháp thực hiện điều này không chỉ cho bản thân ta, mà cho tất cả chúng sinh.

Những đau khổ mà ta trải nghiệm có hai loại: những đau khổ mà loài người chúng ta có thể nhìn thấy tức thì, và những đau khổ mà chúng ta không thể nhìn thấy nếu không có những năng lực tâm linh. Loại đau khổ đầu tiên bao gồm nỗi khổ liên quan tới tiến trình sinh ra, sự khó chịu của việc đôi khi bị bệnh tật, nỗi khổ được kinh nghiệm cùng với việc già đi, và nỗi khiếp sợ cái chết.

Những đau khổ xuất hiện sau cái chết thì một người bình thường không thể nhìn thấy được. Ta có thể nghĩ rằng sau khi ta chết có lẽ ta sẽ được tái sinh là một con người. Tuy nhiên, điều này không nhất thiết đúng như vậy. Ta không có lý do hợp lý nào để thừa nhận rằng một sự tiến triển như thế sẽ xảy ra. Cũng không có chút gì chắc chắn là sau khi chết ta sẽ không tái sinh.

Về loại tái sinh đặc biệt mà ta sẽ nhận, đây là điều rất khó hiểu, là điều hiện thời không có trong phạm vi hiểu biết của ta. Nếu ta phát triển nghiệp tích cực trong đời này, thì hệ quả tự nhiên là ta sẽ nhận những hình thức tái sinh may mắn trong tương lai. Trái lại, nếu chúng ta thường gây nghiệp tiêu cực thì ta sẽ không có một tái sinh may mắn, mà sẽ trải nghiệm những khó khăn ghê gớm trong những trạng thái thấp kém của sự hiện hữu. Điều này thì chắc chắn. Sự tái sinh vận hành theo cách này. Nếu ta trồng một hạt giống lúa mì thì một cây lúa mì sẽ mọc lên. Nếu ta trồng một hạt giống lúa, một cây lúa được sinh ra. Tương tự như thế, bởi tạo nghiệp tiêu cực ta gieo trồng những hạt giống của sự tái sinh ở một trong ba cõi thấp là chúng sinh địa ngục, ngạ quỷ và súc sinh.

Có bốn trạng thái hay cõi địa ngục khác nhau: những địa ngục nóng, lạnh, lân cận và không thường xuyên. Nếu phân chia thêm nữa thì có tám địa ngục nóng khác nhau. Địa ngục đầu tiên là ‘Địa ngục Sống lại’. Nếu nói một cách tương đối thì đây là một địa ngục ít đau khổ nhất. Để hiểu được mức độ của nỗi khổ được trải nghiệm ở đây, ta có thể hình dung rằng nỗi đau khổ của một người bị mắc kẹt trong một đống lửa lớn thì còn quá nhẹ nếu so với nỗi khổ của chúng sinh trong địa ngục nóng đầu tiên. Mỗi địa ngục ở dưới ‘Địa ngục Sống lại’ có một mức độ đau khổ dữ dội càng lúc càng tăng lên. 

Mặc dù chúng ta không thể thấy được những đau khổ của các ngạ quỷ và chúng sinh trong địa ngục, nhưng mắt ta có thể nhìn thấy những đau khổ của súc sinh. Nếu ta tự hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu bản thân bị tái sinh trong loài súc sinh, ta có thể nhìn những con vật ở quanh ta và nghĩ tưởng rằng ta sẽ giống chúng biết bao khi phải mang thân phận của chúng. Pháp là cái gì kìm chế ta và bảo vệ ta khỏi phải trải nghiệm đau khổ trong những cõi thấp này. 

Toàn bộ bánh xe của sự tái sinh, toàn bộ vòng luân hồi sinh tử, đều có bản chất đau khổ. Pháp là cái gì bảo vệ ta thoát khỏi mọi nỗi khổ sinh tử. Hơn nữa, Pháp mahayana, những giáo lý của Đại thừa, mang lại sự che chở không chỉ cho bản thân ta mà còn cho tất cả chúng sinh.

Trong Phật Giáo ta nghe nói nhiều về ba bảo vật của sự nương tựa (Tam Bảo) – Phật, Pháp và Tăng Đoàn. Bảo vật đầu tiên gồm tất cả những bậc giảng dạy Pháp, là những đấng đã hoàn toàn giác ngộ. Đức Phật Thích Ca Mâu Ni - đấng chuyển Pháp Luân lần đầu tiên tại Varanasi (Ba la nại) bằng việc giảng dạy bốn chân lý cao quý (Tứ Đế) - thì quan trọng nhất đối với chúng ta. Chân lý cuối cùng trong Tứ Đế – chân lý của con đường (Đạo Đế) – là Pháp được thực hành để thành tựu sự giải thoát. Đây là đối tượng quy y được gọi là Pháp Bảo.

Việc thực hành Pháp đòi hỏi hai điều: nhận ra cội gốc của nỗi đau khổ trong sinh tử và tiệt trừ cội gốc này. Cội gốc của vòng luân hồi sinh tử là gì? Đó là sự bám chấp rằng một cái ngã thực sự hiện hữu và những hiện tượng cũng thực sự hiện hữu. Chúng ta cần phải phát triển một sự nhàm chán đối với sự bám chấp này, là cái đã mang lại cho ta mọi đau khổ. Ta phải phát triển một sự thấu hiểu về cách đối trị thái độ bám chấp vào sự hiện hữu thực sự này. Cách đối trị này là trí tuệ của sự vô ngã hay sự phi đặc tính. Chính việc thấu hiểu sự vô ngã này sẽ làm cho ta thoát khỏi đau khổ.

Những đau khổ mà ta kinh nghiệm trong vòng luân hồi không xảy ra mà không có một nguyên nhân. Chúng được tạo nên bởi những mê lầm và nghiệp do những mê lầm tạo ra. Cội gốc của mọi mê lầm và nghiệp là sự chấp ngã. Vậy tại sao ta không phát triển sự đối trị trong dòng tâm thức của ta? Tại sao ta không thấu hiểu sự vô ngã? Một lý do là ta không đủ tỉnh giác về cái chết và sự vô thường.

Sự sinh ra chỉ có thể đưa tới một hậu quả duy nhất là cái chết. Chắc chắn là chúng ta sắp chết. Không có một sinh loài nào mà cuộc đời họ không kết thúc bằng cái chết. Người ta thử nhiều phương pháp để ngăn ngừa cái chết xảy ra, nhưng không thể được. Không loại thuốc nào có thể chữa cho ta khỏi chết. 

Chỉ nghĩ: “Tôi sắp chết”, không phải là cách thức đúng đắn để suy niệm về cái chết. Dĩ nhiên là mọi người sắp chết, nhưng chỉ nghĩ về sự kiện này thì không thật hiệu quả. Nó không phải là phương pháp đúng đắn. Cùng cách đó, chỉ suy nghĩ về sự kiện ta sắp bị tan rã và suy hoại, ta sắp bị thối rữa, thì không đủ. Điều chúng ta phải suy nghĩ là làm cách nào ngăn ngừa sự suy vi của ta.

Nếu chúng ta nghĩ về nỗi sợ hãi xảy ra vào lúc chết và về cách giải trừ nỗi sợ ấy, thì sự thiền định của ta về cái chết sẽ có hiệu quả. Những người từng tích tập nhiều nghiệp tiêu cực trong đời họ sẽ trở nên hoảng sợ vào giờ chết. Họ kêu khóc, nước mắt ràn rụa trên má, miệng chảy nước dãi, họ bài tiết ra quần áo và hoàn toàn bị áp đảo. Đây là những dấu hiệu rõ ràng của nỗi khổ xảy ra vào lúc chết do nỗi sợ hãi được tạo nên bởi những hành vi tiêu cực đã làm trong đời. Ngược lại, nếu trong đời ta, ta tự kiềm chế không phạm những hành động tiêu cực, chúng ta sẽ rất dễ dàng đối mặt với giờ chết. Ta sẽ kinh nghiệm sự hỷ lạc giống như sự hỷ lạc của một đứa trẻ đang trở về nhà cha mẹ nó. Nếu chúng ta đã tịnh hóa bản thân thì ta có thể chết thật hạnh phúc. Nhờ tự chế không làm mười ác hạnh và vun trồng mười thiện hạnh, cái chết của ta sẽ dễ dàng và kết quả là ta sẽ không phải trải nghiệm sự tái sinh trong một thân phận đau khổ. Chúng ta có thể tin tưởng là sẽ được tái sinh trong những trạng thái may mắn hơn. Nhờ gieo trồng hạt giống của những cây thuốc, chúng ta sẽ có những loại cây có khả năng chữa bệnh. Bởi gieo trồng hạt giống của những loại cây độc hại, chúng ta sẽ chỉ cung cấp những trái quả có hại. Nếu ta gieo trồng những chủng tử của các thiện hạnh trong tâm thức ta, ta sẽ kinh nghiệm hạnh phúc trong những tái sinh trong tương lai. Ta sẽ có những tình huống may mắn cả tinh thần lẫn thể xác. Giáo lý căn bản này của Pháp – tránh mười ác hạnh và vun trồng mười thiện hạnh – được giảng dạy không chỉ trong Phật Giáo mà cả trong nhiều tôn giáo khác, kể cả Cơ Đốc Giáo.

Chúng ta suy niệm về cái chết và sự vô thường ra sao? Như đã đề cập ở trên, chỉ nghĩ: “Tôi sắp chết”, thì không thật ích lợi. Chúng ta nên nghĩ: “Nếu tôi từng tạo ra bất kỳ điều gì trong mười ác hạnh, thì vào lúc chết tôi sẽ phải đương đầu với rất nhiều nỗi sợ hãi và đau khổ, và kết quả là tôi sẽ nhận một tái sinh với sự bất hạnh ghê gớm. Trái lại, nếu trong đời tôi, tôi từng làm những việc đức hạnh, thì vào lúc chết tôi sẽ không trải nghiệm sự sợ hãi và đau khổ và sẽ được tái sinh trong một trạng thái may mắn hơn”. Đó là cách đúng đắn để suy niệm về cái chết.

Sự thiền định này không nên đơn thuần là tư tưởng ảm đạm, bi quan: “Tôi sắp chết và không thể làm điều gì về nó”. Đúng hơn, ta nên suy nghĩ về những gì sẽ xảy ra khi ta chết. “Tôi sẽ đi về đâu sau khi chết? Tôi đã tạo ra những loại nguyên nhân nào? Tôi có thể làm cho cái chết của tôi trở thành cái chết hạnh phúc? Làm cách nào? Tôi có thể làm thế nào để những tái sinh sau này của tôi trở thành tái sinh hạnh phúc?” 

Khi suy niệm về những tái sinh trong tương lai ta nên nhớ rằng không có nơi nào trong vòng luân hồi sanh tử là đáng tin cậy. Cho dù ta có được loại thân tướng nào, cuối cùng thì nó cũng phải chết. Ta đọc trong lịch sử về những người từng sống một trăm năm hay thậm chí một ngàn năm, tuy nhiên, cho dù những miêu tả ấy phi thường tới đâu chăng nữa, cuối cùng thì ta không thấy có ai mà không phải chết. Bất kỳ loại thân tướng nào chúng ta có cũng đều bị lệ thuộc vào cái chết. 

Cũng không có nơi nào ta có thể tới để tránh cái chết. Cho dù ta là ai, khi tới lúc thì ta sẽ phải chết. Khi ấy không có lượng thuốc men, thần chú hay thực hành nào có thể cứu giúp được ta. Những cuộc giải phẫu có thể chữa khỏi một vài loại bệnh tật trong thân thể ta, nhưng không có phương pháp nào có thể ngăn ngừa cái chết.

Cho dù ta có loại tái sinh nào, nó cũng sẽ bị lệ thuộc vào cái chết. Tiến trình vẫn còn đang tiếp diễn. Việc suy niệm về hậu quả dài hạn của những hành động của ta và tiến trình của sự sinh ra, của sự sống, cái chết và sự tái sinh tiếp nối liên tục ra sao sẽ giúp cho ta phát triển nhiều thiện nghiệp hơn nữa. 

Mặc dù đôi khi ta lập kế hoạch thực hành Pháp, nhưng ta thường trù tính làm điều đó vào ngày mai, hay những ngày sau. Tuy nhiên, không ai có thể nói cho ta biết khi nào ta chết. Nếu ta được bảo đảm rằng chắc chắn là ta còn sống một trăm năm nữa thì ta sẽ có một quãng thời gian tự do để sắp xếp việc thực hành. Nhưng không có gì chắc chắn là khi nào ta chết. Trì hoãn sự thực hành của ta là một việc làm thật ngu ngốc. Một số người chết trong bụng mẹ ngay cả trước khi ra đời, những người khác chết khi còn là những em bé trước khi học đi. Không có gì chắc chắn là bạn sẽ sống một cuộc đời trường thọ. 

Thân thể ta rất mỏng manh. Nếu chúng được làm bằng đá hay sắt thì có lẽ chúng có thể cho ta một cảm nhận nào đó về sự kiên cố. Nhưng nếu ta xem xét kỹ lưỡng thì ta sẽ nhận ra rằng thân thể con người rất yếu ớt. Nó rất dễ bị trục trặc. Nó giống như một cái đồng hồ đeo tay mỏng manh được chế tạo từ vô số bộ phận nhỏ xíu và dễ gãy. Nó không phải là vật đáng tin cậy. Có nhiều hoàn cảnh có thể gây nên cái chết của ta: thực phẩm trở nên độc hại, vết cắn của một côn trùng nhỏ xíu hay thậm chí vết chích của một chiếc gai độc. Những tình huống nhỏ bé như thế có thể giết chết ta. Thức ăn và nước uống mà ta dùng để kéo dài cuộc đời ta có thể trở thành những tình huống để chấm dứt nó. Không có gì chắc chắn là khi nào ta sẽ chết, hay những tình huống nào sẽ gây nên cái chết của ta.

Cho dù ta cảm thấy chắc chắn là ta sẽ sống một trăm năm, nhưng nhiều năm trong quãng thời gian đó đã trôi đi và ta đã không hoàn thành được gì nhiều. Ta tiến gần tới cái chết giống như một người ngủ trên một toa xe lửa, liên tục tiến càng lúc càng gần tới đích mà không hay biết gì về tiến trình của chuyến đi. Những gì ta có thể làm được để ngăn chặn tiến trình này thì rất ít ỏi. Ta liên tục tiến càng lúc càng tới gần cái chết.

Cho dù ta có bao nhiêu tiền bạc, châu báu, nhà cửa hay y phục mà ta từng tích tập trong đời ta, điều đó chẳng tạo nên bất kỳ khác biệt nào vào lúc ta chết. Khi ấy ta sẽ ra đi tay không. Ta cũng không thể mang theo mình ngay cả một món đồ nhỏ xíu. Chính thân thể cũng phải bị bỏ lại đằng sau. Thân và tâm tách lìa nhau và dòng tâm thức tự nó tiếp tục. Không chỉ không thể mang theo ta bất kỳ của cải nào, ta không thể mang theo ngay cả thân thể ta.

Cái gì sẽ đồng hành với tâm thức ta sau cái chết? Nếu ta phải rời bỏ thân xác của ta, những bằng hữu và của cải của ta, thì liệu có người trợ giúp nào hay sự vật nào sẽ cùng đi với tâm thức ta tới đời sau? 

Có một thứ sẽ đi theo tâm thức sau cái chết: đó là những dấu vết nghiệp mà ta từng tích tập trong đời này. Nếu ta từng phạm vào bất kỳ điều nào trong mười ác hạnh, thì một món nợ nghiệp tăm tối sẽ đồng hành với dòng tâm thức khi nó tiến tới sự tái sinh trong tương lai. Bởi giết hại chúng sinh, trộm cắp của cải của những người khác hãy đắm mình trong sự tà dâm, những món nợ nghiệp tối đen từ những ác hạnh này thuộc về thân sẽ được đặt vào dòng tâm thức. Bởi nói dối, vu khống người khác, gây sự bất hòa trong mọi người, nói điều vô nghĩa hay làm hại người khác bằng lời nói, những món nợ nghiệp tăm tối của những ác hạnh thuộc về ngữ (khẩu) sẽ cùng du hành với ta vào lúc chết. Nếu chúng ta từng có nhiều tư tưởng tham muốn, thường ao ước của cải của người khác; nếu ta có ác ý đối với người nào đó, ước muốn họ bị hại hay mong muốn điều xấu sẽ xảy ra cho họ; hoặc nếu ta từng giữ những quan điểm lệch lạc, chẳng hạn như ‘không có đời trước hay đời sau’, ‘không có nhân và quả’, ‘không có cái gì gọi là sự nương tựa (quy y)’, thì những ác hạnh này thuộc về tâm sẽ phát triển một món nợ nghiệp tối đen, nó cùng đi và hướng dẫn tâm ta tới những tái sinh sau này.

Nếu ta từng làm những thiện hạnh và tránh không tạo điều tiêu cực thì những hạt giống nghiệp của năng lực tích cực như thế sẽ lưu chuyển trên dòng tâm thức của ta và tạo nên những tình huống tốt đẹp hơn trong những đời sau của ta.

Khi ta thực sự suy nghĩ về tình huống mà ta đang gặp, ta sẽ quả quyết nỗ lực bằng mọi cách để phát triển nghiệp tích cực và tiệt trừ nghiệp tiêu cực. Ta nên nỗ lực tự tịnh hóa càng nhiều càng tốt điều tiêu cực, không để lại đời sau ngay cả món nợ nghiệp nhỏ bé nhất mà ta phải trả.

Ta cần xét xem loại tình huống nào có thể xảy ra trong luật nhân quả. Có một câu chuyện về một người có rất nhiều phẩm tính tốt nhưng nói năng thật cộc cằn. Ông ta sỉ nhục người khác: “Ông nói như chó sủa”. Kết quả là ông ta bị tái sinh làm một con chó trong 500 kiếp. Một hành động tưởng chừng nhỏ bé có thể có một hậu quả rất to lớn.

Tương tự như thế, một thiện hạnh rất nhỏ có thể tạo nên một kết quả vĩ đại. Có một câu chuyện về một đứa trẻ dâng một món cúng dường khiêm tốn cho Đức Phật và kết quả là nó được tái sinh là vị vua vĩ đại Ashoka, người đã xây dựng hàng ngàn công trình kiến trúc Phật Giáo và thực hiện vô số hoạt động siêu phàm. 

Việc suy niệm về những loại ác hạnh khác nhau mà ta từng phạm và những hậu quả của chúng là một phương cách hết sức hữu hiệu để bảo đảm cho hạnh phúc và niềm vui của ta. Nếu ta nghĩ tưởng về nỗi khổ mà bản thân ta sẽ phải trải nghiệm như hậu quả của sự tiêu cực của ta và nhờ đó phát khởi một ao ước thật mãnh liệt không muốn phải trải nghiệm loại đau khổ này thì ta đã phát triển thái độ được gọi là ‘sự từ bỏ’.

Việc làm quen với loại suy tưởng này tự nó là một hình thức thiền định. Trước tiên, ta nên phát triển sự chánh niệm về nỗi khổ của riêng ta; sau đó ta mở rộng chánh niệm này tới tất cả các sinh loài. Hãy suy xét làm thế nào tất cả chúng sinh đều không ước muốn đau khổ nhưng lại bị mắc kẹt trong một tình huống khốn cùng. Loại suy tưởng này khiến ta phát khởi lòng bi mẫn. Nếu ta không phát triển ước muốn thoát khỏi mọi nỗi khổ của riêng ta, thì làm thế nào ta có thể phát triển ước muốn chúng sinh thoát khỏi nỗi khổ của họ? Ta có thể chấm dứt mọi nỗi khổ của riêng ta, nhưng điều này không mang lại lợi ích rốt ráo. Ta nên trải rộng ước muốn này tới tất cả chúng sinh, là những người cũng ước muốn hạnh phúc. Ta có thể tu hành tâm thức và phát triển ước muốn mọi người đều hoàn toàn thoát khỏi nỗi khổ của họ. Đây là một phương cách suy tưởng rộng lớn hơn và lợi lạc hơn nữa.

Tại sao ta nên quan tâm tới sinh loài khác? Đó là bởi ta đã thọ nhận quá nhiều từ họ. Ví dụ như sữa ta uống phát xuất từ lòng tốt của những con bò và những con trâu, quần áo ấm che chở ta không bị gió lạnh xuất phát từ len của những con cừu và dê, và v.v... Đây chỉ là một ít ví dụ về lý do tại sao ta nên nỗ lực tìm ra một phương pháp có thể tiệt trừ những đau khổ của họ.

Cho dù ta làm loại thực hành nào – trì tụng thần chú hay mọi loại thiền định – ta nên luôn luôn duy trì tư tưởng: “Cầu mong điều này làm lợi lạc tất cả chúng sinh”. Thái độ này cũng mang lại lợi lạc cho bản thân ta một cách tự nhiên. Những tình huống của đời sống bình thường của ta có thể mang lại cho ta một nhận thức sâu sắc về điều này. Ví dụ như một người rất ích kỷ và luôn luôn làm việc vì tư lợi, anh ta sẽ không thực sự được người khác ưa thích. Trái lại, người tử tế và luôn nghĩ tới việc giúp đỡ người khác thì thường được mọi người quý mến.

Tư tưởng cần được phát triển trong dòng tâm thức của ta là: “Cầu mong mọi người được hạnh phúc và cầu mong không ai phải đau khổ”. Ta phải nỗ lực đưa tư tưởng này vào dòng suy tưởng của ta bằng cách luôn luôn nhớ tới nó. Điều này có thể hết sức lợi lạc. Những chúng sinh trong quá khứ đã phát triển cách nghĩ tưởng này hiện tại là những vị Phật, Bồ Tát hay thánh nhân vĩ đại; tất cả những vĩ nhân thực sự của thế giới đã đặt nền móng cuộc đời các ngài trên tư tưởng này. Nếu bản thân ta có thể cố gắng phát triển nó thì tuyệt diệu biết bao!

Hỏi: Có phải chúng con được khuyên là không tự bảo vệ khi có người cố hãm hại chúng con?

Đáp: Câu hỏi này đưa vào một chủ đề rất bao quát. Nếu có ai đánh lên đầu bạn bằng một dùi cui hay một cây gậy, câu trả lời hay nhất là thiền định rằng do bởi những ác hạnh của chính bạn trong quá khứ nên bạn phải trải nghiệm điều này. Hãy nghĩ tưởng rằng giờ đây người này đang làm cho món nợ nghiệp đặc biệt này chín muồi thay vì vào lúc nào đó trong tương lai. Bạn nên cảm thấy biết ơn vì anh ta đã giải trừ món nợ nghiệp đen tối này khỏi dòng tâm thức của bạn. 

Hỏi: Nếu có người tấn công vợ hay con của con là những người chịu sự bảo vệ của con thì sao? Con không được bảo vệ họ? Làm như thế có phải là một hành động tiêu cực không?

Đáp: Vì bổn phận của bạn là phải bảo vệ vợ và con bạn, bạn phải nỗ lực để làm điều đó trong một phương cách càng thiện xảo thì càng tốt. Bạn phải khôn ngoan. Cách tốt nhất để bảo vệ họ là không làm hại kẻ tấn công. Nói các khác, bạn cần tìm ra một phương pháp để bảo vệ họ nhờ đó bạn không gây ra bất kỳ sự tổn hại nào.

Hỏi: Hắn có thể làm hại các con của con nhưng con thì không thể làm hại hắn? Không phải là chúng con có bổn phận bảo vệ con cái chống lại những hành vi man rợ và độc ác hay sao? Chúng con sẽ hy sinh cuộc đời mình?

Đáp: Để xử sự với tình huống này một cách khéo léo, bạn phải hết sức dũng cảm. Có một câu chuyện về một đời trước của Đức Phật, trong đời đó ngài là một hoa tiêu vượt biển cùng một nhóm năm trăm người để tìm kiếm một kho tàng được chôn dấu. Một người trong nhóm này có tư tưởng rất tham lam, và để đánh cắp toàn bộ châu báu, hắn ta âm mưu giết chết năm trăm người. Bồ Tát (Đức Phật Thích Ca Mâu Ni trong một đời trước) biết rõ điều này và nghĩ rằng để cho tình huống này phát triển là sai lầm, vì một người sẽ giết cả năm trăm người. Vì thế ngài phát khởi tư tưởng hết sức dũng cảm là giết chết người này để cứu năm trăm người, sẵn sàng nhận toàn bộ trách nhiệm của việc sát sinh. Nếu bạn ước muốn chấp nhận bị tái sinh trong một địa ngục để cứu những chúng sinh khác thì bạn có một tư tưởng hết sức dũng cảm. Như thế bạn có thể dấn mình vào những hành động đó, giống như bản thân Đức Phật đã làm.

Hỏi: Trong hoàn cảnh như vậy việc sát sinh có còn bị coi là một hành vi tiêu cực?

Đáp: Đức Nagarjuna (Long Thọ) nói trong tác phẩm Bức Thư Thân mật của ngài rằng nếu có người phạm vào điều tiêu cực để bảo vệ cha mẹ, con cái, Phật Giáo hay Tam Bảo, người đó sẽ phải trải nghiệm những hậu quả. Sự khác biệt nằm ở chỗ bạn có tỉnh giác về những hậu quả và có ước muốn nhận chúng vào bản thân bạn để bảo vệ vợ và con bạn một cách vô ngã hay không. Nếu bạn làm hại kẻ thù thì bạn sẽ kinh nghiệm một sự tái sinh đau khổ. Tuy nhiên, bạn nên ước muốn đối mặt với tình huống này bằng cách nghĩ tưởng: “Tôi sẽ nhận vào mình nỗi đau khổ đó và như thế vợ con tôi sẽ không đau khổ”.

Hỏi: Như vậy theo Phật Giáo nó vẫn là một hành vi phi đạo đức?

Đáp: Bảo vệ vợ và con của bạn là một thiện hạnh, nhưng làm hại kẻ thù thì phi đạo đức. Bạn phải ước muốn chấp nhận những hậu quả của cả hai điều này.

Hỏi: Ngài nói rằng nếu ta tạo ác nghiệp ta sẽ phải chịu đau khổ trong tương lai, nhưng nếu ta làm điều tốt lành thì hạnh phúc sẽ theo sau. Những thiện hạnh này có thể dẫn tới sự cứu vớt (che chở) toàn diện, theo ý nghĩa là không phải trải nghiệm sự tái sinh?

Đáp: Nếu bạn muốn được cứu vớt, bạn phải tuân theo những giáo lý một cách trọn vẹn và cẩn trọng. Ví dụ như nếu bạn đang theo đạo Cơ Đốc, bạn phải tuân theo giáo lý của Đức Chúa thật toàn hảo. Khi ấy sự cứu rỗi Cơ Đốc có thể xảy ra. Một mình Đức Chúa Jesus không thể cứu chúng ta thoát khỏi tội lỗi; bản thân ta phải làm điều gì đó. Nếu không thì tại sao Đức Chúa Jesus đã không nói tới tội lỗi? Nếu chúng ta tuân theo một cách đúng đắn những gì Chúa Jesus dạy, thì tôi nghĩ rằng sự cứu rỗi Cơ Đốc có thể xảy ra. Nếu ta tuân theo những giáo lý của Đức Phật một cách đúng đắn, thì sự cứu vớt (che chở) của Phật Giáo có thể xảy ra.

Đức Tsenshab Serkong Rinpoche

Việt ngữ: Thanh Liên 

Nguồn Anh ngữ: Renunciation

(1) Tushita: Trung tâm Thiền định Đại thừa Tushita là trung tâm FPMT (Hội Bảo vệ Truyền thống Đại thừa) ở New Delhi, Ấn Độ.

]]> https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/su-tu-bo/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/tam-xa-ly-luan-hoi/song-la-dan-chet/ https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/tam-xa-ly-luan-hoi/song-la-dan-chet/#comments Mon, 13 Jan 2020 03:25:31 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=9767 Continue Reading]]> Vì đã sinh ra

Tôi phải chết đi,

và cứ thế …

Kisei

Không gì có thể trợ giúp khi cái chết xảy đến? Tất cả những gì nhân loại đang làm, đang suy nghĩ và cảm nhận khi sống bị điều khiển bởi sự vô minh, cảm xúc và nghiệp. Và khối kết hợp của vô minh, cảm xúc và nghiệp của mỗi người là để đảm bảo tất cả chúng ta sẽ phải hoàn toàn đơn độc đối mặt với cả Sinh và Tử. Không một ai có quyền lựa chọn. Khi đã sinh ra đời, không gì và cũng không ai có thể ngăn chặn chúng ta thoát khỏi việc chết đi. Tính chắc chắn xảy ra của cái chết bắt nguồn ngay tại thời điểm sinh ra đời và chúng ta hoàn toàn không có chút sức mạnh nào để cưỡng lại. Nếu không muốn trải nghiệm nỗi bất lực và cô đơn của cái chết và tái sinh, bạn phải tích tập những nguyên nhân và điều kiện đưa đến chấm dứt tái sinh ngay trong lúc đang còn sống.

Tại thời điểm lâm chung, người thân và bạn bè có thể sẽ ở xung quanh bạn, nhưng một điều chắc chắn là không ai trong số họ có thể giúp ích cho bạn – thậm chí, họ có thể khiến cho mọi việc trở nên tồi tệ hơn. Chuyện gì sẽ xảy ra, nếu như khi trút hơi thở cuối cùng bạn nhận ra rằng, giống như thứ chim kền kền, những người họ hàng tham lam của bạn đang bắt đầu đánh nhau để tranh giành những thứ họ có thể sở hữu? Ngay cả trước khi thân xác bạn trở nên cứng lạnh, những người thân sẽ tước đoạt ngôi nhà xinh đẹp của bạn và tất cả những đồ vật quý giá trong nhà, đột nhập vào tài khoản thư điện tử [email] của bạn và phá vỡ những ngăn két an toàn chứa đầy tiền tiết kiệm. Mọi người đứng ngay cạnh giường bạn trong giờ phút cuối, nhưng lại có thể đang cãi nhau về việc sở hữu chiếc bàn làm việc Louis Quinze vô giá của bạn [những chiếc bàn cổ từ thế kỷ thứ 15], và đứa cháu trai xấu tính đang dòm ngó một trong những chiếc bàn quý và cổ nhất. Ngược lại, sự hiện diện của những người bạn yêu thương và những người thật sự yêu thương bạn lúc sắp chết có thể làm cho nỗi đau của việc chia lìa trở thành quá sức chịu đựng.

Tâm thức thô thiển của con người có xu hướng suy nghĩ về cái chết như là sự chia tách cuối cùng giữa thể Xác và Tâm thức. Diễn tả chính xác hơn, cái chết đánh dấu sự kết thúc một khoảng thời gian. Trong suốt thứ gọi là ‘đời sống’, chúng ta đang liên tục trải nghiệm dòng chảy của ‘những sự diệt đi’. Kết thúc của Cái Chết là sự Sinh Ra; kết thúc của Sinh Ra là sự Tồn Tại; kết thúc của Tồn Tại lại là sự sinh khởi của Cái Chết. Mọi thứ bạn trải nghiệm đều ẩn chứa đồng thời sự Diệt đi và Sinh khởi, và nếu bạn bị chi phối bởi hiện tượng [được xã hội quy ước] gọi là ‘thời gian’, thì bạn cũng sẽ bị chi phối bởi cái chết. Điều mọi người thường biết đến như ‘cuộc sống’ hoặc ‘đời sống’ chứa đầy những biến cố bất ngờ, nhưng cái chết, có lẽ là sự kiện quan trọng và ý nghĩa nhất trong mỗi cuộc đời thì hoàn toàn mang tính trái ngược.

Nếu tối nay bạn chết, bạn sẽ mất đi danh tính và toàn bộ của cải, không một kế hoạch nào của bạn sẽ trở thành hiện thực. Đây là lý do vì sao cái chết là một vấn đề lớn lao. Hầu như đối với tất cả chúng ta, sinh ra là điều cần phải lo lắng ít nhiều và chắc chắn không có gì đáng sợ bằng cái chết. Thực tế, chúng ta yêu thích sự ra đời. Khi một đứa bé chào đời, chúng ta chúc mừng các bậc sinh thành, sau đó không ngừng kỷ niệm sinh nhật cho đến hết phần còn lại của cuộc đời. Nguyên một ngành công nghiệp hiện nay được dành riêng để phục vụ cho ngày sinh nhật: những ổ bánh sinh nhật, tiệc sinh nhật, những điều bất ngờ cho ngày sinh và, đương nhiên, những chiếc thiệp sinh nhật cũng luôn sẵn sàng được gửi đi chỉ bằng một nút nhấn [hình thức gửi thiệp qua mạng internet]. Không cần nhấc ngón tay, mạng xã hội truyền thông còn giúp chúng ta không quên sót bất kỳ một ngày sinh nhật nào, thậm chí sinh nhật của một con mèo.

Không giống chúng ta, những vị Đạo Sư Đại Thừa nghĩ rằng sinh ra đời là một chướng ngại vô cùng khó khăn và to lớn cần phải vượt qua, hơn là cái chết. Đức Long Thọ, Đại học giả và cũng là Đại thành tựu giả người Ấn Độ, nói với bạn của Ngài, một Quốc Vương, rằng đối với người có xu hướng tâm linh, sinh ra là việc đáng lo ngại nhiều hơn và chứa đầy những vấn đề to lớn hơn so với những gì cái chết có thể mang đến. Vậy thì, tại sao những người có chiều hướng tâm linh lại xem trọng cái chết hơn sự ra đời? Chào đời là một sự kiện của cuộc sống mà chúng ta hoàn toàn không thể kiểm soát. Một người thình lình chui ra khỏi thân mẹ mà không đợi bất kỳ một câu hỏi nào. Chúng ta cũng không thể có ý kiến về nơi mình được sinh ra, ai là cha mẹ, ngày và giờ sinh, ngay cả việc liệu liệu mình có nên ra đời hay không. Mọi khía cạnh đều nằm ngoài tầm tay.

Những hiểu biết liên quan đến sự chào đời chẳng có chút hữu ích gì đối với bất kỳ giai đoạn sống nào, trong khi hiểu được việc không thể tránh khỏi cái chết sẽ không ngừng thôi thúc chúng ta phải trân trọng những gì đang có ngay lúc này. Biết mình phải chết giúp ta tận dụng tối đa cuộc sống. Biết rằng cái chết sắp xảy đến và chắc chắn xảy đến giúp chúng ta có thể yêu thương và duy trì những điều lành mạnh. Nó cũng ngăn chúng ta trở nên lãnh cảm và trơ lỳ đối với đời sống thế gian.

Phần lớn chúng ta bị cuộc đời làm cho say đắm; việc suy nghĩ về cái chết có lẽ là cách duy nhất có thể giúp chúng ta tỉnh táo trở lại. Nếu bạn đã sinh ra, bạn sẽ phải chết; nếu bạn đang sắp chết, bạn sẽ phải tái sinh. Làm sao chúng ta có thể cắt đứt trò chơi tuần hoàn của sinh và tử? – Chính là bằng cách trực nhận được trạng thái của sự tỉnh thức. Một khi bạn ‘thức tỉnh’ hoặc trở nên ‘giác ngộ’, bạn sẽ không còn tập hợp những nguyên nhân và điều kiện đưa đến kết quả của cái chết và tái sinh. Nhưng đến khi đạt được trạng thái đó, bạn vẫn sẽ tái sinh, sẽ chết, hết lần này đến lần khác và nhiều lần nữa.

Sinh và Tử – không thể tách rời nhau, chúng ta nên khóc than đối với việc sinh ra nhiều như than khóc đối với cái chết. Đặc biệt trong thời đại này. Hãy thử dành một giây để suy nghĩ về những gì con bạn phải trải qua khi chúng trưởng thành. Một hôm, con gái bạn bước vào khu mua sắm và bị mê hoặc bởi tất cả những cách thức trớ trêu của mọi sự vật – không gian bóng bẩy hào nhoáng, những cây son môi đỏ cũng khiến con bạn hoàn toàn xúc động, chưa nhắc đến những món đồ văn phòng phẩm. Sau đó, con bạn sẽ không thể nào tránh khỏi thế giới của những người sành sỏi về cà phê và Starbucks, hoặc chủ đề thời trang và những khu nghĩ dưỡng tiện nghi, sang trọng, hay những số dư ngân hàng cùng những khái niệm khác về tiền bạc. Chà, cuộc sống của con gái bạn chắc sẽ khá gay go!

Đức Dzongsar Khyentse Rinpoche

Nguyên tác: Sống là dần chết

Nguồn: Living-Is-Dying-Vietnamese-V1F

Chẳng mấy chốc sẽ tự bốc hơi.

Nỗ lực đạt được giải thoát tối thượng

Điều không bao giờ thay đổi, là Pháp hành của một vị Bồ Tát.

Khi bạn hiểu được sự hợp nhất giữa tính không và sự khởi lên phụ thuộc [duyên khởi] của các hiện tượng, bạn sẽ thấy rõ ràng cách thức thế giới thực sự ảo mộng và dối lừa ra sao, và như một lão già bị bắt phải chơi trò trẻ con, bạn sẽ hoàn toàn chán ngán.

Khi bạn nhận ra sự ngu dốt của việc giành cuộc đời gắn bó với bạn bè và lên kế hoạch chinh phục các kẻ thù và đối thủ, bạn sẽ thấy chán ngắt. Khi bạn nhận thấy sự vô nghĩa của việc để bản thân mãi bị ảnh hưởng và chi phối bởi các tập khí, bạn sẽ phát ngán nó. Khi bạn biết rằng bận rộn với các ý nghĩ về tương lai và đánh mất sự chú ý và cảnh giác ở hiện tại là sự ảo mộng đích thực, bạn sẽ thấy chán điều đó.

Mọi mục tiêu và tham vọng huyễn hoặc này, thậm chí nếu bạn cố gắng để chạy theo chúng và đạt được vài kết quả, điều đó có dẫn đến một kết quả vĩnh cửu không? Bạn sẽ nhận ra rằng không có gì là bất biến trong số chúng. Bạn có thể trở thành người thừa kế của ngai vàng, nhưng hiển nhiên là không có vị vua nào có thể duy trì quyền lực mãi mãi – nếu không còn gì khác, cái chết sẽ tóm lấy nó. Bạn có thể là một vị tướng oai hùng, nhưng bạn sẽ không bao giờ chinh phục được mọi kẻ thù của đất nước bạn, cho dù bao nhiêu cuộc chiến được phát động. Bạn có thể có sức mạnh, tầm ảnh hưởng, nổi tiếng và tài sản lớn, nhưng tất cả là vô nghĩa và trống rỗng.

Các niềm vui thế tục là sự hài lòng khi bắt đầu, nhưng khi thời gian trôi qua, chúng trở thành nguồn gốc của sự dày vò không ngớt. Nếu bạn bọc cổ tay bằng mảnh da ướt, ban đầu có vẻ ổn, nhưng khi da khô và co lại, nó siết bạn rất đau đớn. Một cách để giúp đỡ chính là cắt bỏ mảnh da bằng con dao.

Nếu bạn hướng tâm về với Pháp, và thực hành một cách đúng đắn dù chỉ một giờ mỗi ngày, đời này qua đời khác bạn sẽ dần tịnh hóa mọi lỗi lầm và thoát khỏi luân hồi. Điều này rất ý nghĩa. Như Đức Đạo sư Liên Hoa Sinh từng dậy:

Dù con chăm chỉ ra sao

Sẽ không có kết thúc cho các hoạt động thế tục;

Nhưng nếu con thực hành Pháp

Con sẽ nhanh chóng kết thúc mọi thứ.

Dù chúng có vẻ đẹp thế nào,

Các vấn đề trong luân hồi luôn kết thúc trong thảm họa;

Nhưng kết quả của việc thực hành Pháp

Sẽ không bao giờ suy giảm.

Từ thời vô thủy con đã tích tập và khuyến khích

Nghiệp, các cảm xúc phiền não và tập khí

Những thứ cuốn con vào luân hồi.

Nếu con tiếp tục như thế, khi nào mới được giải thoát?

Nếu con chỉ thấy tất cả điều này vào lúc chết,

Như thế là quá muộn –

Khi cái đầu đã bị chặt xuống,

Thuốc còn tác dụng gì?

Nhận ra khổ đau của luân hồi,

Hãy hướng về sự an bình của Niết bàn.

Nếu bạn nhận ra sự ảo mộng của điều này, bạn sẽ thấy rằng không có gì giá trị trong đời sống thế tục này, không gì trong toàn thể luân hồi[1]. Thậm chí các vị trời cao nhất trong thế giới này, như Phạm Thiên và Đế Thích, thân của các ngài tỏa ra ánh sáng có thể soi tỏ cả bầu trời, các ngài sở hữu châu báu và sức trang hoàng vô giá, và tận hưởng sức mạnh và sự giàu sang vô song, cũng không có lựa chọn nào khác ngoài phải rơi trở lại các trạng thái thấp hơn trong luân hồi khi nghiệp mà đưa họ đến vị trí cao quý đó cạn kiệt.

Các bậc chứng đắc nhận thấy rằng các cõi cao hơn cũng không tốt hơn cõi địa ngục. Chúng sinh có căn cơ thấp nhìn thấy những khổ đau của các cõi thấp hơn và mong muốn tái sinh vào các cõi cao hơn. Chúng sinh có căn cơ trung bình thấy rằng mọi thứ trong luân hồi là không thỏa mãn và đều kết thúc trong khổ đau. Họ thấy rằng luân hồi giống như ngôi nhà lớn trong lửa, chẳng thể ở trong đó.

Nhận ra bản tính của luân hồi, bạn sẽ thấy chán nó, và sự chán nản này cuốn hút bạn nỗ lực hướng về giải thoát – và bằng cách nỗ lực như thế, bạn sẽ đạt được nó. Luân hồi không bao giờ tự biến mất. Bạn phải tự muốn thoát khỏi nó.

Nếu bạn công nhận khổ đau của luân hồi, bạn sẽ nhận ra rằng nguồn gốc của khổ đau nằm ở cảm xúc che chướng và các hành động tiêu cực mà chúng sinh ra, và nguồn gốc của các cảm xúc che chướng nằm ở sự bám chấp của bạn vào ý tưởng về cái tôi [ngã]. Nếu bạn có thể xua tan sự bám chấp đó, khổ đau sẽ kết thúc. Giải thoát nghĩa là giải phóng bản thân khỏi các cảm xúc và hành động xấu. Cách thức để giải phóng khỏi chúng là thực hành Pháp – tu tập trong trì giới, thiền định và prajna, trí tuệ cho phép bạn nhận ra sự không tồn tại của cái tôi cá nhân và các hiện tượng. Trì giới là nền tảng của thiền định; thiền định là nền tảng của trí tuệ. Nếu bạn thực hành Pháp một cách thích hợp, dù chỉ một giờ mỗi ngày, vô số các ác hạnh trong nhiều đời và kiếp sẽ được tịnh hóa.

Khi bạn thực hành Pháp một cách vững chắc, thậm chí theo một cách thức rất khiêm nhường, bạn sẽ dần tiến bộ trên con đường giải thoát. Cuối cùng, bạn sẽ đạt đến hỷ lạc chân chính không bao giờ suy giảm.

Như ngài Gyalse Thogme từng nói:

Bạn sẽ không thể thành tựu

Cả Pháp và mục tiêu thế tục –

Nếu đó là ước muốn của bạn

Không nghi ngờ gì bạn đang tự lừa dối mình.

Và ngài cũng nói:

Không có chướng ngại nào cho thực hành Pháp lớn hơn

Việc bị ám ảnh bởi các mục tiêu cuộc đời.

Nhận ra điều này, các hành giả vĩ đại trong quá khứ như ngài Milarepa đã rời bỏ gia đình, đến những miền cô tịch và thiền định trong các hang động với rất ít quần áo để mặc và đồ ăn để duy trì sự sống. Tuy nhiên Đức Milarepa và những vị khác đã đạt được sự chứng ngộ hoàn toàn của Pháp thân rộng lớn như hư không, bản tính tuyệt đối, giác ngộ tối thượng. Sự chứng ngộ đó là tài sản duy nhất của các ngài. Đó là lý do tại sao ngài Jetsun Milarepa, người đã dành rất nhiều thời gian ngồi trên một tảng đá không mặc gì ngoài một mảnh cotton đơn giản, được kính trọng trên khắp thế giới như một tấm gương tiêu biểu về một hành giả tâm linh chân chính, thậm chí bởi nhiều người không theo tôn giáo. Khi ngài Jetsun Milarepa rời bỏ mảnh đất quê hương, Thầy ngài, Đức Marpa nói rằng: “Này con, nếu con không từ bỏ các mối bận tâm với cuộc đời, và cố gắng hòa Pháp với các vấn đề thế tục, Pháp của con sẽ biến mất. Đó là tất cả. Con à, hãy nghĩ về khổ đau của luân hồi”.

Đức Milarepa cũng ban lời khuyên này dưới dạng bài hát về những đặc tính của ma quỷ:

Sự thuyết minh của họ hàng về lòng yêu mến

Là lời khẩn cầu của ma quỷ hãy trì hoãn các thực hành của bạn:

Đừng tin chúng – cắt đứt mọi dây trói!

Thức ăn và giàu có là gián điệp của ma quỷ;

Nếu con trở nên nghiện chúng, mọi thứ sẽ đi sai hướng –

Hãy từ bỏ mọi thiên hướng như vậy!

Các hài lòng giác quan là thòng lọng của ma quỷ;

Chúng chắc chắn sẽ quyến rũ con –

Hãy cảnh giác với chúng!

Quê hương con là nhà tù của ma quỷ;

Thật khó để trốn thoát khỏi –

Hãy chạy thật xa, ngay bây giờ!

Cuối cùng, con sẽ phải đi, để lại tất cả –

Bởi thế hãy từ bỏ nó ngay bây giờ! Làm như vậy vô cùng ý nghĩa!

Này con, nếu con nghe những lời ta nói, và đưa chúng vào thực hành,

Con sẽ tận hưởng sự giàu có của Pháp cao quý.

Từ bỏ mọi mối quan tâm với các điều thế tục là giáo lý sâu sắc. Nếu bạn bảo ai đó, người mà tâm họ chưa được chuẩn bị rằng về bản chất mọi thứ là trống rỗng, anh ta sẽ không thể chấp nhận nó. Anh ta sẽ nghĩ rằng: “Lão già điên khùng!” Những người bình thường thấy rằng giáo lý về tính không rất khó hiểu. Giống như vậy, nếu bạn nói với mọi người rằng, dù tâm linh hay không, hãy từ bỏ các vấn đề thế tục, họ sẽ nghĩ: “Lão già điên thật!”. Ý nghĩ thực sự của điều bạn đang nói không hòa vào tâm của họ. Tuy nhiên nếu bạn quá gắn chặt với sự hài lòng, những thứ đạt được, nổi tiếng, thì dù bạn có nghiên cứu, thiền định, cố gắng hài hòa các giáo lý cao, hay thậm chí trở thành một vị Thầy, điều đó cũng chẳng giúp gì.

Những người thưởng thức niềm vui duy nhất của thực hành Pháp thông qua việc từ bỏ các bận tâm thế tục là vô cùng hiếm. Nếu bạn bắt đầu giảng về việc quay lưng lại với họ hàng, tài sản, nhà cửa, ruộng đất và những niềm vui khác của cuộc đời, mọi người sẽ trông như khỉ bị đánh vào đầu bằng gậy. Mặt họ sẽ tối sầm, họ cảm thấy không thoải mái và dễ chịu, và không muốn nghe gì nữa.

Đức Tsangpa Gyare[2] nói rằng để từ bỏ thế gian, chúng ta cần giữ mười một nguyện:

Không tuân theo các thái độ của người bình thường, mà chỉ ở một mình.

Từ bỏ quê hương.

Cảm thấy bạn có đủ những lạc thú.

Duy trì điều kiện khiêm nhường nhất có thể, như thế thoát khỏi việc phải lo lắng người khác nghĩ gì.

Giữ một tên gián điệp trong tâm – thiền định về từ bỏ tâm gắn bó với người yêu thương của bạn.

Không được không chú ý đến lời mọi người nói; dù họ nói gì, hãy buông bỏ và để họ nói điều họ muốn.

Không cảm thấy khổ đau, thậm chí nếu gió có cuốn tất cả những gì bạn yêu quý đi.

Không có gì để hối tiếc trong đời này, như thể bạn là người ăn xin đang hấp hối.

Tiếp tục trì tụng thần chú: “Tôi không cần gì cả!”

Giữ chặt dây cương số mệnh trong tay.

Khi mọi người kết nối với những từ bỏ thế giới này, mặc y áo [tỳ kheo] và dành cuộc đời để nghiên cứu và quán chiếu, họ nên kính trọng những người này là những thành viên chân chính của Tăng đoàn, và giúp đỡ càng nhiều càng tốt.

Sự kính trọng tự nhiên này là sự hiện bày rõ ràng của lòng tốt tự nhiên trong Pháp.

Kyabje Dilgo Khyentse Rinpoche

Nguyên tác: Trái tim từ bi

[1] Có sáu nỗi khổ cơ bản trong luân hồi: (1) bạn bè và kẻ thù có thể thay đổi, (2) chúng ta dường như không bao giờ có đủ, (3) chúng ta chết nhiều lần; (4) chúng ta tái sinh nhiều lần; (5) chúng ta trôi lăn trong luân hồi nhiều lần; và (6) chúng ta luôn cô độc.

[2] Drogon Tsangpa Gyare, 1161 – 1211, là hình mẫu của bậc từ bỏ giác ngộ. Theo lời tiên tri về ngài của Đức Gylwa Lorepa (1187 – 1250) trong một linh kiến, ngài mở cánh cửa đến vùng đất bí mật Tsari, và có một linh kiến về Chakrasamvara, người tiên đoán rằng các giáo lý và dòng truyền thừa của ngài sẽ trải rộng khoảng cách mà một con đại bàng bay trong mười tám ngày. Ngài và người kế nhiệm thiền định tâm linh Gyalwa Gotsangpa (1189 – 1258) và đệ tử của ngài, Gyalwa Yangonpa là các bậc đạo sư chứng ngộ rất cao của truyền thống Drukpa Kagyu.