Một phần lớn những vấn đề khó khăn người ta gặp trong đời sống mọi ngày là do một sự thiếu chú ý về phần chúng ta. Luôn luôn người ta làm một cách xung động, theo những tình cảm nhất thời, không chú ý đến bản chất của những hành động của mình hay những phản hồi của chúng lên chính mình hay lên những người khác. Khi với một cẩn trọng tối thiểu, người ta có thể thấy biết những tư tưởng và tình cảm của mình ngay lúc chúng xuất hiện, và vậy là ý thức được cái thúc đẩy chúng ta hành động. Thay vì để cho bị lôi cuốn một cách mù quáng thụ động phải làm hay nói những điều mà sau đó người ta sẽ hối tiếc, người ta ý thức những động lực của chúng và người ta có thể hành động trong sự hiểu biết rõ ràng nguyên nhân. Khi người ta chú tâm vào cái gì đang xảy ra nơi mình, người ta không bị bắt buộc làm món đồ chơi cho những tình cảm của mình nữa; thay vì để cho những phản ứng xung động và thói quen cuốn trôi, người ta trở thành người chứng và người diễn viên sáng suốt của cái đang chuẩn bị trong tâm thức và của những hành động có từ đó.

Nếu thiền định nhắm vào việc phát triển chú ý và cẩn trọng, thì đó không phải là những phẩm chất đặc biệt tâm linh hay những đức hạnh bí truyền dành riêng cho những người quan tâm đến tâm linh. Thật vậy, không có gì thường ngày và bình thường hơn chú ý, vì người ta không thể làm gì mà không có nó. Không ngừng có hàng đống sự việc cần có sự chú ý: thời giờ, cách người ta ăn mặc y phục, cách người ta băng qua đường, lái xe và đậu xe, cái người ta ăn, cái người ta làm... Chú ý, là cố gắng nghĩ đến một sự việc nhất định, ý thức nó mà không để cho chuyện khác làm xao lãng. Vậy thì chú ý và cẩn trọng không phải là những quan niệm trừu tượng hay những đức hạnh ngoại lai, mà là những dụng cụ cần thiết cho sự sống còn và cho sự an toàn hàng ngày của chúng ta. Và hơn nữa, nếu người ta học cách phát triển nó, thì chính nhờ những công cụ này mà người ta có thể chinh phục con cọp và khiến nó phải làm điều mà người ta chờ đợi ở nó.

Đời sống hàng ngày đầy những cơ hội để thi hành sự chú ý, và thiền định cho ta một toàn bộ những kỹ thuật cho phép phát triển nó đến mức tỉnh thức với mọi khoảnh khắc của cái đang xảy ra trong tâm thức. Vậy thì có một bổ túc cho nhau rõ ràng giữa đời thường hàng ngày và thiền định. Tuy nhiên có người tưởng tượng rằng thiền định là một cách trốn thoát những thực tế của đời sống và quay lưng với những vấn đề của nó bằng cách trầm mình trong những thiền “hư không”. Chính điều ngược lại mới đúng và ít ra đối với cái thiền định xứng đáng với từ này, và không phải những giả mạo của những thầy lang bịp bợm hứa hẹn với bạn cái phúc lạc tức thời và những quyền năng huyền thuật. Thiền định chân thật không phải được thực hành để nuôi dưỡng những ảo vọng hoang đường của chúng ta và củng cố cho cái nhìn ích kỷ của chúng ta về thế giới, trái lại nó nhắm đến việc đưa chúng ta đến gần thực tại của cái mà chúng ta thực sự là. Nó loại bỏ những méo mó ngăn cản chúng ta có một nhận thức đúng về chính mình, và về thế giới, về những người khác đúng như họ là. Về tiến trình phát triển sự chú ý, thiền định giống như một pha tu hành mãnh liệt, còn cái hàng ngày vừa như một chỗ thử cái người ta đã học vừa như một chỗ chứa những kinh nghiệm mới để nuôi dưỡng và kích thích thiền định.

Phần đông chúng ta tự bằng lòng ở lại trong một giai đoạn sơ khai của sự phát triển chú ý, chỉ đủ để làm gấp những chuyện thông thường. Tâm thức tập trung một cách chừng mực – nhiều hay ít – trên một đối tượng mà bên ngoài khuyến khích sự chú ý vào giây phút đó, nhưng nó luôn luôn sẵn sàng trả lời tức khắc cho một khuyến khích khác làm vui lòng nó hơn. Nhưng người ta không biết những tiến trình tâm thức diễn tiến trong chúng ta ngay cùng lúc đó, nơi tấm màn phông. Người ta không ý thức những tư tưởng, những cảm giác và những tình cảm nổi lên không ngừng trong tâm thức, định hình tri giác của chúng ta về những sự vật và những phản ứng của chúng ta về những biến cố. Người ta chỉ thấy cái xảy ra trên sân khấu và không thấy trong hậu trường. Và bởi vì người ta không thấy những xung động, những động cơ trong sáng của mình mà nhiều khi người ta có những phản ứng, đối xử vô lý, không được kiểm soát gây ra bao nhiêu hỗn loạn cho cuộc đời.

Mối tương quan của chúng ta với những người khác và với thế giới hoàn toàn được xác định bởi cái xảy trong tâm thức chúng ta, và nếu người ta biết chú ý vào tâm thức, người ta ý thức được tác động, ảnh hưởng mà những hành vi nhỏ nhất của chúng ta có thể có trên những người khác. Người ta học nhận diện điều mà người ta cảm thấy – giận dữ, ghen ghét, ham muốn – điều này không hàm ý rằng người ta nuôi dưỡng tình cảm đó, hay ngược lại đè nén nó, bởi vì cách nào thì một ngày nào đó nó sẽ nổ bùng. Người ta bằng lòng nhận ra sự hiện diện của nó, không để cho mình hành động một cách xung động vô ý thức, vì người ta biết những thiệt hại người ta có thể gây ra cho những người khác.

Hẳn nhiên, nói thì dễ dàng hơn là làm, và phải đã có một sự tu tập chú ý nào đó khả dĩ cách ly đủ với tư tưởng và những tình cảm của mình để không phản ứng tức khắc. Nhưng chớ có tin rằng điều ấy sẽ làm cho cuộc đời chúng ta thêm rắc rối, phức tạp, mà trái lại. Người ta không tìm kiếm sưu tập thêm những nguyên tắc và những mánh lới, mà tự để cho không gian cần thiết để thấy rõ hơn, khi giản dị hóa một chút những sự vật. Người ta càng cần điều này khi cuộc sống trong những xã hội hiện đại đã đủ phức tạp và cuồng loạn.

Chính khi học tập trung sự chú ý mà người ta tìm ra không gian cần thiết để nhận diện cái gì đang xảy ra nơi mình và thụt lùi khá đủ đối với cái ấy. Tập trung, đó là giản dị hóa: thay vì phân tán sự chú ý của mình trên nhiều sự vật, người ta chỉ để tâm vào một cái – một cách chú ý, và do đó có hiệu quả, không mất thời gian. (Trái với điều người ta thường tin, người ta không có thời giờ làm nhiều việc một lúc, vì chú ý không thể hiệu quả khắp nơi vào cùng một lúc.) Một vị thầy Tây Tạng vĩ đại đã nói: tâm thức phải ở nơi đâu thân thể ở. Điều này có vẻ là một điều hiển nhiên, nhưng trong thực tế, hiếm có người sống được như vậy. Phần lớn thời gian, người ta làm một việc mà nghĩ đến một việc khác; người ta xao lãng bởi cái xảy ra chung quanh – một hình ảnh, một âm thanh, một mùi hương, hay để mình chìm vào cuộn phim bên trong của mình – một cảm giác, một tư tưởng, một tình cảm. Đến độ cuối cùng một sự lầm rối lớn lao ngự trị và người ta hiểu sai cái gì đang xảy ra, người ta là cái gì, người ta làm điều gì và tại sao người ta làm thế. Tâm thức thường được ví như một cái ao: nếu người ta khuấy nó với một cây gậy, nước trở nên vẩn đục và mọi phần tử nhỏ lơ lửng trong đó. Ngược lại, nếu người ta ngừng lay động và để nước yên nghỉ, mọi thứ cặn dơ làm nước vẩn đục dần dần lắng xuống đáy ao và nó lấy lại sự trong sạch ban đầu. Tâm thức giống như nước trong sạch mà cơn lốc không ngừng của những tư tưởng, tình cảm và cảm giác có thể làm vẩn đục, và người ta càng kích động nó, càng có sự hỗn loạn. Nhưng khi người ta biết để cho qua những biến cố tâm thức này, không xáo động chúng, tâm thức tìm thấy lại sự trong suốt ban đầu của nó.

Làm thế nào học không xáo động nước trong ao? Trước hết người ta thư giãn, rồi vẫn không co rút, người ta quan sát cái gì xảy ra. Ban đầu, có lẽ người ta sẽ không thấy rõ ràng lắm, bởi vì có nhiều sự vật chen chúc nhau trong mọi hướng. Nhưng nếu người ta cẩn thận, như con mèo rình con chuột mà không làm ra vẻ rình mồi, người ta dần dần nhận ra một số yếu tố, chẳng hạn như một tư tưởng – “tôi sẽ ăn cái gì trưa nay” – một cảm giác – “tôi đau đầu gối” – theo sau một tư tưởng khác – “tôi nghe radio của những người hàng xóm” – và trong đám ấy, một cảm giác – “chúng nó làm ta bực mình”. Và cứ như thế. Khi người ta làm bình lặng trò chơi, nghĩa là khi người ta rút lui và quan sát quang cảnh mà không gia thêm gì cho nó, người ta bắt đầu thấy cái gì xảy ra. Nếu bạn bị lọt trong một đám đông đang đi trong đường phố, bạn sẽ không biết chuyển động tổng quát của sự giao thông, nhưng khi bạn tách rời đường phố và bạn nhìn người ta từ cửa sổ của một căn nhà, bạn sẽ có một cái nhìn toàn bộ về tình huống.

Thiền định, theo nghĩa chúng ta hiểu, không phải là sự chiêm nghiệm một ý tưởng. Người ta chỉ đơn giản trở thành một người quan sát không tham dự, người ta tự cho mình thời gian và sự lùi lại cần thiết để tri nhận cái gì đang xảy ra nơi mình: vì bình thường tất cả đi qua nhanh quá đến độ người ta không thấy gì cả. Đấy cũng hơi giống như khi người ta hoàn thành một cuốn phim: phải làm cho nó diễn ra chậm lại, hình này sang hình khác, để có thể nhận diện rõ ràng mỗi cảnh và thấy cần cắt bớt hay thêm chỗ nào. Người ta tập quan sát tâm thức: người ta để cho tư tưởng đến và đi tự nhiên, theo ý chúng, không can thiệp để dừng chúng hay để kích thích chúng. Không phải phân tích hay đánh giá những tư tưởng, chấp nhận những tư tưởng tốt và bỏ đi những tư tưởng xấu. Việc đó thuộc về những loại thực hành khác. Ở đây người ta không phải là một người kiểm duyệt; người ta thử làm một người quan sát vô tư mọi tư tưởng của mình, dù chúng có thế nào; chúng chỉ đáng lưu tâm vì chúng là những chuyển động của tâm thức. Vậy thì không phải khó nhọc để phấn khích với một tư tưởng “tốt” và theo đuổi nó, để choáng váng bởi một tư tưởng “vô đạo đức” hay khiếm nhã và tìm cách triệt tiêu nó bằng võ lực, hay cảm thấy chán nản bởi sự tầm thường không có gì đặc sắc của những tư tưởng. Chỉ tiếp tục nhìn cái gì đang xảy ra mà không hòa lẫn vào nó, không tìm cách uốn nắn đường đi của những sự vật. Nhờ không gian do sự không tham dự của chúng ta tạo ra, người ta sẽ dần dần thấy nó rõ hơn. Người ta sẽ có thể ở yên trong sự chú ý và cẩn trọng với cảnh tượng của những tư tưởng của mình, không để cho chúng cuốn đi hay để cho xao lãng bởi những yếu tố bên ngoài. Khi người ta đạt được sự làm chủ sự chú ý của mình, tâm thức có được một an định nào đó: nó trở nên bình yên hơn. Con cọp bắt đầu thuần hóa. Điều đó tùy thuộc vào giai đoạn thứ nhất của phát triển chú ý: tâm thức trở nên tĩnh lặng và bình yên.

Giai đoạn tiếp theo là lúc mà tâm thức đã ổn định, nó xuất hiện bằng tất cả sự sáng tỏ của nó và người ta có thể thấy cái gì đang xảy ra ở đó. Lấy lại ví dụ mới đây của chúng ta, nước trở lại trong trẻo hoàn toàn khi người ta để cho nó yên nghỉ và nó lắng những cặn dơ của nó. Người ta càng tiến bộ trong sự làm chủ chú ý, tâm thức càng trở nên yên tĩnh và trong sáng; điều này không phải nói rằng không có gì xảy ra nữa, như người ta đã qua một cơn mổ thùy não. Tất cả những chuyển động tự nhiên của tâm thức vẫn tiếp tục – tư tưởng, tình cảm, cảm giác – nhưng người ta thấy chúng rất rõ ràng, người ta ý thức được chúng. Vậy thì người ta có thể hành động trong sự sáng suốt minh bạch, hiểu rõ nguyên nhân, và không mù mờ. Người ta không bị lôi kéo dật dờ bởi mọi thứ đi qua trong đầu chúng ta. Từ đó là một cảm thức bình an sâu xa; một hòa bình đích thực, vì nó không tùy thuộc vào một cái gì bên ngoài mình. Khác với những hạnh phúc quen thuộc của chúng ta, cái này là vô điều kiện: đó là một sức mạnh luôn luôn hiện diện ở đó, thậm chí giữa những khổ cảnh tệ hại nhất. Không khó thấy mình “khỏe mạnh, sung mãn” khi người ta an ổn ở nơi nhà mình, với những người mình thương yêu và với âm nhạc: người ta dễ dàng cảm thấy tâm thức bình an. Nhưng có như vậy không khi xe người ta hỏng máy giữa lúc xe cộ nghẽn lối, khi người ta nhận được giấy cho thôi việc, khi người ta biết được vợ mình hay chồng mình lừa dối hay đơn giản khi người ta đau ở một chỗ nào đó? Khi con cọp đã được nuôi dạy thuần, tâm thức giữ được sự vững chắc, phẩm chất thanh bình như nhau trong mọi trường hợp: bên ngoài, sự thay đổi màu sắc của cái hàng ngày vẫn theo dòng của nó, và như vậy, mặt ngoài chẳng có gì thay đổi, nhưng bên trong, tâm thức đã tìm ra một điểm neo đậu – đến nỗi mọi sự đều khác. Không có gì thay đổi, nhưng tất cả đều khác. Thay vì để cho bị lôi kéo và chìm đắm bởi những biến cố – ngoài và trong – với đủ mọi đảo điên thất vọng và khổ sở, người ta vẫn tập trung, sáng suốt. Đó là sự ích lợi của việc nuôi dạy con cọp: tìm thấy chỗ neo đậu bên trong này, sự vững chắc ổn cố phát sinh an lạc này. Không có gì thay đổi cả, nhưng không có gì như cũ.

Thật vậy, không có gì phấn khích cho bằng một viễn cảnh như thế: không có cái gì là vững bền, cứng chắc và bất động. Khi người ta biết rằng chính tâm thức mình quyết định tri giác mình có về thế giới, người ta học làm cho những niềm vui và nỗi khổ của mình thành tương đối, trong mức độ đấy là những trạng thái chủ quan và vô thường, chứ không phải là những thực tại cứng chắc như cẩm thạch và bao giờ cũng bất động. Vả lại điều đó cũng đúng với thế giới bao quanh chúng ta, nếu người ta suy nghĩ kỹ. Thật vậy, toàn thể vũ trụ và tất cả cái gì chúng ta tri giác bằng con đường giác quan là hợp tạo bởi những nguyên tử và những hạt dưới mức độ nguyên tử. Những phần tử này tự phối hợp và tổ chức dưới dạng vật thể hay những năng lực vật lý mà những dụng cụ giác quan của chúng ta tri giác được, nhưng chúng không hiện hữu theo cách độc lập và cứng chắc. Sự biểu lộ của chúng tùy thuộc vào sự gặp gỡ của một tổng thể những điều kiện khách quan – những phối hợp đặc biệt những yếu tố tạo thành chúng – và tri giác mà một chủ thể có. Vật lý học hiện đại đã thấy rằng vật chất, cái mà người ta trước kia vẫn cho là một thực tại cứng đặc và bất biến, thực ra là một tổng hợp những năng lực trong tình trạng chuyển dịch thường hằng, liên tục tiến hóa, tự chỉnh hợp, tự giải thể và tự tổ chức lại. Bài thực tập số 5, “Cầu vồng” mà người ta sẽ thấy trong phần hai của cuốn sách này, chính là để chúng ta hiểu rằng những sự vật ở quanh chúng ta dù vẻ bề ngoài của chúng không có sự cứng đặc vững chắc mà người ta đã gán cho chúng; điều đó sẽ giúp chúng ta có một bước lùi lại với thế giới vật chất, để bớt bị hấp dẫn, bị gắn chặt một cách mù quáng với nó hơn.

Khi người ta ngừng “làm lay động ao nước” và tâm thức trở nên vững chắc và trong sáng, người ta thấy cái người ta cho là thực tại khách quan của thế giới chỉ là một diễn dịch chủ quan mà người ta tự tạo ra từ những phóng tưởng của người ta như thế nào. Như vậy, một người bị bệnh hoang tưởng tin rằng mọi người ghét mình và diễn dịch những sự kiện và những cử chỉ nhỏ nhất của người khác theo chiều hướng này; đó là một ví dụ cục bộ bởi vì nó thuộc về một trường hợp bệnh lý, nhưng nó đáng để chỉ ra rõ ràng rằng ý nghĩ mà người ta tạo ra về những sự vật và về những con người có thể đúc khuôn tri giác của họ. Và điều đó đúng cho tất cả mọi người, trong mức độ rộng lớn nhiều hay ít. Người ta thấy trong những lời dạy truyền thống ngụ ngôn tượng trưng minh họa đầy đủ sự việc này: một người đi vào một căn phòng hơi tối, có một sợi dây thừng trên sàn nhà, và anh ta vấp vào nó mà anh ta tưởng là con rắn; hoảng hốt, anh ta chạy thoát ra ngoài và la. Người ấy không phân biệt được sợi dây thừng, bởi vì trời tối; có một giải thích sai về bản chất của một vật thật ra thì vô hại, anh ta đã sợ và hành động theo bản năng theo ảnh hưởng của xúc cảm này. Chúng ta hành động cũng giống gần như màn kịch ấy: vì người ta không thấy rõ trong tâm thức mình, người ta phân biệt lầm giữa cái đúng – những sự vật như chúng trình diện với chúng ta – và cái sai – sự giải thích chủ quan của chúng ta từ ý nghĩ thành kiến nào đó khiến người ta yêu hay ghét cái gì, hy vọng hay lo sợ, tham muốn hay kinh hãi nó. Tiếp theo, người ta hành động một cách xung động phản ứng theo xúc cảm ấy. Lấy lại cùng ẩn dụ trên, khi người kia thấy rõ ràng sợi dây, sự sợ hãi của anh ta, nó cũng thực như có một con rắn trong phòng, sẽ tự tan biến. Cũng thế, nếu người ta có đủ sự làm chủ đối với tâm thức để tri giác cái gì đang xảy ra, người ta có thể tiếp nhận những sự vật và những con người “đúng như chúng đến” – thấy sợi dây thừng – mà không sửa sang chúng bởi trò chơi của những phóng tưởng của chúng ta – biến nó thành một con rắn – và nhất là không phản ứng một cách xung động trên căn cứ những dữ kiện sai lầm kia – kinh hãi và tháo chạy. Người ta sẽ dần dần học để không tin những tư tưởng và những tri giác của mình là cứng như sắt, mà hơn nữa để xem chúng như một loại tạo dựng của mê sảng.

Khi tự thoát khỏi những giới hạn mà một cái nhìn quá cứng ngắt và rắn đặc tạo ra, ý thức thành tinh tế và mở rộng; người ta nhờ đó có một tri giác nhiều sáng suốt hơn về chính mình, về những người khác và những nhu cầu của họ. Từ đó là sự quan trọng của việc chế phục con cọp tâm thức để có thể thực hiện lý tưởng đại bi: những méo mó gây ra bởi bản ngã càng bớt đi, thì người ta càng trở nên mềm mại dễ uốn và chú ý vào những người khác, và như vậy càng hiểu họ và giúp đỡ họ hơn. Khi cuộc tan băng của bản ngã đã bắt đầu, tất cả cũng trở nên linh hoạt như nước ở chung quanh mình. Hiệu quả tấm gương, bạn hãy nhớ.

Phải có sự kiên trì vừa sự khôn khéo để trau dồi phẩm chất chú ý cẩn trọng này, điều sẽ đem lại bình an bên trong. Có một sự quân bình tìm thấy trong cố gắng: biết khi nào cần một ít chặt chẽ với mình, mà không quá cưỡng bách, hay ngược lại khi nào nên rất dịu dàng và ít mệnh lệnh. Người ta đang trong địa vị một người chinh phục muốn thuần phục một con cọp: phải đủ cương quyết để con thú hiểu ai là chủ, nhưng khi mối tương quan đã được thiết lập, người ta phải tỏ ra thông cảm và hòa hỗn, để con cọp chấp nhận được nuôi dạy. Một người thuần hóa giỏi trước hết là một người thương yêu và tôn trọng con thú, và biết nó rõ đến nỗi ông ta biết lúc nào ông ấy có thể tiến đến để rút phần lợi ích từ những phẩm chất của nó: còn có thể đòi hỏi nó thêm một chút cố gắng hay tốt hơn là tưởng thưởng nó một ít về điều nó đã làm được và để cho nó nghỉ ngơi. Nếu người ta quá đòi hỏi vào lúc căng thẳng, con thú sẽ phóng tới và trở thành nguy hiểm; trái lại vào những lúc khác, phải tuyệt đối nắm đầu nó và không nhượng bộ, nếu không chính nó sẽ bắt bạn phục tùng ý chí của nó. Tất cả là một vấn đề liều lượng và thời khắc.

Những nguyên tắc dạy con cọp như vậy cũng áp dụng vào tâm thức. Trước tiên phải tìm cách hiểu rõ nó để biết nó vận hành và phản ứng lại như thế nào. Biết nó rõ một chút, người ta có thể dự liệu những phản ứng của nó và biết đối xử với nó thế nào, định liều lượng mạnh mẽ hay dịu dàng. Một liều lượng cố gắng nào đó là cần thiết để tập trung và duy trì sự chú ý, nếu không người ta sẽ bị những cơn lốc của những tư tưởng cuốn đi và người ta không thể quan sát gì nữa. Tuy nhiên, cũng không cưỡng bách quá, vì sẽ mất trạng thái thư giãn cần có để quan sát quang cảnh bên trong. Nếu người ta cố gìm cương quá sự chú ý của mình, nó sẽ nổi loạn và lẩn trốn trong mọi hướng: con cọp nổi loạn nếu người ta quá đòi hỏi nó vào lúc xấu. Dần dần, người ta học để biết con cọp của mình và học sử dụng đôi găng nhung và bàn tay sắt.

Nhưng phải làm gì khi không có tiến bộ? Bạn đã thử một cách vô hiệu những mánh lới quen thuộc, con cọp không biết gì nữa: nó nhảy lung tung trong mọi hướng, như thể nó trở lại hoang dã. Nhất là chớ hoảng sợ: bạn hãy thư giãn, hãy cho mình một ít không gian. Hãy thụt lùi trong tâm trí, hãy “giải thể” bạn và chỉ nhìn những trò nghịch ngợm của con cọp. Đó không phải là lúc quá cưỡng bách, để kéo dây cương và tự trách mắng bạn; lúc đó là lúc thư giãn, mềm dịu và khôn khéo. Vào những lúc khác, trái lại, bạn phải dùng biện pháp mạnh, chẳng hạn khi bạn cảm thấy con cọp chỉ chờ đợi một việc: đến ngủ trưa trong một góc và mơ màng yên tĩnh không muốn bị quấy rầy.

Không phải chỉ khi dạy mà người dạy thú và con thú của người ấy học biết lẫn nhau; cũng có những giây phút thư giãn, chơi đùa, săn sóc, những bữa ăn. Mọi biến cố nhỏ nhoi của cuộc sống hàng ngày giúp cho nảy sinh sự tin cậy và cảm mến lẫn nhau. Như thế người ta sẽ quan tâm theo đuổi mối liên hệ với con cọp ngoài những thời dạy dỗ mãnh liệt – những bài thực tập thiền định – bằng cách áp dụng vào đời sống hàng ngày những kỹ thuật nuôi dạy mà người ta đã khởi sự. Và việc đó càng tiến triển, bạn càng thông hiểu con cọp: nó càng lúc càng hiểu điều bạn muốn ở nó và sẽ càng lúc càng có thể làm điều bạn đòi hỏi nó.

Khi người ta nắm con cọp trong tay để dạy nó, một phần lớn công việc cốt ở thay đổi những phản xạ xưa cũ của nó và thay thế chúng bằng cái mới. Con cọp có những thói quen của nó và không muốn người ta phá rầy. Có lẽ bạn có cảm tưởng sự chế phục nó xảy ra tốt đẹp, rồi thình lình, không báo trước, con cọp phản kháng và muốn cắn. Những thói quen có bộ da dày, cứng và ảnh hưởng của chúng có thể được cảm thấy rất lâu: người ta không nói đến “sức mạnh” của thói quen đấy sao? Hãy lấy một cuốn sách có những trang được xếp góc: một khi người ta làm chúng phẳng lại, chúng vẫn giữ lằn xếp và tiếp tục cong lại như cũ một thời gian. Cũng thế, con cọp bên trong sẽ luôn luôn tìm lại những thói quen cũ của nó và chống lại. Mỗi lần phải điều phục nó – kiên nhẫn nhưng cương quyết – cho đến khi nó mất những thói xấu và tạo thành những thói quen mới mà người ta muốn đưa vào. Việc này không phải là không khó khăn, điều ngược lại mới là ngạc nhiên. Bạn chớ sợ những trả ngược của cái tay quay, mà hãy thấy đó là một chỉ dẫn cho những điểm mà bạn còn phải làm việc nhiều hơn. Những khó khăn là những phát giác cho những yếu đuối của chúng ta; làm con đà điểu hay bỏ qua chúng khi nghĩ rằng chuyện đó sẽ ổn thỏa, như phép lạ, thì chẳng ích gì. Tốt hơn là ôm ngang lưng vấn đề và thu xếp nó một lần cho hết thảy, sau đó không phải làm trở lại.

Một lời khuyên chót cho những người mới vào nghề dạy cọp: “Kiên nhẫn và lâu dài hiệu quả hơn sức mạnh hay phẫn nộ”. Mỗi người chúng ta là sản phẩm của một lịch sử lâu dài gồm những ảnh hưởng và những yếu tố khác nhau, và người ta không thể mong làm thay đổi tất cả trong ngày một ngày hai. Người ta dấn thân vào một công việc dài hơi, nhưng với lòng bi như một chủ công trình, đạo đức như dụng cụ đo đạc, chú ý cẩn trọng là bạn đường và đời sống hàng ngày là xưởng làm việc, người ta sẽ có thể tiến hành chương trình trong những kỳ hạn tốt đẹp. Một khi người ta đã dấn thân vào con đường này, mọi cái người ta làm đều tự động hòa nhập vào lộ trình bên trong. Từ nay, không có gì phải ném bỏ, không có sự phân chia giữa cái thiêng liêng và cái phàm tục nữa: tất cả trở thành một cơ hội để học và để hiểu. Người ta có thể làm ra ngọn lửa từ mọi loại gỗ: lửa cháy sáng, dù người ta có đốt bằng rác hay bằng gỗ tốt.

Đó là nghệ thuật nuôi dạy con cọp. Hòa giải với chính mình, người ta cũng hòa giải với thế giới. Và chính trên lưng của con thú hoang bình an và mạnh mẽ của mình mà một người dạy thú giỏi sẽ tiếp tục băng qua những cánh đồng bao la của kinh nghiệm, giúp đỡ cho mọi người tập sự dạy thú khác trong tương lai mà nó sẽ gặp trên đường.

Đức Akong Tulku Rinpoche

Việt dịch: Nguyễn An Cư 

Nguyên tác: Nghệ Thuật Để Sống Trọn Vẹn Ý Nghĩa Cuộc Đời 
Kagyu Samye Ling 1987, L’art de dresser le tigre intérieur Akong Rinpoche, 1991 Sand, Paris

Nguồn: Nghệ Thuật Để Sống Trọn Vẹn Ý Nghĩa Cuộc Đời

Trên thực tế, việc đào tạo một học giả khá khắt khe, một phần là do khối lượng tài liệu quá lớn phải được trang trải. Trong truyền thống Phật giáo Tây Tạng, có một bộ sưu tập lớn các bài bình luận giải thích về kinh điển, mật điển và các quan điểm khác bắt nguồn từ lời dạy của Đức Phật. Các tác phẩm của Nagarjuna, Asanga, và các học giả vĩ đại khác cũng như nhiều người đã được chứng ngộ dịch từ nhiều thế kỷ trước từ tiếng Phạn và mang đến Tây Tạng, nơi chúng lần lượt trở thành chủ đề cho các bài bình luận tiếp theo của vô số triết gia Tây Tạng. Truyền thống đã trải qua quá trình phát triển liên tục khi nhiều chủ đề khác nhau được tranh luận và các bài luận lỗi lạc liên tục bị phê bình và sửa đổi để làm sáng tỏ các lý thuyết khác nhau. Các cơ sở giáo dục đại học Phật giáo (Tib. Shedras) của tất cả các truyền thống chính của Tây Tạng đều có một số lĩnh vực nghiên cứu chung, chẳng hạn như: Quan điểm Madyamaka, được coi là cấp độ tư tưởng cao nhất trong truyền thống Kinh điển Đại thừa, thông qua đó mà người ta có được sự hiểu biết dứt khoát về quan điểm tối thượng được gọi là Pramana (Tib. Tsema). Pramana là cuộc truy tầm thông qua tranh luận và phân tích, về các trường phái tư tưởng khác nhau liên quan đến bản chất của nhận thức tương đối và cuối cùng của tâm trí về các hiện tượng. Kinh Bát Nhã Ba La Mật (sự hoàn thiện của trí tuệ) tiết lộ con đường giác ngộ có hệ thống theo truyền thống Bồ tát. Abhidharma Kosha là một bản phân tích chi tiết về các phương tiện của Phật Sravaka và Pratyeka, bao gồm truyền thống Nguyên thủy. Luật tạng (kỷ luật); và các nghiên cứu về triết học mật thừa.

Càng đi sâu vào các chủ đề này, những lời giải thích càng trở nên phức tạp và sâu rộng hơn. Không phải là chưa từng có đối với các nghiên cứu kéo dài mười lăm hoặc hai mươi năm, hoặc hơn. Ngoài ra, còn có các môn học phụ như tiếng Phạn, chiêm tinh học và ngôn ngữ học (bao gồm ngữ pháp, thơ ca và văn học).

Hiện tại, những sinh viên theo một quá trình nghiên cứu trong một tu viện thường dành từ mười hai đến mười bốn năm theo đuổi. Sau khi hoàn thành việc học của mình, họ sẽ nhận được một danh hiệu cho biết mức độ trình độ của họ. Nghiên cứu của họ là toàn diện và việc hoàn thành khóa học cho thấy một kiến ​​thức sâu rộng. Tuy nhiên, cần phải nhớ rằng không có gì đảm bảo rằng các sinh viên tốt nghiệp đã hiểu sâu sắc các giáo lý, vì kiến ​​thức thực sự vượt xa việc biên soạn đơn thuần.

Ngoài ra, nếu trải qua nhiều năm nghiên cứu thêm, học giả có thể đạt đến một điểm mà không còn nghi ngờ gì về ý nghĩa của toàn bộ mảng văn bản và kinh sách, và nơi đạt được sự chắc chắn về các quan điểm triết học khác nhau trong đó. Việc kiểm tra kỹ lưỡng đã làm rõ mọi sai lệch, và không có câu hỏi nào là không thể trả lời được. Đối với một người như vậy, không có cuốn sách nào có thể dạy thêm, và khi đạt đến mức thành tích học tập xuất sắc này, cuối cùng một học giả cũng có thể soạn các chuyên luận.

Ở Tây Tạng, sáng tác một tác phẩm triết học là một công việc cực kỳ nghiêm túc. Nếu một học giả vĩ đại có một nền tảng vững chắc về văn học và tranh luận là cơ sở, thì có thể viết về bất kỳ chủ đề chính nào của nghiên cứu triết học đã đề cập trước đó; nhưng người ta phải chuẩn bị để bảo vệ mình trong cuộc tranh luận công khai. Cần có một học thuật lớn bởi vì những khiếm khuyết trong lý luận mà tác giả không thể làm rõ là lý do biện minh cho sự bác bỏ bố cục và là nguyên nhân dẫn đến sự sỉ nhục lớn. Tuy nhiên, nếu các học giả vĩ đại khác chấp nhận nó như một sáng tác hợp lệ, nó sẽ mang lại cho tác giả sự tôn trọng và nổi tiếng. Trong số những học giả vĩ đại được gọi là “Khenpos” trong truyền thống Kagyu, Sakya và Nyingmapa, và “Geshes” trong truyền thống Gelugpa, địa vị cao nhất mà người ta có thể đạt được là khi đưa ra một luận thuyết không bị phản đối bởi nhiều thách thức không thể tránh khỏi và kiểm tra chéo. Kết quả là, các tiêu chuẩn cao đã phổ biến ở cả Ấn Độ và Tây Tạng.

Mặc dù rất khó để đạt được học vị, nhưng để trở thành một thiền sư có trình độ cao có khả năng hướng dẫn thiền sinh một cách hiệu quả cũng là một thành tựu đáng ngưỡng mộ. Mục đích thực tế của việc đi theo con đường Phật giáo là đạt được Phật quả, trạng thái giác ngộ. Sự đạt được này phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm thiền định. Dù người ta đã thuộc lòng hàng ngàn cuốn sách, nhưng nếu người ta không đạt được nhận thức như Đức Phật đã định, thì không thể nói những lời dạy của Ngài sẽ đưa người ta đến giác ngộ.

Để dẫn dắt một học viên theo con đường thiền định, một người thầy phải có kiến ​​thức thấu đáo về mọi khía cạnh của thiền định, và cũng phải thực hành mọi khía cạnh. Những kinh nghiệm và vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hành thiền định của chính vị thầy cho phép mình có cái nhìn sâu sắc về bản chất của các vấn đề cụ thể của thiền sinh. Những kỹ năng như vậy không thể được học thông qua kiến ​​thức lý thuyết. Thông qua kinh nghiệm của chính mình, người ta học cách xem liệu có đạt được kết quả của một phương pháp thiền cụ thể hay không, và nếu không, người ta học cách phát triển nó. Ngoài ra, mỗi thiền sinh đều có những năng khiếu và điểm yếu riêng và do đó cần có sự hướng dẫn của từng cá nhân. Rõ ràng, chỉ những thiền giả có chứng ngộ cao mới có khả năng hướng dẫn người khác thiền định.

Một ví dụ về giá trị của loại hình đào tạo này được thể hiện qua mối quan hệ tồn tại giữa yogi Milarepa và đệ tử của ông, Gampopa. Một ngày nọ, trong thời gian Gampopa đang luyện tập dưới trướng Milarepa, ông bị mất thị lực khi thiền định trong một hang động và bị mù hoàn toàn. Anh ta bò bằng tay và đầu gối đến hang động của Milarepa và thông báo cho Milarepa rằng một vấn đề nghiêm trọng đã phát sinh. Anh sợ. Milarepa trả lời rằng ông không nên lo lắng rằng sự kiện này không tốt cũng không xấu. Ông chẩn đoán nguyên nhân ngay lập tức, thông báo cho Gampopa rằng đai thiền (meditation belt) của ông quá chặt và đang tạo ra căng thẳng quá mức.

Vào một lần khác, việc thiền định của Gampopa trong một cuộc nhập thất đơn độc của anh ấy đột nhiên bị xáo trộn bởi sự xuất hiện của một ngàn vị Phật trong không gian phía trên đầu anh ấy. Ông vội vã đến gặp Milarepa và vui mừng thông báo với ông rằng một quả vị tuyệt vời đã đạt được trong quá trình thực hành của ông. Milarepa bình tĩnh trả lời: “Nếu bạn dùng ngón tay ấn vào mắt mình, bạn sẽ thấy hai mặt trời, giống như tầm nhìn của bạn chỉ là ảo ảnh. Nó không phải là một dấu hiệu tích cực cũng không phải là một tiêu cực. Vì vậy, hãy chỉ tập trung vào thiền định và đừng dính mắc vào những thị kiến​​”. Bởi vì Gampopa có thể đánh giá đầy đủ tầm quan trọng trong lời tuyên bố của thầy mình, thị kiến đã giảm xuống.

Chính hiểu biết sâu rộng của Milarepa đã giúp ông có thể khuyên Gampopa một cách chính xác. Một học giả có thể đã tìm kiếm qua nhiều cuốn sách khác nhau, trong trường hợp đầu tiên kết luận rằng có lẽ Gampopa nên đi khám bệnh, và trong trường hợp thứ hai rằng viễn tượng đó thực sự là một điều tuyệt vời và có thể đã khuyên Gampopa cố gắng có thêm những tầm nhìn như vậy.

Hiện nay có rất nhiều thiền sư trên thế giới nhưng hầu hết tất cả đều chỉ am hiểu về các giai đoạn đầu của thiền, bản thân là những người mới bắt đầu thiền. Người ta không thể nói rằng tất cả các giảng viên thiền đều thiếu kinh nghiệm, nhưng nó có vẻ là trường hợp chung. Họ có thể có đủ năng lực để dạy các cấp độ thiền định bắt đầu, nhưng thiếu kinh nghiệm về các cấp độ nâng cao. Điều này bao gồm các học giả có địa vị lỗi lạc và khiêm tốn, nếu bản thân họ không có kinh nghiệm trực tiếp sâu rộng về các cấp độ nhận thức thiền định cao hơn. Các học giả tương đối thiếu kinh nghiệm về thiền định vẫn phục vụ mục đích có thể thuyết giảng và hướng dẫn mọi người về chân lý của Phật giáo. Mặc dù vậy, khi so sánh với một thiền sư, một học giả uyên bác đều kém hơn. Sự pha trộn của những phẩm chất này dường như sẽ là tối ưu nếu nó không gây hạn chế về thời gian. Việc nắm vững kiến ​​thức lý thuyết đòi hỏi nhiều năm nghiên cứu, cũng như việc nắm vững trải nghiệm thiền định qua các giai đoạn khác nhau của tĩnh lặng và thiền tuệ, cho đến cấp độ cao cấp nhất, mà theo truyền thống của Kagyu, được gọi là Mahamudra.

Người ta phải xem mục đích thực sự của việc thực hành Phật giáo, đó là không gì khác hơn là đạt được giác ngộ. Khi xem xét phương pháp thích hợp nhất để đạt được kết quả chứng ngộ tuyệt đối của một vị Phật, Milarepa đã tuyên bố rằng người thầy thích hợp, hướng dẫn thích hợp, thực hành thích hợp và điều kiện thích hợp kết hợp để tạo ra kết quả thích hợp. Điều này đề cập đến sự tiến bộ thành công qua tất cả các giai đoạn khác nhau của việc đạt được từ đầu cho đến kết quả cuối cùng. Với suy nghĩ này, vị thầy thích hợp là điều kiện thiết yếu. Nếu một người đang phấn đấu để trở thành một học giả thì người thầy của người đó chắc chắn phải là một học giả. Nếu một người đang phấn đấu để đạt được giác ngộ, thì vị thầy của người đó phải là một bậc thầy thiền định đủ tiêu chuẩn.

Cách hành động được khuyến khích nhất mà tôi đưa ra cho các Phật tử ở thời đại hiện nay là cần đạt được cơ sở hiểu biết lý thuyết vững chắc về con đường Phật giáo, và sau đó tiếp tục bằng cách tập trung nhiều nhất có thể vào việc thực hành thiền định thực tế dưới sự hướng dẫn có thẩm quyền. Trong trường hợp này, năng lực không được đo lường bằng khả năng đọc tiếng Phạn hoặc tiếng Anh, hoặc sở hữu bằng Khenpo hoặc Geshe; nó được đo lường bằng kinh nghiệm thiền định và nhận thức.

Đức Shamarpa 14

Lược thuật: Tâm Quảng Nhuận

Trích: Kiến thức trong Thực hành, Tập 1, Số 1, 1992 - Tạp chí của Học viện Phật giáo Quốc tế Karmapa (KIBI)

]]> https://kimcuongthua.org/truyen-thua-kagyn/trinh-do-cua-mot-nguoi-thay-phat-giao-dich-thuc/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/truyen-thua-kagyn/karma-kagyu/cho-vui-thich-khoc-than-cho-so-phan-minh-bay-diem-tu-tam-cua-atisha/ https://kimcuongthua.org/truyen-thua-kagyn/karma-kagyu/cho-vui-thich-khoc-than-cho-so-phan-minh-bay-diem-tu-tam-cua-atisha/#comments Fri, 06 Aug 2021 10:33:31 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=10268 Continue Reading]]> Giữa khoảnh khắc người ta gặp đạo lần đầu tiên và giờ phút tâm thức thức tỉnh hoàn toàn trong sự trọn vẹn những phẩm chất tự nhiên của nó, cuộc du hành có thể lâu dài và gian khổ. Nếu người ta trù tính một cách nghiêm túc để ra đi, phải suy nghĩ đến sự tổ chức thực tiễn của cuộc du hành của mình. Chẳng hạn, chỉ nói: “Tôi muốn đi từ Việt Nam sang Ấn Độ” thì không đủ để đến đó. Phải chọn một phương tiện chuyên chở – xe hơi, xe lửa hay máy bay và khó nhọc tổ chức hành trình. Nếu người ta không cố gắng một chút cần thiết khi khởi hành, người ta không bao giờ đi đến đâu cả, và người ta sẽ cứ giam hãm trong nhà mình và thất vọng.

Khi muốn đi đâu, phải xác định điểm khởi hành của mình, phương tiện di chuyển và hành trình của mình, rồi phải ra đi. Điều đó cũng đúng với sự du hành tâm linh: mục đích của nó là đưa ta đến chỗ sống một cuộc đời hoan hỷ hơn và bừng nở hơn, đồng thời hữu ích hơn cho những người khác, và điểm khởi hành là cái đời sống bình thường hàng ngày của chúng ta. Cái hàng ngày đầy rẫy những sự kiện đủ mọi loại tạo thành nguyên liệu cho công việc tâm linh, bởi vì chính qua sự đa dạng của những kinh nghiệm mà người ta có thể học và tiến hóa. Đời sống hàng ngày là một mỏ những bài học của trí huệ ban cho những ai muốn học chúng, bất kể trình độ giáo dục hay văn hóa.

Bài học đầu tiên chắc chắn cốt ở quên đi những thói quen xấu của chúng ta. Người ta có khuynh hướng lẩn tránh hay bỏ lỡ những vấn đề đặt ra cho chúng ta trong môi trường xã hội, nghề nghiệp hay gia đình, như thể người ta thử che dấu sự không thỏa mãn và khổ đau mà người ta cảm thấy nơi mình. Nếu người ta muốn thành thật với chính mình, người ta sẽ bắt buộc nhận ra rằng trong một nghĩa nào đó người ta vẫn còn tập đánh vần trong việc quản lý những khó khăn của cuộc sống hàng ngày. Có lẽ người ta thích thực hành những kỹ thuật thiền định ngoại lai trong hy vọng ngày nào có thể khinh thân hay bay lên, trong khi chắc hẳn ích lợi hơn nếu trước tiên học đứng vững trên đôi chân của mình. Một số người tự đánh giá đã nhiều tiến hóa, nghĩ rằng họ chẳng cần gì một lời giáo huấn, khuyên bảo, trong khi một cách vô thức họ tái sản xuất không ngừng cùng những bản in như nhau trong cuộc sống và luôn luôn tự tạo cùng những khó khăn. Thế nên ở đây chúng ta nhắm đến mục tiêu chính yếu là học chấp nhận và điều hành những tình huống thông thường của cuộc đời hàng ngày. Người ta không thể chờ đợi những tiến bộ thật sự trước khi biết rằng người ta cần một sự tập sự như vậy.

Đã hiểu sự cần thiết của một con đường, còn phải lên đường. Trong một thế giới lý tưởng, có lẽ có thể ăn ở một cách tiện nghi, một điếu xì gà trong tay, một ly rượu vang trong tay kia, bao quanh bởi những cô nàng lộng lẫy hay những tình nhân nồng nhiệt, và thanh thản chờ đợi tâm thức tỉnh dậy một mình. Thực tại không phải cũng mộng mơ như vậy: người ta chẳng đến đâu cả nếu không có một cố gắng tối thiểu. Không có giấc mộng nào, không có ám ảnh hoang đường nào có thể che chở cho chúng ta khỏi những khổ đau đang chờ đợi chúng ta nếu chúng ta không học đối mặt với cái hàng ngày bằng cách bình định tâm thức chúng ta.

Vậy người ta cần xét xem những phương tiện để thực hiện cuộc hành trình tâm linh. Việc đầu tiên là thuần hóa tâm thức mình để có một căn cứ vững chắc từ đó người ta có thể tiến bộ. Đó là căn bản. Thiếu một căn cứ như vậy, người ta sẽ không thể lợi dụng đầy đủ cơ hội hãn hữu cho sự phát triển mà cuộc đời làm đàn ông hay đàn bà mang lại. Điều phục tâm thức là một ưu tiên tuyệt đối: đối với chính mình, bởi vì đó là cách duy nhất để học điều hành một cách tích cực tất cả những gì cuộc đời mang lại cho chúng ta, bằng cách dùng mọi chất liệu của cuộc hiện sinh để làm sanh trưởng trong chính mình trí huệ và lòng bi. Nhưng cũng đối với những người khác, bởi vì một trong những mục tiêu chính của sự nuôi dạy tâm thức là thu hoạch lòng bi, cái cho chúng ta có thể giúp đỡ người khác, không phân biệt chúng sanh nào.

Một khi căn cứ này đã được lập, người ta sẽ có thể tiến hóa một cách xây dựng nhưng tiệm tiến, vì người ta không thể đốt giai đoạn. Dù người ta có thành công trong nghề nghiệp hay trong xã hội, phải chấp nhận rằng người ta chưa thật tiến hóa trên bình diện làm chủ tâm thức – những xúc động, những tư tưởng, những tình cảm của mình. Nếu người ta cần chế ngự tâm thức mình, đó là bởi vì bao giờ người ta còn sợ mất cái người ta có – tiền bạc, đồ vật, người thân, chưa nói đến chính cuộc đời mình – thì người ta còn khổ đau. Phải bắt đầu bằng sự bắt đầu.

Hãy tưởng tượng bạn tìm ra một cục kim cương nguyên sơ; nếu bạn biết mài giũa đẽo gọt, bạn có thể phát giác tất cả vẻ đẹp của nó và làm thành một đồ trang sức huy hoàng. Nhưng nếu bạn không làm chủ một cách khéo léo những kỹ thuật đẽo gọt, bạn sẽ làm hỏng hay làm vỡ nó, nó sẽ trở nên vô dụng và không giá trị. Những thực tập và những kỹ thuật thiền định được đề nghị ở đây là những công cụ cho phép làm việc với viên kim cương nguyên sơ là tâm thức; nếu người ta biết thao tác những dụng cụ đó khéo léo và cẩn trọng, người ta sẽ gọt giũa và đánh bóng nó để làm hiển lộ tất cả sự rực rỡ và thuần khiết của nó.

Có lẽ không phải là một viễn cảnh đặc biệt vui thích hay đầy khích lệ khi mỗi ngày đối diện với những người bao quanh bạn và những hoàn cảnh của cuộc đời thường nhật. Người ta thích nghe nói rằng người ta chẳng phải làm gì và mọi sự sẽ tự dàn xếp, ổn định, như trong những phim của Hollywood. Người ta có thể luôn luôn mơ mộng, nhưng chuyện đó chẳng tới đâu, người ta biết thế. Một ngày nào cũng phải bắt đầu nhìn thấy những sự vật như chúng là, và phải chấp nhận chúng như vậy, nghĩa là rất tầm thường, đối với đa số người. Đời sống hàng ngày được tạo thành bằng vô số sự việc rất bình thường: mỗi ngày chưng cất một ít liều bất hạnh hay hạnh phúc nhỏ hay lớn. Đôi khi người ta cảm thấy cả hai cùng lúc: sự vật có thể vừa chua chát vừa ngọt ngào. Không phải mùi vị của những sự việc là quan trọng, mà chính sự kiện chúng xảy đến: đó là chất liệu thô sơ, nguyên phát của sự sống, cái mà người ta đối mặt.

Nghịch lý thay, chỉ có những hoàn cảnh khó nhọc mới đặt vấn đề với chúng ta. Người ta có thể cảm thấy lo âu ngay cả khi mọi sự tiến hành tốt đẹp, bởi vì người ta sợ nó thay đổi. Người ta phải có thể hiểu và điều hành, xử lý mọi cái xảy đến, dù tốt hay xấu. Đôi khi người ta sẽ bắt buộc uốn mình theo những hoàn cảnh, trong khi những lúc khác có lẽ cần làm cái gì đó để cải thiện chúng. Nhưng cách nào thì chính chúng ta nắm những sự việc trong tay, không có ai làm điều đó thay chỗ chúng ta, dù đôi khi người ta nhờ được sự nâng đỡ và những khuyến khích của người khác. Rốt cuộc, người ta là người độc nhất có thể làm cái gì đó cho chính cuộc đời mình.

Một số người tỏ ra thành thạo trong nghệ thuật lẩn tránh những khó khăn, và mỗi người chúng ta có kỹ thuật ưa thích của mình: thay đổi công việc hay địa chỉ, có một người tình, đổi vợ, lao đến y sĩ, ăn mải miết những thẻ sô cô la hay để thì giờ gọi điện thoại cho bạn bè. Người ta cũng có thể tự ám ảnh hơn, dính chặt với truyền hình, dùng ma túy, ăn không biết no hay say sưa. Chẳng có cái gì hiệu quả; người ta đến mức không thể ngủ hay suy nghĩ; bỏ ăn bỏ uống và cảm thấy bất hạnh như đã bị bệnh nặng. Thậm chí người ta có thể định tự vẫn, điều cũng tiêu cực như giết người khác. Khi xem những bất hạnh nhỏ là quá trầm trọng, người ta có thể tự tạo ra những buồn phiền thực sự và trở nên càng bất lực hơn trong việc giải quyết chúng.

Khi tránh khéo hay trốn thoát những khó khăn, người ta tự tạo một sự xao lãng, khuây nguôi nhất thời, nhưng người ta không thể thanh toán chúng. Khi người ta bằng lòng chỉ làm điều mình thích và tránh mọi cái mình không thích, thì trái lại người ta càng có thêm những vấn đề rắc rối. Không nói đến những tổn hại tâm sinh lý mà việc đó gây ra, và sự thống trị càng lớn của những thói quen xấu người ta đã mang lấy và sau đó sẽ rất khó phá. Khi thả mình cho sự yếu đuối, người ta còn yếu đuối thêm và người ta giảm bớt những cơ may thoát khỏi những khổ đau.

Cần có một sự thụt lùi nào đó trong liên hệ với những sự việc của cuộc đời, và tránh những sự thái quá của khắc khổ và dễ dãi. Nếu người ta quá chặt chẽ và nghiêm trọng, người ta có khuynh hướng luôn luôn bi kịch hóa. Người ta mất đi bình dưỡng khí khôi hài. Ngược lại, nếu quá khinh suất và luôn luôn xem nhẹ, người ta sẽ sống trong một thế giới ảo tưởng. Cách nào đi nữa, người ta cũng sẽ bị cắt đứt khỏi những sự thật hàng ngày và không ý thức đến những tình cảm khởi lên trong chúng ta, như khi người ta ở dưới đế chế của một xúc tình mãnh liệt – giận dữ hay ghen tuông – hay người ta bị ám ảnh bởi quá khứ hay tương lai. Vậy người ta không thể làm việc một cách ích lợi trên chính bản thân mình nếu người ta mất cái nhìn thấy thực tại hiện tiền của những sự vật, thế giới trong đó người ta đang sống.

Cho đến bây giờ, người ta cứ lo toan tìm phương tiện để trốn tránh những vấn đề. Để hàng phục tâm thức, phải giáo dục lại và làm điều ngược lại: giáp mặt trực tiếp cái khó chịu hay nhọc nhằn với chúng ta, và làm điều đó một cách hiệu quả. Điều đó sẽ không thiếu lợi lạc với chúng ta, ít nhất vì chúng ta không phải điên đầu để sáng chế những phương tiện để tự trốn thoát mình! Có lẽ người ta thậm chí sẽ ngạc nhiên nhận ra rằng cái làm cho chúng ta sợ đến thế, hay cái xáo trộn chúng ta đến thế, rốt cùng không quá khủng khiếp, một khi người ta quyết định nắm lấy sừng con bò tót. Ý tưởng mà chúng ta có đối với những sự vật và những con người thường tệ hơn thực tế của chúng...

Một khi người ta sẵn sàng chấp nhận những sự việc y như chúng là, tất cả mọi sự được chuyển hóa, thậm chí cả những khó khăn hơn trong cuộc đời. Bên ngoài, chẳng có gì thay đổi; tuy nhiên, tất cả đều khác, vì người ta đã tự mình thay đổi thái độ. Khi người ta chấp nhận nhìn tình huống như nó là, người ta tự biết làm sao để đáp ứng với nó: chính những hoàn cảnh cung cấp cho chúng ta sự chỉ dẫn khi chúng ta không nhọc mệt làm méo mó chúng bởi những thiên kiến tiên định của chúng ta. Trái lại, khi người ta làm con đà điểu vùi đầu trong cát và không nhìn những sự việc thẳng mặt, luôn luôn trì hỗn chúng, tình huống chắc chắn chỉ tệ hơn. Người ta phải học định giá những sự việc đúng theo giá trị của chúng. Những sự việc có khó nhọc, dễ chịu hay hoàn toàn tầm thường, điều quan trọng là nhận biết mỗi tình huống thật sự là gì. Không làm méo mó và làm rắc rối nó bởi hệ thống lọc ngoắt nghéo của những phản ứng trí thức hay tình cảm của chúng ta. Ngay khi những xúc tình trộn lẫn vào, tất cả tri giác về tình huống của chúng ta lập tức méo mó. Thực tại mất dấu đằng sau sự diễn dịch về những sự kiện của chúng ta.

Phải tiếc mà nhận ra rằng, sống trong nền văn minh hiện thời của chúng ta, chúng ta được trang bị quá kém để chấp nhận những sự việc như chúng là. Trong khi đó một tâm thức lành mạnh thì sống trong một thế giới lành mạnh, một tâm thức an bình thì cảm nhận thế giới an bình. Những bài thực tập ở phần hai là để làm cho tâm thức lành mạnh, đẹp đẽ, bình an và hạnh phúc thay vì một tâm thức bệnh hoạn để chịu đựng một thế giới bệnh hoạn, đìu hiu, hỗn loạn và khổ đau.

Đức Akong Tulku Rinpoche

Việt dịch: Nguyễn An Cư 

Trích: Nghệ thuật để sống trọn vẹn ý nghĩa cuộc đời - Nhà xuất bản Thiện Tri Thức, 2001

]]> https://kimcuongthua.org/truyen-thua-kagyn/karma-kagyu/cho-vui-thich-khoc-than-cho-so-phan-minh-bay-diem-tu-tam-cua-atisha/feed/ 0 https://kimcuongthua.org/truyen-thua-kagyn/karma-kagyu/nhung-thuc-tap-nuoi-day-tam-thuc/ https://kimcuongthua.org/truyen-thua-kagyn/karma-kagyu/nhung-thuc-tap-nuoi-day-tam-thuc/#comments Wed, 14 Jul 2021 11:55:23 +0000 http://kimcuongthua.org/?p=10237 Continue Reading]]> Hãy nhanh chóng một cách chậm chậm và bạn sẽ mau đến đích.
~ Milarepa

Trong phần một của cuốn sách này, người ta đã quen biết với con cọp bên trong và người ta đã hiểu sự cần thiết phải điều phục nó. Phần hai này gồm những công việc thực hành: một toàn bộ những bài thực tập có mục đích chỉ cho chúng ta làm sao chế ngự tâm thức mình và trau dồi lòng bi một cách thực tiễn trong đời sống hàng ngày, vì chính ở trong lòng đời sống hàng ngày mà việc đó phải được làm. Những trách nhiệm nghề nghiệp hay gia đình của chúng ta không phải là một chướng ngại ngăn cản chúng ta làm việc trên chính mình; trái lại chúng là một mảnh đất tuyệt hảo, giàu vô số những cơ hội để học và để trưởng thành. Đó cũng là một chỗ kiểm nghiệm không bao giờ nói dối: thử thách của hàng ngày phát hiện nhanh chóng những yếu đuối và những thiếu sót của chúng ta và ngay sau đó người ta thấy cái cần phải tẩy xóa, làm lại hay làm vững chắc thêm. Không phải vuốt ve ý tưởng bỏ đi tất cả để ra đi tìm trí huệ: nó không ở đâu khác ngoài chính mình, ở nơi mà người ta đang ở. Bước đầu tiên tiến về sự trưởng thành có lẽ cốt ở không chối bỏ thực tại - của cái mà người ta là và của tình huống hiện tại - thay vì những giấc mộng mà chắc chắn người ta chẳng bao giờ thực hiện được và chúng chỉ là những bằng cớ của chủ nghĩa an nhàn bất động.

Tất cả chúng ta đều có một hành trang nào đó, từ khi sinh ra, đã học nhiều điều ích lợi, nhưng cũng mang lấy một số những thói quen xấu góp phần lớn vào những vấn đề và những khổ đau của chúng ta. Được nền giáo dục của chúng ta khuyến khích để phát triển bản ngã, người ta thường quen cho nó một ưu tiên luôn luôn, xem đấy là một chiều hướng tự nhiên. Người ta càng bị điều kiện hóa bởi những giá trị hiện đại bao nhiêu khi chúng thường ưu đãi chủ nghĩa cá nhân : sự quan trọng của quan niệm “nhân cách”, sự phá hủy gia đình và làm yếu sự liên đới cộng đồng, tuyên dương thành công vật chất và những lạc thú tiêu dùng với sự thành công đó.

Trong một thời gian đầu, sẽ ích lợi khi phân tích một ít những thói quen và sự bị quy định của mình để phân biệt cái gì cần giữ gìn và trau dồi và cái gì tốt hơn hết là nên bỏ. Đó sẽ là dịp để biết một số tính khí hiện thời của chúng ta thường là những thói quen xưa cũ, hay thậm chí những phản xạ gắn liền với chúng ta từ thời thơ ấu, mặc dầu chúng hoàn toàn không phù hợp với tình trạng tâm thức hiện thời của chúng ta nữa. Cũng giống như con bướm kéo theo sau nó những mảnh của con nhộng của mình.

Những bài thực tập sau sẽ cho chúng ta những phương tiện để đối mặt với mọi trường hợp của đời sống hàng ngày, một cách quân bình tốt nhất. Phải tìm ra một sự quân bình, một điều độ nào đó, để có thể nhận những sự vật như chúng đến, không tự chiến đấu để sửa sang chúng một cách thường trực bằng cách từ chối cái người ta không ưa và chỉ theo đuổi cái làm cho người ta thích. Chỉ sự kiện ngừng dứt cuộc chiến đấu vô bổ này sẽ cất nhẹ cho chúng ta khỏi một trọng lượng lớn lao của thất vọng và căng thẳng: luôn luôn khó khăn lắm khi chèo ngược dòng!

Thường người ta khổ đau vì họ phản ứng quá mạnh với điều đến với mình - vui hay buồn. Đây cũng thế, cần phải điều hòa để không để cho những biến cố tràn ngập: thế nên người ta học điều phục con cọp tâm thức để tìm thấy một sự ổn định bên trong và không hoàn toàn phụ thuộc vào sự thuận lợi của những hoàn cảnh bên ngoài nữa. Nếu ngày này qua ngày khác, người ta có can đảm giáp mặt với sự giận dữ hay khổ đau của mình trong những bài tập thiền định, cuối cùng người ta có thể đối mặt với chúng khi gặp chúng trong cuộc sống hàng ngày. Người ta dạy dần dần con cọp để không sợ lửa nữa, cho đến một ngày có thể nhảy qua một vòng lửa.

Những bài thực tập nhằm tạo ra một không gian, để hiểu rõ hơn cái gì đang xảy ra. Người ta tự cho mình một bước thụt lùi đối với những biến cố và những khó khăn của đời mình. Như bài thực tập Quả Cầu Cầu Vồng (số 15), với những quán tưởng của nó về những ánh sáng màu sắc khác nhau, có thể cho chúng ta học đối mặt với những cảm xúc mãnh liệt chúng rất thường làm cho chúng ta hụt hẫng. Những bài thực tập về Người Bạn (số 7) và Kẻ Thù (số 11) giúp chúng ta tương đối hóa ý nghĩ người ta tạo ra về tình bạn và thù oán. Người chúng ta xem như một kẻ thù về lâu sau này có thể trở thành người bạn quý nhất, vì nó cho chúng ta cơ hội học sự nhẫn nhục và lòng bi. Ngược lại, những người chúng ta gọi là “bạn”, không phải luôn luôn nhất thiết làm điều tốt cho chúng ta: họ có thể thậm chí là một chướng ngại trầm trọng cho sự phát triển bên trong nếu chúng ta quá luyến chấp vào họ, hay nếu tình thương yêu của họ quá có tính sở hữu.

Những bài thực tập được đề nghị ở đây tạo thành một toàn bộ những kỹ thuật làm chủ tâm thức mà người ta có thể xem như một hình thức “trị liệu”. Đó là một trị liệu toàn thể (như đức Phật được tôn xưng là bậc Đại Y Vương - dịch giả) hơn là ý nghĩa của sự chữa trị hay đề phòng một bệnh trạng đặc biệt: một sự tái quân bình hay một sự tái giáo dục toàn diện. Dù người ta không bệnh theo nghĩa thường tình, người ta đã mất cảm thức bản năng của sự quân bình mà một số người thuộc tổ tiên xa xưa của chúng ta đã có. Khi làm cho cuộc đời chúng ta được dễ dàng, thuận tiện, văn minh đô thị cũng làm chúng ta mong manh dễ vỡ và xa cách những thực tại tự nhiên. Đến nỗi người ta bị bắt buộc học lại điều mà người ta không biết làm một cách tự phát nữa: học tôn trọng những nhịp điệu sinh học và môi trường tự nhiên mà chúng ta tùy thuộc vào, làm quân bình sự dinh dưỡng của chúng ta, tập thể dục để bù cho một cuộc sống quá ít hoạt động... Không đặc trưng sao khi thậm chí người ta cần phải học lại thở cho đúng, trong khi thở là một bản năng sinh lý sơ khai nhất nơi một con người? Chính trong mức độ những bài thực tập đề nghị ở đây có thể giúp tự giáo dục lại để tìm lại sự quân bình của mình mà người ta có thể nói đến một sự “trị liệu” - một sự can thiệp có ý thức với mục đích tái lập những cơ chế tự nhiên của sự quân bình. Thật ra, có nhiều cái có một giá trị trị liệu, chỉ cần người ta biết nhận ra và khai thác nó đúng đắn: thực phẩm người ta ăn, y phục người ta mặc, cách bước đi và tư thế ngồi, những cử động, những màu sắc và âm thanh chung quanh - tất cả những cái đó có thể có tác dụng trị liệu đối với chúng ta, nghĩa là giúp chúng ta tìm thấy một sự quân bình tốt hơn, nhất là giữa thân và tâm. Phần đông chúng ta làm việc với cái đầu hơn là với thân thể, điều này chỉ làm nặng thêm khuynh hướng tự nhiên của chúng ta là trải nghiệm thế giới qua những tư tưởng hơn là qua cách trực tiếp và đơn giản hơn. Người ta ít có cố gắng thân xác và có khuynh hướng tạo tác lo âu hơn...

Dầu danh từ người ta gán cho những thực tập này là gì - “thiền định” hay “trị liệu” - trong mọi trường hợp chúng có thể giúp chúng ta tái lập cảm thức những quân bình tự nhiên, đấy chỉ là nhờ sự thư giãn cần thiết trong việc thực hành chúng. Sự buông xả là cần thiết cho mọi hình thức trị liệu hay thiền định; khi người ta vừa có một cố gắng thể xác và người ta nghỉ một lát để uống một chút cà phê hay một tách trà, đó vừa là một chốc lát làm tươi mới lại vừa là thư giãn, điều đã hơi giống với một thực tập thiền định hay trị liệu, nếu người ta biết thư giãn tốt. Ngược lại, nếu người ta suốt ngày uống cà phê, thì không chỉ người ta không thư giãn mà còn căng thẳng và kích động hơn trước. Cũng thế, người ta sẽ không rút ra được gì hay từ những bài thực tập này nếu họ phóng mình vào trong đó mà hoàn toàn co rút và căng thẳng. Không phải một cái gì kỳ diệu làm cho bạn tức thời đi từ sự rối loạn qua một trạng thái ân sủng, nhưng những bài thực tập đòi hỏi một sự tập trung nào đó. Thế nên, khi cảm thấy căng thẳng, kích động, quan trọng là trước tiên tạo ra trong đầu khoảng không gian bằng cách thư giãn một ít trước khi bắt đầu những bài thực tập. Trong trường hợp đó, người ta có nhiều lợi lạc khi bắt đầu với một hoạt động thể xác nhẹ nhàng - một cuộc đi dạo, làm vườn, nấu ăn sơ sài - sau đó người ta cảm thấy bình an và thư giãn hơn, sẵn sàng làm việc với những “bắp thịt” tâm thức.

Những lời khuyên thực tiễn cho sự thực hiện những bài thực tập

Những bài thực tập được trình bày trong hình thức một chuỗi được yêu cầu đi theo thứ tự. Sự tiến hành những bài thực tập không phải được tổ chức theo lối tùy ý, nó là một tập sự tuần tự những khả năng tâm thức khác nhau. Vậy quan trọng là phải xem những thực tập này như một tổng thể và thực hành chúng lần lượt, theo một chương trình vạch sẵn. Không nên chờ đợi gì nhiều nếu người ta nhảy qua những bài thực tập người ta không thích, hay tập trung đặc biệt vào những bài thực tập người ta thích ý, hay bay chập chờn giữa nhiều cái. Đó là một toàn thể mà mỗi thành phần là cần thiết để bảo đảm sự liền lạc ổn cố và hiệu quả của tất cả. Nếu một lực sĩ chỉ làm việc với bụng và ngực, nó sẽ có một phần trên quá nở, đặt trên đôi chân cào cào, thay vì một thân thể hài hòa của một người trau dồi toàn thể những bắp thịt của nó một cách quân bình.

Hiển nhiên người ta nên thực hành những thực tập này càng đều đặn càng tốt, những lợi lạc tùy theo mức độ cố gắng mà họ đầu tư vào. Chúng ta hãy biết rằng nếu điều gì chúng ta giữ trong lòng, chúng ta luôn luôn tìm thấy phương tiện để làm điều đó: nếu những người làm việc suốt ngày từ chối sự êm ái của cái giường vào lúc bình minh để chạy bộ hay chơi quần vợt, chính là bởi vì họ tin rằng điều đó làm tốt đẹp cho họ, và họ sẵn sàng có cố gắng cần thiết để kiếm được lợi lạc phụ đó. Nếu người ta thấy rằng những thực tập có một xác đáng nào đó cho mình, người ta sẽ tìm ra thời gian để làm chúng, như những người chạy bộ buổi sáng sớm. Người ta càng đầu tư vào cái gì, người ta càng thành công trong cái đó. Điều đó muốn nói rằng, mọi thực hành đều ích lợi, dù nó có giới hạn thế nào, và dù người ta còn chưa có thể có một sự thường xuyên. Thậm chí, trong một thời gian đầu, người ta chỉ đọc những bài thực tập, người ta có thể có ý thích trở lại với chúng và thực hành chúng về sau, vào một lúc người ta thực sự cảm thấy chúng là nhu cầu.

Càng tiến trong chương trình những bài thực tập, có lẽ người ta sẽ có cảm tưởng rằng một số được thích hơn những cái khác, chuyện đó không có gì trầm trọng. Quan trọng là làm tất cả với hết lòng mình, cái này sau cái kia, mà không trú trong ý tưởng về một “kết quả”. Bạn chớ nản lòng khi gặp vài khó khăn và hãy đơn giản kiên trì trong sự thực hành của bạn. Ngược lại, nếu bạn đến một điểm mà bạn có cảm tưởng mình đang liên tục chiến đấu với chính mình, hay chiến đấu với bài thực tập đang đặt cho bạn những vấn đề nan giải, tốt hơn là ngưng lại và hãy tự cho mình một sự nghỉ mệt một hai ngày, trước khi làm lại. Thật vậy, người ta chẳng được gì khi cưỡng ép quá, vì việc đó chỉ làm mình thêm căng thẳng, trong khi trái lại, cần để tâm thức thư giãn tối đa. Trong thời gian nghỉ thực tập, chớ ngừng tất cả những thực hành mà hãy dùng ba cái đầu tiên, “Thư Giãn” (số 2), “Cảm Nhận” (số 3) và “Tự Mở Mình Ra” (số 4). Chúng sẽ giúp bạn thư giãn để trở lại với thực tập “khó” với tâm thức đã lại tươi mới.

Nếu bạn bị nhiều tư tưởng tấn công trong khi thực tập, chớ có lo âu. Ngay khi biết sự xao lãng của mình, bạn chỉ thư giãn, rồi tập trung trở lại vào đối tượng thiền định. Nếu như vậy không đủ, người ta cũng có thể nghỉ ngơi một chút hay làm những thực tập thư giãn, trước khi nắm lại sợi dây thực tập. Phải học cách nhận ra khi nào người ta sẽ quá cứng rắn hay trái lại quá dễ dãi, để giữ một mức độ trung dung.

Bạn sẽ nhận thấy có nhiều thực tập đặt nền trên một sự quán tưởng đức Phật. Không phải là Phật với tư cách là một nhân vật lịch sử và tôn giáo, mà với tư cách là biểu tượng chiến thắng của sự thanh tịnh nội tại của tâm thức - giác ngộ, thức tỉnh và tràn đầy lòng bi - đối với những nhiễm ô đã tạm thời che đậy sự thanh tịnh đó. Tuy nhiên, nếu biểu tượng này làm khó khăn bạn vì những lý do trí thức hay tôn giáo, để thay thế hãy tưởng tượng tinh túy của lòng bi vũ trụ, trong hình thức một quả cầu bằng ánh sáng thanh tịnh rực rỡ.

Những thực tập sau đây không có ý định cho bạn những năng lực siêu phàm, mà giúp bạn đối mặt với mọi trường hợp người ta phải đương đầu trong đời sống hàng ngày. Nếu bạn có cảm tưởng tiến bộ tốt hơn, nhất là trong việc giáp mặt những khó khăn của bạn, thì bạn đang ở trên con đường đúng. Thế nghĩa là, phải biết kiên nhẫn và không chờ đợi có tức khắc những kết quả ngoạn mục: người ta không thể xóa đi trong ngày một ngày hai những thói quen và những phản xạ ích kỷ có hàng bao nhiêu năm. Người ta sẽ tìm thấy một sự an ủi và khuyến khích nào đó khi tự nhớ lại rằng người ta không làm công việc này chỉ cho mình nó hay vì một kết quả tức thời, mà cũng cho tất cả những người khác, và với những lợi lạc bao la dài hạn, cho họ cũng như cho chúng ta.

Nếu mặc dù với một liều lượng cố gắng và kiên nhẫn đủ khá, người ta tiếp tục có nhiều khó khăn khi đối mặt với những sự việc hàng ngày, với trong mình hay xung quanh mình, người ta có thể tiếp xúc với tác giả (để tiếp xúc với tác giả về những bài thực tập, xem Phụ lục cuối sách) hay những người cộng tác với chương trình thực tập này. Người ta cũng có thể nhờ một vị thầy tâm linh giúp đỡ, hay tham dự một nhóm đã từng thực hành những bài tập này và họ có thể cho một sự nương tựa nào. Tuy nhiên, quan trọng là chớ lao ngay vào vòng tay của một “guru” đầu tiên vừa mới đến, và cần biết về giá trị của vị thầy hay của nhóm liên quan.

Khi chương trình những thực tập hoàn toàn chấm dứt, người ta có thể dùng theo ý muốn một thiền định nào đó đối với những khó khăn đặc biệt mà họ sẽ gặp. Mỗi bài thực tập đóng một vai trò riêng, và toàn bộ tạo thành một chuẩn bị tốt đẹp cho những ai muốn theo đuổi một hành trình tâm linh lâu dài và có kết quả. (Đối với đạo Phật, cái gì có ở đích cuối cùng phải đã có ở những bước đầu tiên. Những bài thực tập này đặt nền trên căn bản Phật tánh và đưa đến mục đích là Phật tánh, trí huệ và đại bi, vì thế giải thoát hay chứng ngộ viên mãn Phật tánh là sự khai triển và thành tựu rốt ráo những thực tập này ở mức độ cao nhất - ghi chú thêm của người dịch tiếng Việt).

Một điểm chót quan trọng: điều người ta học và hiểu về những thực tập không phải là để cho chữ nghĩa chết khô, mà để được đưa vào thực hành. Ích lợi gì khi thiền định về lòng bi trong một giờ đồng hồ nếu giờ phút sau đó người ta đã có một màn gây lộn với vợ hay cãi nhau với hàng xóm? Điều bạn đã học phải trở thành một bản chất thứ hai, một cái gì theo bạn khắp nơi và trong mọi hoàn cảnh. Để làm vững chắc động lực của bạn và tránh quy về chính mình, bạn hãy kết thúc mỗi thời làm việc với những thực tập bằng một ý nghĩ cho những người khác, theo chủ đề sau:

Tôi ước mong có thể áp dụng trong cuộc đời hàng ngày của tôi và chia xẻ với tất cả những ai khổ đau về thể xác hay tâm thức, tất cả điều gì tôi đã học hay hiểu hôm nay. Nguyện rằng những nỗ lực của tôi liên hiệp với năng lực của lòng bi vũ trụ để giúp đỡ họ vượt qua những khó khăn của họ và tìm thấy lại hạnh phúc.

Câu hỏi: Có nên tránh đặt ra những mục tiêu quá tham vọng khi người ta làm những thực tập?

Trả lời: Không ích lợi lắm khi hy vọng những kết quả quá lớn lao, bởi vì điều đó dẫn chúng ta đến chỗ hơi bắt ép những sự việc. Những thực tập không phải được làm để chuyển hóa đen ra trắng trong ngày một ngày hai, mà để cho người ta hòa nhập những giáo pháp vào đời sống hàng ngày.

Câu hỏi: Khi thầy nói đến cái ngã (cái ta) được làm mạnh thêm bởi giáo dục, đó có phải cùng một thứ với một cảm giác mạnh mẽ về bản sắc của nó? Có cái gì tốt đẹp trong cái ngã không? Nó không cần thiết với chúng ta để sinh hoạt bình thường trong thế giới này sao?

Trả lời: Rõ ràng người ta cần một cái ngã có chức năng nào đó, một cái gì để nói: “Tôi muốn đi đến chỗ kia, tôi phải làm điều đó”. Nhưng một khi cái ngã đã đóng vai trò thiết lập một bản sắc sơ khai này, không cần thiết phải bám vào nó nữa và phải sẵn sàng lìa bỏ nó, như khi người ta vứt bỏ một đôi giày cũ mòn. Vậy thì người ta cần một hình thức cái ngã nào đó lúc ban đầu, nhưng khi nó đã phục vụ xong, người ta không cần đến nó nữa.

Câu hỏi: Nếu vì lý do này hay lý do khác mà người ta không muốn quán tưởng đức Phật, người ta có thể thế chỗ bằng cách tưởng tượng đức Jesus hay một đạo sư vĩ đại khác mà người ta tin tưởng không?

Trả lời: Khi người ta nói đến một vị “Phật”, người ta muốn nói đến một người có mọi phẩm tính mà danh từ đó diễn tả : một người mà tâm thức hoàn toàn trong sạch và đã thức tỉnh với bản tánh thật sự của những sự vật, mà lòng bi là toàn khắp vũ trụ, và hoàn toàn tận tụy vì những người khác. Nếu đó là điều mà đức Jesus hiện thân đối với bạn, bấy giờ là như nhau khi hình dung Chúa hay Phật.

Câu hỏi: Nếu người ta bắt đầu thực hành những thực tập đều đặn và người ta phải ngưng chúng trong vài tuần hay vài tháng vì một lý do nào đó, người ta có thể bắt đầu làm lại từ chỗ người ta đã ngừng hay tốt hơn là bắt đầu trở lại hết?

Trả lời: Tất cả tùy thuộc vào cái mà bạn đã rút ra được từ những bài tập bạn đã làm. Nếu bạn có cảm tưởng bạn đã thâu hóa chúng khá tốt và chúng thật sự làm lợi lạc cho bạn, bạn có thể tiếp tục từ chỗ bạn đã dừng trước kia. Nếu không phải thế, tốt hơn là bắt đầu lại từ đầu.

Câu hỏi: Làm sao để tránh khỏi rơi vào những cạm bẫy của thực hành tâm linh, như sự kiêu mạn khi người ta cảm thấy có những tiến bộ? Tôi tự hỏi khi người ta thực hành một mình, với sách, không có thầy bên cạnh, người ta sẽ tiến bộ thiên lệch chăng?

Trả lời: Rất có thể hình ảnh mà bạn tạo ra về chính bạn từ khi sanh ra không tương đồng với thực tế, nếu bạn không bao giờ phân tích. Có thể bạn tự tạo ra một ý tưởng về mình hoàn toàn không có cơ sở nào cả, nhưng bạn không biết gì, hơn nữa không có ai đã nói với bạn hình ảnh ấy về bạn có trung thực hay không. Người ta có thể tự nhủ “tôi là ánh sáng”, hay là Phật hay là Chúa, nhưng rõ ràng đó chỉ là một tưởng tượng ảo giác. Thế nên rất ích lợi khi có người nói cho chúng ta rằng chúng ta không đẹp, không đức hạnh, không dị thường như chúng ta tin như vậy, bởi vì điều đó tránh cho chúng ta tin vào hình ảnh về mình mà chúng ta phóng chiếu và tránh cho chúng ta tiếp tục đồng hóa với nó. Và chính trong chiều hướng đó mà một vị thầy có thể làm cho chúng ta bớt loại sai lầm này khi lột trần những ảo tưởng của chúng ta và dẫn dắt chúng ta trong hướng đi đúng. Vậy thì quả là đúng rằng người ta có thể tự lừa dối mình khi chỉ tín nhiệm vào độc nhất một cuốn sách, bởi vì người ta có nguy cơ giải thích nó riêng biệt theo hình ảnh mà người ta tự tạo về mình, và một đường lối như vậy hoàn toàn nghèo nàn, kém cỏi. Tôi cũng thêm rằng một cuốn sách thế nào cũng có những giới hạn nội tại: nó cho một khuôn khổ quy chiếu tổng quát, xác định một lần cho tất cả trên giấy, trong khi cuộc sống thì thường trực biến đổi và mỗi trường hợp người ta gặp là độc nhất.

Câu hỏi: Vậy thì làm sao tránh loại vấn đề này khi người ta không làm việc dưới sự hướng dẫn của một vị thầy?

Trả lời: Hãy nhấn mạnh vào lòng bi đến mức nào bạn còn có thể, và hãy để bạn được hướng dẫn bởi nó trong khi chờ đợi gặp được một người nào biết đường lối mà chúng ta đang nói ở đây.

Câu hỏi: Một sự tăng trưởng những cảm xúc tiêu cực và những khó khăn có phải tất yếu là dấu hiệu là có cái gì không ổn trong thực hành hay đó là một tác dụng phụ của việc “chữa trị” đã đưa lên bề mặt những khuynh hướng có thức?

Trả lời: Khó mà nói một cách trừu tượng như vậy; đó có thể là cái này hoặc cái kia, hay cả hai. Có thể người ta luôn luôn có những phiền não này trong họ, nhưng người ta còn chưa biết bởi vì người ta ít ý thức đến cái gì xảy trong tâm thức. Khi người ta luôn luôn có khuynh hướng có một ý kiến quá tốt về mình, người ta chỉ thấy cái người ta muốn thấy - những mặt tốt. Đến nỗi rằng những phiền não có vẻ khởi lên chẳng từ đâu cả khi người ta lại ý thức đến chúng và tự phân tích. Có lẽ đó không phải là một nhận xét khích lệ lắm, nhưng dầu sao, cái đáng nói là chớ xem quá nghiêm trọng những tình cảm và những phiền não này khi chúng được tìm thấy ở trong mình. Chỉ cần ý thức cái gì đang xảy ra nơi mình, và nếu người ta không phân cực vào một cái gì, thì người ta không phải có những vấn đề lớn lao.

Câu hỏi: Hiện giờ có nhiều người đề nghị nhiều loại hệ thống “trị liệu”. Những hệ thống khác nhau này nói chung đều ích lợi, và chúng khác với đường lối đặt nền trên đạo Phật của ngài như thế nào?

Trả lời: Tôi không thể trả lời thay cho những người khác, nhưng tôi tưởng tượng có nhiều người đề nghị những biện pháp trị liệu lợi lạc, điều đó là tốt. Có những cái khác thành công ít nhiều, và một số thậm chí gây ra tai hại. Thật ra, phẩm chất của một phương pháp chữa lành tùy thuộc nhiều vào động cơ của nhà trị liệu, trong mức độ nhân cách của người ấy có một ảnh hưởng lớn trên những phương pháp của mình. Nhưng điều ấy còn tùy thuộc vào mức độ kinh nghiệm, và giá trị truyền thống mà người ấy dựa vào: có một khác biệt lớn lao giữa một hệ thống “gia đình” mà một người nào đó đã biến chế từ những ý tưởng riêng của mình và của những người khác rải rác đó đây, với những phát huy được truyền thừa bởi một truyền thống đã có những chứng cứ của nó. Trong nhãn quan Phật giáo, sự chữa lành được đặt nền trên những kỹ thuật tâm thức nhắm đến thu hoạch sự điều phục tâm thức. Điều này muốn nói rằng người nào biết làm sao hàng phục tâm thức - bằng kinh nghiệm cá nhân và không chỉ qua một hiểu biết lý thuyết - được đánh giá là có đủ thẩm quyền để dạy những phương pháp ấy.

Câu hỏi: Làm thế nào tôi có thể làm mạnh động lực của tôi, ý muốn thực hành lòng bi của tôi ? Tôi hoàn toàn tin sự cần thiết làm việc đó, nhưng luôn luôn có một cái gì ngăn cản tôi - sự lười biếng, những bế tắc trong tâm trí.

Trả lời: Điều quan trọng là làm hết sức mình, tính đến những điều kiện của riêng mình, hơn là chờ đợi được hoàn hảo để giúp đỡ những người khác. Khi giúp đỡ họ, người ta cũng tự giúp đỡ chính mình, và dù cho người ta lầm lẫn, người ta cũng có thể rút ra những bài học để tự cải thiện. Đặt sự thực hành của bạn trên ý tưởng rằng bạn sẵn sàng giúp đỡ mọi người nào cần đến bạn và làm tất cả những gì bạn có thể làm được trong chiều hướng đó tốt hơn là nói với những người khác: “Tôi rất thích giúp các bạn, nhưng tôi còn chưa hoàn toàn sẵn sàng”.

Câu hỏi: Đâu là sự khác biệt hay là mối tương quan, giữa trị liệu và thiền định?

Trả lời: Không có sự khác biệt giữa chữa lành và thiền định. Trị liệu muốn nói đến điều trị, chăm sóc, chữa lành, và cũng phòng ngừa những bệnh tật, những mất quân bình. Chúng ta hãy lấy một thí dụ đơn giản để phác họa: nếu bạn làm đứt tay và bạn dán miếng băng lên đó, thì ấy là một trị liệu vật lý; nếu đồng thời bạn lợi dụng điều đó để học không tự làm đứt tay một lần nữa, điều này thuộc về phương diện tâm thức của sự trị liệu. Mọi sự trị liệu liên hệ với phương diện tâm thức đều liên kết với thiền định.

Câu hỏi: Thế có phải muốn nói rằng, khi người ta biết thiền định đúng, tức là người ta đang làm trị liệu bằng cách thiền định?

Trả lời: Vâng, đúng thế. Nhưng điều đó cũng áp dụng cho những việc khác: ăn, ngủ, mặc quần áo, và thư giãn, tất cả những cái đó tham gia vào sự trị liệu theo nghĩa rộng - mọi cái đáp ứng đầy đủ cho những nhu cầu của chúng ta.

Câu hỏi: “Có lòng bi” hiểu cho đúng là thế nào?

Trả lời: Theo tôi, có lòng bi nghĩa là bao gồm tất cả mọi người vào trong cuộc đời của bạn. Để được như vậy phải hiểu rằng tất cả chúng ta không trừ một ai đều đi tìm hạnh phúc và đều tránh đau khổ và bất hạnh. Phiền não, đó là do vô minh của chúng ta về bản tánh đích thực của những sự vật mà người ta không thể tìm thấy hạnh phúc, trong khi người ta không ngừng có những khổ nhọc và khó khăn đủ mọi loại. Lòng bi, đó là tình thương vô điều kiện. Đó là ý chí giúp đỡ bất kỳ ai cần sự giúp đỡ của bạn, và với cùng một chăm sóc ân cần cho tất cả: người mà bạn giúp đỡ có thể là hữu ích cho bạn hay thậm chí giận dữ, hung bạo với bạn, hay tố cáo bạn những việc bạn không hề làm - tất cả chẳng thay đổi gì được ý chí muốn giúp đỡ họ. Ngược lại, những phản ứng như vậy chỉ làm cho ý chí đó mạnh thêm. Người ta không chờ đợi cái gì cho mình, không mong chờ một kết quả nào. Và nếu một tình cờ bi thảm khiến người ta ngồi tù vì điều người ta đã giúp đỡ một ai đó, lòng bi sẽ đưa đến sự vui mừng đã có thể mang lấy gánh nặng của người khác, đổi lấy hạnh phúc của mình. Thế đó là lòng bi thật sự, cái cho đi tất cả mà không chờ đền đáp.

Câu hỏi: Thầy đã nói có một lúc mà, nếu người ta thực hành đúng đắn những bài thực tập, người ta có thể tự nhủ người ta đang đi trong chiều hướng đúng. Thầy nghĩ điều đó như thế nào? Có những dấu hiệu cho phép người ta đánh giá những tiến bộ của mình không?

Trả lời: Tôi nghĩ rằng nếu bạn nhận thấy rằng khi thực hành những bài thực tập bạn đến chỗ sống những biến cố hàng ngày tốt hơn và đối mặt với chúng tương xứng hơn, đó là có một tiến bộ nào đấy. Nếu thực hành đúng đắn những bài thực tập, người ta sẽ có ít khuynh hướng tự tạo ra những vấn đề và tự đặt mình trong những tình huống khó khăn. Người ta sẽ phát triển cái tốt nhất của chính mình để trở thành một con người xứng đáng với danh từ này.

Chương trình làm việc

Đây là vài chỉ dẫn cụ thể sẽ cho bạn một ý tưởng về thời gian cần thiết để trải qua mỗi một thực tập, để bạn có thể tổ chức công việc của bạn.

Những điểm sơ khởi:

• Chúng ta hãy nhấn mạnh một lần nữa vào sự quan trọng cần theo thứ tự những bài tập và chỉ đi qua cái tiếp theo sau khi đã làm xong thời gian “học nghề” dự kiến cho mỗi bài.

• THỜI GIAN NHỮNG THỜI THỰC HÀNH tùy thuộc vào sự mong muốn của người ta muốn thực sự rút ra lợi lạc tối đa của những thực tập. Chẳng hạn nếu người ta quá bận và chỉ có nửa giờ một ngày cho chúng hay là có thời gian nhưng người ta không cảm thấy có thể tự bó buộc để theo trọn vẹn chương trình được yêu cầu thì làm sao? Tốt hơn là chẳng làm gì cả? Thật ra, mọi nỗ lực đều khó nhọc: cốt yếu là bạn tự định một thời khóa làm việc hàng ngày kéo dài bao lâu, theo những bổn phận bắt buộc của bạn, và giữ như vậy. Có lợi lạc hơn nhiều khi thực hành nửa giờ mỗi ngày, đều đặn, hơn là một giờ lúc này, hai giờ lúc khác. Chính sự liên tục của nỗ lực là điều quan trọng.

Lúc ban đầu, có lẽ người ta thích làm hai thời ngắn hơn là một thời dài; điều đó không thành vấn đề, miễn là đều đặn.

Thời gian tổng thể để thực hành một thực tập - vài ngày, một tuần hay hơn nữa - là một tối thiểu theo chỉ định; người ta không được gì cả nếu muốn đi qua quá nhanh đến bài thực tập tiếp theo.

Lịch và thời gian tối thiểu thực hành những bài thực tập

1. TƯ THẾ: vài phút trước khi bắt đầu mỗi thời làm việc. Tùy ý theo nhu cầu.
2. THƯ GIÃN (BUÔNG XẢ): một phần tư giờ, trước mỗi thời. Tiếp theo, tùy ý theo nhu cầu.
3. CẢM NHẬN: 1 tuần, một thời một giờ mỗi ngày.
4. TỰ MỞ MÌNH RA: 3 ngày, một thời 20 phút mỗi ngày. Tiếp theo, tùy ý, khi nào người ta cảm thấy quá co rút.
5. CẦU VỒNG: 1 tuần, một giờ mỗi ngày.
6. TẤM GƯƠNG :
Phần đầu - 1 tuần là tối thiểu; 15-20 phút một hoặc hai lần mỗi ngày.
Phần hai - 3 hay 4 tuần; 15-20 phút mỗi ngày.
7. BẠN: 3 đến 4 tuần; 45 phút mỗi ngày.
8. ĐỨC PHẬT BÊN TRONG: 1 tuần; một thời một giờ bốn mươi lăm phút mỗi ngày.
9. LÀM SỐNG ĐỘNG ĐỨC PHẬT BÊN TRONG: 4 tuần; một thời một giờ mười lăm phút mỗi ngày.
10. TRIỂN NỞ, THU RÚT: 3 tuần; một giờ mỗi ngày.
11. KẺ THÙ: 4 tuần; một giờ hai mươi phút mỗi ngày.
12. NHẬN TRÊN CHÍNH MÌNH SỰ KHỔ ĐAU CỦA CHA MẸ VÀ GIA ĐÌNH: 2 tuần; một giờ mười lăm phút mỗi ngày.
13. NHẬN TRÊN CHÍNH MÌNH SỰ KHỔ ĐAU CỦA XỨ SỞ MÌNH, NHŨNG BẠN BÈ VÀ THÚ VẬT: 2 tuần; một giờ mười lăm phút mỗi ngày.
14. NHẬN TRÊN CHÍNH MÌNH SỰ KHỔ ĐAU CỦA NHỮNG KẺ THÙ CỦA MÌNH: 4 tuần; một giờ rưỡi mỗi ngày.
15. KHỐI CẦU CẦU VỒNG: 6 tuần tất cả; một giờ mỗi ngày trong một tuần, cho mỗi màu.
16. LÒNG BI VŨ TRỤ: 4 tuần; nửa giờ mỗi ngày.

Đức Akong Tulku Rinpoche

Việt dịch: Nguyễn An Cư – Nhà xuất bản Thiện Tri Thức, 2001

Nguồn: Nghệ Thuật Để Sống Trọn Vẹn Ý Nghĩa Cuộc Đời
Kagyu Samye Ling 1987, L’art de dresser le tigre intérieur Akong Rinpoche, 1991 Sand, Paris

Hỏi: Làm thế nào những người không có vị Thầy tâm linh có thể sống trong thế giới và thực hành tâm linh một cách thiện xảo, và làm cách nào những người đã có một con đường có thể sống và làm việc trong một thế giới nơi những người khác không chia sẻ con đường đó?

Đáp: Những người không có vị dẫn đạo tâm linh và được thúc đẩy bởi một khao khát mãnh liệt có thể tự mình thực hành cho tới khi tìm thấy một vị dẫn đạo tâm linh tốt lành. Những ai có ý hướng làm những điều thiện lành thì sớm hay muộn cũng sẽ gặp một vị Thầy đầy đủ phẩm tính.

Với động lực để làm những điều lợi lạc và đi theo con đường tâm linh, nhờ thiện tâm và lòng bi mẫn, thân, ngữ và tâm ta có thể được sử dụng để phát triển thái độ chân chánh và các hành động đúng đắn (chánh hạnh). Ta cũng nên được thúc đẩy để phát triển ước muốn kiên định, mong ước tất cả chúng sinh đều kinh nghiệm hạnh phúc và thoát khỏi đau khổ. Kết quả là thân, ngữ và tâm ta sẽ trở thành sự hiển lộ của lòng bi mẫn. Đây là một thực hành tâm linh chuẩn bị căn bản mà ta có thể tự tu học không có sự trợ giúp của một vị dẫn đạo tâm linh.

Là Phật tử, chúng ta tin rằng ta không nên làm điều gì gây tổn hại cho người khác. Vì thế bạn nên luôn luôn tự mình làm một gương mẫu. Nếu có ai nói với bạn trong một cách thế tích cực, bạn kinh nghiệm hạnh phúc; vì thế, bạn nên nói với những người khác bằng một cách thức tương tự để họ cũng có thể có kinh nghiệm (hạnh phúc) đó. Khi bạn gặp một người giao tiếp với bạn không bằng ngôn từ, với động lực hoàn toàn từ ái và năng lực tâm linh tràn đầy bi mẫn, bạn cảm thấy sảng khoái, an lạc hơn. Tới lượt bạn, bạn nên nuôi dưỡng thiện tâm và lòng bi mẫn tương tự càng nhiều càng tốt, và sau đó hãy đem thái độ của thân, ngữ và tâm đó tới tất cả những người bạn gặp.

Vì thế đây là lời khuyên của tôi cho những người không có một vị dẫn đạo tâm linh: Bạn không nhất thiết phải ngồi xuống, thiền định đúng bài bản và thực hành quán tưởng. Việc biểu lộ thiện tâm từ ái và lòng bi mẫn có thể được thực hiện ở bất kỳ nơi đâu. Bạn luôn luôn có cơ hội để ứng dụng thiện tâm và lòng bi mẫn đối với người khác và để sử dụng thân, ngữ và tâm bạn trong chánh hạnh. Thái độ này rất mạnh mẽ và là thực hành tâm linh chuẩn bị toàn hảo. Sớm hay muộn, nhờ sức mạnh của động lực tích cực của bạn, bạn sẽ gặp vị dẫn đạo tâm linh đúng đắn, và cánh cửa sẽ mở ra con đường tâm linh.

Trong trường hợp thứ hai, bạn đã có thực hành tâm linh, và bạn bị xao lãng bởi những mối bận tâm thế tục. Điều quan trọng là bạn phải đi theo thiện tri thức, vị Thầy và không đi đó đi đây. Hãy lưu lại với một vị dẫn đạo tâm linh, là người mà bạn thực sự cảm thấy là chân chính, và đừng cố thay đổi các vị Thầy cho tới khi bạn có được sự thấu suốt chân thật trong tâm.

Thái độ Bồ Tát thì rất quan trọng; không có nó, bạn không thể thực hành Kim Cương thừa và Đại thừa. Khi tâm bạn hoàn toàn được thúc đẩy bởi thái độ thuần tịnh này thì thân, ngữ và tâm bạn hướng về sự tích cực tốt lành một cách tự nhiên. Từ viễn cảnh Đại thừa và Kim Cương thừa, cho dù bạn không thể ngồi yên trên nệm thiền trước bàn thờ bởi bạn có con cái, việc làm, và vì bạn có đủ thứ xao lãng trong thế gian, bạn vẫn có thể thực hành. Bạn phải nhận được một lời khuyên chân chính từ vị Thầy của bạn và có niềm tin nơi ngài và Giáo Pháp. Khi đó hoạt động của bạn trong thế gian sẽ hiến tặng một cơ hội tương tự để đạt được Giác ngộ như bạn có được trên nệm thiền.

Hỏi: Xin ngài giải thích làm cách nào thực hiện được điều đó?

Đáp: Để được hướng dẫn trong những tình huống như thế, chúng ta có thể hướng về Machig Labdron, một trong những Đạo sư Tây Tạng vĩ đại, người sáng lập thực hành Chod. Bà là một yogi và vị Thầy có thành tựu cực kỳ lớn lao. Mặc dù hầu hết giáo lý đạo Phật chỉ di chuyển từ Ấn Độ sang Tây Tạng, giáo lý của bà từ Tây Tạng trở ngược về Ấn Độ. Bà có một ít lời khuyên dạy vĩ đại về chủ đề này mà với tôi chúng dường như đầy đủ, phong phú và đơn giản. Bà nhắc nhở chúng ta rằng đời người chúng ta xen lẫn hạnh phúc và đau khổ. Trong chốc lát chúng ta thật hạnh phúc, nhưng hạnh phúc không kéo dài; chúng ta bám luyến vào hạnh phúc đó và thình lình nó trở thành đau khổ thật khó thoát ra. Đôi khi ta lại có hạnh phúc ngắn ngủi, nhưng điều này tạo thêm sự dính mắc và bám luyến, và như thế ta càng thêm đau khổ. Đây là kinh nghiệm của tất cả chúng sinh, nhưng loài người cảm nhận điều đó nhạy bén hơn.

Machig Labdron dạy: Đừng lo lắng. Nếu bạn đau khổ, bạn có một cơ hội tuyệt vời để thực hành. Hãy nhớ: “Nếu tôi hạnh phúc, tôi ước muốn tất cả chúng sinh không loại trừ ai được hưởng hạnh phúc mà tôi được trải nghiệm thật dễ chịu này. Cầu mong mọi người đều kinh nghiệm hạnh phúc này giống như tôi đã kinh nghiệm”. Theo cách này hạnh phúc trở thành sự tịnh hóa, thực hành thực sự, và công đức được tích tập. Kế đó: “Nếu thân hay tâm tôi đau đớn, cầu mong cùng với nỗi khổ của tôi, tôi nhận lấy nỗi khổ của tất cả chúng sinh không loại trừ ai”. Vì thế nỗi khổ của chúng ta cũng trở nên hữu ích như pháp tịnh hóa và mang lại cho ta một cảm thức sâu xa về Bồ Tát hạnh. Sự tiếp cận này rất ích lợi cho những người không có thời gian để thực hành chính thức trong một thế giới tràn đầy trách nhiệm và những xao lãng.

Một người có thể thực hành an tọa và tụng đếm các thần chú trong nhiều năm, và người khác có thể thực hành khi sống trong thế gian với kỹ thuật mà tôi vừa đề cập. Người thứ hai có thể đạt được giác ngộ sớm hơn bởi họ xử sự với đời sống hàng ngày như một thực hành tâm linh, chuyển hóa mọi hoàn cảnh thế gian thành các hiện tượng tâm linh. Người ngồi ở nhà suốt ngày có thể không thực hành đúng đắn; họ có thể mộng tưởng hão huyền, bị xao lãng và không thể thành tựu sự chứng ngộ.

Chúng ta luôn luôn có những cơ hội để tỉnh thức. Khi chúng ta thực hiện các trách nhiệm của ta đối với gia đình, tình thương của ta đối với những người thân vẫn mạnh mẽ bất chấp các vấn đề. Nếu ta nghĩ tưởng rằng tất cả chúng sinh cũng bình đẳng với gia đình ta thì một ngày nào đó ta sẽ có thể phụng sự tất cả những chúng sinh ấy trong một cách thế tương tự. Ví dụ như tại chỗ làm việc của bạn, do bởi nghiệp, một người bất đồng ý kiến với bạn. Nhờ nhận trách nhiệm về chuyện bất hòa, bạn nhận vào mình nỗi khổ này, tịnh hóa nó, và nguyên nhân của nỗi khổ được giải trừ. Thay vì như thế, nếu bạn cứ tiếp tục đeo đuổi cuộc tranh luận, bạn sẽ tạo thêm đau đớn và khổ sở. Vì thế điều tối quan trọng là nhận vào mình nỗi khổ của chúng sinh. Khi bạn làm điều này, tính ích kỷ của bạn sẽ suy yếu đi và bạn sẽ trở nên vô ngã hơn.

Như thế những người không có thời giờ thực hành nên ghi nhớ những lời dạy của Machig Labdron và cố gắng nghĩ về ý nghĩa tròn đầy và phong phú của giáo lý ấy khi bạn hoàn thành cuộc sống hàng ngày. Dứt khoát là bạn phải tỉnh giác, bạn phải tự nhắc nhở mình từ sáng cho tới tối về những nội quán sâu xa này, và bạn phải áp dụng ý nghĩa của chúng mỗi ngày. Cũng nhớ rằng bận rộn không phải là một lý do. Điều này đặc biệt đúng trong truyền thống Đại thừa. Ngay cả trong Kim Cương thừa, bạn nghĩ tưởng bản thân bạn như Bổn Tôn của sự nhập môn, bất kỳ âm thanh nào bạn nghe cũng đều là âm thanh của các thần chú, mọi chúng sinh là tập hội các Bổn Tôn. Và tuy thế mọi sự được nhìn và nghe thấy không có sự hiện hữu bẩm sinh. Đúng hơn, đó là sự hiển lộ của Pháp Thân, sự hiển lộ của tánh Không sâu thẳm. Nếu bạn có thể áp dụng tâm bạn theo cách này mỗi ngày thì việc bạn làm, việc bạn chăm sóc gia đình – tất cả những điều này trở thành thực hành của bạn, và bạn đang tiến bộ trong từng giây phút. Nhưng đôi khi các vấn đề của ta đến từ sự lười biếng, thiếu sự tin cậy và phó thác, niềm tin yếu ớt, và chần chừ do dự. Ta nghĩ rằng thực hành hàng ngày là điều tốt lành cần làm, nhưng không phải ngày hôm nay. Thình lình, một điều quan trọng tới gần và chúng ta ước muốn dấn mình kịch liệt vào thực hành; chỉ khi đó ta mới có được một quan điểm tâm linh. Thay vào đó, ta nên luôn luôn hiến dâng tất cả hạnh phúc cho người khác và sử dụng mọi đau khổ cá nhân để nhận lấy đau khổ của tất cả chúng sinh.

Hãy nhớ kỹ khi giữ quan điểm Kim Cương thừa: mọi hình tướng bất khả phân với hình tướng của các Bổn Tôn, mọi âm thanh bất khả phân với thần chú; nhưng mọi hình tướng và âm thanh không có hiện hữu bẩm sinh, là một sự biểu lộ của tính Không. Đó là cách thức thực hành Kim Cương thừa.

Lạt ma Lodu Rinpoche an trụ tại Kagyu Droden Kunchab, một trung tâm Giáo Pháp để thực hành Phật Giáo Đại thừa và Kim Cương thừa, có trụ sở ở 1892 Đường Fell (gần Clayton) San Francisco, CA 94117. Lạt ma trông nom việc dịch thuật nhiều bản văn thực hành (Sadhana) và đã biên soạn vài quyển sách: Giáo lý Bardo (có thể mua được nhờ Nhà Xuất bản Snow Lion), Tinh túy của Giác tri và Vô tri, Thành tựu Giác ngộ, Trì giữ Giới nguyện Bồ Tát, và Kính lễ Kalu Rinpoche (có thể tìm được ở Nhà Xuất bản KDK).

Lama Lodu Rinpoche

Là một đứa bé cùng với gia đình và vị giáo thọ, Ngài duy trì lối sống du mục. Rinpoche lên sáu khi Ngài rời miền Đông Tây Tạng cùng với ông bà trong hành trình đưa Ngài trước tiên đến Lhasa, sau đó Tsurphu và cuối cùng đến Drikung, nơi Rinpoche lưu lại trong hai năm tại nhà của ông bà Ngài.

Sau khi ông bà của Rinpoche qua đời, cha mẹ và anh chị em Ngài đoàn tụ với Ngài ở Drikung. Khi tình hình chính trị và xã hội ở Tây Tạng trở nên tồi tệ hơn bởi sự xâm chiếm của Cộng sản Trung Quốc, Rinpoche và gia đình – ban đầu là một đoàn mười ba người – khởi hành đến Ấn Độ, vượt Himalaya cùng với nhiều người Tây Tạng khác, những vị cũng đang chạy trốn khỏi cuộc chiến.

Họ đã du hành qua Kongpo đến Pema Ku. Ở Pema Ku, tại biên giới của Tây Tạng và Ấn Độ, bởi hành trình gian khổ, tất cả thành viên gia đình của Rinpoche đều qua đời. Khi cha của Rinpoche – thành viên cuối cùng của gia đình – qua đời, Rinpoche rời Pema Ku và tiếp tục hướng về Assam cùng những người tị nạn khác.

Tại thị trấn được biết đến là Bomdila, nơi mà biên giới của Tây Tạng, Bhutan và Ấn Độ gặp nhau, một cuộc tấn công bằng bom đã khiến đoàn người phân tán. Rinpoche và một người bạn trẻ tuổi thoát khỏi cuộc tấn công và đi về phía Tây, dọc theo biên giới của Bhutan và Ấn Độ, đến Siliguri và cuối cùng là đến Darjeeling. Khi họ đến Darjeeling, Đức Karmapa thứ 16 được thông báo rằng Rinpoche đã an toàn thoát khỏi Tây Tạng. Vô cùng hoan hỷ trước tin tốt lành này, Đức Karmapa đã sắp xếp để Rinpoche được cung nghênh về Sikkim và để người bạn của Rinpoche được chăm sóc.

Bardor Tulku Rinpoche được tấn phong là một Tulku tại Tu viện Rumtek ở tuổi thanh thiếu niên. Cũng chính tại Tu viện Rumtek, dưới sự dạy dỗ của Đức Karmapa thứ 16, sự rèn luyện chính thức của Rinpoche đã diễn ra.

Sau khi hoàn thành nhiều năm nghiên cứu và thực hành, Bardor Tulku Rinpoche đi thị giả Đức Karmapa thứ 16 trong hành trình [hoằng Pháp] thế giới vào các năm 1974 và 1976. Năm 1977, Đức Karmapa yêu cầu Rinpoche ở lại Woodstock, New York, tại Karma Triyana Dharmachakra (KTD). Trong hai năm đầu tiên tại KTD, Rinpoche đã làm việc cùng mọi người để cải tạo và chuẩn bị ngôi nhà và chuẩn bị cho chuyến viếng thăm cuối cùng của Đức Karmapa thứ 16 đến phương Tây.

Trong chuyến viếng thăm cuối cùng vào năm 1980, Đức Karmapa đã chỉ dạy rằng trụ xứ tu sĩ của Ngài tại Bắc Mỹ cần được thiết lập tại KTD và Ngài đã cử hành lễ thánh hóa chính thức. Sau lễ động thổ vào tháng Năm năm 1982, Bardor Rinpoche điều hành các hoạt động xây dựng và trực tiếp làm việc mỗi ngày để xây dựng Tu viện. Khi việc xây dựng chính điện về cơ bản hoàn mãn vào đầu những năm 1990, Ngài đảm nhận các trách nhiệm là vị thầy tại KTD và các trung tâm nhánh Karma Thegsum Choling (KTC). Bardor Rinpoche đã phục vụ KTD và các trung tâm nhánh KTC trong hơn ba mươi năm.

Rinpoche sống cùng với vị phối ngẫu của Ngài – Sonam Chotso Lama trong ngôi nhà của họ ở phía bên kia Magic Meadow cùng với ba con gái – Karma, Chime và Rigdzin. Khi không tham gia vào hoạt động Phật sự, Ngài tận hưởng việc chơi trò chơi bàn cờ, đi bộ tại hồ chứa, kết bạn với những con sóc chuột bản địa và cho chúng ăn. Ngài cũng thích chơi đùa với hai cháu gái nhỏ – Uggi và Baby T. Ngài hoan nghênh mọi người, bất kể họ có phải Phật tử hay không và luôn quan tâm đến sự an lành của họ. Ngài yêu mến vùng Woodstock với những ngọn núi và cảm thấy nơi đây thật linh thiêng. Ngài đã du hành khắp thế giới để giảng dạy Giáo Pháp và trưởng dưỡng sự hành trì của các học trò Giáo Pháp.

Vào cuối những năm 1970, Đức Karmapa thứ 16 gửi cho Bardor Tulku Rinpoche bức thư ngắn riêng sau đây.

Bardor Rinpoche thân mến,

Lời cầu nguyện rằng Giáo Pháp của con có thể lan tỏa khắp Nam Thiệm Bộ Châu luôn ở trong tâm Ta, cả ngày lẫn đêm.

Đừng rụt rè về điều này; hãy sốt sắng.

Ta cầu nguyện rằng Ta sớm gặp con.

Karmapa

Bardor Tulku Rinpoche vẫn giữ bức thư ngắn được trân trọng này nhưng Ngài không chắc ý nghĩa chính xác của nó là gì.

Năm 1999, Bardor Rinpoche có những giấc mơ vô cùng sống động về Đức Karmapa thứ 16 và trong lúc thức, Ngài cảm nhận mạnh mẽ sự hiện diện của Đức Karmapa đến mức Ngài có thể nhận thấy mùi của Đức Karmapa. Giấc mơ về Đức Karmapa thứ 16 đã giúp Bardor Tulku Rinpoche quyết định rằng đã đến lúc bắt đầu truyền bá những giáo lý của Terchen Barway Dorje (vị Bardor Rinpoche thứ nhất) ở phương Tây.

Năm 2000, với sự gia trì từ Đức Karmapa thứ 17 và Ngài Tai Situ Rinpoche thứ 12, Bardor Tulku Rinpoche thành lập Tổ Chức Raktrul [Raktrul Foundation] để giúp tái xây dựng Tu viện Raktrul ở Tây Tạng và cung cấp những phương tiện giáo dục cho chư Tăng, Ni và cộng đồng cư sĩ. Năm 2003, Rinpoche thành lập Kunzang Palchen Ling (KPL), một Trung Tâm Phật Giáo Tây Tạng ở Red Hook, New York. Dựa trên các nguyên tắc bất bộ phái, KPL cung cấp Giáo Pháp từ mọi truyền thống của Phật giáo Tây Tạng và đóng vai trò là là một căn cứ để giữ gìn và đưa những giáo lý Terma của Terchen Barway Dorje đến phương Tây.

Kể từ đó, Bardor Tulku Rinpoche đã điều hành các hoạt động của Kunzang Palchen Ling và dẫn dắt các Nhóm Tu Học Palchen trên khắp đất nước, cũng như giám sát việc chuyển dịch các bản văn Terma của Terchen Barway Dorje. Năm 2020, Rinpoche hoàn thành việc xây dựng Kunzang Palchen Ling, nơi tiếp tục giữ gìn giáo lý từ truyền thừa của Ngài và cung cấp nền tảng cho hoạt động của cộng đồng Giáo Pháp của Ngài. Nhờ tầm nhìn và kinh nghiệm của Rinpoche, KPL trở thành hình mẫu tuyệt vời về một trung tâm Giáo Pháp ở Hoa Kỳ. Đây cũng là địa điểm gia trì tuyệt vời, nơi lưu giữ nhiều bức tượng chư Phật và Bồ Tát mà Rinpoche nỗ lực không mệt mỏi để thu thập. Ngài đã sống cuộc đời làm lợi lạc chúng sinh và phụng sự Phật Pháp[2]. Đông đảo học trò sùng kính của Ngài đều mong mỏi sự tái sinh nhanh chóng của Ngài, lễ tấn phong và sự tiếp tục các hoạt động của Ngài.

Kunzang Palchen Ling 

Việt ngữ: Pema Jyana

Nguồn Anh ngữ: Biography of the 3rd Bardor Rinpoche

Nguồn Việt ngữ: Tiểu Sử Vắn Tắt Bardor Tulku Rinpoche Thứ Ba (1949 - 2021)

Khi ta thiền, thái độ đầu tiên là đi tìm sự yên tĩnh và an ổn, điều này dựa trên sự thích bình yên của cái ngã. Chúng ta cố loại bỏ các tư tưởng, cho rằng thiền là sự không có khái niệm. Sự đi tìm dễ chịu không kìm hãm được chỉ mang đến buồn ngủ, một sự hôn trầm hơi giống trạng thái tâm của một số súc vật đang ngủ, chúng ta có cảm giác là một thiền giả lớn, trong khi thực ra chúng ta đang ngủ trong một lớp sương mù hơi mờ mịt, nhưng dễ chịu. Đây là một cái bẫy phải tránh.

Một cái bẫy khác trong sự thiền là cương quyết muốn ngưng lại những dòng tâm thức. Sự cố gắng hủy bỏ đi sự chuyển động của các tư tưởng đòi hỏi một cố gắng không thể tưởng tượng. Chúng ta cố gắng không lay động, thu mình lại, để ngăn các tư tưởng lay động nơi ta. Chúng ta còn thở nhẹ nữa. Ta hết sức tránh động đậy, và tư thế chúng ta cho thấy điều đó. Chúng ta cố dồn nén các tư tưởng và cố ngăn chúng xảy đến. Trong một thời gian đầu, mình làm được điều này. Khi dồn nén tâm, ta làm khựng lại tất cả các năng lực của thân. Các năng lực không lưu thông nữa, tất nhiên có một sự không chuyển động. Chúng ta rất hài lòng và nghĩ: “ta đã thành công, đó là thiền, không có gì động đậy nữa”. Nhưng do phát triển ý đó và nhất là sự vui do đã được cái mà ta tìm cầu với biết bao nhiêu cố gắng, tạo nên nhiều lay động. Ta phải cố gắng nhiều hơn nữa để trấn giữ lại sự lay động thêm vào ấy. Càng lúc chúng ta càng căng thẳng, co quắp và lo âu. Điều đó làm tâm rối loạn, thân căng thẳng, và sau cùng sẽ mang đến nhiều đau khổ.

Vì sao trong trạng thái ấy chúng ta khổ? Ta khổ vì ta gắn bó các tư tưởng. Chúng ta đã chặn chúng lại. Chúng không đi ra được, không giải thoát được và tất nhiên, chúng không biến đi được. Ở lại đó, chúng làm ta rối loạn. Điều này hơi giống như chúng ta cầm một sợi dây thừng với một cái gì chuyển động ở đầu bên kia, ví dụ một con chó lớn. Con chó bị giữ bằng dây đó, kéo chúng ta về bên phải, kéo chúng ta về bên trái. Nó lôi chúng ta đi mọi phía, và chúng ta không làm gì được để chống lại. Nếu bây giờ chúng ta để sợi dây đó đi, thì con chó sẽ làm điều gì nó muốn. Cũng thế, thân và tâm chúng ta có thể yên ổn nhưng vì chúng ta cố giữ, chặn lại các tư tưởng, điều này như thể chính chúng ta tự cột mình vào một sợi dây. Tất cả các lay động đó của tâm làm chúng ta rối loạn và cho ra những đau khổ.

Rốt cuộc thiền là gì? Người ta dùng các kĩ thuật, nhưng thiền không thể đồng hóa với các kĩ thuật ấy. Thiền không phải là sự tập trung lên các hình dáng hay màu sắc khác nhau. Thiền là rời bỏ hết tất cả các ràng buộc, tất cả các ngăn ngại giam giữ tâm lại: các thói quen, các khuynh hướng, các luyến ái gò bó tâm khiến nó khổ. Thiền là để tất cả những gì giam giữ và giới hạn tâm lại, được ra đi dần dần, khiến tâm tìm lại được sự tự do tự nhiên, sự thoải mái ban đầu.

Tất cả các trở ngại ấy, tất cả các sự giới hạn ấy, tất cả các luyến ái ấy không bị bên ngoài áp đặt vào bên trong. Đó không phải là các yếu tố kích thích, làm cho tâm bị bó buộc. Chính tâm tự cột lại, tự giới hạn, tự vặn vẹo trong các mâu thuẫn của nó. Phải làm việc từ trong ra ngoài. Sự buông bỏ không tiến hành bên ngoài, nhưng ngay ở bên trong chúng ta. Nếu trong tâm không còn nắm bắt điều này hay điều kia, chính tâm từ bên trong, tự giải thoát. Khi tự giải thoát, nó tìm lại được bản chất ban đầu của nó. Chúng ta tự đặt mình trong bản chất ấy một cách thanh tịnh, tự nhiên, không xảo thuật, bằng cách để tâm tự nhiên, không ép buộc nó bằng bất cứ giá nào. Nó bèn an trú và chúng ta ở trong một cảm giác dễ chịu, hạnh phúc và có không gian, trong đó mọi hình thức luyến ái tan ra từ bên trong ra bên ngoài.

Người ta nói về những nguồn gốc của luyến ái: đó là các vật luyến ái vì có luyến ái, chứ không phải vì các vật. Vậy, phải tháo bỏ luyến ái từ bên trong. Những vật ấy không còn là những vật của sự luyến ái nữa mà là những vật. Không còn chuyển động của khái niệm để muốn nắm bắt hay vứt bỏ chúng đi. Không còn dòng tâm thức, như vậy không còn xáo động trong tâm. Tâm tìm lại được sự bình an vì không còn bị xáo trộn bởi chuyển động của các tư tưởng. Nó trở nên bình lặng, an trú, tự ổn định. Đó là ý nghĩa của Si-nê trong tiếng Tây Tạng: “Si-wa” có nghĩa là làm yên đi, “Nê-pa” là sự ổn định, nghĩa là làm yên các cảm xúc nảy sinh từ luyến ái và sự ổn định tự nhiên của tâm trong trạng thái của nó.

Làm sao để thoát khỏi các tư tưởng? Không thể bằng cách cấm chúng. Khi chúng ta hiểu rằng tương lai chưa đến, nó không có, quá khứ không còn nữa, nó không có, và hiện tại là một lúc không định nghĩa được giữa quá khứ và tương lai, vậy nó không là gì hết, thì chúng ta hiểu rằng không có gì để tâm có thể chạy theo. Một khi đã hiểu được như vậy, tâm không còn đi tìm nữa. Sự xáo động của tâm là cái gây nên cái mà chúng ta gọi là các tư tưởng. Vậy, chúng lắng dịu đi và nếu không còn sự luyến ái ấy đối với quá khứ, hiện tại và tương lai, làm sao có thể có một cái “tôi” vốn là khái niệm và tư tưởng chuyển động? Chúng ta bị nhiều xáo trộn trước hiện tại, quá khứ và tương lai rất nhiều tư tưởng, nuối tiếc, hối hận và nhớ tưởng nảy sinh từ quá khứ, những hi vọng và lo sợ sinh từ tương lai. Hiện tại không là gì cả. Thời gian là một ảo tưởng, các phút nối tiếp nhau. Thời gian luôn thay đổi. Rốt cuộc tương lai là quá khứ của ngày mai. Hiện tại, quá khứ, tương lai là những khái niệm chỉ tạo nên các tư tưởng, các hi vọng và lo sợ làm xáo trộn tâm. Tốt hơn là hãy cho qua tất cả các khái niệm ấy, hãy rời bỏ chúng để tìm lại sự vững vàng và yên ổn của tâm.

Lama Gendun Rinpoche

Trích: Thầy và Đệ tử, NXB Phương Đông

Nhận thức - Tri giác

Nhận thức/ tri giác thì sẵn có, cắm rễ sâu trong tâm thức. Nếu ai đó cấu véo ta, ta sẽ thấy đau, không có đức tin hay quan niệm nào cần có ở đây; chỉ đơn thuần là như vậy

Tri giác xảy ra ngay lập tức, trước khi một ý nghĩ được tạo thành, khi có ai đó nhìn vào một bông hoa, nhận thức hay là cảm nhận sẽ tạo một hình ảnh trong tâm thức, điều này khiến nảy sinh một ý nghĩ: “bông hoa”. Nhưng tới lúc này thì bông hoa thực sự mà mình thấy đã là quá khứ rồi - giống như một hình ảnh chớp hiện trong bộ phim chiếu rạp. Cũng như vậy đối với mọi việc trong đời sống, ví dụ như, khi người ta khổ sở nghĩ về một mối tình đổ vỡ, nhưng bản chất thì, mối duyên mà họ vẫn đang khổ vì thì đã qua đi từ lâu rồi.

Nhận thức và Khái niệm có liên hệ chặt chẽ, theo một cách nào đó, nhận thức như là phần cứng, và khái niệm như là phần mềm. Hiểu theo cách rộng hơn, nhận thức bao hàm sự đánh giá và tính chủ quan. Ví dụ như, Nghĩ về ông A; ông B thấy là ông ấy thật dễ mến, trong khi đó đối với bà C thì lại thấy ông A khó chịu. Dễ mến hay khó chịu đều không thực  là phẩm chất của ông A. Phẩm chất ấy tồn tại trong tâm thức của ông B và bà C. Những tri giác này thì luôn thay đổi, tô điểm bằng ý định, tâm trạng hay những kinh nghiệm của chúng ta trước đó.

Khái niệm - Quan niệm

Khái niệm/quan niệm thì không thực, do con người tạo ra, nảy sinh từ văn hoá, tôn giáo, triết lý, và tín ngưỡng dân gian. Chúng thì luôn chuyển đổi. Ví dụ như ở Thái Lan, nếu ai đó để lộ lòng bàn chân là một điều rất thô lỗ trong khi việc đó ở Mỹ thì lại là hành động chấp nhận được. Cũng như thế, những suy nghĩ đánh giá của ta về việc gì đó - cho rằng việc ấy là tốt hay xấu, có lý hay vô lý - thì cũng chỉ đơn giản là quan niệm. Nói một cách sâu hơn, tất cả những gì ta cho là chân thật thì cũng chỉ đơn thuần là quan niệm.

Ta mở vòi nước, có thứ gì đó chảy ra. Ta nói: đây là nước, nước có thể uống được. Nhưng trong thực nghĩa thì không phải như vậy; nước chỉ là một từ hoặc là một hình ảnh, cả từ đó và hình ảnh đó đều không uống được. Một cách khách quan thì, không có mối liên hệ nào giữa thứ chảy ra từ chiếc vòi, đây là thứ thật có, và từ nước, đây là khái niệm ta đặt cho thứ ấy, mối liên hệ giữa thứ chảy ra từ cái vòi và từ ngữ nước chỉ tồn tại trong não bộ của ta.

Ví dụ về nước đưa đến cho ta một ví dụ về thấy biết lý trí, điều này rõ ràng hơn khi đề cập đến lĩnh vực cảm xúc, hay trong mối liên hệ với người xung quanh. Bởi nhầm lẫn giữa những gì thực có và quan niệm, ta giam mình trong sự khổ sở thay vì cởi mở tâm mình để thoát khỏi mọi vấn đề vướng mắc.

Đa vũ trụ

Trong khi chúng ta nhìn vào sự vật theo cả hai cách khách quan và chủ quan, cái nhìn chủ quan của chúng ta thường mạnh mẽ và lấn át hơn. “Chân lý” của một người được hình thành bởi những niềm tin thường được tự củng cố; dẫu những niềm tin đó không thể tác động được chân lý đích thực sau cùng và duy nhất. Thực ra, dù chủ quan hay khách quan, chân lý của chúng ta thay đổi tùy vào thời gian, không gian và quan điểm hiện hành.

Ví dụ, một số học giả tin rằng Đức Phật đã dạy các môn đệ rằng thế giới phẳng và mặt trời quay quanh trái đất. Có thể Đức Phật đã dạy như vậy thật; đó là những niềm tin phổ biến vào thời đại đó - thực tại của thời gian đó - và đức Phật là người rất tế nhị trước các chuẩn mực văn hóa. Tuy nhiên, trong những bài giảng sau này cho một chúng hội nhỏ hơn, những đệ tử đã tiến xa hơn trên đường tu học, Đức Phật nói rằng Trái đất có thể được nhìn thấy trong nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào nghiệp của chúng ta.

Tương tự, quan điểm của chúng ta về vũ trụ cũng đã thay đổi theo thời gian, từ “trái đất là trung tâm vũ trụ” đến “đa vũ trụ”. Trong khi các nhà khoa học hiện đại bắt đầu tin tưởng, thì Đức Phật từ lâu đã dạy rằng có nhiều hơn một vũ trụ. Thật vậy, có hàng ngàn vũ trụ - mỗi một vũ trụ nằm bên trong một vũ trụ to lớn vô tận, với số lượng nhiều như số cát sông Hằng. Toàn bộ vũ trụ của ta là một hạt cát mà thôi. Tuy nhiên, trong hệ thống đó, một thay đổi dù rất nhỏ cũng có thể thay đổi lộ trình của một hành tinh, một dòng sông, một cuộc đời. Không có gì là vĩnh viễn; mọi thứ đều có thể.

Thực tại tương đối

Những sự thực có thể nắm bắt được của cuộc sống - như các mối liên kết và phụ thuộc lẫn nhau của mọi suy nghĩ, hành động, và hoàn cảnh - là những điều ta có thể nhận thấy dễ dàng khi phân tích và quán sát. Và chính nhờ phát hiện ra điều đó giúp chúng ta có thể bắt đầu bẻ gãy những vòng quay luẩn quẩn, để chúng ta có thể sống với những mong ước tích cực.

Chúng ta hãy bắt đầu bằng các liên kết nền tảng giữa tất cả chúng sinh: Chúng ta đều thở chung một bầu không khí, cư ngụ trong cùng một sinh quyển, bước đi trên cùng một trái đất. Và tất cả chúng ta đều kiếm tìm hạnh phúc, yên bình và an ổn.

Tri thức của chúng ta cũng phụ thuộc lẫn nhau. Chúng ta cùng học một người thầy, mà bản thân ông ấy cũng đang chia sẻ kiến ​​thức học lại từ nhiều người thầy khác, từ gia đình, bạn bè và những kinh nghiệm cá nhân. Rồi từ đó, cách chúng ta hiểu, diễn dịch và thực hành những lời dạy này lại phụ thuộc vào vốn tri kiến của chúng ta hiện có.

Thậm chí những thứ có vẻ đối lập cũng phụ thuộc lẫn nhau: ngày và đêm, nóng và lạnh, tốt và xấu chỉ tồn tại trong mối quan hệ đối đãi với nhau. Đến và đi trong thực tế, là cùng một hành động; nó chỉ tùy thuộc vào phương hướng mà chúng ta đang nhìn.

Và trên hết, cuộc sống của chúng ta vào bất kỳ thời điểm nào đều là kết quả của tất cả những suy nghĩ và hành động của ta cho đến giây phút đó, và chúng tiếp tục làm nền tảng để tạo nên những nghiệp tương tự trong tương lai. Khi nghiệp của chúng ta làm là tốt đẹp, trải nghiệm của chúng ta là tốt đẹp và chúng ta tiếp tục có nhiều cơ hội để làm những điều tốt đẹp; điều này cũng đúng đối với các nghiệp bất thiện.

Thông qua việc tu tập, bất cứ ai đều có thể thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn tiêu cực, bằng cách tận dụng thời cơ ngay giữa giai đoạn cảm thọ và giai đoạn nắm giữ cảm thọ (để cảm thọ chi phối mình). Cơ hội này không phải là điều đến một lần duy nhất trong đời, nó có thể xảy ra bất cứ lúc nào, lặp đi lặp lại, mỗi ngày.

Thực tại tuyệt đối

Thực tại tuyệt đối là sự thật tuyệt đối là nền tảng (bản chất) của mọi sự hiện hữu – nhưng đó là điều chúng ta chỉ nhận ra và thấu hiểu thông qua việc tu tập. Trong khi thực tại tương đối tồn tại trong thế giới khái niệm, thực tại tuyệt đối tồn tại vượt ra ngoài thế giới khái niệm. Đây là điều rất khó nắm bắt - giống như tình cảnh của một người đứng trên mặt đất cố gắng đo chiều dài của một chiếc máy bay đang chao liệng trên trời; nhìn nó trông như dài chỉ độ năm phân.

Sự thực tuyệt đối không phụ thuộc vào người đang quán sát, thời điểm quan sát, cũng như các điều kiện hay hoàn cảnh mà nó được quan sát. Đơn thuần là thứ vốn là.

Chỉ bằng việc hiểu thấu những khía cạnh của thực tại tương đối, chúng ta cũng đã có thể tạm thời giải phóng khỏi những khổ đau và tuyệt vọng. Bằng việc hiểu thấu thực tại tuyệt đối, ta hoàn toàn giải phóng bản thân, đạt được cái thấy sâu sắc và trí tuệ chân thực.

By Trungram Gyaltrul Rinpoche

Nguồn: http://dharmakaya.org/teachings/wisdom/

Mặc dù thể xác và tâm trí khác nhau theo quan điểm về bản chất của chúng, nhưng chúng ta vẫn không thể tách bạch chúng. Đó là bởi thực tế là chừng nào chúng ta còn sống, thể xác sẽ lệ thuộc vào tâm trí và ngược lại, tâm trí không tách khỏi thể xác. Đó là lý do vì sao chúng ta xem chúng là một đơn vị. Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn có thể tách biệt hai thứ này. Bởi thế ở đây chúng ta sẽ phân tích tâm trí một cách riêng biệt.

Tâm trí được mô tả là tám tập hợp của nhận thức. Dĩ nhiên, về mặt bản chất thì tâm trí chỉ có một, tuy nhiên, nó có thể được phân chia thành tám khía cạnh khác nhau của nhận thức, mỗi khía cạnh có những đặc tính riêng biệt.

Chừng nào chúng sinh hữu tình còn cư ngụ trong sự hiện hữu có điều kiện, được gọi là giai đoạn bất tịnh⁷, tâm trí sẽ thể hiện bản thân của nó dưới dạng bát thức (tám tập hợp của nhận thức). Kết quả của việc thực hành đạo pháp và tập trung thiền định (Phạn ngữ samadhi) là tám dạng nhận thức sẽ được thanh lọc. Khi đó chúng sẽ chuyển hoá và nhờ đó tự bộc lộ theo năm dạng tính giác bản nguyên. Để hiểu được bản chất của năm dạng tính giác này, trước hết chúng ta phải nhìn vào tám tập hợp nhận thức.

Việc hiểu được cách chuyển hóa của nhận thức sang tính giác bản nguyên cũng giúp chúng ta hiểu được cách trải qua con đường đi đến Phật quả và loại kết quả mà mỗi con đường có thể mang lại. Hơn nữa, điều này còn chứa đựng lợi ích nhất thời đối với việc thực hành thiền định nhằm biết cách thiền định thực hiện chức năng như thế nào. Điều này đúng với thiền định theo một vị bổn tôn cũng như những dạng hành thiền tập trung khác, chẳng hạn như thiền chỉ hay nội quán sâu sắc. Những khi chúng ta để cho tâm trí thư giãn trong tự nó, sẽ rất hữu ích nếu biết về các đặc tính và sự phân chia của tám dạng nhận thức.

Đối với thiền định dựa trên bản chất của tâm trí, bạn thường yêu cầu sự hướng dẫn rõ ràng từ đạo sư. Một số hành giả có đủ may mắn để ngay lập tức nhận ra bản chất đích thực của tâm trí, trong khi những người khác thì chỉ nhận thức được sự khích động từ nó, một trải nghiệm nhất định về tâm trí đích thực. Nếu không biết chính xác tâm trí và nhận thức hoạt động như thế nào, trải nghiệm của những hành giả sẽ tan biến sau vài ngày. Sự hiểu biết về tâm trí và tám dạng nhận thức có được thông qua dạng bát nhã cao nhất (Phạn ngữ prajna)⁸ của sự nghe và suy niệm. Khi thật sự thiền định theo cơ sở này và thoáng thấy bản chất của tâm trí, chúng ta có thể liên tục gia tăng trải nghiệm về nó thông qua sự thiền định về sau. Đó là lý do vì sao việc hiểu biết về bát nhã là điều cực kỳ hữu dụng.

Một người mới bắt đầu – người cho rằng thể xác là một vị bổn tôn và không hiểu biết về những đặc tính riêng biệt của nhận thức – sẽ nghĩ rằng họ có thể nhận thấy bổn tôn trong quá trình hành thiền, như thể được nhìn thấy trực tiếp bằng mắt. Tuy nhiên đôi mắt có cách tiếp nhận những dạng thức cụ thể thô sơ hơn nhiều. Những người mới bắt đầu quả thật hành thiền với hy vọng đạt được sự minh bạch này. Dẫu vậy, điều đó sẽ không xuất hiện, do thiền định dựa trên bổn tôn sẽ không diễn ra thông qua nhận thức của mắt mà thông qua trung gian của con mắt tâm trí. Đối tượng của nhận thức tâm trí ít rõ ràng hơn, Nhận thức bổn tôn hầu như không hoạt động giống như nhận thức của đôi mắt. Đó là lý do vì sao một số người hành thiền cảm nhận về một hình ảnh tâm trí mơ hồ nghĩ rằng họ không thể thiền định đúng cách dựa trên bổn tôn. Kết quả là họ hình thành các ác cảm đối với thiền định. Tuy nhiên những người hiểu rằng mỗi loại nhận thức được cảm nhận theo cách khác nhau sẽ biết rằng hình ảnh tâm trí không rõ ràng như những hình ảnh được tiếp thu bằng mắt thường, và do đó, họ hài lòng với thiền định. Họ biết cách hành thiền, và do đó việc hành thiền của họ suôn sẻ.

Khenchen Thrangu Rinpoche

Trích: Sống mỗi ngày với Phật Pháp 

Tiếp theo cần phải không lầm lẫn cái gì nên nhận lấy và cái gì nên từ bỏ thuận theo nghiệp và luật nhân quả. Những kết quả của bất kỳ hành động nào (thân, ngữ, tâm) được làm bởi bất kỳ chúng sinh nào đều chín tới trong chính cá nhân chúng sinh đó. Hơn nữa, nếu con phạm vào mười hành động không đức hạnh con sẽ tái sinh vào một trong những cảnh giới bất hạnh. Do mắc vào những hành động bị sai sử bởi ba độc, mức độ lập đi lập lại, đối tượng của hành động đó là ai, và bản thân hành động đó trầm trọng ra sao, con sẽ tái sinh vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Khi đã sinh vào đó, con phải trải nghiệm khổ đau không cùng. Do mắc vào hành động đức hạnh lớn, trung bình, hay nhỏ, con sẽ tái sinh hoặc vào cõi Vô Sắc, cõi Sắc hay như một vị trời trong cõi Dục. Bởi thế trong mọi thời hãy xem xét ba cửa thân, ngữ, tâm của con.

Những sự kiện căn bản của luật nhân quả là hạnh phúc sinh thành từ những hành động đức hạnh hay nghiệp “trắng” và khổ đau từ những hành động không đức hạnh hay nghiệp “đen”. Hơn nữa, bất cứ cái gì bạn làm đều chín thành trên chính bạn; nếu bạn giết người, hậu quả sẽ không chín thành nơi cha mẹ hay con cái bạn, mà chỉ ở nơi bạn. Bởi thế bạn phải từ bỏ những hành động ác độc và nhận lấy những hành động tốt nếu bạn muốn làm lợi lạc cho chính bạn và những người khác.

Mười hành động không đức hạnh được phân thành ba cái của thân (giết, trộm cướp, tà dâm), bốn của ngữ (nói dối, nói chia rẽ, nói xúc phạm, gay gắt, và nói tầm phào), ba của tâm (tư tưởng tham muốn vật sở hữu của người khác, chứa chấp ác ý, và chấp vào những tà kiến như không tin nhân quả).

Mười hành động đức hạnh chỉ là không làm mười điều không đức hạnh ở trên. Tuy nhiên mười hành động đức hạnh đặc biệt là cứu mạng chúng sinh, thực hành bố thí, giữ chặt chẽ giới luật và khuyến khích những người khác làm như vậy, nói sự thật không gây ra lầm lẫn, giảng hòa những tranh cãi và hòa giải những người thù ghét nhau, nói lời ngọt ngào êm dịu, nói lời ý nghĩa như chỉ dạy hay cầu nguyện, ít tham muốn và biết đủ, có thiện ý đối với những người khác và có chánh kiến với niềm tin thuần thành vào những giáo pháp.

Nếu bạn cứu mạng chúng sinh và không giết hại, cuộc đời của riêng bạn sẽ thọ, còn nếu giết hại cuộc đời bạn sẽ ngắn và đầy bệnh tật. Nếu bạn rộng lượng và không trộm cướp, bạn sẽ giàu có. Nhưng nếu bạn trộm cướp bạn sẽ nghèo và luôn luôn bị ăn trộm. Do giữ giới và từ bỏ tà dâm bạn sẽ có một hình tướng ưa nhìn và những tương quan vợ chồng và bạn bè tốt đẹp. Nhưng nếu bạn gây tai hại bởi sự tà dâm, bạn sẽ xấu xí, có những cuộc hôn nhân nghèo nàn và vợ chồng không chung thủy. Nói sự thật, không dối trá, những người khác sẽ tin lời bạn nói. Nhưng không ai chú ý hay tin lời bạn nếu bạn luôn luôn dối trá. Nếu bạn không nói lời chia rẽ và cố gắng đoàn kết người ta, những tương quan với những bạn bè sẽ luôn luôn bền chặt. Tuy nhiên, nếu bạn gây ra chia rẽ, bạn sẽ có thêm những kẻ thù, là mục tiêu cho sự ghen ghét và có ít quan hệ với những người khác. Nói dễ chịu và không thô bạo, những người khác sẽ nói hòa nhã với bạn. Nhưng bạn sẽ chỉ nhận sự xúc phạm và nghe những lời khó chịu nếu bạn cứ xúc phạm những người khác. Nếu bạn nói có ý nghĩa, không tầm phào, bạn sẽ nghe những điều có ý nghĩa; trong khi nếu tiếp tục nói tầm phào, bạn sẽ chỉ nghe những lời vô nghĩa.

Nếu bạn bằng lòng và không tham lam, bạn sẽ không khao khát điều gì. Nhưng nếu bạn luôn luôn thèm khát những sở hữu của người khác, bạn sẽ thành một người ăn xin luôn luôn muốn có. Có thiện ý và không ma mãnh với người khác, người ta sẽ đối xử tử tế và quan tâm đến bạn, trong khi ác ý chỉ đem đến cho bạn sự nghi ngờ và làm hại từ người khác. Cuối cùng, nếu bạn có quan điểm đúng đắn, không méo mó, trí thông minh và trí huệ của bạn sẽ tăng trưởng và tâm thức bạn bao giờ cũng sắc bén. Tuy nhiên, bám chấp vào những tà kiến cong vạy bạn sẽ ngu si, hạn hẹp và đầy nghi ngờ.

Hậu quả của nghiệp có thể phân theo nhiều cách, như trong bản văn. Cách khác là theo những vọng tưởng điều động những hành động của bạn. Nếu bạn hành động dưới ảnh hưởng mạnh mẽ của kiêu mạn, bạn sẽ tái sinh làm một chúng sinh cõi trời; từ ghen ghét làm một a tu la; từ tham muốn làm một con người; từ ngu si làm một súc sinh; từ keo kiệt làm một ngạ quỷ; từ sân hận làm chúng sinh địa ngục. Bởi thế hãy cố gắng loại trừ những vọng tưởng và thực hành những hành động đức hạnh để giải thoát khỏi sáu cõi sinh tử và cuối cùng đạt Giác Ngộ.

Bất cứ hành động đức hạnh nào con làm, hãy cố gắng tăng trưởng và mở rộng nó. Bất cứ hành động không đức hạnh nào con phạm, hãy cố gắng đoạn trừ nó. Nói cách khác, không lầm lẫn cái gì cần từ bỏ cái gì cần nhận lấy, đi vào và xa lìa cái gì, hãy cắt đứt dòng tương tục những hành động xấu nơi ba cửa thân ngữ tâm. Đây là ý nghĩa những giáo lý của Phật và mục tiêu của những thực hành, và con cần hành động tùy theo Pháp. Bởi thế, khi con đã học một cách chi tiết về cái nên làm và cái nên bỏ theo nghiệp và luật nhân quả, con hãy tự tu theo đó. Đây là thực hành sơ bộ thứ sáu: những giáo lý nghiệp và luật nhân quả.

Đức Karmapa thứ 9 Wangchug Dorje

Việt dịch: Đương Đạo

Trích: Đại Ấn - Thiền Xóa Tan Bóng Tối Vô Minh, NXB Thiện Tri Thức, 2001