Chẳng mấy chốc sẽ tự bốc hơi.

Nỗ lực đạt được giải thoát tối thượng

Điều không bao giờ thay đổi, là Pháp hành của một vị Bồ Tát.

Khi bạn hiểu được sự hợp nhất giữa tính không và sự khởi lên phụ thuộc [duyên khởi] của các hiện tượng, bạn sẽ thấy rõ ràng cách thức thế giới thực sự ảo mộng và dối lừa ra sao, và như một lão già bị bắt phải chơi trò trẻ con, bạn sẽ hoàn toàn chán ngán.

Khi bạn nhận ra sự ngu dốt của việc giành cuộc đời gắn bó với bạn bè và lên kế hoạch chinh phục các kẻ thù và đối thủ, bạn sẽ thấy chán ngắt. Khi bạn nhận thấy sự vô nghĩa của việc để bản thân mãi bị ảnh hưởng và chi phối bởi các tập khí, bạn sẽ phát ngán nó. Khi bạn biết rằng bận rộn với các ý nghĩ về tương lai và đánh mất sự chú ý và cảnh giác ở hiện tại là sự ảo mộng đích thực, bạn sẽ thấy chán điều đó.

Mọi mục tiêu và tham vọng huyễn hoặc này, thậm chí nếu bạn cố gắng để chạy theo chúng và đạt được vài kết quả, điều đó có dẫn đến một kết quả vĩnh cửu không? Bạn sẽ nhận ra rằng không có gì là bất biến trong số chúng. Bạn có thể trở thành người thừa kế của ngai vàng, nhưng hiển nhiên là không có vị vua nào có thể duy trì quyền lực mãi mãi – nếu không còn gì khác, cái chết sẽ tóm lấy nó. Bạn có thể là một vị tướng oai hùng, nhưng bạn sẽ không bao giờ chinh phục được mọi kẻ thù của đất nước bạn, cho dù bao nhiêu cuộc chiến được phát động. Bạn có thể có sức mạnh, tầm ảnh hưởng, nổi tiếng và tài sản lớn, nhưng tất cả là vô nghĩa và trống rỗng.

Các niềm vui thế tục là sự hài lòng khi bắt đầu, nhưng khi thời gian trôi qua, chúng trở thành nguồn gốc của sự dày vò không ngớt. Nếu bạn bọc cổ tay bằng mảnh da ướt, ban đầu có vẻ ổn, nhưng khi da khô và co lại, nó siết bạn rất đau đớn. Một cách để giúp đỡ chính là cắt bỏ mảnh da bằng con dao.

Nếu bạn hướng tâm về với Pháp, và thực hành một cách đúng đắn dù chỉ một giờ mỗi ngày, đời này qua đời khác bạn sẽ dần tịnh hóa mọi lỗi lầm và thoát khỏi luân hồi. Điều này rất ý nghĩa. Như Đức Đạo sư Liên Hoa Sinh từng dậy:

Dù con chăm chỉ ra sao

Sẽ không có kết thúc cho các hoạt động thế tục;

Nhưng nếu con thực hành Pháp

Con sẽ nhanh chóng kết thúc mọi thứ.

Dù chúng có vẻ đẹp thế nào,

Các vấn đề trong luân hồi luôn kết thúc trong thảm họa;

Nhưng kết quả của việc thực hành Pháp

Sẽ không bao giờ suy giảm.

Từ thời vô thủy con đã tích tập và khuyến khích

Nghiệp, các cảm xúc phiền não và tập khí

Những thứ cuốn con vào luân hồi.

Nếu con tiếp tục như thế, khi nào mới được giải thoát?

Nếu con chỉ thấy tất cả điều này vào lúc chết,

Như thế là quá muộn –

Khi cái đầu đã bị chặt xuống,

Thuốc còn tác dụng gì?

Nhận ra khổ đau của luân hồi,

Hãy hướng về sự an bình của Niết bàn.

Nếu bạn nhận ra sự ảo mộng của điều này, bạn sẽ thấy rằng không có gì giá trị trong đời sống thế tục này, không gì trong toàn thể luân hồi[1]. Thậm chí các vị trời cao nhất trong thế giới này, như Phạm Thiên và Đế Thích, thân của các ngài tỏa ra ánh sáng có thể soi tỏ cả bầu trời, các ngài sở hữu châu báu và sức trang hoàng vô giá, và tận hưởng sức mạnh và sự giàu sang vô song, cũng không có lựa chọn nào khác ngoài phải rơi trở lại các trạng thái thấp hơn trong luân hồi khi nghiệp mà đưa họ đến vị trí cao quý đó cạn kiệt.

Các bậc chứng đắc nhận thấy rằng các cõi cao hơn cũng không tốt hơn cõi địa ngục. Chúng sinh có căn cơ thấp nhìn thấy những khổ đau của các cõi thấp hơn và mong muốn tái sinh vào các cõi cao hơn. Chúng sinh có căn cơ trung bình thấy rằng mọi thứ trong luân hồi là không thỏa mãn và đều kết thúc trong khổ đau. Họ thấy rằng luân hồi giống như ngôi nhà lớn trong lửa, chẳng thể ở trong đó.

Nhận ra bản tính của luân hồi, bạn sẽ thấy chán nó, và sự chán nản này cuốn hút bạn nỗ lực hướng về giải thoát – và bằng cách nỗ lực như thế, bạn sẽ đạt được nó. Luân hồi không bao giờ tự biến mất. Bạn phải tự muốn thoát khỏi nó.

Nếu bạn công nhận khổ đau của luân hồi, bạn sẽ nhận ra rằng nguồn gốc của khổ đau nằm ở cảm xúc che chướng và các hành động tiêu cực mà chúng sinh ra, và nguồn gốc của các cảm xúc che chướng nằm ở sự bám chấp của bạn vào ý tưởng về cái tôi [ngã]. Nếu bạn có thể xua tan sự bám chấp đó, khổ đau sẽ kết thúc. Giải thoát nghĩa là giải phóng bản thân khỏi các cảm xúc và hành động xấu. Cách thức để giải phóng khỏi chúng là thực hành Pháp – tu tập trong trì giới, thiền định và prajna, trí tuệ cho phép bạn nhận ra sự không tồn tại của cái tôi cá nhân và các hiện tượng. Trì giới là nền tảng của thiền định; thiền định là nền tảng của trí tuệ. Nếu bạn thực hành Pháp một cách thích hợp, dù chỉ một giờ mỗi ngày, vô số các ác hạnh trong nhiều đời và kiếp sẽ được tịnh hóa.

Khi bạn thực hành Pháp một cách vững chắc, thậm chí theo một cách thức rất khiêm nhường, bạn sẽ dần tiến bộ trên con đường giải thoát. Cuối cùng, bạn sẽ đạt đến hỷ lạc chân chính không bao giờ suy giảm.

Như ngài Gyalse Thogme từng nói:

Bạn sẽ không thể thành tựu

Cả Pháp và mục tiêu thế tục –

Nếu đó là ước muốn của bạn

Không nghi ngờ gì bạn đang tự lừa dối mình.

Và ngài cũng nói:

Không có chướng ngại nào cho thực hành Pháp lớn hơn

Việc bị ám ảnh bởi các mục tiêu cuộc đời.

Nhận ra điều này, các hành giả vĩ đại trong quá khứ như ngài Milarepa đã rời bỏ gia đình, đến những miền cô tịch và thiền định trong các hang động với rất ít quần áo để mặc và đồ ăn để duy trì sự sống. Tuy nhiên Đức Milarepa và những vị khác đã đạt được sự chứng ngộ hoàn toàn của Pháp thân rộng lớn như hư không, bản tính tuyệt đối, giác ngộ tối thượng. Sự chứng ngộ đó là tài sản duy nhất của các ngài. Đó là lý do tại sao ngài Jetsun Milarepa, người đã dành rất nhiều thời gian ngồi trên một tảng đá không mặc gì ngoài một mảnh cotton đơn giản, được kính trọng trên khắp thế giới như một tấm gương tiêu biểu về một hành giả tâm linh chân chính, thậm chí bởi nhiều người không theo tôn giáo. Khi ngài Jetsun Milarepa rời bỏ mảnh đất quê hương, Thầy ngài, Đức Marpa nói rằng: “Này con, nếu con không từ bỏ các mối bận tâm với cuộc đời, và cố gắng hòa Pháp với các vấn đề thế tục, Pháp của con sẽ biến mất. Đó là tất cả. Con à, hãy nghĩ về khổ đau của luân hồi”.

Đức Milarepa cũng ban lời khuyên này dưới dạng bài hát về những đặc tính của ma quỷ:

Sự thuyết minh của họ hàng về lòng yêu mến

Là lời khẩn cầu của ma quỷ hãy trì hoãn các thực hành của bạn:

Đừng tin chúng – cắt đứt mọi dây trói!

Thức ăn và giàu có là gián điệp của ma quỷ;

Nếu con trở nên nghiện chúng, mọi thứ sẽ đi sai hướng –

Hãy từ bỏ mọi thiên hướng như vậy!

Các hài lòng giác quan là thòng lọng của ma quỷ;

Chúng chắc chắn sẽ quyến rũ con –

Hãy cảnh giác với chúng!

Quê hương con là nhà tù của ma quỷ;

Thật khó để trốn thoát khỏi –

Hãy chạy thật xa, ngay bây giờ!

Cuối cùng, con sẽ phải đi, để lại tất cả –

Bởi thế hãy từ bỏ nó ngay bây giờ! Làm như vậy vô cùng ý nghĩa!

Này con, nếu con nghe những lời ta nói, và đưa chúng vào thực hành,

Con sẽ tận hưởng sự giàu có của Pháp cao quý.

Từ bỏ mọi mối quan tâm với các điều thế tục là giáo lý sâu sắc. Nếu bạn bảo ai đó, người mà tâm họ chưa được chuẩn bị rằng về bản chất mọi thứ là trống rỗng, anh ta sẽ không thể chấp nhận nó. Anh ta sẽ nghĩ rằng: “Lão già điên khùng!” Những người bình thường thấy rằng giáo lý về tính không rất khó hiểu. Giống như vậy, nếu bạn nói với mọi người rằng, dù tâm linh hay không, hãy từ bỏ các vấn đề thế tục, họ sẽ nghĩ: “Lão già điên thật!”. Ý nghĩ thực sự của điều bạn đang nói không hòa vào tâm của họ. Tuy nhiên nếu bạn quá gắn chặt với sự hài lòng, những thứ đạt được, nổi tiếng, thì dù bạn có nghiên cứu, thiền định, cố gắng hài hòa các giáo lý cao, hay thậm chí trở thành một vị Thầy, điều đó cũng chẳng giúp gì.

Những người thưởng thức niềm vui duy nhất của thực hành Pháp thông qua việc từ bỏ các bận tâm thế tục là vô cùng hiếm. Nếu bạn bắt đầu giảng về việc quay lưng lại với họ hàng, tài sản, nhà cửa, ruộng đất và những niềm vui khác của cuộc đời, mọi người sẽ trông như khỉ bị đánh vào đầu bằng gậy. Mặt họ sẽ tối sầm, họ cảm thấy không thoải mái và dễ chịu, và không muốn nghe gì nữa.

Đức Tsangpa Gyare[2] nói rằng để từ bỏ thế gian, chúng ta cần giữ mười một nguyện:

Không tuân theo các thái độ của người bình thường, mà chỉ ở một mình.

Từ bỏ quê hương.

Cảm thấy bạn có đủ những lạc thú.

Duy trì điều kiện khiêm nhường nhất có thể, như thế thoát khỏi việc phải lo lắng người khác nghĩ gì.

Giữ một tên gián điệp trong tâm – thiền định về từ bỏ tâm gắn bó với người yêu thương của bạn.

Không được không chú ý đến lời mọi người nói; dù họ nói gì, hãy buông bỏ và để họ nói điều họ muốn.

Không cảm thấy khổ đau, thậm chí nếu gió có cuốn tất cả những gì bạn yêu quý đi.

Không có gì để hối tiếc trong đời này, như thể bạn là người ăn xin đang hấp hối.

Tiếp tục trì tụng thần chú: “Tôi không cần gì cả!”

Giữ chặt dây cương số mệnh trong tay.

Khi mọi người kết nối với những từ bỏ thế giới này, mặc y áo [tỳ kheo] và dành cuộc đời để nghiên cứu và quán chiếu, họ nên kính trọng những người này là những thành viên chân chính của Tăng đoàn, và giúp đỡ càng nhiều càng tốt.

Sự kính trọng tự nhiên này là sự hiện bày rõ ràng của lòng tốt tự nhiên trong Pháp.

Kyabje Dilgo Khyentse Rinpoche

Nguyên tác: Trái tim từ bi

[1] Có sáu nỗi khổ cơ bản trong luân hồi: (1) bạn bè và kẻ thù có thể thay đổi, (2) chúng ta dường như không bao giờ có đủ, (3) chúng ta chết nhiều lần; (4) chúng ta tái sinh nhiều lần; (5) chúng ta trôi lăn trong luân hồi nhiều lần; và (6) chúng ta luôn cô độc.

[2] Drogon Tsangpa Gyare, 1161 – 1211, là hình mẫu của bậc từ bỏ giác ngộ. Theo lời tiên tri về ngài của Đức Gylwa Lorepa (1187 – 1250) trong một linh kiến, ngài mở cánh cửa đến vùng đất bí mật Tsari, và có một linh kiến về Chakrasamvara, người tiên đoán rằng các giáo lý và dòng truyền thừa của ngài sẽ trải rộng khoảng cách mà một con đại bàng bay trong mười tám ngày. Ngài và người kế nhiệm thiền định tâm linh Gyalwa Gotsangpa (1189 – 1258) và đệ tử của ngài, Gyalwa Yangonpa là các bậc đạo sư chứng ngộ rất cao của truyền thống Drukpa Kagyu.

Cho tới khi chúng con đạt được trạng thái của Đức Samantabhadra 

(Phổ Hiền) Quảng đại,

Con và tất cả chúng sinh bao la như bầu trời vô hạn không loại trừ ai 

Quy y (nương tựa) Tam Bảo, tinh yếu của sự tôn quý hy hữu, 

Và quy y toàn thể tập hội các Bổn Tôn của mạn đà la.

Từ sinh tử tự vô thủy cho tới ngay giây phút này, những bà mẹ chúng sinh tốt lành của con và con từng chịu sự khống chế của ba tâm độc hại. Bị thúc đẩy bởi ba tâm độc hại, chúng con đã tạo ra những nghiệp khác nhau. Kết quả là chúng con đã mang những thân tướng khác nhau từ tột đỉnh của sinh tử xuống tới cõi thấp nhất, địa ngục kim cương, và từng liên tục kinh nghiệm nỗi khổ không thể chịu đựng nổi của sinh tử nói chung, và những đau khổ của ba cõi thấp nói riêng. Ai có đủ năng lực để cứu con và những bà mẹ chúng sinh đau khổ tốt lành của con thoát khỏi tất cả những nỗi khổ đó? Chỉ có Tam Bảo, giờ đây đang an trụ trước mặt con. Ngay bây giờ, cầu xin Tam Bảo che chở con và những bà mẹ chúng sinh tốt lành của con thoát khỏi những đau khổ cực kỳ khủng khiếp của sinh tử, đặc biệt là những đau khổ của ba cõi thấp. Từ giây phút này trở đi cho tới khi con nhìn thấy dung nhan của Đức Phật Phổ Hiền, dù cho điều gì xảy ra trong đời con – dù tốt hay xấu, hạnh phúc hay đau khổ, con sẽ không bao giờ từ bỏ đối tượng quy y của con, Tam Bảo cao quý và siêu việt.

Các thuật ngữ Tây Tạng được dùng ở đây trong luận giảng này, zang-ngan, có thể được dịch nhiều cách. Nói chung, zang có nghĩa là tốt và ngan có nghĩa là xấu, nhưng chúng cũng có thể có nghĩa là thanh tịnh và bất tịnh, hoặc hạnh phúc và đau khổ. Nói chung, khi liên quan tới cuộc đời của chúng ta, tốt có thể có nghĩa là có một cuộc đời dễ dàng, ở đó mọi sự tiến hành êm ả, và xấu có nghĩa là một cuộc đời gian khó, ở đó chúng ta gặp nhiều chướng ngại và các vấn đề. Tuy nhiên, điều tốt hay điều xấu thì tùy thuộc vào cách hiểu của từng cá nhân.

Từ quan điểm của Pháp, nếu quý vị sử dụng đời mình để tạo thiện hạnh hơn là ác hạnh thì đó là một cuộc đời tốt đẹp. Nếu năm vừa qua quý vị đã tạo nhiều nghiệp tích cực hơn nghiệp tiêu cực thì đó là một năm tốt lành; nếu ngày hôm qua quý vị đã tạo nhiều công đức hơn điều xấu xa thì đó là một ngày tốt lành. Cho dù quý vị chỉ dùng một nửa thời gian của mình để làm điều đức hạnh, thì như thế vẫn khá tốt. Điều đó hoàn toàn tùy thuộc vào cách quý vị nhìn vấn đề. Nếu quý vị so sánh mình với người tạo ác nghiệp 24 giờ một ngày, thì một cách tương đối, việc tạo đức hạnh một ít giờ mỗi ngày là một cuộc đời tốt đẹp. Hiển nhiên là sống đức hạnh trong một phần tư ngày thì tốt hơn là không có chút đức hạnh nào.

Vì thế đó là định nghĩa tổng quát về một cuộc đời tốt đẹp và một cuộc đời xấu xa: tỉ lệ tương đối của thiện nghiệp đối với ác nghiệp. Nếu trong 24 giờ liền, quý vị có thể tích tập đức hạnh nhiều hơn ác hạnh, thì mặc dù quý vị có thể cảm thấy kiệt sức, cho dù có thể gần như mất thân mạng này khi đang thực hành Pháp, cuộc đời của quý vị trong ngày ấy thật tốt lành.

Hãy lấy Naropa làm ví dụ. Ngài phải trải qua mười hai gian khổ to lớn và mười hai gian khổ nhỏ hơn để hoàn thành những giáo huấn của Đạo sư Tilopa. Tuy nhiên, cuộc đời của ngài là cuộc đời tốt đẹp nhất trong tất cả những cuộc đời có thể có được. Ngài Milarepa cũng phải đương đầu với nhiều khó khăn. Theo lệnh của Đạo sư Marpa, ngài phải xây một cái tháp chín tầng tới ba lần và lập tức sau đó tự tay giật đổ xuống. Ngài không bao giờ được phép đi dự các buổi thuyết giảng hay các lễ nhập môn cùng những đệ tử khác, luôn luôn bị đánh đập và quở mắng, và chẳng bao giờ được nghe những lời khen, chẳng hạn như: “Ồ, con quả là một đệ tử tốt lành”, hay “Con đã thực hành thật tuyệt vời”, Mặc dù hoàn tất mọi nhiệm vụ được giao, tất cả những gì ngài nhìn thấy là vẻ phẫn nộ của Đạo sư. Tuy nhiên, tuyệt đối tuân theo lời chỉ dạy của Thầy Marpa và không bao giờ khởi lên tư tưởng tiêu cực nhỏ bé nhất nào về Đạo sư, Milarepa đã thành tựu giác ngộ ngay trong đời ngài. Khi quý vị suy nghĩ về những gì tạo thành một cuộc đời tốt đẹp và những gì tạo nên một cuộc đời xấu xa thì cuộc đời của Milarepa quả là cuộc đời tốt đẹp nhất.

Điều tối quan trọng là phải hiểu rõ sự khác biệt giữa một cuộc đời tốt lành và một cuộc đời xấu xa. Nếu sự hiểu biết của quý vị không đúng đắn, nếu quý vị có một quan điểm ảo tưởng về điều đó thì quý vị thật hết sức sai lầm. Quý vị sẽ đi chệch hướng, và kết quả sau cùng là tâm thức quý vị chẳng có thành tựu nào, chẳng có chứng ngộ nào – hoàn toàn không có điều gì giá trị.

Như thế, quý vị có thể hiểu tốt hay xấu theo trí tuệ của Pháp, sự hiểu biết đúng đắn về lamrim và nghiệp, hay theo quan điểm của sự tham luyến, bản ngã, và sự ái ngã. Tất nhiên là hai cách hiểu này hoàn toàn đối nghịch nhau. Ý nghĩa của tốt và xấu theo quan điểm của sự tham luyến thì đặc biệt hoàn toàn đối nghịch với ý nghĩa theo quan điểm của trí tuệ. Đây là nơi vô minh ẩn nấp. Nếu niềm tin và sự hiểu biết về Pháp của quý vị quá yếu ớt, quý vị sẽ thấy thật dễ dàng để tin vào cách hiểu của sự tham luyến; nếu niềm tin và sự hiểu biết về Pháp của quý vị mạnh mẽ, quý vị sẽ không thấy khó khăn khi theo cách định nghĩa về tốt và xấu của trí tuệ.

Nói một cách tổng quát thì những người bình thường trong thế giới sẽ theo đuổi sự tham muốn. Đối với họ, một cuộc đời tốt lành là cuộc đời mà sự thành công được đo lường bởi việc phát triển bên ngoài – tích tập càng nhiều càng tốt của cải, tài sản, xe cộ, bạn hữu, gia đình, con, cháu, chắt, và v.v.., là những dấu hiệu hiển nhiên, bề ngoài của sự sung túc, thịnh vượng. Theo sự tham muốn thì đây là loại cuộc đời tốt đẹp nhất để sống. Nhưng cái gì đứng đằng sau sự mưu cầu này?

Trên thực tế, mọi người đều mong muốn được an bình, hạnh phúc, và mãn nguyện trong trái tim và trong tâm thức họ. Đó là những gì mọi người đang tìm kiếm. Điều rắc rối là hầu hết mọi người không hiểu rõ làm cách nào để tìm ra chúng. Phương pháp duy nhất mà họ có để được toại ý là sự phát triển bên ngoài. Đó là tất cả những gì họ biết bởi họ thiếu sự giáo dục của Giáo Pháp. Do đó, mặc dù mong muốn tâm được an bình và mãn nguyện, họ không có phương pháp nào khác hơn là phương pháp bên ngoài. Bất luận họ làm điều gì, cuối cùng thì họ luôn luôn có tâm trạng, như ban nhạc Rolling Stones đã diễn tả thật thích đáng: “Tôi không thể mãn nguyện”.

Giả sử quý vị đã trải qua nhiều năm tháng, có thể cả một đời, trong ẩn thất, hoặc sống trong một tu viện hay ni viện – trung thành với những giới hạnh, trì giới, hy sinh rất nhiều tiện nghi và lạc thú của đời này để sống một cuộc đời trong sạch. Nếu quý vị không từ bỏ sự tham muốn, tâm quý vị sẽ phải chịu rất nhiều đau khổ. Theo quan điểm của tôi, đó vẫn là một cuộc đời tốt đẹp. Bởi tâm quý vị không thoát khỏi sự tham luyến cuộc đời này, không xa lìa những quan tâm thế tục, quý vị không làm cho tâm mình lành mạnh, quý vị không thụ hưởng những thực hành hay không hoan hỉ khi dấn mình vào giới luật. Nếu thay vì kết giao với những thiện tri thức và những hành giả tốt lành, quý vị lại dính chặt vào sự tham muốn và làm bạn với tám pháp thế gian thì cho dù thân quý vị có thể ở trong ẩn thất hay một tu viện, quý vị không thể kinh nghiệm sự an bình hay hạnh phúc trong tim.

Chừng nào tâm quý vị còn thân thiết với sự tham luyến cuộc đời này và tư tưởng tám pháp thế gian, quý vị sẽ không thể từ bỏ những lạc thú và tiện nghi của đời này để thực hành Pháp, tuân theo giới hạnh và những lời chỉ dạy của thiện tri thức, hay phụng sự cho tu viện hoặc cho những tăng ni khác. Quý vị khó có thể phụng sự bất kỳ chúng sinh nào một khi tâm quý vị bị sa lầy trong sự tham muốn thay vì Pháp.

Tuy nhiên, cho dù tâm quý vị khiến cho quý vị khó vui hưởng cuộc đời hay tìm được hạnh phúc trong trái tim, nếu quý vị vẫn cố gắng thực hành giới hạnh và tuân theo kỷ luật tu viện, là những gì hỗ trợ và dẫn dắt tâm quý vị và bảo vệ nó không bị những chướng ngại, thì như thế vẫn là một cuộc đời tốt đẹp. Tương tự như thế, khi quý vị gặp rắc rối khi ở trong ẩn thất, khi phụng sự các thiện tri thức, hay khi làm việc cho chúng sinh, nếu quý vị kiên trì, quý vị lại bảo đảm rằng cuộc đời của quý vị tốt lành. Tại sao? Đó là bởi công đức quý vị tạo lập sẽ luôn luôn mang lại những kết quả tốt lành.

Nếu quý vị bị thúc đẩy bởi tham muốn hơn là bởi trí tuệ, có thể quý vị không tìm được hạnh phúc hay sự mãn nguyện trong trái tim và tâm hồn khi thực hành hay giữ giới nguyện. Tuy nhiên, quý vị vẫn sống một cuộc đời tốt đẹp bởi những gì quý vị đang làm sẽ mang lại kết quả là một tái sinh tốt đẹp trong đời sau. Cho dù tâm quý vị không hoàn toàn thanh tịnh, không hoàn toàn từ bỏ, không hoàn toàn giải thoát khỏi tư tưởng về tám pháp thế gian, sự tham luyến cuộc đời này, không hoàn toàn khổ hạnh, kết quả của việc thực hành nhất định là phải tốt đẹp. Vì thế, cuộc đời quý vị là một cuộc đời tốt lành.

Dĩ nhiên là phải cần có thời gian để phát triển một tâm thức hoàn toàn từ bỏ. Phải cần tới thiền định mạnh mẽ, liên tục, mãnh liệt, đặc biệt là thiền định về sự vô thường và cái chết khi liên hệ tới nghiệp và những đau khổ của sinh tử, đặc biệt là những nỗi khổ trong các cõi thấp, và những thiền định tiền lamrim về sự tái sinh toàn hảo: tám tự do, mười thuận lợi, việc khó có được tái sinh làm người, về việc nó vô cùng hữu ích và khó có thể tìm lại một lần nữa ra sao. Nhưng tâm quý vị càng từ bỏ mạnh mẽ thì quý vị càng bỏ xa lại đằng sau tư tưởng xấu ác của tám pháp thế gian, sự tham luyến cuộc đời này, và sự an bình, hạnh phúc và mãn nguyện mà quý vị tìm được trong trái tim càng to lớn hơn nữa. 

Tương tự như thế, mức độ mà tám pháp thế gian – khen hay chê, vinh hay nhục, được hay mất, sướng hay khổ - quấy nhiễu quý vị thì tùy thuộc vào mức độ tâm quý vị theo đuổi sự tham muốn. Ví dụ như quý vị càng bám vào việc được yêu thích hay được nghĩ tốt thì quý vị càng đau khổ khi bị phê bình, chỉ trích; quý vị càng mong muốn được cảm thấy thoải mái thì quý vị sẽ càng ghét sự bực dọc, phiền muộn. Khi xảy ra những điều mà tâm tham muốn không thích – những gì đi nghịch lại bốn tình huống đáng ao ước– quý vị càng cảm thấy phiền não thì nỗi khổ trong tim quý vị càng lớn, những vấn đề của quý vị sẽ phát sinh càng lớn lao.

Nhưng cho dù quý vị không hoàn toàn từ bỏ sự tham luyến cuộc đời này, cho dù trái tim quý vị không hoàn toàn viễn ly tư tưởng xấu ác về tám pháp thế gian, cho dù quý vị không hoan hỉ khi sống trong tu viện hay ni viện hoặc sống đời sống xuất gia, chừng nào quý vị còn cố gắng duy trì việc thực hành, quý vị vẫn đang sống một cuộc đời tốt đẹp; những nỗ lực của quý vị sẽ mang lại kết quả tuyệt hảo là một tái sinh tốt đẹp trong đời sau. Đó là điều tôi gọi là một cuộc đời tốt lành.

Nếu quý vị không nhìn vấn đề theo cách đó, quý vị có thể quyết định từ bỏ mọi sự: “Ồ, việc thực hành Pháp không làm cho tôi hạnh phúc. Sau bao nhiêu năm nghiên cứu Phật Giáo Tây Tạng, nhận giáo lý từ những Lạt ma đầy đủ tư cách nhất, sống trong tu viện, và duy trì đời sống xuất gia, tôi vẫn không thấy mãn nguyện hay hạnh phúc trong trái tim tôi. Có lẽ tôi nên đi tới một nhà thờ Hồi giáo và thử theo đạo Hồi”. Sau đó quý vị từ bỏ mọi sự quý vị đã làm và cố sống không có quy tắc hay giới luật, một thanh niên hay thiếu nữ hoàn toàn tự do. Quý vị đi từ chỗ nỗ lực tự giải thoát khỏi tham muốn tới việc làm điều ngược lại – sống bởi sự mê lầm.

Dĩ nhiên là tôi đang khái quát hóa. Tôi không ám chỉ tất cả những người cởi y tu sĩ nhưng đây là điều thường xảy ra khi người ta thay đổi cuộc đời mình. Tuy nhiên, cho dù quý vị bị kích động ra sao, cho dù bao nhiêu hạnh phúc mà quý vị cho rằng mình tìm được từ những lạc thú bên ngoài, quý vị phải tự tra hỏi mình: hạnh phúc này xuất phát từ quan điểm của Pháp hay từ quan điểm của sự tham luyến? Quý vị nên phân tích những gì quý vị kinh nghiệm là hạnh phúc theo cách này. 

Vì thế, cho dù quý vị cảm thấy phấn khích muốn được giải thoát hay có một tiện nghi vật chất, giàu có, và nhiều bạn hữu, cuộc đời quý vị bị thúc đẩy bởi một tâm thức phóng túng, và quý vị phải cân nhắc về kết quả của nghiệp. Nếu quý vị không phân tích cuộc đời của quý vị phù hợp với động lực và kết quả mà thay vào đó chỉ chăm chú vào những gì đang diễn tiến trong môi trường xung quanh ngay trước mắt, điều đó có vẻ làm quý vị hài lòng; có vẻ như quý vị đang vui sướng. Nhưng cho dù quý vị tin tưởng chắc chắn tới đâu rằng quý vị đang hạnh phúc và vui hưởng một cuộc đời tốt đẹp, điều đó hoàn toàn là một ảo tưởng. Ngay cả hạnh phúc cũng là một ảo tưởng.

Chỉ khi nào quý vị không nghĩ về động lực của quý vị hay những kết quả của nghiệp trong tương lai thì cuộc đời quý vị mới có vẻ hạnh phúc. Một cuộc đời hạnh phúc thực sự là cuộc đời có một động lực tích cực và một kết quả tích cực. Theo quan điểm của tôi, theo quan điểm của Pháp, đó là một cuộc đời hạnh phúc. Đức Naropa và Milarepa, là những vị đã trải qua những gian khổ ghê gớm theo lệnh của Đạo sư của các ngài, đã có tương lai thật phi thường, tương lai tốt đẹp nhất. Cuộc đời của các ngài là cuộc đời tốt đẹp nhất trong mọi cuộc đời có thể có được, cho dù các ngài đã phải chịu đựng rất nhiều gian khó.

Tuy nhiên, quý vị không thể tịnh hóa tâm thức mình chỉ trong một ngày. Quý vị không thể là một đệ tử hoàn toàn viễn ly khỏi những tham luyến vào cuộc đời này chỉ bằng cách sống trong một tu viện hay ni viện hoặc bằng cách trở thành một nhà sư hay ni cô. Phải có thời gian. Cho tới khi điều đó xảy ra, quý vị cũng phải trải qua nhiều gian khổ. Nhưng nếu quý vị không thiền định liên tục và mãnh liệt về con đường tiệm thứ của hành giả có căn cơ thấp, đặc biệt là về sự vô thường và cái chết và sự tái sinh làm người toàn hảo, quý vị sẽ chẳng bao giờ thoát khỏi sự tham muốn.

Trong khi chờ đợi, quý vị nên hoan hỉ khi sống trong giới hạnh, giữ hạnh xuất gia, trung thành với các giới luật của tu viện. Tất cả những điều này bảo vệ tâm của quý vị và mang lại lợi lạc to lớn cho những người khác. Dĩ nhiên là giới luật mà quý vị tuân thủ phải mang lại lợi ích cho tâm của quý vị; giới luật ấy được lập ra là vì mục đích đó. Như thế, nó hoàn toàn khác biệt với, ví dụ thế, kỷ luật của quân đội. Những giới luật được tuân thủ trong các đại tu viện Sera, Ganden, và Drepung và trong các Học viện Mật thừa Cao và Thấp do những tôn giả phi thường đặt ra để làm lợi lạc cho tâm thức của những người trì giới nhằm phát triển tâm họ trên con đường dẫn tới giác ngộ. Chúng sinh khác cũng được lợi lạc bởi trong khi quý vị thực hành trì giới, quý vị đang tự kiềm chế không làm hại chúng sinh đó. Đây là những mục đích của giới luật tu viện.

Do đó, trong khi quý vị đang sống trong hoàn cảnh như thế, cho dù một phần của tâm quý vị có thể đang nói với quý vị rằng lối sống này không mang lại hạnh phúc hay sự mãn nguyện cho quý vị, quý vị cũng nên nhớ lại những kết quả mà việc thực hành mang lại. Bởi quý vị đang an trú trong giới hạn không sát sinh, không trộm cắp, và v.v.., quý vị biết rằng sẽ có một kết quả tốt đẹp, quý vị sẽ kinh nghiệm hạnh phúc trong tương lai. Vì thế, cho dù ngay bây giờ quý vị không cảm thấy hạnh phúc trong lòng, quý vị có thể đoan chắc rằng quý vị sẽ hạnh phúc trong tương lai. Đó là vấn đề chính yếu tôi đang cố gắng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, hiện nay, đặc biệt là ở Tây phương, mục tiêu duy nhất có vẻ là: “Điều này có làm tôi hạnh phúc tức thời không?” Đó là mục tiêu chính yếu: tôi, hạnh phúc, hiện tại. Phải ngay lập tức, ngay lúc này, ngày hôm nay. Rồi thì ở tột đỉnh của điều đó xuất hiện khoa tâm lý cổ điển của sự yêu quý bản thân, tự thổi phồng mình lên cho tới khi cảm thấy mình thực quan trọng, sự khẳng định thường ngày, và v.v... Tuy nhiên, cách thức tốt nhất để chăm sóc bản thân quý vị, cách thức tốt nhất để yêu thương mình, đó là thực hành Pháp.

Khi quý vị thực hành Pháp, quý vị không hắt hủi bản thân mà đúng hơn, chăm sóc bản thân theo cách thức tốt nhất có thể có. Khi quý vị phát triển sự từ bỏ (xả ly), quý vị đang giải thoát bản thân khỏi sinh tử. Đó chính là điều quý vị cần: không có giải thoát, quý vị sẽ không ngừng kinh nghiệm đau khổ, liên tục, không có lúc chấm dứt. Việc thiền định về tính Không cũng là cách thức tốt nhất để chăm sóc bản thân: khi phát triển quan điểm đúng đắn (chánh kiến), quý vị cắt đứt gốc rễ của sinh tử. Như thế, điều cần thiết là đừng quên phát triển Bồ đề tâm, là cái đưa dẫn quý vị tới hạnh phúc tối thượng của sự giác ngộ. Ngoài ba phương diện chính yếu của con đường, quý vị cần điều gì khác? Có gì tốt đẹp hơn điều này để quý vị thực hiện? Những mục đích cao cả nào quý vị có thể thành tựu? Điều gì có thể tốt hơn sự giải thoát khỏi sinh tử và thành tựu giác ngộ? Cách thức tốt nhất để chăm sóc bản thân quý vị là gì? 

Bất kỳ khi nào chúng ta thực hành Pháp trong đời sống hàng ngày của ta, chúng ta nên chăm sóc bản thân theo cách thế tốt nhất có thể có. Như Đức Đạt Lai Lạt Ma thường nói, nếu quý vị sắp ích kỷ, hãy khéo léo một chút. Điều đó có nghĩa là nếu quý vị muốn hạnh phúc, quý vị nên phục vụ người khác, làm lợi lạc người khác, tránh làm tổn hại họ. Đó là cách thức tốt nhất để bảo đảm cho hạnh phúc của riêng quý vị và làm cho cuộc đời quý vị thành công. Đây là cách Đức Đạt Lai Lạt Ma muốn nói khi ngài nói về “sự ích kỷ khôn ngoan”.

Những gì tôi đang nói thì cũng giống như thế. Không có thực hành Pháp thì không có hạnh phúc; không thực hành Pháp, quý vị sẽ chẳng bao giờ hạnh phúc. Vì thế, cách hay nhất để tìm hạnh phúc, cách thức tốt nhất để chăm sóc bản thân, cách thức tốt nhất để chăm lo cho bản thân là thực hành Pháp. Bất kỳ khi nào quý vị thực hành Pháp, quý vị tích tập đức hạnh; kết quả không thể sai lạc của đức hạnh là hạnh phúc – không chỉ hạnh phúc trong đời này mà còn là hạnh phúc trong nhiều đời sau. Nghiệp thì chắc chắn; thiện nghiệp nhất định mang lại hạnh phúc. Ngoài Pháp ra, những phương pháp khác để đạt được hạnh phúc đều không đáng tin cậy.

Trong thực tế, ngoài Pháp ra, không có phương pháp nào để đạt được hạnh phúc. Quý vị không bao giờ có được hạnh phúc nhờ một phương pháp không phải là Pháp. Nếu phương pháp đó không phải là Pháp, nó vô đạo đức, và kết quả duy nhất có thể có là đau khổ. Vì thế, bất kỳ khi nào chúng ta thực hành Pháp trong đời sống hàng ngày của ta, chúng ta đang thực sự quan tâm tới bản thân bằng một cách thế tốt đẹp nhất có thể có, thực sự đang thương yêu bản thân mình. Kết quả duy nhất có thể có là hạnh phúc.

Cho dù thái độ của quý vị chỉ là tìm kiếm hạnh phúc cho bản thân – những đời sau tốt đẹp hơn hay sự giải thoát khỏi sinh tử của riêng quý vị - quý vị vẫn đang chăm sóc bản thân và sống một cuộc đời tốt đẹp. Và nếu quý vị đang hiến tặng sự phục vụ cho người khác nhưng quý vị không tìm được hạnh phúc trong đời quý vị bởi tâm quý vị bất tịnh, bởi quý vị chưa chiến thắng bản ngã và sự tham muốn, chưa từ bỏ sinh tử, thì ít nhất quý vị cũng đang làm việc cho chúng sinh. Chừng nào quý vị còn làm việc cho hạnh phúc của chúng sinh, quý vị vẫn đang sống một cuộc đời tốt đẹp.

 Tuy nhiên, như ở trên, quý vị có thể cảm nhận: “Tôi không vui hưởng cuộc đời này; trái tim tôi không hạnh phúc”, hay “Động lực của tôi không trong sạch”, và kết quả là ngừng làm việc cho người khác. Khi ấy nếu quý vị bỏ đi và làm việc gì khác, những điều không làm lợi lạc cho bản thân quý vị mà cũng chẳng lợi ích cho người khác, quý vị sẽ bỏ mất ngay cả lợi ích nhỏ bé nhất mà quý vị có thể hiến tặng cho người khác nhờ nỗ lực của thân, ngữ, và tâm của quý vị, và cuộc đời quý vị trở thành một sự hoàn toàn lãng phí thời gian.

Hãy so sánh hai điều này: hoàn toàn phí phạm cuộc đời của quý vị, và làm điều gì đó lợi lạc cho người khác ngay cả với một động lực bất tịnh. Nếu những gì quý vị làm trở nên hữu ích cho người khác, quý vị vẫn đang sống một cuộc đời tốt đẹp; những người khác nhận được hạnh phúc từ những gì quý vị làm. Nếu quý vị ngừng làm việc ấy và thay vào đó làm một công việc không có lợi ích gì hết, quý vị hoàn toàn lãng phí năng lực của thân, ngữ, và tâm của quý vị. Mọi sự quý vị đã tiêu dùng trong thực phẩm, nhà cửa, thuốc men, và quần áo từ lúc sinh ra cho tới nay được coi như hoàn toàn vô ích; chẳng lợi ích cho quý vị mà cũng chẳng làm lợi lạc cho người khác.

Quý vị không chỉ phí phạm mọi sự bản thân quý vị đã làm mà quý vị còn lãng phí tất cả những gì cha mẹ quý vị đã thực hiện. Trong tất cả những năm tháng đó, từ lúc quý vị được hoài thai cho tới nay, cha mẹ quý vị đã hy sinh cuộc đời mình để chăm sóc quý vị. Họ đã làm việc thật nhọc nhằn tới nỗi kiệt sức, với sự quan tâm, sợ hãi, và lo lắng cho hạnh phúc của quý vị. Nếu giờ đây quý vị phí phạm cuộc đời mình để làm điều gì đó không mang lại lợi ích cho bản thân hay cho người khác, mọi nỗ lực của cha mẹ quý vị sẽ hoàn toàn bị lãng phí.

Vì thế, chúng ta nên hoan hỉ rằng ta đã gặp được Phật Pháp quý báu, đặc biệt là lam-rim, là pháp kết hợp toàn bộ tuyển tập 84.000 giáo lý của Đức Phật thành một toàn thể mạch lạc cho phép ta thực hành không sai lầm và đạt được mục tiêu tối thượng của sự giác ngộ. Nhờ thực hành lam-rim, bằng cách tịnh hóa nghiệp tiêu cực và những che chướng của ta và tích tập công đức nhờ việc, chẳng hạn như, trì tụng thần chú Vajrasattva (Kim Cương Tát Đỏa) hay danh hiệu của những Bổn Tôn đầy năng lực, chúng ta có thể tiệt trừ mọi quan niệm sai lầm của ta, thành tựu mọi chứng ngộ của con đường, đặc biệt là Bồ đề tâm, và làm việc một cách toàn hảo cho tất cả chúng sinh. Mỗi ngày, nhờ lắng nghe, quán chiếu và thiền định về lamrim chúng ta mang lại rất nhiều lợi ích cho cuộc đời mình. Bằng cách đọc giáo lý lamrim thậm chí một ít phút, một ít giây, chúng ta gieo trồng hạt giống của sự giác ngộ trong tâm ta. Khi đọc trong một lúc, chúng ta cũng mang lại lợi ích to lớn cho chúng sinh. Và ngoại trừ việc thiền định về con đường, chúng ta cũng có thể phụng sự chúng sinh bằng nhiều phương cách khác. Vì thế, không còn nghi ngờ gì nữa, chúng ta nên hoan hỉ.

Trở lại luận giảng: “…bất luận điều gì xảy ra trong đời tôi, thanh tịnh hay bất tịnh” có nghĩa là quý vị phải nương tựa (quy y) trong mọi lúc. Nếu quý vị vi phạm các giới nguyện, hay cho dù quý vị không giữ giới luật mà lại phạm điều gì đó trong mười ác hạnh hay nghiệp tiêu cực khác, quý vị vẫn cần phải quy y. Trong thực tế, vào những thời điểm ấy quý vị nên nương tựa nhiều hơn nữa. Quý vị không thể nghĩ: “Tôi đã tạo ác nghiệp, thật vô hy vọng”, và hoàn toàn buông xuôi, không thực hành Pháp nữa. Quý vị vẫn muốn hạnh phúc; quý vị vẫn không muốn đau khổ. Do đó, vào những thời điểm như thế, quý vị nên nương tựa mãnh liệt hơn bao giờ hết.

Vì thế, cho dù điều gì xảy ra trong cuộc đời quý vị, thanh tịnh hay xấu xa, tốt hay xấu, hạnh phúc hay đau khổ, hãy quy y – không chỉ bằng miệng, không chỉ bằng ngôn từ, mà từ tận đáy lòng quý vị, hãy khẩn cầu Tam Bảo: “Xin dẫn dắt con, ngay bây giờ”. Sau đó, với tư tưởng này trong tâm, hãy tụng: “Con và toàn thể chúng sinh bao la như bầu trời không loại trừ ai…” và v.v... Câu kệ này chỉ cho chúng ta cách thức để quy y mạnh mẽ. Khi quý vị cầu nguyện, lời lẽ xuất phát từ miệng quý vị và những gì quý vị cảm thấy trong lòng nên hòa hợp với nhau. Điều quý vị nói và những gì quý vị cảm xúc nên đồng nhất; quý vị phải an trụ trong ý nghĩa của ngôn từ.

Vấn đề chính mà tôi cố gắng nói ra là chừng nào quý vị còn sống đời sống xuất gia hay trong một tu viện hoặc ni viện, mặc dù quý vị có thể không tìm thấy hạnh phúc hay mãn nguyện trong trái tim quý vị, cuộc đời của quý vị vẫn đáng sống; nó vẫn là một cuộc đời tốt đẹp, bởi kết quả của thiện nghiệp quý vị đang làm sẽ là hạnh phúc trong những đời sau. Không chỉ trong một đời mà trong nhiều đời sau. Vì thế mặc dù quý vị thấy cuộc sống khó khăn và cảm thấy mình phải hy sinh rất nhiều tiện nghi và lạc thú, việc thực hành Pháp của quý vị nhất định sẽ bảo đảm một tương lai tốt đẹp cho quý vị. Về lâu về dài, quý vị sẽ nhận được nhiều hạnh phúc, những tái sinh tốt đẹp, sự giải thoát, và giác ngộ. Vì thế, cho dù quý vị thấy khó khăn khi thực hành và không thích thú nó, xin đừng trở nên ngã lòng.

Lama Zopa Rinpoche

Việt dịch: Thanh Liên

Nguồn: Một cuộc đời tốt đẹp

(1) Sadhana: (Tây Tạng: drup tab) ‘phương pháp thành tựu’, một bản văn tập trung vào Bổn Tôn Du già bằng cách sử dụng những kỹ thuật thiền định và trì tụng khác nhau. Đây là nghi thức để thực hành Hai Giai đoạn – Phát triển và Thành tựu.

Nhìn trên căn bản, mỗi người tu Phật cần thực hành hai phương diện. Thứ nhất, hành giả phải có khả năng rút khỏi xã hội một thời gian nhất định nào đó, có thể vài giờ, vài ngày, vài tháng hoặc vài năm... Thứ hai, có khả năng đem những kinh nghiệm từng trải nơi tịnh tu vắng vẻ cống hiến lại cho cuộc đời, cho những người hữu duyên và cho chính cuộc sống hằng ngày mỗi chúng ta. Như hơi thở ra và hơi thở vào, cả hai đều cần thiết như nhau.

Mỗi khi nhắc đến công đức của người tịnh tu nhập thất, người ta thường rất ngưỡng mộ và tán thán những vị đó. Có người nhập thất ba năm, bảy năm hay nhập thất cả đời… Sau khi nghe xong, ai cũng ước mong có ngày mình tu theo được như thế, và chắc mình cũng sẽ đắc đến một cảnh giới nào đó. Nhưng cuộc đời còn nhiều phàm trược, không phải ai cũng tu được như vậy, nên khiến chúng ta có cảm tưởng chắc đời này mình không còn hy vọng để chuyên lo tu hành nữa.

Tuy nhiên chúng ta không biết rằng, thực tế tu hành không phải lấy số lượng mà đo phẩm chất. 

Dù nhập thất ba năm mà tâm không chuyên cũng không được gì. Người chỉ tu ba ngày mà chuyên nhất thì ba ngày đó cũng có nhiều lợi lạc, cũng gặt hái được nhiều chuyển hóa. Vì thế tôi cho rằng không quan trọng thời gian dài bao lâu, tụng bao nhiêu thần chú, lạy bao nhiêu lạy, bao nhiêu cái này hay bao nhiêu cái kia. Tu hành không giống như ngân hàng tâm linh mà có thể để dành hay tích lũy được. Điều quan trọng nhất là phải thường thường tự vấn chính mình, ta đã thay đổi được bao nhiêu rồi? 

Một bậc đại hành giả ở vào thế kỷ 11 nói rằng, mục tiêu quan yếu nhất của mỗi kỳ nhập thất là: sau khi hoàn mãn, tất cả những phiền não tham sân si của chính hành giả đó có giảm đi hay không? Cho dù nhập thất 12 năm cũng không đáng kể nếu người đó vẫn chất chứa những phiền não nội tâm, vẫn giận dữ, chấp trước, tham đắm, vẫn y nguyên những tính bất thiện của tâm ban đầu.

Cho dù tụng bao nhiêu triệu thần chú, tưởng bao nhiêu pháp quán đều không quan trọng. Tất cả những công phu đó chỉ vô nghĩa nếu không chuyển hóa được tâm thức. Sau khi hoàn mãn kỳ kiết thất, tâm lúc sau cũng như tâm ban đầu, thì coi như kỳ kết thất đó chưa đúng. Thậm chí có khi còn tệ hại hơn, vì bản ngã cho ta đã là “đại thành tựu giả”! Ta tự hào với chính bản thân, rồi tự nói rằng “mình đã nhập thất hoàn mãn và giờ đây ta đã là một tay pháp sư lão luyện rồi đây”. 

Thật ra, như vậy chỉ bồi thêm những mớ phiền não vốn đã có quá nhiều mà chưa chuyển hóa mà thôi. Kiết thất xong lại thêm 1 phiền não mới!

Xin hãy nhớ những điều quan trọng trên. Bất cứ tu hành như thế nào, đều để cứu chữa những tâm bất thiện của chúng ta. Chuyển hóa tâm thức mới là cách lợi lạc chúng sinh chân thật nhất. Nếu không, công phu chỉ trở thành một thứ phương tiện để ta thêm tự mãn và tự hào. Tự cho mình đang thực hành Pháp vì mỗi ngày mình ngồi thiền 3 tiếng, luôn luôn hành trì, và tìm cách cho mọi người biết mình thức khuya dậy sớm v.v… và v.v… Như vậy để làm gì? Các bạn có hiểu không?

Bản ngã

Tất cả công phu tu tập chỉ dẫn đến một mục đích duy nhất, đó là: làm giảm Bản Ngã. Chứ không phải làm tăng Bản Ngã. Phải cẩn thận điều này. Thật không tốt nếu ta biểu lộ cho mọi người thấy mình là một chuyên gia thực hành pháp. Lúc nào cũng muốn mọi người tán thán mình ham tu, đáng kính. Lúc nào cũng tỏ ra, mình là người thích ăn chay, không ưa quán karaoke, không hợp với những kẻ phàm phu. Ta thật đúng là người chuyên tâm tu hành. Ta thật tự mãn với chính mình.

Tất nhiên Bản Ngã rất thích những điều đó. Bản Ngã luôn luôn tỉ tê với nó rằng “Hãy nhìn đi, ta quả là người siêu phàm so với những kẻ phàm phu quanh ta. Ta giữ Giới nhiều hơn. Ta biết tự điều chế hơn v.v…”

Vì vậy Tu Hành phải nhìn cho thật rõ. Nên cẩn thận mỗi khi thực hành pháp, phải hiểu động lực Tu Hành Cần thanh tịnh. Vì tất cả những vô minh và Bản Ngã xảo quyệt phàm phu trong mỗi chúng ta, có thể làm tăng thêm những phiền não mà vốn cần phải loại trừ đi. Không khéo chỉ tạo thêm cho Ngã có cơ hội ngồi xuống để tự mãn. Điều đó có thể sẽ đến với những ai nhập thất tịnh tu. 

Lợi lạc của tịnh tu nhập thất

Như đã nói từ lúc đầu, chúng ta nên dành thời gian mỗi ngày một ít thì giờ, hoặc dành trọn ngày nào đó, hoặc ban đêm chẳng hạn, để chuyên tâm tập trung vào tu tập. Làm được vậy rất tốt. Cố gắng giữ đừng để những lo toan hằng ngày chi phối thời gian tu tập. Không còn một nghi ngờ gì về lợi ích vô biên của công phu thực hành như thế.

Vấn đề nảy sinh ở đây là nên tu một mình hay nên tu chung với đại chúng. Riêng tôi đề nghị nên khởi đầu tu chung với đại chúng. Vì với đại chúng, người tu sẽ được huynh đệ khuyến tấn. Hơn nữa, vì khi ngồi giữa mọi người, không thể nào thối tâm hay lơ đãng nghĩ ngợi “tu hành thật vô ích”, rồi đứng lên làm một tách trà hay café. Dù tâm có lăng xăng cũng phải ngồi. Thậm chí sáng sớm thức dậy có nhức đầu cũng phải ngồi công phu. Tâm thức nghĩ ra hàng ngàn việc cần phải làm, nhưng đến đúng giờ vẫn phải theo đại chúng. Đại chúng giúp củng cố Giới hạnh cho chúng ta.

Có trường hợp vì chưa có kinh nghiệm chuyên tu, nếu tu một mình lúc đầu tâm rất mạnh mẽ, nhưng sau đó thui chột dần, cuối cùng không muốn tu nữa. Nhưng nếu tu chung với đại chúng, điều đó hiếm khi xảy ra. Khi tu chung như vậy luôn có một vị Thầy hướng dẫn. Vị này rất hữu ích vì Thầy biết cách hòa hợp sức tu của mọi người theo một hướng chuyên nhất, sẵn sàng hướng dẫn và cho lời khuyên. Nếu ai có trở ngại gì dễ dàng có người để thưa hỏi. 

Nếu tu một mình, những khó khăn như thế sẽ xảy đến. Có thể sẽ khó giữ Giới, hoặc cũng có thể chấp chặt vào Giới quá, dễ nảy sinh những việc không hay. Hơn nữa, đối trị Tâm luôn luôn là một cuộc phẫu thuật vô cùng phức tạp. Dưới một hình thức nào đó, toàn thể vũ trụ gói gọn trong Tâm với vô lượng vô biên mức độ sâu cạn khác nhau. Con người bình thường chỉ mới tiếp xúc với lớp tâm thức hết sức nhỏ nhịm và thô cạn mà thôi. Vì thế trong suốt thời gian nhập thất chuyên tâm hành trì, nên bề mặt tâm thức sẽ bắt đầu lắng xuống. Đó cũng chính là lúc mở toang những lớp tâm thức mà ta chưa từng kinh qua. Những tâm lý đó kéo đến ào ạt như thác lũ mà trước đây chưa từng thấy và có thể khiến ta sợ hãi. Thậm chí những kinh nghiệm tốt cũng làm ta hoang mang. Không ai biết trước được tâm thức sẽ diễn ra như thế nào.

Trong tâm luôn vừa có chủng tử của Thánh, vừa có chủng tử của Ma, không ai biết được niệm nào Thánh, niệm nào Ma. Vì thế thật là một thắng duyên cho những ai được tu dưới sự hướng dẫn của vị Thầy từng trải những kinh nghiệm chuyên tu như thế. 

Dự bị vào con đuờng chuyên tu nhập thất, hành giả nên bắt đầu bằng những khóa tu ngắn hạn và tu chung với đại chúng. Có như vậy, mới được hướng dẫn kỹ càng từ cách bắt đầu khóa lễ, nhịp độ hành trì… sao cho phù hợp với từng cá nhân. 

Thêm vào đó, sự thăng bằng trong hành trì là điều rất cần thiết. Tu hành không nên giải đãi nhưng cũng không được quá căng. Đa phần những người mới tu mà đã vội tu một mình thường gặp khó khăn thứ hai, đó là dồn quá sức nên dẫn đến tình trạng căng thẳng. Họ thường tự đặt ra mức thành tựu quá cao và không thực tiễn.

Thành tựu

Nói về Thành tựu, rất nhiều người tu nghĩ đến 2 chữ Thành tựu. Ai cũng nghĩ “mình phải thành tựu điều gì đó khi xong kỳ thất này. Bắt buộc phải như vậy”. Nếu quả như thế, thời gian chuyên tu sẽ hóa ra một quy trình sản xuất tính trên sản lượng. Điều đó chỉ gây thêm áp lực và ức chế. Những tâm lý Muốn”, muốn thành tựu, muốn chứng đắc… là những rào cản ghê gớm nhất cho chính chúng ta. Thường thường những phiền não này sẽ gây nên những triệu chứng tắc nghẽn trong cơ thể, dẫn đến tình trạng thân và tâm mất thăng bằng. Lúc đó dễ sinh bệnh, nhức đầu thường xuyên và cơ thể yếu dần đi. Kèm theo là những cảm giác dễ nóng giận, khó chịu và căng thẳng.

Đây là điều cần quan tâm, vì khi để xảy ra như thế, sẽ là những chướng duyên trên bước đường tu tập. Càng công phu thì càng trì trệ. Nó trở thành một vòng luẩn quẩn, càng muốn thì càng bệnh, càng bệnh tu càng chậm, cứ như vậy và như vậy. Vì thế quan trọng nhất là nên kiểm soát tâm thức, hãy để tâm tu tập theo đúng nhịp điệu cần thiết của nó, và đừng cố chạy theo cái muốn Thành Tựu của tâm phàm phu.

Chúng ta không áp dụng cách Thương mại vào việc Tu Hành được. Ý tưởng “muốn Thành tựu” là Bản Ngã, cần nên loại bỏ tâm lý phiền não đó.

Ý niệm như vầy khởi lên “Tôi niệm một trăm triệu thần chú, còn người đó chỉ niệm có mười chú thôi”, đó là một hình thức của “thực hành bao nhiêu, gặt hái bấy nhiêu”, là loại sản xuất thương mại tính trên sản lượng. Thật sự tu tập không phải như vậy, không phải đem tâm thức do bản ngã thế gian hướng dẫn áp dụng vào Phật Pháp. Mà nên nhìn thấu điều đó để an lạc, tự tại, dần dần nhận ra Ngã và những gì thuộc về Ngã - rồi buông xuống.

Có một Phật tử hỏi vị Thầy: “Mục đích và cứu cánh của Thiền là gì?” Thầy đáp: “Thiền là đối diện với chính ý niệm “có một mục đích”!"

Tại sao chúng ta không ngồi xuống công phu chỉ vì chúng ta thích công phu. Đơn giản chỉ vì công phu là một việc dễ thương và là một việc đáng phải làm. Công phu không phải để đạt một mục tiêu nào đó. Không có một lý do nào khác khiến ta phải đi công phu, chỉ vì ta thấy không có gì đáng làm hơn là tu tập, là công phu, là hành thiền mà thôi. Chỉ nghĩ như vậy cũng đã đủ. Tâm ta hoàn toàn tự tại và an lạc nhẹ nhàng. Lúc đó, toàn tâm toàn ý sẽ gửi trọn vào lời Kinh, tiếng kệ. Ta hành trì với niềm đam mê thích thú chứ không vì một động cơ nào khác. Chính ngay lúc đó, kết quả thành tựu sẽ tự nhiên đến.

Vì thế thật không nên xem thời kỳ nhập thất căng thẳng bận bịu như tâm lý học trò trước khi đi thi. Mà hãy xem đó là thời gian cho mình nhận thức rõ mình đang làm gì. Và cứ giữ nhịp độ sáng suốt tiếp tục hành trì như vậy.

Mở rộng tâm lượng trước cái đẹp của công phu

Nhắc đến đề tài này, tôi muốn bổ túc thêm một điều, hành giả nên khuyến khích tâm thức cùng góp phần trong việc tu tập. Nếu tâm trong trạng thái kháng cự tức là bị bắt buộc phải tu vì nghỉ cần phải tu, nhưng thực sự không muốn tu, thì chỉ ngấm ngầm dấy lên sự chán nản, xung đột và căng thẳng mà thôi. Vì thế, trước khi bắt đầu tu tập nên ngồi xuống suy nghĩ: Động cơ gì khiến ta tu? Tại sao chúng ta muốn tu?

Làm được vậy là đã khuyến khích Tâm nhận chân được lợi ích và cái vui trong lúc tu tập. Tâm không bị thúc ép, không bị đau khổ. Khi thuyết phục được Tâm, Tâm sẽ hứng khởi hăng hái hành trì với chúng ta. Được vậy là đã thắng gần phân nửa trận đánh rồi.

Ví dụ, lúc mải mê xem phim hay say sưa đọc sách, đâu cần phải bắt tâm tập trung. Lúc đó thân tâm đã chìm hẳn vào phim, vào sách rồi. Tâm đã đặt hết ở đó. Chỉ trừ khi có ai đứng ngay bên cạnh kéo ra mà thôi. Không cần ai bảo phải tập trung, tự động tâm đã chuyên nhất vào đó rồi. Chúng ta nên áp dụng tâm lý này vào công phu tu tập.

Tu hành cần nên công phu với tâm tinh tấn chân thật. Bởi khi hiểu rõ sự lợi ích, niềm hoan hỷ của tâm đã được thuần thục, tức sẽ không bao giờ còn bị những tâm ô nhiễm giam hãm nữa. Nên khuyến khích tâm tu tập để đạt đến cảnh giới tự tại, đơn giản và thanh tịnh hơn. 

Ta không phải là ông chủ đứng đó cầm roi, dọa nạt bắt Tâm phải thế này, thế nọ. Không bắt phạt hay đánh đấm Tâm. Ngược lại, dịu dàng thuyết phục Tâm tu hành vì lợi lạc cho chính mình, và cho tất cả chúng sinh. Rộng ra nữa cho toàn thế giới, vì mỗi niệm chúng ta nghĩ đều có ảnh hưởng đến xung quanh. Ta nên áp dụng thái độ này vào sự thực hành của chúng ta.

Ví dụ, khi quán hơi thở hoặc khi quán đức Bồ Tát Quán Thế Âm. Mỗi ngày công phu tu quán 6 lần, ngày này qua ngày nọ, tuần này qua tuần kia. Giống như xem hoài 1 chương trình trên Tivi. Cứ tưởng tượng xem hoài 1 chương trình, mỗi ngày 6 lần mà kéo dài ngày này tháng nọ như vậy, có khác gì là một cực hình đâu?

Nhưng đối với tôi, mỗi khi nhập thất là mỗi lần thú vị. Thỉnh thoảng tuần lễ đầu tiên có thể nghĩ “Ồ, chán quá!” Có lẽ tuần lễ đầu tiên hơi chán thật. Nhưng khi thật sự đã nhập tâm, chính là lúc tu tập bắt đầu khai mở, bắt đầu khám phá năng lực của chính nó. Tâm sẽ thấy rất tuyệt vời. 

Có một lần tôi nhập thất 3 năm, thời khóa công phu lặp lại 4 lần giống nhau mỗi ngày. Khi hoàn mãn, tôi đã thích công phu hơn lúc mới vào thất rất nhiều. Bởi vì, khi tâm hiểu được mình đang làm gì, giống như từng nụ hoa bắt đầu hé nở. Khi hoa từ từ xòe cánh, ta sẽ được chiêm ngưỡng từng tầng từng tầng bên trong, cho đến lúc hoa hoàn hoàn nở tung, ngời lên nét đẹp hoàn mỹ của nó.

Mỗi mỗi công phu đều có năng lực như vậy. Khi mới nhận ra nó, nó như một nụ hoa. Nụ hoa đó hàm chứa cả một năng lực nở tươi rực rỡ bên trong. Nhưng phải nhẫn nại, đâu thể nào kéo từng cánh hoa ra, phải không? Không thể làm như thế được. Phải kiên nhẫn chờ đợi, mỗi ngày đều sưởi ấm và giữ độ ẩm cần thiết cho nụ hoa. Cứ lập đi lập lại như thế, tự động đến thời kỳ nụ sẽ nở thành hoa. Thế nên chúng ta rất cần thời gian tịnh tu nhập thất để vun bồi những nụ thiện lành trong tâm cho đến ngày nở như thế.

Bình thường chúng ta dành rất ít thời gian để tu tập trong mỗi ngày. Thời gian còn lại phải bận buộc với gia đình, công việc và cuộc sống. Mặc dù đời sống gìn giữ kỷ cương, nhưng thật rất khó để giữ thời khóa cho đều đặn mỗi ngày. Năng lực cũng vì đó mà tiêu tán. Y như nấu ăn vậy, cứ bật lửa cho thật nóng rồi tắt, hôm sau bật lửa lại rồi tắt tiếp, thật không thể nấu ăn cách như vậy được. Muốn thức ăn ngon và chín, phải đun lửa đều đặn.

Có một hoàn cảnh tốt để tịnh tu cũng giống như thế. Khi bế quan nhập thất, không tiếp xúc với ai nữa nghĩa là đã hoàn toàn khép mình vào chuyên tu. Giống như nồi áp suất, không có một hơi nào bay ra ngoài được hết. Nhưng đã sử dụng nồi áp suất thì phải cẩn thận, nếu không dễ bị nổ. Tốt nhất là dùng cách hầm chậm chậm. Chậm nhưng thức ăn vẫn ngon mà không bị cháy.

Trên cơ bản tịnh tu nhập thất là như thế. Không có gì phải sợ cả. Có nhân duyên để tu tập, dù tu chung với đại chúng hay tu riêng rẽ, cũng là điều nên thích thú và đáng mừng. Thích vì đã tạo một thiện duyên, một chủng tử tốt. Mừng vì đã có cơ hội để sống đời sống vui với đạo.

Dịu dàng huấn luyện Tâm

Theo truyền thống Tây Tạng, mỗi kỳ nhập thất được chia ra thành bốn hoặc sáu giai đoạn. Nhìn chung mỗi giai đoạn đều lập đi lập lại giống nhau, duy chỉ có phần khai kinh và phần hồi hướng có thêm vài chi tiết nào đó. Nhưng trên cơ bản hành giả phải thực hành lập đi lập lại một pháp nào đó. Giống như chơi nhạc khí, phải tập tới tập lui cho đến lúc thuần thục. Nhưng phải thực hành với niềm vui của tu, chứ không phải với niềm vui cầu thành tựu một điều gì! Đó là niềm hoan hỷ lớn nhất, chỉ cần ngồi xuống hành trì, sống với hiện tại và dồn hết thân tâm vào tu tập. Thế là đủ. 

Trong thất, đặc biệt là những lúc tu riêng một mình, hành giả nên quan sát Tâm kỹ lưỡng. Không chỉ quan sát Tâm trong những lúc ngồi xuống hành trì, mà những lúc ngoài giờ cũng phải cẩn thận. Ngoài giờ hành trì, không nên để Tâm muốn đi đâu thì đi. Không nên “thân trong hang mà tâm ngoài cửa hàng”.

Thế nên không nên để Tâm rong ruổi ngoài shopping plaza, hay chạy vào nhà hàng hoặc thậm chí nghĩ tới gia đình cũng không nên. Sau này vẫn còn thời gian cho những chuyện đó. Lúc nhập thất tịnh tu không phải là lúc để Tâm nghĩ ngợi theo thói quen của nó. Điều này rất quan trọng. Tâm nên ở với thân. Hành giả nên giữ tâm chuyên chú vào những gì đang xảy ra giờ này và ở đây.

Ví dụ, khi thực hành pháp quán tưởng Đức Quan Thế Âm, trong lúc nhập thất thì đó là thời gian lý tưởng nhất để hoàn toàn thể nhập mình vào cuộc sống hằng ngày trong thất. Thời gian đó, tự hóa mình là Đức Quan Âm, tự xem môi trường là cung điện Tịnh Độ và tai thường nghe âm thanh của thần chú. Chính ta là Quan Âm, tất cả chúng sinh là Quan Âm. Nhưng nếu không thường quán tưởng thực hành như thế, thì khi gặp người thật, thật rất khó để khởi niệm xem người là Quan Âm được. Nếu có chăng, sẽ rất giả tạo.

Trong suốt thời gian yên lặng tịnh tu, (dù tu chung hay tu riêng cũng nên cần yên lặng), đó là cơ hội hoàn hảo để phát được tâm thành kính đối với chư Phật và chư Bồ Tát. Đó là lúc ta quy ngưỡng và thể nhập những hạnh lành của chư Phật, Bồ Tát vào mỗi hành động của ta. Từ lúc ăn uống, kinh hành, nhìn trời hoặc tắm rửa… cũng đều an lạc như thế.

Nếu nghĩ Tu chỉ là ngồi trên bồ đoàn, thì thật không hiểu ý nghĩa của Tu. Tu Phật là đem Phật Pháp vào mọi khía cạnh của cuộc sống. Trong một môi trường đang được gia hộ như nhập thất, thật không có việc gì đáng để thực hành hơn thế nữa.

Môi trường của Tịnh Tu Nhập Thất.

Trong thất ta có không gian cho chính ta. Vì không phải tiếp xúc và nói chuyện với bất cứ ai nên có cơ hội bắt đầu học cách đem chánh giác vào từng hành động. Hiểu và dấn thân thực hành được rồi, khi xả thất phải đối diện với thực tế thường nhật, ta biết cách phải tu như thế nào. Tịnh tu nhập thất là cơ hội cho ta chân thật tu tập. Ta sẽ phát huy và áp dụng Phật pháp vào cuộc sống hằng ngày. Tất nhiên điều đó khó, nhưng ít nhất ta đã có nền tảng căn bản rồi.

Kế tiếp là đức nhẫn nhục và hạnh kiên trì. Như một người nhạc công, không có một nhạc công nào đầu tiên có thể tự dưng ngồi bên cây dương cầm để đánh lên một bản nhạc tuyệt vời. Đó là điều không bao giờ xảy ra được cả. Ban đầu người ấy phải học đặt từng ngón tay lên phím đàn, tập chơi những điệu cơ bản. Ngón tay phải đã từng gõ lộn phím khiến vang lên âm thanh nhức nhối, thật không thể như vậy được. Nhưng người ấy vẫn không ngừng luyện tập. Nếu có cô giáo, cô giáo vẫn khen ngợi khuyến khích. Cho đến một ngày, người đó phát hiện đã chơi được những giai điệu ngăn ngắn. Cứ thế tiếp tục, đến một ngày kia đột nhiên chơi được hết bản Sonata. Tại sao không? Nhưng không phải trong một ngày, và càng không phải không có đức nhẫn nhục và bền chí.

Tâm chưa bao giờ được tôi luyện, tâm luôn ở trạng thái không kiểm soát. Tâm muốn đi đâu thì đi, ta cứ đi theo nó. Bất cứ khó khăn phiền não nào xảy đến, ta cũng thấy nó từ bên ngoài vào, từ hàng xóm, từ người thân, từ con cái, thầy cô, thế giới hay chính phủ. Ta chưa bao giờ thấy những phiền não đó bắt nguồn từ ta… Ta cho mình rất đàng hoàng, chỉ lỗi tại người này người kia thôi. Tại sao họ không giống tôi?

Cho đến khi ngồi xuống đối diện với Tâm, bảo Tâm rằng “Không được, hãy ở đây và quên những chuyện kia đi” rồi sẽ thấy Tâm không bao giờ chịu nghe chuyện đó. Tâm sẽ bắt đầu suy nghĩ lung tung trừ chỗ ta muốn. Tâm như ngựa hoang, con ngựa vừa hoang dã vừa say sưa. Chúng ta thường không nhận chân được vấn đề phát xuất từ đâu cho đến khi bắt đầu huấn luyện Tâm. Khi bắt đầu huấn luyện được Tâm rồi, sẽ thấy tính hay phê bình chỉ trích của ta.

Nhưng đó là một dấu hiệu tốt. Tâm nào cũng điều phục được. Khi Tâm đã được điều phục, thay vì trước đây ta phải làm nô lệ cho nó thì giờ này ta trở thành ông chủ. Giải thoát thật sự là ở đó. Chúng ta không cần phải thay đổi thế giới, không cần phải thay đổi những người xung quanh mình. Chỉ cần thay đổi chính mình thôi. Điều đó không tốt sao? Tôi nghĩ, thật rất kinh khủng nếu ra sức thay đổi chính phủ!

Vì thế môi trường của tịnh tu nhập thất giúp làm được điều đó. Tịnh tu giúp ta nhìn rõ hoàn cảnh và đối diện với chính nó. 

Như vậy, thiết nghĩ không nơi nào tốt hơn môi trường của tịnh tu nhập thất, nơi mỗi mỗi hành giả có trọn thời gian và không gian để nhìn rõ quán chiếu bản chất của Tâm. Nơi đó, hành giả hợp thành Một với pháp môn tu tập của chính mình.

Ni Sư Tenzin Palmo

Việt dịch: Giác Anh chuyển ngữ.

Nguồn: Nhập tu tịnh thất

]]> https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/tinh-tu-nhap-that/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/buong-bo-nhung-hoat-dong-sinh-tu/ https://kimcuongthua.org/thuc-hanh/buong-bo-nhung-hoat-dong-sinh-tu/#comments Mon, 08 Jul 2019 14:57:25 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=9411 Continue Reading]]>

Gió lòng lay động lũ cuồn thân.

Sân hận oán hờn tựa lửa thiêu.

Với kẻ không ưa tâm hiềm giận,

Vô minh quên hẳn Chân giáo pháp,

Nên còn thủ xả mãi si mê.

Nay giã từ quê hương bám chấp,

Xả ly chấp trước Phật tử hành.

Có một loài côn trùng mà tôi không nhớ tên là gì có thể tiết ra nước bọt vô cùng dính kết từ miệng. Thứ nước bọt này sẽ từ từ bao phủ khắp toàn thân và hậu quả là đến lúc nào đó loài côn trùng bị giết chết bằng chính nước bọt của chúng. Tự bản thân chúng gây ra điều đó. Tôi cũng không biết vì sao điều này xảy ra, nhưng đó chính là nghiệp. Chúng tôi luôn nêu ví dụ này ra vì điều này rất giống với những gì chúng ta đang làm. Chúng ta tự xiềng xích chính mình bằng sự bám chấp cho tới khi chúng ta không biết làm thế nào để cử động được. Không chỉ vậy, chúng ta còn không thể có lựa chọn nào cả. Cho dù bị thiêu đốt bởi lửa sân giận, chìm đắm trong biển tham dục hay ngập tràn sự căm ghét, cách nào chúng ta cũng luôn đau khổ. Và sau hết, đôi khi chúng ta có thể nhận thức được điều này song đến lúc đó gấn như không thể nào thoát ra khỏi được nữa.

Hạnh xả ly là giáo pháp vô cùng tinh tế và thâm diệu, không dễ dàng để đàm luận chút nào. Để có thể xả ly, bạn hẳn phải rất thông minh hoặc rất ngốc nghếch, những người ở khoảng lưng chừng khó có thể làm được điều này. Đa số những người ngờ nghệch đang cố gắng bắt đầu. Chẳng hạn một số từ phương Tây, những nước hiện đại, văn minh như Nhật Bản, khi nghe thấy xả ly là điều quan trọng, họ liền rời bỏ tất cả và bỏ đi. Rồi họ làm như đang thực hành và xả ly song thực chất họ chẳng hề xả ly thực sự mà chỉ càng bị chìm đắm sâu hơn. Họ có thể thử tới Ấn Độ - thông thường nơi thích hợp nhất là Ấn Độ hoặc Nepal vì chi phí ở đây không quá đắt đỏ. Chỉ với 100 đô la Mỹ, họ có thể sống tử tế và vui vẻ trong suốt ba tháng và họ rất hài lòng cho rằng mình đã thực sự "xả ly". Song đó không phải là cách để xả ly. Xả ly cần phải đi kèm với trí tuệ hay sự thấu hiểu từ bên trong.

Xả ly chân thực cần phải được hình thành từ hiểu biết thực sự, không phải theo cách mà tôi vừa mới kể. Xả ly cần phải song hành với không bám chấp. Không bám chấp cũng phải bắt nguồn từ sự xả ly từ bên trong, xả chấp từ bên trong - hay sự thấu hiểu sâu sắc thế nào là xả ly và không bám chấp. Sự xả ly bên ngoài là cần thiết song điều quan trọng hơn là sự xả ly và không bám chấp từ bên trong, đó là điều chúng ta đang thiếu. Là những hành giả thực hành giáo pháp, chúng ta cần chú trọng tới điều này bất kể chúng ta đang làm gì. Chẳng hạn, những người tới Nepal và cho rằng mình đang thực hành sự xả ly, song họ sống ở đây chẳng qua vì cuộc sống ở đây không quá đắt đỏ và dễ dàng. Tôi không hề nói tất cả những người làm như vậy đều là vô nghĩa, nhưng vấn đề cốt lõi ở đây là họ có thực sự xả ly hoàn toàn hay vì những lý do khác? Những câu hỏi như vậy thậm chí còn không nên đặt ra bởi xả ly phải là sự xả chấp thực sự, xả ly thực sự. Sự xả ly từ bên trong cần được trưởng dưỡng trước tiên, rồi sau đó, sự xả ly bên ngoài có được trưởng dưỡng hay không còn tùy thuộc vào hoàn cảnh.

Sự xả ly từ bên trong cần phải được trưởng dưỡng thông qua sự hiểu biết về tính không, chẳng hạn như hiểu biết về sự hiện hữu của một ngôi nhà. Trong kinh điển nói rằng để có thể giải thoát, hành giả thực hành Bồ tát hạnh cần phải rời bỏ ngôi nhà của mình và đi tới những nơi không còn phát sinh xúc tình của sự bám chấp. Ngôi nhà được coi là nơi tạo ra rất nhiều ham muốn, rất nhiều sự ganh ghét và rất nhiều xúc tình tiêu cực. Nếu bạn không có sự xả ly từ bên trong thì việc rời bỏ Nhật Bản để sang Mỹ chẳng hạn có thể gây ra cho bạn nhiều rắc rối và thậm chí còn nhiều xúc tình hơn. Cho dù sống ở Mỹ bạn có thể thoải mái về vật chất hơn, song việc rời khỏi Kyoto để đến San Francisco mua một ngôi nhà khác liệu có nghĩa lý gì? Rồi bạn cũng sẽ mua một ngôi nhà, kế đó là tìm một cô vợ hoặc một anh chồng, xây dựng gia đình và mua một chiếc xe hơi và rồi bạn cũng sẽ giống hệt như khi bạn ở Kyoto. Vì vậy, điều tôi muốn nói ở đây là trước khi rời bỏ ngôi nhà của bạn, bạn cần phải phá tan mọi ảo tưởng và xả ly vạn pháp từ bên trong. Bạn cần hiểu biết về điều đó cho dù bạn có đang ở Nhật Bản, Mỹ, Ấn Độ Hay bất cứ đâu. Dần dần, chúng ta sẽ có thể giảm bớt được sự bám chấp nặng nề của mình.

Chúng ta tự xiềng xích chính mình bằng sự bám chấp. Hạnh xả ly là giáo pháp vô cùng tinh tế và thâm diệu, xả ly cần phải đi kèm với trí tuệ hay sự thấu hiểu từ bên trong và phải là sự xả chấp thực sự. Sau đó, sự xả ly bên ngoài có được trưởng dưỡng hay không còn tùy thuộc vào hoàn cảnh.  

Có thể bạn sẽ nói: "Tôi đồng ý về chuyện San Francisco, nhưng đối với Nepal thì sao? Đất nước này nằm trong dãy Himalaya linh thiêng và rõ ràng là có rất nhiều thánh địa với điều kiện thuận lợi như tự viện hay các bậc Thượng sư. Ở đó chẳng hề có đường xá đẹp đẽ, xe cộ hay nhà cửa to đẹp cũng như những của cải vật chất khác khiến con người bám chấp. Như vậy có giống nhau đâu". Liệu như vậy có tốt hơn không? Điều này còn phải xem xét. Bạn có thể đi đến Nepal hay bất cứ nơi nào khác trên dãy Himalaya và sống trong hang động, bỏ lại phía sau một đất nước văn minh như Nhật Bản và sống trong hoàn cảnh thiếu thốn nguyên sơ không hề có điện, đường nhựa cho xe chạy, thậm chí chẳng có đường mòn để đi bộ, không có thức ăn ngon, nhưng nếu bạn không có sự xả ly từ bên trong thì hãy thử hình dung xem điều gì sẽ diễn ra?

Theo kinh nghiệm của tôi thì có rất nhiều thứ khiến cho bạn có thể bị bám chấp. Tôi đã sống trong hang rất nhiều lần trong những quãng thời gian dài và cố gắng thử thiền định, song tôi vẫn bám chấp. Có thể ở đó có một phiến đá tảng tự nhiên có mặt thật phẳng nơi tôi đặt nến. Những phiến đá khác có thể gồ ghề hoặc tròn hơn khiến tôi bám chấp vào phiến đá kia. Tôi vẫn còn nhớ chuyện này. Tôi thực sự bám chấp vào nó và điều này thật vô nghĩa. Không chỉ có phiến đá đó thôi mà là toàn bộ cái hang đá ấy, tôi đã sống trong đó nhiều tháng và giờ đây nó đã trở thành cái hang của tôi. Và tôi bắt đầu khởi nghĩ: "Mình có một nơi nhập thất thuận tiện quá, quãng thời gian mình sống trong cái hang này thật là tuyệt vời!". Điều này cho thấy tôi đã bám chấp vào cái hang. Nếu vậy thì tốt hơn hết là tôi nên ở Kyoto hay San Francisco, tại sao tôi lại phải vào hang động nếu như sự bám chấp từ bên trong vẫn còn đó?

Như vậy, khi ở trong hang động hay ở bất cứ một nơi hẻo lánh nào khác, tâm của bạn vẫn có thể phiêu du tới Kyoto, hay vào thành phố, có thể vào một sàn nhảy hay một quán bia. Điều này có nghĩa là thân thể của bạn ở trong hang nhưng tâm thì không. Bạn có thể đang trì tụng hoặc thiền định với thân mình nhưng điều cốt tủy lại là tâm của bạn, thân của bạn ở đâu không quan trọng, điều quan trọng là tâm, là ý thức, là những dòng tâm thức nối tiếp nhau đi tới Niết bàn. Thân xác có thể bị thiêu hủy hay an táng trong vài năm nữa song điều đó chẳng thành vấn đề, bởi nếu thân ở một nơi, tâm lại ở một nơi khác thì đây không phải là sự xả ly mà chúng ta đang đàm luận hay được nhắc tới trong giáo Pháp. Khi kinh điển nói rằng bạn cần phải rời bỏ nhà mình, điều đó có nghĩa là cả thân và tâm của bạn đều phải thực hành như vậy. Bạn phải tới một nơi không hề có sự xuất hiện của các xúc tình: không sân giận, không tham luyến, tràn đầy an lạc.

Trong kinh điển có viết "Ghét bỏ kẻ thù và tham luyến bạn hữu", đây là hai đối tượng căn bản khiến chúng ta phiền não. Tham luyến bạn hữu cũng bao gồm cả gia đình, vợ chồng, còn sự căm ghét là đối với kẻ thù. Những xúc tình này nảy sinh từ sự bám chấp bên trong của bạn, chứ không phải từ ngôi nhà. Nếu bạn có thể phá hủy hoặc giảm bớt những bám chấp này thì bạn có thể cứ ở lại nhà của mình cũng không việc gì, ngôi nhà không phải là thứ gây ra phiền phức. Nhưng nếu bạn không thể hạn chế được những xúc tình ấy thì thông thường việc thay đổi nơi chốn sẽ hỗ trợ bạn rất nhiều. Đây cũng là kinh nghiệm của bản thân tôi. Cho dù sự bám chấp vẫn có ở đó song việc thay đổi nơi chốn có thể sẽ làm giảm bớt phan duyên khiến bạn có sự bám chấp chặt chẽ với một ai hay một thứ gì đó, nó làm giảm bớt các duyên để xúc tình bám chấp không quá mạnh mẽ cho dù thực sự bạn vẫn còn chút bám chấp vào thứ này hay thứ khác. Dựa trên kinh nghiệm mà nói thì điều này cũng giúp ta rất nhiều.

Việc thực hành hạnh xả chấp tại gia đình hay ở một nơi có nhiều đối tượng ái chấp hay kẻ thù - những người có thể sẽ làm khởi sinh xúc tình nơi bạn - sẽ gây thêm khó khăn trên bước đường thực hành Pháp. Nương lại quá lâu ở một nơi, với một người, trong một hoàn cảnh nhất định sẽ có thể gây nhiễu loạn cho hành giả thực hành Bồ tát hạnh và họ cần phải hạn chế việc thiết lập những mối liên hệ có thể ràng buộc họ.

Như thế nếu đứng trên quan điểm tâm linh thì việc thay đổi chỗ ở thường xuyên sẽ là việc nên làm và thuận lợi cho sự thực hành. Việc này dường như đối lập với cách nói hay lối suy nghĩ của thế tục. Giống như tôi đã nói ở trên, chúng ta thường tận hưởng cảm giác dễ chịu của một cuộc sống ổn định: Cha mẹ mong muốn cho con trai hoặc con gái của mình có đời sống ổn định nên con cái họ cũng thường mong đợi điều đó. Ổn định, theo một nghĩa, tức là họ sẽ tìm kiếm một người vợ hoặc một người chồng, rồi mong đợi một em bé ra đời, rồi lần lượt là một ngôi nhà, một công việc, và con đường đó sẽ trở thành xiềng xích của chính họ. Họ không hề biết rằng họ đang tự choàng xích vào cổ chính mình rồi họ còn bấm thêm một ổ khóa vào sợi dây xích đó, do vô minh nên họ vui vẻ với điều đó.

Đây là cách làm điển hình của chúng sinh trong luân hồi. Đó là nguyên do vì sao khi lấy chồng lấy vợ, đám cưới bao giờ cũng là một sự kiện lớn nhất trong cuộc đời của họ. Đó là sự kiện lớn nhất vì họ nghĩ rằng đó là điều tốt đẹp nhất. "Chúng ta tổ chức lễ cưới rồi chờ đợi sự ra đời của một đứa trẻ". Xét từ góc độ của cuộc sống thế tục, điều này thật tuyệt vời, nhưng trên bình diện tâm linh, điều này thật vô nghĩa. Có lẽ tôi không nên nói là vô nghĩa, vì có thể điều đó sẽ mang đến lo lắng, phiền muộn cho bạn, nhưng quả thực nếu quán xét kỹ chúng ta sẽ thấy tất cả chỉ là sợi xích trói của luân hồi. Tôi đang chỉ nói theo kinh nghiệm của cá nhân và bạn hoàn toàn có quyền kiểm chứng xem điều này có đúng hay không, bạn không cần phải tin vào những gì tôi trải nghiệm. Tuy nhiên, luân hồi thực tế đang vận hành theo cách như vậy. Đây không phải là điều mà chúng ta phải thay đổi ngay lập tức, đó không phải là vấn đề cấp bách hay khẩn cấp nhưng đó là một điều thú vị để suy ngẫm và cùng luận bàn.

Để trở thành một hành giả vĩ đại chân chính thì ngoài việc thực hành giáo Pháp của đức Phật, chúng ta phải tránh tự trói buộc xiềng xích quanh mình, chúng ta phải tránh bất cứ môi trường nào tạo duyên cho điều đó xảy ra. Một khi đã bị xiềng xích trói quanh, bạn gần như không thể gỡ nó ra được nữa. Tuy nhiên nếu đã trót trói buộc mình, bạn cần biết rằng chúng ta vẫn còn có hy vọng. Phật pháp vô cùng thiện xảo, linh hoạt nhiệm mầu bởi trong mọi khó khăn chúng ta sẽ luôn có giải pháp. Nếu biết xả bỏ từ bên trong thì chúng ta có thể thực hành Phật pháp trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Đức Pháp Vương Gyalwang Drukpa

Trích: 37 Phẩm Bồ Tát Hạnh, NXB Tôn Giáo, 2021

Nguồn: Thực hành xả ly từ bên trong

Chúng ta liên kết cái chết với những bệnh tật này và kết quả là không tự mình cảm nhận được mối quan hệ giữa chính ta với cái chết. Điều trước tiên chúng ta phải làm là từ bỏ định kiến rằng ta chỉ chết sớm nếu như mắc phải những bệnh hiểm nghèo, và nếu không bị bệnh hiểm nghèo thì ta sẽ được sống lâu. Điều này hoàn toàn sai lầm. Có nhiều người khỏe mạnh sẽ chết trong hôm nay. Thật ra, mỗi ngày có nhiều người khoẻ mạnh chết đi hơn so với số người bị bệnh tật. Mỗi ngày có hàng trăm ngàn người khoẻ mạnh, không hề mắc bệnh ung thư hay AIDS, đã chết vì những tai nạn xe hơi, vì chiến tranh và vì nhiều tình huống khác. Sự thật là những bệnh ung thư, AIDS không phải nguyên nhân duy nhất dẫn đến cái chết; có quá nhiều cách chết!

Quan niệm rằng mình sẽ không thể chết yểu vì không có bệnh hiểm nghèo là sai lầm. Và cũng sai lầm nếu bạn thật sự mắc phải bệnh ung thư hay AIDS và nghĩ rằng mình sẽ chết sớm chỉ vì mắc bệnh, nếu không thì sẽ được sống lâu. Định kiến này sẽ hành hạ bạn bằng cách làm cho bạn âu lo và sợ hãi. Bạn cần phải phá vỡ khái niệm sai lầm này bằng cách nhớ lại rằng ngay cả nếu không bị ung thư hay AIDS, nhiều nguyên nhân khác cũng có thể đưa bạn tới cái chết. Biết được như thế, bạn sẽ có được sự yên tĩnh thanh thản trong tâm. Và nhờ vậy mà việc mắc bệnh ung thư hay AIDS sẽ bớt phần đáng sợ, bớt làm cho bạn hoảng loạn. Một khi thấy rằng có nhiều điều kiện khác cũng có thể gây ra cái chết, bạn sẽ thấy rằng việc mắc bệnh ung thư hay AIDS cũng không có gì là khác thường. Điều đó sẽ không làm cho bạn quá lo âu.

Trong đời sống hằng ngày chúng ta cần nhận thức về sự vô thường và cái chết. Chết là một hiện tượng tự nhiên. Có sinh ra thì sẽ có chết đi, cũng giống như cây cỏ mọc lên rồi lụi tàn. Việc cố gắng lờ đi sự thực này của cuộc sống chỉ làm phát sinh nhiều cảm xúc tiêu cực, bao gồm cả bệnh trầm cảm. Vì cái chết là một điều mà tất cả chúng ta đều phải trải qua nên chúng ta cần ý thức về cái chết và chuẩn bị cho nó.

Chúng ta phải trừ bỏ khái niệm về sự thường hằng của riêng mình, vốn đang đánh lừa chúng ta; và hãy mở rộng tâm để chấp nhận ý tưởng rằng dù có hay không có bệnh nan y thì cũng như nhau, vì cái chết có thể xảy ra cho bất kỳ ai trong chúng ta vào bất cứ lúc nào. Dù có khoẻ mạnh hay không thì chúng ta vẫn có thể chết vào bất kỳ lúc nào. Việc chấp nhận điều này sẽ ngay lập tức đem lại sự bình an, vì việc tự mình thoát khỏi khái niệm về sự thường hằng của riêng mình giúp ta được thoải mái, bớt căng thẳng. Sự thay đổi thái độ này là nền tảng của việc điều trị bệnh, vì nó làm giảm bớt lo lắng và sợ hãi. Tất nhiên là điều này cũng quan trọng đối với tất cả mọi người chứ không riêng gì những người đang mắc bệnh nan y.

Chúng ta phải chấp nhận rằng cái chết là một thực tế, rằng ta có thể chết bất kỳ lúc nào và có nhiều điều kiện khác ngoài bệnh tật có thể làm cho ta chết sớm. Nhất là khi đầu óc chúng ta tràn ngập sự lo âu sợ hãi hay vướng mắc trong những khao khát không được thỏa mãn, chúng ta cần nhớ rằng ta có thể chết bất kỳ lúc nào – có thể trong tháng này, tuần này, hoặc thậm chí là ngay hôm nay.

Vì tâm vị kỷ và sự tham đắm đối với cuộc đời này khiến chúng ta phát sinh nhiều ham muốn được sung sướng, giàu có, quyền lực, tiếng tăm và rồi chúng ta phải gánh chịu nỗi lo lắng, sợ hãi khi những ham muốn này không được thỏa mãn. Việc nhớ lại rằng chúng ta có thể chết ngay hôm nay, thậm chí chỉ trong giờ tới, sẽ giúp chúng ta loại bỏ ngay lập tức tất cả vọng tưởng mê lầm và ham muốn. Việc nhớ đến cái chết giúp chúng ta có khả năng thấy rõ rằng mọi vọng tưởng ham muốn đều không có ý nghĩa gì cả. Ngay khi chúng ta nhớ đến sự vô thường và cái chết, lập tức chúng ta tìm thấy sự bình yên, hạnh phúc và thanh thản, vì chúng ta đã loại bỏ được tất cả những ham muốn không cần thiết, vốn chỉ đem lại cho ta những bất ổn.

Chúng ta cần tỉnh táo nhận biết về bản chất thật sự của cuộc sống ta, thân thể ta, gia đình và bạn bè ta cũng như những vật sở hữu của ta. Tất cả đều chỉ là những hiện tượng duyên sinh, nghĩa là có bản chất giả tạm. Chúng ta cần tỉnh táo nhận biết về bản chất thật sự của chúng và không để bị đánh lừa bởi khái niệm thường hằng, nhìn thấy một cách sai lầm rằng chúng thường hằng và mong muốn chúng được thường hằng. Và rồi chúng ta bám víu vào những thứ giả tạm này và bực tức khi nghĩ đến cái chết, khi ta phải xa lìa chúng. Điều này chỉ có nghĩa là ta đang bực tức với bản chất tự nhiên của các hiện tượng, và sự từ chối chấp nhận bản chất của sự vật càng làm cho cái chết của ta trở nên khủng khiếp hơn.

Chết không phải là vấn đề, khái niệm của chúng ta về cái chết mới là vấn đề. Tự thân cái chết không đáng sợ; nhưng tâm ý của ta làm cho cái chết trở nên đáng sợ và khó chấp nhận. Tâm tham đắm của chúng ta bám chặt vào những hiện tượng bên ngoài của cuộc sống này – thân xác ta, gia đình bạn bè ta, những vật sở hữu của ta. Nhưng như vậy cũng giống như bám luyến vào những gì hiện ra trong giấc mơ, vì tâm tham đắm của ta dựa trên một khái niệm huyễn ảo. Chúng ta nhìn thấy những thứ đó như là có thật và tồn tại độc lập, có tự tánh tự hữu, cho dù tất cả chỉ là do tâm gán đặt tên gọi. Chúng ta không nhận thức được rằng chúng phụ thuộc vào những thành phần tạo ra chúng, phụ thuộc vào nhân và duyên (điều kiện), hay phụ thuộc vào tâm, vào khái niệm tên gọi và thực thể. Tất cả những thứ đó hiện ra trước mắt ta như thể chúng có tự tính tự hữu, và chúng ta tin vào sự trình hiện giả dối này như là có thật.

Trên căn bản của khái niệm ảo tưởng này, chúng ta cường điệu những phẩm chất tốt đẹp của thân thể, gia đình, bạn bè ta và những gì ta sở hữu, và rồi bám chặt vào những phóng tưởng của mình. Ví dụ, chúng ta tham đắm một đối tượng xinh đẹp, như thể cái đẹp của đối tượng đó là tự có, khách quan, không liên quan gì đến tâm của chúng ta; và sự tham luyến này ngăn cản không cho ta chấp nhận thực tại của cuộc sống, chấp nhận sự vô thường và cái chết. Sự tham đắm cuộc đời này đã không cho phép chúng ta chấp nhận cái chết, thay vào đó nó khiến ta thấy cái chết thật đáng sợ và thậm chí là khó nghĩ đến.

Tuy nhiên, cái chết tự nó không thật có, cái chết tự nó không đáng sợ. Cái chết là sự sáng tạo của chính tâm thức ta. Vì thế, tâm ta cũng có thể làm cho cái chết trở nên thú vị; chúng ta có thể sử dụng tâm để chuyển hóa cái chết trở thành một kinh nghiệm hạnh phúc, phấn khởi. Vì chúng ta sẵn có khả năng chuyển hóa cái chết từ một sự việc đáng sợ thành một sự việc thú vị, nên ta có thể sử dụng cái chết của chính mình để phát triển tâm thức, để kinh nghiệm về cái chết trở nên lợi lạc cho chính ta và cho tất cả chúng sinh hữu tình.

Một pháp thiền định thiết yếu và thực tiễn sẽ giúp ta hiểu rõ việc những khái niệm của ta đã tạo ra các vấn đề bất ổn cho ta như thế nào, kể cả sự lo sợ về cái chết, và tôi sẽ trở lại thảo luận sâu hơn về điều này.

Tất cả chúng ta đều giống nhau về căn bản. Khi dạ dày trống rỗng, chúng ta đều thấy đói và muốn ăn. Nhưng vào lúc bạn không thấy đói, một người khác có thể đang đói; và vào lúc khác có thể bạn thấy đói trong khi một người khác không đói. Bệnh tật cũng giống như vậy. Bạn có thể đã kiểm tra sức khỏe tổng quát gần đây và tin rằng bạn không bị mắc bệnh, nhưng thực ra đó chỉ là vấn đề thời gian. Điều đó chắc chắn không có nghĩa là trước đây bạn chưa từng mắc phải những căn bệnh mà những người khác đang mắc phải vào lúc này; và cũng không có nghĩa là trong tương lai bạn sẽ không bao giờ mắc phải những bệnh đó. Trong vô số kiếp quá khứ, bạn đã vô số lần trải qua tất cả những bệnh tật có thể có trên trái đất này cũng như mọi vấn đề bất ổn khác. Chẳng có bệnh tật hay bất ổn nào là mới mẻ cả. Có những lúc bạn vượt qua được bệnh tật và có những lúc khác thì không. Tuy nhiên, khi bạn bỏ lại thể xác này, bạn cũng bỏ lại bệnh tật. Tâm thức bạn tương tục, nhưng vì tâm không mang theo bệnh tật của thể xác nên bạn không tái sanh với căn bệnh đó.

Mặc dù theo quan điểm của phương Tây thì một số căn bệnh nào đó có thể được xem như mới phát sinh, nhưng theo quan điểm của Phật giáo nó không có gì mới cả. Theo giải thích của Phật giáo về tâm thức và về toàn bộ sự trải nghiệm trong luân hồi, mỗi chúng ta đã trải qua mọi kinh nghiệm trong vô số lần. Điều đó hoàn toàn tự nhiên, giống như mầm cây mọc ra từ hạt giống. Điểm cần phải hiểu là, nếu chúng ta không làm điều gì đó ngay từ bây giờ để hoàn thiện tâm thức mình, chúng ta sẽ tiếp tục trải qua những kinh nghiệm này vô số lần nữa.

Chúng ta nên cảm thấy hạnh phúc rằng mình đã có thể sống được đến lúc này và đặc biệt vui mừng vì có được cơ hội để phát triển tâm thức và chuyển hóa tất cả kinh nghiệm thành hạnh phúc. Cho dù chúng ta có mắc phải điều mà các bác sĩ gọi là bệnh tật, chúng ta vẫn còn có cơ hội vô cùng to lớn để làm nên sự tiến bộ tâm linh, phát triển trí tuệ, tâm bi mẫn cùng với những phẩm tính hiền thiện khác. Chúng ta có cơ hội sử dụng bệnh tật của mình để đi từ hạnh phúc này đến hạnh phúc khác, cho tới hạnh phúc tối thượng của sự giác ngộ viên mãn, tức là vĩnh viễn thoát khỏi mọi vấn đề bất ổn cùng với nguyên nhân của chúng.

Tâm chúng ta có thể đưa ta tới chỗ kết thúc sinh tử, kết thúc mọi khổ đau. Trong thời gian hiện nay, khi ta đang phát triển tâm thức hướng tới mục tiêu đó, chúng ta cần làm cho bệnh tật và tất cả các kinh nghiệm khác của ta đều trở thành có giá trị, không chỉ cho chính ta mà còn là cho tất cả chúng sinh hữu tình khác đang khổ đau. Chúng ta nên sử dụng bệnh tật của chính mình để giải thoát tất cả những chúng sinh khác khỏi khổ đau, đem lại cho họ hạnh phúc tạm thời và đặc biệt là hạnh phúc tối thượng.

Bởi vì chúng ta đang có một cơ hội quý báu lạ thường như thế để phát triển tâm thức và đem lại hạnh phúc cho những chúng sinh khác, nên điều hết sức quan trọng là đừng lãng phí những năm tháng, ngày giờ hoặc thậm chí là từng phút giây quý giá còn lại của đời ta. Chính thái độ của ta sẽ quyết định cuộc đời ta là có ý nghĩa hay vô nghĩa. Nếu thái độ của ta không lành mạnh, chúng ta lãng phí thời gian và sống một cuộc sống vô nghĩa. Nếu thái độ của chúng ta lành mạnh, nếu mong ước của ta là đem lại sự bình an và hạnh phúc cho các chúng sinh hữu tình khác, chúng ta sẽ làm cho cuộc sống của mình trở nên có ý nghĩa nhất.

Lama Zopa Rinpoche

Việt dịch: Nguyễn Văn Điều, Đỗ Thiết Lập

Trích: Điều trị bệnh tận gốc năng lực chữa lành của Tâm Bi Mẫn, NXB Tôn Giáo, Hà Nội

Nguồn: Phá vỡ định kiến

2. Là con người, chúng ta đều mang bên trong một tiềm năng như nhau, ngoại trừ một vài trường hợp liên quan đến một số chức năng không vận hành bình thường trong tâm thức mình (chẳng hạn như trí nhớ, khả năng suy nghĩ trừu tượng, v.v.). Cái tuyệt vời nhất của bộ não là khả năng phát huy nghị lực tự giúp mỗi con người kiến tạo tương lai cho mình, tất nhiên là nếu biết dùng cái khả năng ấy một cách tốt đẹp. Nếu sử dụng cái tâm thức tuyệt vời ấy để làm những chuyện xấu thì nó cũng chỉ đưa đến thảm họa mà thôi.

3. Con người là các chúng sinh tiến hóa nhất trên hành tinh này. Không những con người có khả năng mang lại hạnh phúc cho cuộc sống của riêng mình mà còn có thể giúp đỡ kẻ khác. Chúng ta có một tiềm năng sáng tạo tự nhiên và thật hết sức quan trọng là chúng ta phải ý thức điều đó.

4. Quả là một sự nghịch lý, chúng ta không thể nào làm được bất cứ một điều gì chỉ mang ích lợi cho riêng cá nhân mình mà việc làm ấy lại không mang ích lợi cho kẻ khác. Lý do là vì dù muốn hay không thì tất cả chúng ta đều phải lệ thuộc vào nhau, vì thế thật không thể hình dung được trường hợp nào mà chúng ta có thể tạo được hạnh phúc chỉ riêng cho cá nhân mình. Nếu chỉ biết chăm sóc cho bản thân mình thì đấy cũng chỉ là một cách tự gây thêm khổ đau cho chính mình mà thôi. Trong khi đó một người luôn chăm lo hy sinh cho kẻ khác, thì quả thật cũng là một điều không ngờ khi khám phá ra rằng đó cũng chính là cách chăm lo cho bản thân mình. Do vậy dù bạn có muốn quyết tâm giữ vững thái độ ích kỷ đến thế nào đi nữa thì cũng nên ích kỷ một cách thông minh: tức là nên giúp đỡ kẻ khác!

5. Chúng ta không mấy khi phân biệt được những gì là chủ yếu và những gì là phụ thuộc. Suốt cuộc đời, chúng ta hết chạy ngược lại chạy xuôi để tìm kiếm mọi thứ lạc thú, thế nhưng lạc thú thì lại chẳng thấy đâu mà chỉ toàn gặp phải lắm điều phiền toái. Chúng ta luôn tìm mọi cách để mang lại hạnh phúc cho mình với bất cứ giá nào mà không cần biết là những gì mình làm có gây khổ đau cho kẻ khác hay không. Chúng ta sẵn sàng làm bất cứ gì để vơ vét thêm, hoặc để bảo vệ những gì đang có, thế nhưng tất cả các thứ ấy chỉ là phù du và cũng chẳng phải là cội nguồn đích thật mang lại hạnh phúc cho mình.

6. Tâm thức chúng ta chất chứa nào là giận dữ, ganh tị và đủ mọi cảm tính tiêu cực khác, thế nhưng chúng ta thì lại không ý thức được là các cảm tính ấy không thể nào đi đôi với sự an bình và niềm hân hoan trong nội tâm mình. Trí thông minh là vốn liếng quý báu của con người nhưng tiếc thay nó có thể giúp con người trở nên biển lận để vơ vét tối đa, bất chấp quyền lợi của kẻ khác. Cuối cùng thì thái độ đó cũng chỉ mang lại khổ đau cho mình mà thôi, và phi lý hơn nữa là mình lại cứ đổ lỗi cho kẻ khác đã gây ra những thứ khổ đau ấy cho mình.

7. Hãy nên sử dụng trí thông minh của mình một cách ý thức, nếu không thì chúng ta sẽ biết dựa vào đâu để cho rằng mình cao hơn hàng thú vật?

8. Nếu thật sự muốn mang lại cho cuộc sống một ý nghĩa nào đó hầu giúp mình tìm thấy hạnh phúc thì trước hết nên suy nghĩ một cách lành mạnh. Hãy trau dồi các phẩm tính con người mà tất cả chúng ta đều có. Các phẩm tính đó chỉ bị chúng ta tạm thời vùi lấp bên dưới các tư duy lầm lẫn và các xúc cảm tiêu cực mà thôi.

9. Hãy phát động tình thương và lòng từ bi vì hai thứ ấy sẽ mang lại ý nghĩa đích thực cho cuộc sống của mình. Những thứ khác chỉ là thứ yếu. Và đấy cũng chính là thứ tôn giáo mà tôi hằng quảng bá, hơn cả Phật giáo. Tôn giáo ấy thật đơn giản. Nơi thờ phượng tôn giáo ấy là con tim của chính mình. Giáo lý của tôn giáo ấy là tình thương và lòng từ bi. Đạo đức của tôn giáo ấy là thương yêu và kính trọng kẻ khác, dù kẻ khác ấy là ai cũng vậy. Làm kẻ thế tục hay người tu hành, chúng ta nào có thể chọn lựa được đâu, và chẳng qua cách nào cũng chỉ để giúp mình tồn tại trong thế giới này mà thôi.

10. Hãy tốt bụng, ngay thật, suy nghĩ tích cực, sẵn sàng tha thứ những người gây ra sai trái cho mình, hãy đối xử với mọi người như bạn hữu, giúp đỡ những kẻ đang khổ đau, thế nhưng tuyệt đối không bao giờ tự xem mình là hơn người khác. Dù các lời khuyên này nghe có vẻ hết sức đơn giản, thế nhưng chúng ta cũng nên mang ra thử nghiệm xem có mang lại cho mình một chút hạnh phúc nào hay chăng.

11. Chẳng cần phải suy nghiệm sâu xa để nhận thấy một điều đương nhiên là tất cả chúng sinh đều mong cầu hạnh phúc và khiếp sợ khổ đau. Các bạn không sao tìm thấy bất cứ một chúng sinh nào, kể cả côn trùng, lại không làm bất cứ gì có thể được để tránh né khổ đau và cảm thấy an lành. Đối với con người thì còn hơn thế nữa vì chúng ta có thêm một khả năng khác là biết suy nghĩ. Vì thế lời khuyên trước nhất của tôi là hãy sử dụng sự suy nghĩ ấy một cách tốt đẹp.

12. Thích thú hay khổ đau đều liên quan đến các cảm nhận của ngũ giác và cả sự toại nguyện (hay bất toại nguyện) trong nội tâm mình. Đối với chúng ta thì sự toại nguyện trong nội tâm quan trọng hơn nhiều (so với các cảm nhận của ngũ giác). Sự toại nguyện đó là một sở hữu riêng của con người. Thật vậy, ngoại trừ một vài trường hợp hiếm hoi, thú vật không hàm chứa khả năng đó (thú vật cũng phát lộ được một sự sung sướng nào đó khi được thỏa mãn, thế nhưng đấy cũng chỉ là những cảm nhận tạm thời và hời hợt, chỉ có con người mới cảm nhận được những sự toại nguyện thật sâu xa và lâu dài).

13. Thể dạng chủ yếu nhất của sự toại nguyện là sự an bình. Sự cảm nhận an bình đó bắt nguồn từ các hành vi rộng lượng, sự lương thiện và những gì mà tôi gọi là thái độ đạo đức, tức là cung cách hành xử biết tôn trọng quyền được hưởng hạnh phúc của kẻ khác.

14. Phần lớn các khổ đau của chúng ta đều phát sinh từ tình trạng mình có quá nhiều điều suy nghĩ trong trí, nhưng tiếc thay các sự suy nghĩ ấy lại không mang tính cách lành mạnh. Chúng ta chỉ quan tâm đến các thứ toại nguyện nhất thời mà không cần biết là trong lâu dài chúng sẽ mang lại lợi ích hay bất lợi cho mình và cả kẻ khác. Thái độ đó luôn gây ra các tác hại quay ngược vào chính mình. Thật hết sức rõ ràng và hiển nhiên là chỉ cần thay đổi cách nhìn vào mọi sự vật cũng sẽ đủ để giúp mình làm giảm bớt các khó khăn trong hiện tại và không tạo ra thêm các khó khăn khác trong tương lai.

15. Một số những khổ đau, chẳng hạn như sinh, lão, bệnh, tử thì không sao tránh khỏi được. Chỉ có một điều duy nhất mà chúng ta có thể làm được là làm giảm bớt sự sợ hãi do những thứ ấy tạo ra cho mình mà thôi. Tuy nhiên trong thế giới này cũng có rất nhiều thứ khổ đau khác – từ các sự cãi vã giữa vợ chồng cho đến các cuộc chiến tranh tàn phá lớn lao – tất cả đều có thể tránh được bằng cách chỉ cần tạo ra cho mình một cung cách hành xử lành mạnh.

16. Nếu không suy nghĩ chín chắn mà chỉ có một tầm nhìn hạn hẹp, một cung cách hành xử nông cạn – nhất là không biết nhìn vào mọi sự vật với một tâm thức cởi mở và thư giãn – thì chúng ta sẽ biến những gì mà ban đầu chỉ là các khó khăn vô nghĩa thành các vấn đề nan giải. Nói một cách khác là hầu hết các khổ đau là do mình tự tạo ra cho chính mình mà thôi. Đấy là một điều khác mà tôi muốn nhắc nhở trước nhất.

Đức Dalai Lama 14

Việt dịch: Hoang Phong 

Trích: 365 Lời khuyên tâm huyết của Đức Đạt-Lai Lạt-Ma – Cẩm nang cho cuộc sống ngày nay

Đức Dalai Lama thường khuyên rằng cách tốt nhất để sống cuộc đời này là: ở một nơi vắng vẻ cô lập, từ bỏ cuộc đời thường này với bát phong, nhất tâm thiền định về con đường đạo từng bước đưa đến giác ngộ. Phát triển các chứng ngộ của đường đạo đưa tới giác ngộ là tốt nhất. Nhưng không phải ai cũng làm được điều này.

Đối với những ai không thể sống được nơi cô độc như vậy nhưng có được kiến thức về Pháp thì sự chọn lựa thứ hai là dạy Pháp cho người khác. Mặc dù với trường hợp này họ không thể tu tập sự buông bỏ trọn vẹn, nhưng họ có thể tu tập càng nhiều càng tốt theo khả năng đồng thời giảng dạy các người khác. Trường hợp thứ ba nếu có người không có kiến thức về Pháp đủ sức để dạy những người khác, họ có thể tu tập càng nhiều càng tốt trong khả năng và phục vụ các người khác trong xã hội.

Không còn có sự chọn lựa. Bởi vì bạn không thích có vấn đề, sẽ không có sự chọn lựa nào khác, bạn phải tu tập Pháp. Đây là điều chắc chắn. Pháp là phương tiện duy nhất để chấm dứt các vấn đề và mang lại an lạc trong tâm. Không có giải pháp nào khác, nếu bạn không thích bị khổ đau, ngoài việc tu tập Pháp sẽ không còn cách nào khác. Tu tập Pháp có nghĩa là từ bỏ các nhân của các vấn đề đến từ tâm và tạo ra các nhân của hạnh phúc cũng đến từ tâm.

Tất cả các vấn đề của cuộc sống này và của các kiếp sau đều đến từ nghiệp phi đạo đức và những suy nghĩ vị kỷ, và từ cái gốc tức là những suy nghĩ bám chặt cái ngã, sự vô minh khư khư coi cái tôi là hiện hữu chắc thật. Nếu bạn muốn chấm dứt việc đương đầu các vấn đề ngay bây giờ và trong tương lai, bạn phải tịnh hoá các nghiệp xấu ác đã tạo ra rồi, đồng thời từ bỏ việc tạo thêm nữa các nghiệp xấu đó. Đó là tu tập Pháp. Đó là cách thức bạn giải quyết các vấn đề của cuộc sống.

Ví dụ có một người bị bệnh nan y và không có cách chữa lành được. Điều này có nghĩa các chướng ngại là rất lớn và thông thường người đó chỉ có thể phục hồi sức khỏe bằng việc tu tập Pháp bền bỉ, tập trung cao độ. Nếu ông ta có được nghiệp tốt là gặp một vị lạt ma có thể ban những lời dạy phù hợp cho việc thiền định và tu tập Pháp thì ông ấy có thể phục hồi. Có rất nhiều trường hợp đã xảy ra, những bệnh nhân không được chữa lành bằng thuốc men trong một thời gian bị bệnh rất lâu, sau đó họ tu tập Pháp và đã phục hồi. Có người đã tự chữa lành bệnh ung thư bằng thiền định.

Một trong những anh em của cha mẹ tôi (tạm dịch người chú – ND) bị bệnh trong nhiều năm. Ông đã đi Tibet, khám và chữa bệnh ở các bác sĩ nhưng không có kết quả. Cuối cùng ông ta đến gặp một hành giả thiền định ở Charok gần hang động Lawudo, nơi tôi thỉnh thoảng về thăm. Vị hành giả nói với ông chú rằng bệnh của ông ta là do nghiệp chướng nặng nề cần được thực hiện nhiều sự tịnh hoá. Ông chú nhận những chỉ dẫn của những phép tu tập tiên quyết như sám hối bằng lễ lạy, quy y, v.v..., từ vị hành giả đó và cũng từ vị hành giả khác lớn tuổi cũng ở Charok.

Khi thực hiện các phép tu tập tiên quyết này, ông chú của tôi dần dần phục hồi bệnh. Ông ta đã lễ lạy bảy trăm ngàn lần. Trong lúc tu tập ông còn phải chăm sóc bà của tôi đã bị mù. Ông ta chuẩn bị thức ăn cho bà cụ, dẫn đi vệ sinh ngoài nhà và còn nhiều việc nữa. Ông ta đã làm nhiều việc như thế trong nhiều năm để chăm sóc cho bà tôi.

Có rất nhiều câu chuyện tương tự như vậy. Khi các biện pháp bên ngoài như sử dụng thuốc men, v.v... không giúp giải quyết các vấn đề thì chúng ta dùng biện pháp nội tâm như quy y, tu tập Pháp. Chúng ta phải tu tập Pháp không chỉ để khỏi phải kinh qua các vấn đề trong tương lai nhưng cũng còn để chấm dứt các vấn đề đó ngay bây giờ. Nói tóm lại chúng ta phải tu tập Pháp.

Dù bạn là Phật tử hay không, thì sẽ không có cách nào khác nữa để giải quyết các vấn đề và để làm cho chúng không thể xảy ra trở lại. Bạn phải tu tập Pháp bất kể là bạn gặp phải bao nhiêu vấn đề. Dù bạn không có thể đủ thời gian nhập thất ẩn tu thật lâu hay nghiên cứu sâu rộng, nhưng bạn cũng phải làm gì đó để tu tập Pháp bởi vì bạn không muốn có vấn đề và không muốn bất hạnh. Dù bạn có thể gặp phải các vấn đề như bị bệnh, hay bị phiền muộn vì người thân, bạn không thể coi đó là cái cớ để bỏ tu tập Pháp. Bạn phải cố gắng hết sức, bạn phải tu tập Pháp.

Cho dù giờ đây bạn không có được nghiệp tốt là được sống ẩn dật giống như các hành giả để từ bỏ cuộc đời này, nhưng hãy luôn mong ước được sống như thế. Đừng có nghĩ rằng: “Tôi không thể sống như thế nên việc nghe những lời giảng này đâu có tác dụng gì cho tôi?” Có nhiều lợi lạc. Mặc dù bây giờ bạn chưa thể tu tập ẩn dật nhưng việc phát sinh ước mong có điều kiện tu tập như vậy trong tương lai sẽ là hạt giống tạo nhân để việc tu tập Pháp thanh tịnh sẽ trở nên hiện thực, để sống cuộc sống ẩn dật, để từ bỏ bát phong. Với cách này bạn có thể thành công trong việc làm cho đạo lộ đưa tới giác ngộ trở nên hiện thực.

Đọc và nghiên cứu Lamrim rất quan trọng cho dù bạn có nghiên cứu rất kỹ kinh Madhyamakavatara (luận giảng do Ngài Nguyệt Xứng viết về Trung Đạo), Abhisamayalankara (luận giảng do Ngài Di Lặc viết về tính Không, các phẩm hạnh của một vị Phật và các giai đoạn đến Phật quả) và các luận giảng triết lý khác, nhưng nếu không quan tâm chú ý đến Lamrim bạn sẽ không biết ý nghĩa của các pháp thế gian. Bạn sẽ gặp lỗi lầm nghĩ rằng chỉ một số ít hành động là hành vi thế tục - trừ phi bạn đã nghiên cứu các loại luận giảng như Khai mở Cánh cửa Pháp, nó cho những giáo huấn về phép thực hành tiên khởi đơn giản này. Nhất định sẽ rất hữu ích cho việc tu tập của chúng ta khi có sự hiểu biết về giáo huấn này. Trong từng ngày chúng ta có rất nhiều cơ hội để thực hành sự từ bỏ, tích lũy công đức và thành tựu giác ngộ. Mỗi ngày chúng ta có thể tích luỹ rất nhiều công đức khi chúng ta thực hành phép tu tập hộ pháp bổn tôn. Có rất nhiều việc liên quan đến: động cơ vào lúc bắt đầu, các lễ vật cúng dường, phát hiện vị hộ pháp bổn tôn từ trong tính Không. Chúng ta tích lũy rất nhiều công đức ngay cả khi thực hành xong một nghi quỹ.

Thiền định về tính Không dù chỉ một giây lát cũng tịnh hoá được nghiệp ác nặng từ trong mười điều bất thiện. Người ta nói rằng, riêng mỗi ước muốn thiền định về tính Không cũng đã tịnh hoá được những ác nghiệp nói trên và tích luỹ rất nhiều công đức. Chỉ như ước muốn nghe kinh Bát Nhã (Prajnaparamita) cũng tịnh hoá được các nghiệp ác nặng đã tạo ra trong nhiều kiếp quá khứ và cũng đã nêu ra trong tác phẩm Bồ Tát Hạnh là thiền đình về bồ đề tâm có lợi lạc vô lượng cho sự tịnh hoá, đó là một trong những phương tiện tịnh hoá mãnh liệt nhất. Về phương diện tích lũy công đức vô lượng, thì bồ đề tâm là phương pháp thiện xảo nhất. Tôi cho rằng các phép tu tập Pháp được giải thích trong Khai mở Cánh cửa Pháp rất quan trọng. Chúng là sự nương tựa chính trong cuộc sống và cực kỳ hiệu quả cho tâm. Chúng giúp ngăn chặn từng mỗi loại vấn đề. Đọc, suy nghĩ kỹ và đặc biệt là thực hành theo Khai mở Cánh cửa Pháp là giải pháp để giải quyết các vấn đề.

Đối với người tu tại gia, cuốn luận giảng này phác họa tâm lý học cần thiết để giải quyết các vấn đề, đặc biệt vào những thời điểm bạn cảm thấy cuộc sống như địa ngục, bạn đang trải qua nỗi bất hạnh tới mức bạn muốn tự tử. Là người tu tại gia bạn không nên và không thể giành trọn thời giờ cho những ham muốn liên tục. Một cuộc sống như thế sẽ quá mức chịu đựng. Bạn sẽ liên tục không hạnh phúc nếu bạn để cho mọi sự bị khuất phục bởi ham muốn và bát phong, làm như vậy sẽ chỉ gây cho cuộc sống cực kỳ bất hạnh cho mình và cho những người khác. Và ngay đây, ở cõi người, bạn đã tạo ra một loại địa ngục trước khi bị tái sinh vào cõi địa ngục. Và không chỉ bản thân bị bất hạnh bạn còn mang theo nhiều chúng sinh khác vào địa ngục, bạn gây cho những người khác nhiều vấn đề.

Dĩ nhiên không còn nghi ngờ về việc tu tập Pháp là sự nương tựa thật sự trong cuộc sống. Sự huấn luyện tâm thức sẽ mang lại an lành không những cho tâm của bạn mà còn cho tâm của nhiều người khác. Khi bạn được an lành, sống hoà hợp, bạn sẽ không gây trở ngại cho cuộc sống và sự tu tập của người khác. Sự huấn luyện tâm cũng rất quan trọng cho người nào muốn tu tập Lamrim, bởi vì nếu không luyện tâm thì sẽ không có sự triển khai đạo lộ đến giác ngộ. Khi bạn luyện tâm dứt bỏ bát phong, sự phát triển tâm trong đường đạo Lamrim sẽ tự động đến. Tôi cho rằng điều này rất quan trọng cho những ai đang nhập thất ẩn tu dù với thời gian ngắn hay dài. Luyện tâm là sự yểm trợ tuyệt vời cho việc nhập thất, bằng cách giúp cho tâm được yên tĩnh, cắt đứt chướng ngại, nó sẽ khiến cho việc nhập thất ẩn tu thành công.

Đối với tăng ni, tôi cho rằng luyện tâm là phép tu căn bản. Nếu không luyện tâm tăng ni không thể tiếp tục sống giữ giới, họ sẽ thấy khó duy trì giới hành. Và không chỉ có thế, việc tu tập này là một trong những yểm trợ chính để phát triển tâm, để hiện thực hóa đường đạo Lamrim. Và đặc biệt cho tăng ni, giáo lý này là nền tảng tu tập, cần được nghe và đọc nhiều lần và ghi nhớ. Đây là chỗ dựa, chỗ che chở chính.

Để kết luận chúng ta phải coi trọng việc tu tập Pháp, không để cho vọng tưởng choáng chỗ trong tâm. Dù bạn có ít hay nhiều vấn đề, bạn vẫn phải tu tập Pháp. Bạn phải tu tập Pháp. Bạn phải cố gắng. Bằng việc loại bỏ ham muốn một, hai, ba, hay bốn lần trong một ngày bạn sẽ không tạo ra ác nghiệp đó, sẽ cho phép tất cả những suy nghĩ tiêu cực khác nổi lên. Bạn cần tu tập Pháp dù chỉ để được bình yên trong cuộc đời này trong từng giây phút. Hãy thiền định về vô thường và chết, coi đây là nền tảng, và luyện tâm theo Lamrim. Hãy cố tâm tích lũy công đức và tịnh hóa nghiệp xấu ác càng nhiều càng tốt.

Quyết tâm tu tập

Ngay cả khi chúng ta có được thời gian dành để thực hiện một Pháp hành nào đó, chính suy nghĩ về bát phong sẽ không cho phép thực hành tu tập của chúng ta trở thành Pháp thanh tịnh. Bởi vì nó sẽ tạo ra sự lười biếng, nó làm cho chúng ta không thể tu tập Pháp hay khiến cho chúng ta trì hoãn tu tập. Nó làm suy yếu tâm, khiến cho chúng ta không có ý quyết tâm tu tập. Toàn bộ sự việc chính là sự quyết tâm. Nếu không có sự quyết tâm sẽ không có sự phát triển. Thầy dạy học vỡ lòng của tôi có pháp danh là Aku Lekshe, người tôi đã đề cập, đã từng bảo tôi rằng toàn bộ vấn đề ở chỗ là đã không quyết tâm tu tập Pháp. Ông ta đã dạy tôi như vậy khi tôi mới bắt đầu học chữ. Và lần cuối chúng tôi gặp nhau trước khi ông ta qua đời, ông ta lập lại điều này khi nói về Pháp. Việc không quyết tâm tu tập sẽ trở thành nguồn gốc cho mọi vấn đề và chướng ngại. Chính tâm của bạn tạo ra các rắc rối khó khăn. Chính tâm của bạn ngăn cản việc tu tập, tạo các khó khăn cho việc phát triển các chứng ngộ của đường đạo. Nếu bạn xác lập sự quyết tâm thì sẽ không có những khó khăn. Nếu bạn không xác lập sự quyết tâm, thì sẽ có khó khăn. Không có khó khăn từ phía con đường đạo, từ Pháp. Không có khó khăn từ bên ngoài. Các khó khăn trong việc tu tập Pháp đến từ chính tâm của bạn, từ việc bạn không có sự quyết tâm cần thiết. Và suy nghĩ bát phong đã khiến cho bạn không thể xác lập sự quyết tâm.

Khi bạn tách mình ra khỏi suy nghĩ xấu ác của bát phong thì sẽ không có những khó khăn trong việc tu tập của bạn. Khi bạn sống cùng suy nghĩ này, khi bạn là thân hữu của bát phong thì sẽ có khó khăn. Không có Pháp nào mà tự nó nó là khó, không có sự khó khăn hiện hữu thật. Chính tâm bạn tạo ra khó khăn. Không có khó khăn nào ngoài việc bạn không thể quyết tâm tu tập.

Nếu bạn có khả năng xác lập sự quyết tâm không theo đuổi ham muốn mà tu tập Pháp ngay bây giờ thì sẽ có bình an. Ngay trên ghế ngồi này, đích thị trong thời điểm này nếu bạn quyết tâm, lập tức có sự bình an. Khi bạn không quyết tâm thì không có bình an. Nếu bạn xác lập được sự quyết tâm, sự bình an là một điều mà bạn có thể kinh qua ngay lập tức, ngay vào giây phút này. Không có sự chọn lựa khác, không có giải pháp nào khác nữa.

Lama Thubten Zopa Rinpoche 

Việt dịch: Nguyễn Văn Điểu

Trích: Cánh cửa mãn nguyện - Lời Dạy Tâm Huyết của Một Vị Sư Phật Giáo Tây Tạng

Nguyên tác: The Door To Satisfaction by Lama Thubten Zopa Rinpoche, NXB Wisdom Publication (Boston, USA) 

Nguồn: Chỉ có một lựa chọn là tu tập Pháp

1. Ở cấp độ đầu tiên của tu tập, trong bản chất con người, việc dâm dục sẽ bắt nguồn cho việc luân hồi (saṃsāric), nên ở đây để giảm dần mức độ nặng nề của ái dục và tránh mười điều bất thiện như đã nêu trên. Nhiều người được khuyến khích không hưởng thọ nhục dục cực đoan, từ bỏ những hành vi tình dục bạo hành không khôn ngoan hoặc tạo ra nỗi đau và nhầm lẫn cho bản thân hoặc người khác. Tuy nhiên, sử dụng hợp lý tình dục giữa vợ chồng là được phép cho các Phật tử tại gia. Thiền sư Thích Nhất Hạnh, một nhà sư Việt Nam nổi tiếng, xem tình dục mà không tình thương hiểu biết là tình dục không khôn ngoan. Mặc dù điều này không được đề cập trong kinh Phật, nhưng tôi nghĩ điều đó là đúng. Tình yêu đối với người bạn đời và ý thức trách nhiệm là quan trọng cho sự ổn định và lâu dài của một mối quan hệ nam nữ.

2. Ở cấp độ thứ hai của tu tập, chúng ta không còn tìm kiếm những thú vui luân hồi (saṃsāri) nữa mà muốn vượt xa saṃsāra. Vì ái dục là một trong những nguyên nhân chủ yếu của saṃsāra, chúng ta muốn thoát ra khỏi sự dính mắc vào các đối tượng của năm căn là rất quan trọng. Trong tất cả các hình thức chấp thủ, ái dục là cực kỳ phức tạp và khó bởi vì nó liên quan đến tất cả năm căn cộng với ý căn. Như vậy, đức Phật khuyên những người tìm kiếm tự do khỏi tham ái. Tại thời điểm này của đạo lộ này, chúng ta phải đối mặt và đi ngược lại những khuynh hướng có thể được coi là bản chất bình thường của con người và là một phần của đòi hỏi sinh học, bao gồm cả ham muốn tình dục.

Mục đích của chúng ta bây giờ là giải thoát, vậy cần ngăn chặn các chấp trước vào quan hệ tình dục việc thọ giới xuất gia được thực hiện với quyết tâm thoát khỏi saṃsāra và bao gồm một giới cấm nghiêm ngặt là không đụng chạm tình dục.

Các lực sĩ với mục tiêu cao phải bỏ các hoạt động làm cản trở khả năng đạt được mục đích của họ. Họ sẵn sàng kiêng ăn một số thực phẩm, tránh xã giao rộng và chỉ dành thời gian cho việc huấn luyện phù hợp. Sự huấn luyện của họ không phải là đàn áp không lành mạnh nhưng là cần thiết và có khả năng để thực hiện mục tiêu mong muốn của họ.

Tương tự như vậy, các tu sĩ sẵn lòng từ bỏ mối quan hệ tình dục và những khoái cảm nhục dục lạc vì những điều này không thể đạt được các mục tiêu tinh thần giải thoát của họ. Nhiều nhân tố trong việc lựa chọn làm thế nào, hoặc có nên sử dụng tình dục và những điều này mỗi cá nhân cần xem xét cẩn thận cho mình. Đức Phật không nói rằng tất cả mọi người phải từ bỏ hoạt động tình dục bởi lẽ đó là sự lựa chọn riêng. Tuy nhiên, nếu trở thành tu sĩ, họ phải độc thân. Không có gì gọi là "nhà tu với vợ hay chồng"!

Đức Dalai Lama 14 và Ni sư Thubten Chodron

Việt dịch: Ni sư Thích Nữ Giới Hương, Tỳ Kheo Thích Đạo Tỉnh

Nguồn: Tại sao tu sĩ Phật giáo lại sống độc thân

Cho dù chúng ta đang tụng một chuỗi OM MANI PADME HUM, thì điều đó là vì Bồ Đề tâm, để chứng ngộ Bồ Đề tâm, để phát triển lòng bi mẫn. Đó là lý do khiến chúng ta trì tụng. Bất kỳ loại thực hành nào khác mà ta làm – lễ lạy, cúng dường Phật, Pháp và Tăng hay cúng dường các pho tượng, stupa (tháp) và Kinh điển hay tạo lập những công trình linh thánh – chúng ta đang làm điều ấy để phát triển lòng bi mẫn, để chứng ngộ Bồ Đề tâm, để có thể làm lợi lạc chúng sinh.

Mọi thực hành chúng ta làm – quy y, tụng bài nguyện quy y – trọng tâm của mọi thực hành của chúng ta đều nhằm tới điều đó. Cho dù chúng ta thực hành tối thiểu là tụng một chuỗi OM MANI PADME HUM hay nhập thất ba năm hoặc nghiên cứu triết học Phật Pháp trong nhiều năm, tất cả là để phát triển lòng bi mẫn, để đạt được sự chứng ngộ, đặc biệt là chứng ngộ Bồ Đề tâm. Vì thế, mỗi điều duy nhất chúng ta làm là để chúng ta ngừng làm hại người khác và làm lợi lạc cho họ. Mục đích chính của sự thực hành của chúng ta là như thế. Nếu ta không ngừng làm hại người khác thì ta không thể làm lợi lạc cho họ.

Nếu bạn thực hiện rất nhiều cuộc nhập thất, rất nhiều sadhana, tụng nhiều thần chú, nhưng nếu trong đời sống hàng ngày có người phê bình hay làm phiền bạn theo cách nào đó và bạn lập tức trả đũa, cố làm hại lại họ, thì điều đó cho thấy sự thực hành chân thực không xảy ra. Có thể có rất nhiều sự trì tụng, rất nhiều lời cầu nguyện, nhưng khi có việc phải xử sự với những người khác, thì thực hành đích thực, thực hành thực sự – mà mục đích của nó là sự phát triển tính nhẫn nhục, lòng khoan dung, bi mẫn và từ ái – đã bị quên lãng. Điều đó có nghĩa là bạn không hoàn thành mục đích của mọi lời cầu nguyện và sadhana, hay thậm chí mục đích của một chuỗi OM MANI PADME HUM mà bạn đã làm. Toàn bộ mục đích của những thực hành đó là để giúp bạn trong đời sống hàng ngày khi bạn sống với người khác – không làm hại mà làm lợi ích cho họ. Bằng cách nào? Bằng cách phát triển trong tâm bạn lòng từ ái, bi mẫn và Bồ Đề tâm; để phát triển tính nhẫn nại, lòng khoan dung và v.v...

Do đó, đặc biệt là khi bạn đang lái xe hơi và có người chặn bạn lại, quẹo cua trước mặt bạn hay không tuân theo luật lệ, khi có người lái xe khác bóp còi hay giận dữ với bạn, thì thật tốt khi nghĩ: “Nếu tôi nổi giận hay khó chịu, thì đâu là hiệu quả của tất cả thực hành mà tôi từng thực hiện? Nếu tôi không thể thực hành sự nhẫn nhục, thì tại sao tôi trì tụng tất cả những thần chú này? Mục đích của việc tôi gặp Phật Pháp là gì? Tất cả những cuộc nhập thất và trì tụng của tôi để làm gì?” Rất ích lợi khi nghĩ tưởng như thế. Nếu bạn không chuyển hóa được tâm bạn, thực hành của bạn không có ý nghĩa gì hết. Nếu bạn suy nghĩ sâu xa về nó, thì đây là cách bạn sẽ cảm nhận.

Nếu bạn nghĩ: “Nếu tôi không thực hành sự nhẫn nhục thì tại sao tôi đang thực hành tất cả những điều này? Nhằm mục đích gì? Tôi từng thực hành cái gì trong những năm qua? Mục đích của việc trì tụng ngay cả một chuỗi OM MANI PADME HUM là gì?” thì nó sẽ giúp bạn làm an định tâm bạn, đặc biệt là trong những trường hợp như thế. Như vậy, khi bạn có thể nhớ lại rằng tất cả những thực hành của bạn chủ yếu là để bảo vệ tâm bạn trong đời sống hàng ngày, để điều phục tâm bạn khiến bạn không làm hại mà chỉ làm lợi ích người khác – khi bạn có thể quán chiếu theo cách này và thực hành lòng khoan dung trong một tình huống mà thường thì bạn nổi giận - khi thay vì giận dữ thì bạn có thể khơi dậy lòng bi mẫn mãnh liệt đối với những người khác, thì đó quả là một ngày trọng đại.

Ngày mà bạn có thể cảm nhận lòng bi mẫn thay vì giận dữ thực sự là sinh nhật của bạn – sinh nhật vĩ đại của bạn đối với sự giải thoát, Giác ngộ, đối với việc làm lợi lạc và không làm hại chúng sinh khác; một ngày đáng được kỷ niệm thật long trọng.

Chừng nào mà sự Giác ngộ của bạn còn được quan tâm thì những giây phút như thế là những cơ hội rất quan trọng; những cơ hội vô cùng quý giá để đối diện với sự thách thức của việc thực hành Pháp. Những cơ hội rất quý báu.

Tương tự như thế, nếu có người sỉ nhục bạn hay làm điều gì mà bình thường thì bạn thấy khó xử, không thể chịu đựng nổi, làm cho bạn nổi giận và khó chịu, và bạn có thể khắc phục sự mê lầm sân hận của bạn, bạn đã chiến thắng, bạn đã đánh bại kẻ thù. Đứng ở quan điểm của những người bình thường trong đời sống thế tục thì bạn nên giận dữ, bạn có quyền được giận dữ. Giận dữ được coi là tích cực. Cùng cách thế đó, những người ấy nhìn sự ích kỷ như cách thế đúng đắn để sống, là điều bạn phải làm.

Tuy nhiên, sự ích kỷ duy nhất mà bạn nên tự cho phép mình là sự ích kỷ của việc quan tâm tới người khác, sự ích kỷ của việc làm lợi ích cho người khác.

Đó là cách thế đúng đắn để theo; đó là sự ích kỷ tốt lành. Sự ích kỷ cho bản thân bạn mở ra cánh cửa dẫn tới mọi vấn đề; sự ích kỷ cho người khác, sự quan tâm tới người khác, mở ra cánh cửa dẫn tới mọi hạnh phúc.

Cũng thế, nếu bạn có lòng bi mẫn, một trái tim tốt lành, thì cho dù bạn không có của cải ở bên ngoài, cuộc đời bạn vẫn giàu có; bạn thực sự là một người giàu có. Cho dù bạn có bao nhiêu của cải bên ngoài chăng nữa, nhưng nếu trái tim bạn không chút thiện tâm, nếu bạn không có một trái tim nồng ấm, nếu không có lòng bi mẫn đối với người khác, thì bạn thật nghèo nàn; sự nghèo nàn nội tâm khiến bạn trở thành một hành khất đích thực.

Vì thế, dù bạn là tu sĩ hay cư sĩ, đã thực hiện nhiều cuộc nhập thất hay không, tìm được nhiều thì giờ để nghiên cứu Pháp hay không, thì cách thức tối quan trọng để sống cuộc đời bạn là sống với lòng bi mẫn. Sống với lòng bi mẫn là cốt tủy đích thực của cuộc đời, cuộc đời tuyệt hảo để sống, điều quan trọng nhất bạn có thể làm. Cho dù bạn có thể nghiên cứu Pháp suốt cuộc đời bạn – mọi Kinh điển, tantra, mọi sự – nếu trái tim bạn rỗng tuếch giống như một thùng hàng trống không, không có những phẩm tính tốt lành, thì toàn bộ cuộc đời bạn trống rỗng. Mặc dù bạn có thể có một sự hiểu biết bao la về Phật Pháp và có thể thuyết giảng hay trì tụng toàn bộ Kinh điển và tantra của Đức Phật, nhưng nếu trái tim bạn không có lòng bi mẫn thì cuộc đời bạn không có ý nghĩa gì hết.

Cho dù bạn nhập thất khóa này qua khóa khác, sống trong hang động không bước ra ngoài hay không gặp người khác trong năm mươi, sáu mươi, bảy mươi năm, cho dù bạn trải cả đời trong ẩn thất, nhưng nếu trái tim bạn không có sự hài lòng xuất phát từ việc cắt đứt niệm tưởng về tám pháp thế gian, không có lòng bi mẫn đối với người khác, thì cuộc đời bạn thật vô nghĩa. Cho dù bạn tự nhốt mình trong một hang động không có cửa sổ hay cửa ra vào và tụng thần chú trong năm mươi hay một trăm năm, nhưng nếu trái tim bạn không có lòng bi mẫn đối với người khác thì cuộc đời bạn không có ý nghĩa.

Chẳng hạn như nếu bạn thực hành lễ lạy, thái độ của bạn là lễ lạy vì người khác, nếu trong trái tim bạn cảm nhận rằng bạn đang lễ lạy vì chúng sinh trong các địa ngục, vì các ngạ quỷ, súc sinh, vì những người khác, vì chư thiên và atula, nếu bạn cảm nhận trong trái tim bạn rằng bạn đang lễ lạy cho những người khác, thì cho dù chỉ có ba lễ lạy, bạn cũng cảm thấy sung sướng, hài lòng đến nỗi hành động ấy thật đáng giá. Mặc dù bạn chỉ thực hiện được ba lễ lạy nhưng ít ra chúng cũng được làm cho người khác. Tâm bạn không có sự căng thẳng; bạn cảm thấy tự do. Trong tim bạn, bạn vui hưởng những điều đó; thái độ của bạn thanh thản, an bình và hạnh phúc. Nhưng nếu thái độ của bạn là bạn đang thực hành những lễ lạy này cho bạn – để bạn không bị tái sinh trong địa ngục, thì thái độ đó thật không đáng hoan hỉ. Nếu bạn so sánh nó với thái độ khác – ngay cả ba lễ lạy vì người khác – thì bạn không thực sự hạnh phúc. Có một khác biệt to lớn trong bản tính của thái độ tinh thần của bạn; bạn không hạnh phúc và thanh thản như khi bạn lễ lạy vì người khác.

Cũng có một khác biệt to lớn trong khía cạnh động cơ. Khi bạn hồi hướng mỗi lễ lạy cho người khác, với mỗi lễ lạy bạn tích tập công đức, thiện nghiệp, giống như bầu trời bao la vô hạn. Khi thái độ trong trái tim bạn là: “Tôi đang thực hành điều này để không bị sinh ra trong địa ngục, để tôi không bị đau khổ trong những cõi thấp”, thì mục đích của bạn hết sức giới hạn, tầm thường. Mục đích của bạn – để bản thân bạn không bị sinh trong những cõi thấp – thì quá nhỏ bé, quá giới hạn, và vì thế những lợi lạc của những lễ lạy bạn làm cũng nhỏ bé, giới hạn một cách tương ứng.

Vì thế, có một khác biệt to lớn giữa hai thái độ đó. Cho dù động lực của bạn vẫn là Pháp – bởi bạn đang làm việc cho hạnh phúc của đời sau của bạn – sự khác biệt thật khổng lồ. Nói cách khác, khi bạn tụng một thần chú Vajrasattva hay một chuỗi OM MANI PADME HUM, bạn nên cảm nhận trong trái tim bạn rằng tất cả chúng là để mang lại lợi lạc cho chúng sinh. Mục đích đứng sau nó là như thế. Theo cách đó, với Bồ Đề tâm trong trái tim bạn, bạn cảm nhận rằng mỗi thần chú Vajrasattva là vì những người khác, thì mỗi thần chú trở thành 100.000 thần chú Vajrasattva. Nếu mỗi thần chú bạn tụng chỉ để cho bản thân bạn thành tựu hạnh phúc vĩnh cửu của sự giải thoát khỏi sinh tử hay để có những đời sau tốt đẹp hơn, hạnh phúc trong những đời sau cho riêng mình bạn, thì điều đó không mang lại cho bạn công đức bao la như bầu trời. Bạn thất bại về điều đó. Bởi bạn không phát triển động lực Bồ Đề tâm, bạn mất cơ hội trong việc mỗi thần chú gấp bội lên 100.000 lần. Cho dù việc trì tụng của bạn trở thành một Phật sự bởi động lực của bạn là đức hạnh – nghĩ tưởng rằng bản thân bạn không đau khổ trong những cõi thấp, làm việc vì hạnh phúc của bạn trong những đời sau – cho dù bạn tụng bao nhiêu thần chú Vajrasattva hay OM MANI PADME HUM, khi bạn so sánh những lợi lạc của chúng với những gì bạn thâu hoạch được khi trì tụng các thần chú với Bồ Đề tâm, thì những lợi lạc ấy hầu như vô nghĩa, uổng phí.

Mục đích của việc nhấn mạnh vào động lực Bồ Đề tâm vào lúc bắt đầu mỗi thời khóa, thường xuyên lặp lại nó, là để nhắc nhở bạn phát triển Bồ Đề tâm khiến bạn không làm uổng phí những thần chú Vajrasattva mà bạn trì tụng.

Điều đó cực kỳ quan trọng. Nó không chỉ làm lợi lạc cho người mới nhập thất nhờ chỉ rõ cho họ cách thực hành thiền định, việc thường xuyên lập lại cũng giúp cho những người đã có mặt ở đây từ lúc bắt đầu hiểu rõ tầm quan trọng của động lực Bồ Đề tâm và để nhớ phát triển nó trong mỗi thời khóa.

Dĩ nhiên là vào lúc này tâm tôi đã hoàn toàn sa sút, nhưng trong quá khứ, nếu tôi nhận ra là mình đã tụng một chuỗi thần chú mà không có Bồ Đề tâm, thì tôi cảm thấy mình đã lãng phí toàn bộ các chuỗi đã tụng và tôi sẽ lập lại nó với động lực đúng đắn.

Khi bạn có một thái độ bi mẫn thì ngay lập tức bạn có sự an bình và hạnh phúc trong đời bạn. Bất luận bạn sống với ai bạn cũng thấy hạnh phúc và thoải mái. Khi bạn có lòng bi mẫn đối với người khác thì bạn hạnh phúc khi sống với bất kỳ ai. Cho dù bạn sống đơn độc một mình thì bạn cũng sung sướng. Nếu trong hiện tại bạn có hạnh phúc và sự thoải mái thì tâm thái này của bạn có tương lai tốt đẹp nhất. Không chỉ có thế, bạn cũng chết trong cách thế tuyệt hảo. Nếu bạn chết với lòng bi mẫn thì tâm bạn sẽ hạnh phúc và an bình và bạn sẽ không chết với sự ân hận hay tội lỗi. Cách thức tuyệt hảo để chết là chết với lòng bi mẫn đối với người khác. Cũng thế, nếu bạn muốn tái sinh trong một cõi tịnh độ, chết với lòng bi mẫn là cách thức tốt nhất để làm cho điều đó xảy ra. Nếu bạn chết với lòng bi mẫn thì không chỉ cái chết của bạn sẽ an bình và hạnh phúc, mà bạn cũng sẽ nhận được những tái sinh tốt đẹp trong tất cả những đời sau của bạn, giải thoát khỏi sinh tử và đạt được sự Toàn Giác – tất cả những phẩm tính tốt lành bao la của thân, ngữ, tâm linh thánh của Đức Phật sẽ là của bạn, và bạn sẽ có thể làm giác ngộ vô lượng chúng sinh.

Với lòng bi mẫn, cả hiện tại lẫn tương lai của bạn đều được hạnh phúc.

Lama Zopa Rinpoche

Việt dịch: Thanh Liên

Nguồn: Tại sao chúng ta thực hiện cuộc nhập thất này

(1) Puja: Sự thiền định được hát lên trong dân chúng Tây Tạng. Một sự cầu khẩn với những vật cúng dường theo nghi lễ.

(2) Nyung-na: Một khóa nhập thất ăn chay hai ngày dựa vào Đức Avalokiteshvara (Quán Thế Âm). Thực hành mãnh liệt này bao gồm việc trì giữ tám giới luật Đại thừa, cũng như vào ngày thứ hai bổ túc thêm những giới nguyện không ăn, không uống hay không nói trong hai mươi bốn giờ. Những thời khóa thiền định gồm có những sự tán thán, lễ lạy, và trì tụng thần chú. Đây là một thực hành tâm linh mãnh liệt để tịnh hóa và tích tập năng lực tích cực.

(3) Torma: Bánh cúng dường theo nghi lễ được làm bằng bột mì và bơ và được nhào thành bột dẻo.