Việc nghiên cứu giáo pháp có thể được so sánh với việc học lái xe hơi. Có một cẩm nang hướng dẫn cách lái xe giải thích mọi thứ là gì, cách thức chúng hoạt động, các quy tắc trên đường… Tương tự, kinh điển và luận giải chứa đựng kiến thức cơ bản mà các bạn cần để thực hành Pháp. Khi bạn thực sự học lái xe, các bạn sẽ nhận được những chỉ dẫn mang tính cá nhân dựa trên kỹ năng riêng của các bạn, phong cách của người thầy dạy lái xe và những tình huống thực tế khác nhau mà bạn gặp phải. Những điều này không nhất thiết được trình bày theo cùng một trình tự như thông tin trong cuốn cẩm nang. Những hướng dẫn có thể được đưa ra theo những cách đa phần là bất ngờ.

Trong Kim cương thừa, có nhiều mật điển cũng như nhiều hướng dẫn cốt tủy. Trong nhiều thế kỷ, những hành giả Pháp đã nghiên cứu mật điển trong lúc đang thực hành theo hướng dẫn cốt tủy. Một số đệ tử chú trọng rất nhiều vào mật điển, những bản văn thực sự chứa đựng lý thuyết về quan điểm. Những người thiên về lý trí hay học thức có thể bị thu hút vào sự giảng giải và lý thuyết. Những người khác thiên về cảm tính có thể bị thu hút vào những hướng dẫn. Đây là một sai lầm phổ biến trong quá khứ và vẫn tiếp tục như vậy cho đến nay.

Hãy giả sử là các bạn có lòng sùng mộ, niềm tin và công đức của việc đã gặp một vị thầy có đủ phẩm chất. Đối với các bạn, chỉ duy hướng dẫn từ thầy mình sẽ có khả năng đưa các bạn đến một trạng thái nào đó, ngay cả khi không có những giải thích chi tiết về những khía cạnh lý thuyết của mật điển. Thực hành của các bạn có thể buồn cười như được dạy là mỗi tiếng đồng hồ phải uống một cốc trà, nhưng nó vẫn có thể tháo gút vọng tưởng và đưa các bạn đến một trạng thái ở đó các bạn sẽ thoát khỏi mọi loại bám chấp vào tự ngã [ngã của chủ thể nhận thức] và pháp ngã [ngã của vạn pháp hay đối tượng nhận thức]. Tuy nhiên, việc này hết sức mạo hiểm, vì lòng sùng mộ của chúng ta thường tạm thời và bất ổn. Thực tế, vì lòng sùng mộ của chúng ta phần lớn thường không dựa trên thậm chí là một sự hiểu biết tối thiểu về quan điểm, nó chính là một biểu hiện của sự bất an của chúng ta. Nếu đúng như vậy, thì lòng sùng mộ của chúng ta có thể trở nên khá yếu ớt.

Hơn nữa, có công đức để gặp được một chân sư có đủ phẩm chất là cực kỳ hiếm. Dĩ nhiên, tôi không muốn làm các bạn nhụt chí một chút nào. Các bạn luôn có thể khao khát đến một ngày sẽ gặp được một vị thầy đủ phẩm chất và phát triển thiện hạnh của lòng sùng mộ và sự tin cậy. Nếu các bạn có một cơ may như vậy, các bạn sẽ không phải đọc cẩm nang hướng dẫn cách lái xe; tất cả những gì các bạn phải làm là lắng nghe thầy mình và làm như ông hay bà ấy dạy. Nhưng việc đó khá khó khăn.

Hướng dẫn cốt tủy thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau. Mặc dù, chúng ta thường gọi chúng là sự bổ sung, giáo lý ngondro thực chất là những hướng dẫn cốt tủy. Chúng bắt nguồn trực tiếp từ dòng truyền không gián đoạn của những đạo sư, từ kinh nghiệm và linh kiến của chư tổ sư truyền thừa. Nếu các bạn muốn biết vì sao sám hối Kim Cương Tát Đỏa, Đạo sư Du già và cúng dường Mạn đà la có hiệu quả, thì nên tìm hiểu một bản văn như Mật điển Guhyagarbha, nó sẽ làm sáng tỏ các khái niệm bình đẳng và thanh tịnh và giải thích vì sao vạn pháp thanh tịnh và bình đẳng từ ban sơ. Khi áp dụng vào thực hành, bản văn mật điển và hướng dẫn cốt tủy sẽ bổ túc cho nhau.

Pháp tu ngondro có sự chỉ dạy giúp chúng ta ngưng dòng tâm của mình lại. Với tư cách cá nhân, tôi thấy sáng suốt nhất là nên theo gợi ý của ngài Jamgon Kongtrul: dành ít nhất một nửa thời công phu để tọa thiền và làm nảy nở tâm ý thoát ly bằng cách quán chiếu về vô thường và đại loại như vậy. Làm như vậy, thực sự sẽ tạo ra một bầu không khí và điều chỉnh tâm của các bạn để ít nhất cũng có một cảm hứng muốn thực hành thực sự. Mặt khác, là phàm nhân, chúng ta có rất nhiều việc phải làm và mọi thứ đều rất quan trọng – từ những danh sách mua sắm lặt vặt đến những cuộc gặp mặt quan trọng. Nếu các bạn cho phép những vấn đề bình thường như thế quấy rầy mình, chúng sẽ như vậy. Nhưng nếu các bạn quán chiếu về sự vô thường và đại loại như vậy, dù chỉ một vài phút, những ý nghĩ bất tận, thế tục của mình ít nhất sẽ tạm thời ngừng lại. Điều đó hết sức quan trọng.

Sau đó, nếu các bạn muốn tỉ mỉ hơn, thì việc trục xuất uế khí sẽ tốt. Như tôi đã nói, hướng dẫn cốt tủy như thế này đôi lúc có thể dường như phi lý. Ví dụ như, nếu các bạn có thiên hướng về con đường Tiểu thừa hay con đường Đại thừa, các bạn có thể tự hỏi việc trục xuất uế khí là gì và tại sao nó rất quan trọng trong thực hành ngondro. Dĩ nhiên, nó có phần lý thuyết rất lớn cho riêng mình trong Mật điển Guhyagarbha, nhưng các bạn có thể thắc mắc tại sao chúng ta phải điều phục khí thô và tế [prana] và tại sao việc này sẽ dẫn đến sự chuyển biến toàn bộ nhận thức của chúng ta.

Bất chấp có nhiều sự giải thích, một thực tế giản dị là việc trục xuất uế khí sẽ giúp chúng ta phá vỡ chuỗi suy nghĩ mà mình đang trải qua. Hơn nữa, việc trục xuất uế khí sẽ chuyển tâm chúng ta sang sự từ bỏ hay thoát ly và tịnh hóa nhận thức của mình. Thông thường khi thực hành, chúng ta không dành nhiều thời giờ cho những việc này vì thế mà thực hành của chúng ta thường khá yếu ớt.

Sau khi đã khởi lên tâm ý thoát ly và trục xuất uế khí thông qua mũi, tiếp theo phải tin rằng nơi chốn các bạn đang thực hành không phải bình thường. Các bạn sẽ không tìm thấy một sự gợi ý như thế trong những thừa khác; nó chỉ có trong Kim cương thừa.

Toàn bộ mục đích của thực hành Pháp, dù ngondro hay thực hành chính, là để hiểu được sự đại thanh tịnh và đại bình đẳng. Đây là sự quảng đại, longchen – không gian bao la dung nhiếp vạn pháp. Vạn pháp! Các trường phái khác nhau của Phật giáo gọi nó bằng những danh từ khác nhau là sự bất nhị, là sự chứng ngộ tánh không, là hợp nhất luân hồi và niết bàn,… Thực tế là vạn pháp bất nhị không phải một phát hiện mới đây cũng không phải một thứ của Phật giáo; nó là chân tánh của thế giới hiện tượng ngay từ ban sơ. Như Đức Phật đã dạy: "Dù chư Phật có xuất hiện trên trái đất này hay không, bản tính của thế giới hiện tượng không bao giờ biến đổi". Khía cạnh bất nhị, sự quảng đại hay longchen, là bất biến. Nó chưa bao giờ là bịa đặt, cũng không phải thứ chúng ta tạo ra.

Điều này có ý nghĩa gì trong thực tiễn? Lòng sùng mộ không thể thiếu để trở thành một hành giả Kim cương thừa. Việc muốn thoát khỏi ảo tưởng hàm ý thừa nhận là chúng ta đang bị ảo tưởng. Trong trạng thái ảo tưởng của mình, chúng ta phải biết được và tin rằng chúng ta cần tạo ra một thực tại thanh tịnh. Đây là một hướng dẫn cốt tủy: nó chính là lý do chúng ta phải nghĩ rằng nơi chúng ta đang tu tập không phải một nơi bình thường. Nếu chúng ta chẳng bao giờ từ bỏ nhận thức bình thường bất tịnh của chúng ta về thế giới và đời sống phàm tục của mình, thì chúng ta sẽ không bao giờ phá vỡ được ảo tưởng của mình. Là hành giả Kim cương thừa, chúng ta phải nhận thức ngay từ đầu để chọc thủng lớp vỏ này.

Vì thế, khi quy y chúng ta phải đừng nghĩ khung cảnh chung quanh là bình thường, mà đúng hơn nó là một cõi tịnh. Tiếp theo hãy quán tưởng đối tượng quy y ở trước mặt các bạn. Trong Kim cương thừa, chủ yếu là phải hiểu rằng đối tượng quy y – Đạo sư – là hiện thân của toàn thể Phật bảo cũng như Pháp bảo, Tăng bảo và chư Bổn tôn, chư Không hành nam nữ và chư Hộ pháp. Về cơ bản, tất cả những đối tượng quy y đều hiện thân trong vị đạo sư.

Bây giờ, trừ khi thầy các bạn hướng dẫn cụ thể khác đi, thông thường hành giả không quán đối tượng quy y, tức vị đạo sư, trong hình thức bình thường của ông. Tôi nói điều này vì nhiều người trong chúng ta ở đây, đã thọ giáo từ Rinpoche Tulku Urgyen vĩ đại và Đạo sư Du già của ngài, thì ngài đã hướng dẫn chúng ta quán ngài trong hình thức bình thường của ngài, như chúng ta nhìn thấy ngài.

Trong tâm trí của con người bình thường như chúng ta, chúng ta nghĩ là dễ dàng hơn nhiều để quán tưởng thầy mình vì chúng ta nhớ họ trông như thế nào. Phần lớn chúng ta chưa bao giờ nhìn thấy Đức Kim Cương Trì hay Đạo sư Liên Hoa Sinh. Thậm chí nếu chúng ta biết ngài Kim Cương Trì trông như thế nào, vẫn khá khó quán tưởng ngài: một vị có màu xanh với ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp. Ba mươi hai tướng tốt là quá sức tuyệt hảo và không thể tưởng tượng nổi, chẳng hạn như bàn tay có màng và một lưỡi dài đến mức nó chạm khắp cả khuôn mặt ngài. Phải chăng các bạn nên quán tưởng thầy mình là một con vịt và một con chó? Nghe có vẻ ngớ ngẩn, vì vậy chúng ta chỉ nên nhớ thầy mình trông như thế nào bằng xương bằng thịt. Hơn nữa, đó là cách chúng ta lấy cảm hứng từ đầu. Tất cả những chi tiết tưởng tượng này đi ngược lại thói quen suy nghĩ bình thường của chúng ta. Tuy nhiên, theo hầu hết những hướng dẫn của thực hành ngondro, cần phải quán tưởng thầy mình không phải một người bình thường mà là Đạo sư Liên Hoa Sinh mới đúng.

Thực hành của chúng ta yếu ớt và chúng ta đã trì trệ trên con đường tâm linh suốt một thời gian dài, chủ yếu vì chúng ta luôn nhìn đạo sư là một người bình thường và không phải một vị Phật. Chúng ta không thể hình dung họ là một vị Phật. Thay vào đó, chúng ta xem họ là một người bình thường, có những điều thích và những điều không thích giống như bản thân chúng ta.

Trong giảng giải về Đạo sư Du già của mình, ngài Jamyang Khyentse Chokyi Lodro lưu ý tầm quan trọng của cách các bạn tiếp cận với thầy mình. Chúng ta hay nghĩ: "Tôi thích thầy vì thầy là một người đứng đắn; thầy tử tế, thầy từ bi và thầy là một người tốt". Nhưng theo ngài, ân phước mà các bạn nhận được sẽ tương ứng với mức sùng mộ của các bạn và trong trường hợp này, nó không nhiều. Các bạn cũng sẽ trở thành một người độ lượng và người tốt, nhưng mục đích của các bạn sai. Mục đích của các bạn không phải trở thành một người tốt hay một người độ lượng. Mục đích của chúng ta không phải trở thành một người tốt hơn một chút so với những người còn lại mà là đạt giác ngộ. Giác ngộ là siêu việt thiện và ác và mọi thứ.

Nếu các bạn có một mục đích cao thượng như giác ngộ, các bạn phải thay đổi thái độ của mình. Như ngài Jamyang Khyentse Chokyi Lodro đã dạy, việc tin thầy mình là một Thanh văn hoặc một A la hán tốt hơn nhiều nghĩ họ chỉ là một người bình thường, một con người đứng đắn. Nếu các bạn nghĩ thầy mình là một vị A la hán, thì các bạn sẽ nhận được ân phước của quả Biệt giải thoát. Nếu các bạn nghĩ thầy mình là một đại Bồ tát thập địa, các bạn sẽ nhận được một ân phước tương đương. Nếu các bạn nghĩ thầy mình chính là Phật – Đó là các bạn không tưởng tượng mà thực sự thấy họ là Phật trong thân người – thì chắc chắn các bạn sẽ nhận được ân phước của Phật. Và trong Đại Viên Mãn và Đại Thủ Ấn, nếu các bạn nhận ra rằng nó thực sự là Phật tính của chính các bạn đang hiển hiện dưới dạng một vị Phật hay Guru, các bạn sẽ nhận được ân phước thấy vạn pháp là Phật, vạn pháp là Guru.

Vì thế, quan trọng là quán tưởng không chỉ nơi chốn là thanh tịnh và đặc biệt, mà đối tượng quy y, thầy của các bạn, là một bậc phi thường. Nếu các bạn suy ngẫm về điều này, các bạn sẽ nhận thấy nhiều trở ngại tâm linh của mình thật buồn cười. Nhiều nỗi nghi ngờ và sợ hãi của các bạn chỉ là do không có nhận thức thanh tịnh. Chúng ta cố gắng thấy thầy mình là một người đặc biệt, mà không phải là một vị Phật thực sự.

Các bạn không nhất thiết cho là nó quá khó để nghĩ thầy mình là Phật. Tôi hơi may mắn hơn phần lớn các bạn vì tôi đã gặp nhiều vị thầy vĩ đại. Nhiều người trong các bạn, nhất là những người trẻ hơn, khá xui xẻo vì các bạn phải chịu đựng những vị thầy như chúng tôi. Tôi rất thông cảm nếu các bạn gặp trở ngại trong việc nghĩ rằng chúng tôi là Phật. Nhưng nếu các bạn thấy khó nghĩ chúng tôi, những Lạt ma bình thường, là Phật, thực ra là do các bạn thiếu hiểu biết về tính quảng đại của thanh tịnh và bình đẳng­. Với tri kiến của đại bình đẳng và đại thanh tịnh, các bạn có thể từ từ học cách để thấy tất cả những người bình thường, như nhiều Lạt ma hiện nay, là những vị Phật. Đây là việc hết sức quan trọng phải làm.

Nó thực sự giống như khi các bạn thọ quy y. Điều các bạn đang tuyên bố là, "Tôi chấp nhận tôi có Phật tính. Tôi chấp nhận tôi có thể được tịnh hóa. Tôi chấp nhận bản tính của tôi là đại bình đẳng và đại thanh tịnh". Đây cơ bản là nền tảng không chỉ của Kim cương thừa mà còn là của toàn thể Đạo Phật. Bằng không, chúng ta đang thực hiện một cách tiếp cận rất hữu thần cho thực hành quy y của chúng ta. Chúng ta xem Phật, Pháp và Tăng là những vị cứu tinh – một thuốc chữa bách bệnh – và chúng ta thọ quy y với mong mỏi sẽ giải quyết hết mọi vấn đề của chúng ta, bất luận là thế gian hay tâm linh. Đó là một khuynh hướng rất hữu thần.

Quy y có thể được hiểu trên nhiều cấp độ khác nhau. Tuy nhiên, tôi xin lặp lại, đừng quên áp dụng nhận thức thanh tịnh, nhất là trong Kim cương thừa. Hãy nghĩ: "Nơi này không phải một nơi bình thường mà là một tịnh độ. Thầy tôi, đối tượng quy y của tôi, không phải một người bình thường mà là một vị Phật". Khi các bạn nói điều này, có một khuynh hướng nghĩ các bạn không hoàn hảo, dường như là do thói quen không thể ngăn được. Nhưng như ngài Jamyang Khyentse Chökyi Lodrö đã dạy: "Đừng bao giờ quên vị thầy này, người đang ngồi trước mặt các bạn, người mà các bạn đang cố gắng nghĩ là Phật, không phải một người bình thường mà thực tế là sự biểu lộ Phật tính của riêng các bạn". Nó là một con đường rất đẹp, các bạn nên biết điều đó.

Thông thường, khi chúng ta quy y sẽ có một cảm giác thấp kém hơn so với đối tượng quy y. Bạn, một người đáng thương, cần được cứu vớt và các bạn nương tựa vào đấng quyền năng tối thượng, tuyệt hảo này. Quy y thường sẽ cảm thấy như vậy. Nhưng các bạn sẽ biết họ không hề tách rời nhau chút nào nếu các bạn hiểu về sự quảng đại và khí năng, kinh mạch và nguyên tinh,[i] cũng như Đạo sư, Bổn tôn và Không hành nữ trong khung cảnh rộng lớn hơn.

Một bản tóm tắt ngắn theo trình tự. Hãy chuyển hóa tâm các bạn, tống xuất uế khí và nghĩ rằng các bạn đang ngồi ở một cõi tịnh. Tiếp theo, hãy quán tưởng thầy mình với tất cả tùy tùng quyến thuộc của họ. Khi bắt đầu, các bạn thường cầu khẩn thầy mình như con người vì họ mà các bạn phải mua vé bay đến đây để gặp. Tôi đoán điều đó là không thể khác được, nhưng rồi hãy thử nghĩ hình tướng bình thường này là nhận thức của riêng các bạn. Thực tế, người này không phải là những gì mà các bạn cảm nhận với tai và mắt của mình; ngài là Kim Cương Trì hay Liên Hoa Sinh, tùy thuộc vào bản văn mà các bạn đang sử dụng. Cuối cùng, hãy nghĩ thầy mình, là Đức Kim Cương Trì hay Liên Hoa Sinh, là một ảnh hiện thực sự của Phật tính của riêng các bạn. Nhờ làm như vậy, các bạn sẽ hoàn thành vòng tròn quy y, từ cấp độ bình thường nhất đến cao nhất, mà điều này sẽ có một lợi ích rất lớn như thế. Nó thực sự khiến các bạn quen thuộc với ý niệm về đại thanh tịnh và đại bình đẳng này, đó là toàn bộ mục đích. Nó thực sự cực kỳ quan trọng.

Ngày nay, nhiều người nghĩ rằng thầy giống như một nhà độc tài, là một sự hiểu lầm lớn. Dĩ nhiên, tôi tin chắc có một số vị thầy hành động như những nhà độc tài nhưng điều đó không liên quan đến quan niệm thực sự về một đạo sư. Hơn nữa, quan niệm của người châu Á xem vị đạo sư là một người cha, như Khổng Tử, cũng không đúng. Tôi nêu ra điều này vì tôi cho là Đông phương và Tây phương hiện nay có mối liên hệ rất gần gũi, những đệ tử Kim cương thừa Tây phương có thể hay nghĩ về Đạo sư Du già là hệ thống khác nữa hỗ trợ cho vai trò của chủ và tớ. Nhìn bề ngoài, Đạo sư Du già có vẻ gần như tội phạm, vô đạo đức: Bất cứ điều gì thầy nói đều đúng và cho dù ông nói sai, con phải nghĩ nó đúng. Nếu con thấy ông làm điều gì bất tịnh, đó là do con không có nhận thức thanh tịnh. Trời ơi, chẳng có công lý gì cả! Vì vậy, quan trọng là đừng quên đại thanh tịnh và đại bình đẳng. Điều này trở nên cực kỳ rõ ràng vào lúc kết thúc thực hành khi các bạn tan hòa vào bậc thầy. Đức Khổng Tử không bao giờ dạy chủ và tớ nên hòa làm một. Toàn bộ mục đích và cốt lõi của cả hai thực hành ngondro và thực hành chính là hòa nhập tâm của các bạn với tâm của bậc thầy.

Khi chúng ta nói hòa tan, nó không có nghĩa rằng các bạn là một cái túi đựng và tâm của vị thầy sẽ tan ra và trút vào các bạn. Điều đó vẫn còn phân chia thứ bậc. Thay vào đó, hãy nghĩ về một cái bình. Bên trong bình có một khoảng không gian và nếu tôi đập bể cái bình, khoảng không gian bên trong nó và không gian bên ngoài sẽ hòa làm một. Vì vậy, dù tâm bạn hòa nhập với tâm thầy hay tâm thầy hòa nhập với tâm bạn, cơ bản đều giống nhau. Đó là đường lối của Kim cương thừa. Những đệ tử của Kim cương thừa đừng bao giờ quên điều này.

Vào cuối thời tu của các bạn, có giai đoạn hòa tan. Đây là chỗ chúng ta trở nên bất phân với thầy. Chúng ta đều biết rằng vạn pháp là bất nhị, vạn pháp đều bình đẳng và thanh tịnh từ ban sơ. Khi chúng ta nói về bình đẳng, chúng ta đang nói về sự bình đẳng và thanh tịnh của luân hồi và niết bàn, cũng như nói về điều đó của thầy và trò. Chúng ta có thể hiểu được về mặt lý trí rằng thầy là một sự nhận thức có được từ công đức, từ lòng sùng mộ của chúng ta, nhưng khi thực hành chúng ta không thể tránh khỏi việc nghĩ rằng thầy đang ở ngoài kia.

Thậm chí là ở phần đầu của thực hành ngondro Longchen Nyingtig, có nhiều đoạn kệ trích từ nhiều mật điển và kinh điển khác nhau nhắc nhở chúng ta vì sao một thiện tri thức hay một vị thầy là rất quan trọng. Sau đó, có phần thực hành Gọi Thầy, một trước tác tuyệt vời của ngài Jigmey Lingpa, cầu khẩn bậc thầy từ trái tim. Rõ ràng nó làm sáng tỏ rằng vị thầy không phải một con người bình thường ở bên ngoài, vị thầy cũng không phải là người sẽ sai khiến các bạn phải sống cuộc đời mình như thế nào. Nó không giống như vậy chút nào hết.

Đoạn kệ đầu tiên của bài ca cầu khẩn bậc thầy từ trái tim các bạn. Nó là một ẩn dụ có chất thơ và tuyệt đẹp: thầy ngự trong trái tim của chính các bạn. Điều này hoàn toàn khác với nhận thức bình thường của chúng ta, mà qua đó chúng ta nghĩ thầy ở bên ngoài và tách biệt với chúng ta. Trái tim ám chỉ cho Phật tính. Và một trong vô số hiện thân của Phật tính là niềm tin và một sự ảnh hiện của niềm tin, là lòng sùng mộ. Ví dụ như, khi người giàu tình cảm gặp người khác, vì cảm xúc mạnh mẽ của mình, họ sẽ nhìn thấy một đối tượng xinh đẹp. Khi người hung hăng gặp người khác, vì bản tính hung hăng của mình, họ sẽ nhìn thấy một kẻ thù đáng sợ. Khi người mộ đạo xuyên qua lòng sùng kính được bộc lộ từ Phật tính của họ, họ sẽ nhìn thấy vị thầy hay thiện tri thức của họ.

Ngài Jigmey Lingpa đã dạy: "Từ đóa sen tươi đẹp của niềm tin giữa trái tim con, bậc thầy tử tế, người che chở duy nhất của con, xin hãy xuất hiện để che chở chúng con khỏi những bất hạnh. Chúng con bị dày vò bởi những phiền não và nghiệp lực mãnh liệt; xin hãy an trụ trên đỉnh đầu chúng con". Chúng ta cầu khẩn bậc thầy từ trái tim mình và đặt ngài trên đầu chúng ta như thể ngài là một đấng siêu phàm, cao thượng. Nhưng xin hãy đừng bao giờ quên rằng trong tất cả những thực hành Kim cương thừa và nhất là thực hành Vô Thượng Du già và Vô Tỉ Du già, hành giả luôn hòa tan hay hợp nhất với bậc thầy. Điều này được gọi là nhận quán đỉnh (abhisheka) từ bậc thầy. Ánh sáng tỏa ra từ trán, rồi từ cổ và tiếp theo từ tim ngài và ánh sáng này tan vào các bạn. Cuối cùng, các bạn hay thầy tan thành ánh sáng rồi cả hai hòa nhập và trở nên bất phân.

Tôi nghĩ khía cạnh này nên được nhấn mạnh vì nhiều thực hành của chúng ta dường như đã đi lệch hướng một chút. Chúng ta tự thân nỗ lực trong việc quán tưởng thầy ở trước mặt chúng ta, tán thán ngài, cầu khẩn ngài, xin ân phước của ngài… Nhưng rồi chúng ta lại hài lòng với việc hòa tan và hợp nhất chỉ trong vòng một hay hai phút. Thay vào đó, chúng ta nên dành một thời lượng tương đương, nếu không nói là nhiều hơn, trong giai đoạn hòa tan. Cha tôi, Rinpoche Thinley Norbu, đã nhấn mạnh về điều này rất nhiều. Ông bảo một số đệ tử của ông ở Bhutan thực hành việc nhận một trong bốn quán đỉnh trong một năm. Tôi nghĩ đây là lời khuyên tốt vì chúng ta thường dành thời gian quá ít ỏi cho giai đoạn hòa tan.

Hãy hòa tan bậc thầy vào bản thân các bạn, như nước hòa vào nước, rồi an trú trong trạng thái hòa hợp đó lâu nhất có thể. Nếu các bạn muốn, có thể quán tưởng thầy ngay lập tức và lặp lại quá trình nhiều lần. Thực tế, việc đó được khuyến khích, nhất là nếu các bạn đã nhận bất kỳ hướng dẫn Đại Viên Mãn nào từ thầy mình. Nếu các bạn đã nhận ra, dĩ nhiên, hãy rèn luyện trong rigpa, bản tính của tâm. Nhưng do thói quen của mình, ngay khi chúng ta quan sát bản tính của tâm, hoặc trạng thái hợp nhất tâm mình và tâm thầy, chúng ta lại lạc vào đủ mọi thứ xao lãng. Vì thế, việc "che chắn" tâm thường sẽ có ích. Nếu các bạn có một đàn cừu hoặc bầy gia súc mà các bạn muốn dẫn chúng đi theo một hướng nhất định, các bạn phải che chắn làm sao để hướng chúng đi đến nơi mà các bạn muốn chúng đến. Cũng như vậy, hãy liên tục quán tưởng thầy trước mặt các bạn, hòa tan vào ngài và theo dõi trạng thái của tâm được gọi là che chắn.

Đối với chúng ta việc nói: "Hãy an trú trong bản tính của tâm" rất dễ dàng. Nhưng ai mà biết chúng ta có thực sự đang làm như thế không hay chỉ đang ở trong một cơn mê? Phải chăng chúng ta đang chìm trong trạng thái trải nghiệm Hàm tàng thức (alaya), giống như tê liệt hoàn toàn? Hay chúng ta đang bị phân tán hoàn toàn, qua việc dự tính chuyện sắp tới hay quay về việc đã qua? Phải chăng chúng ta phân tán hoàn toàn đến mức thậm chí chúng ta không nhận ra điều đó? Nếu chúng ta tiếp tục theo lối đó, thì tất cả chỉ là sự lãng phí lớn thời gian. Thay vào đó, một cách tiếp cận khôn ngoan dường như là quán tưởng bậc thầy và hòa tan ngài vào các bạn trong lúc theo dõi tâm mình, lặp lại nhiều lần như thế. Như ngài Longchenpa đã dạy trong Kho Tàng Hướng dẫn Cốt Yếu: "Hãy lặp đi lặp lại, hãy thiền quán trong khoảng thời gian ngắn nhưng nhiều lần". Và khi kết thúc thời tu, dĩ nhiên, đừng bao giờ quên hồi hướng công đức.

Đức Dzongsar Khyentse Rinpoche

Việt dịch: Như Nhiên

Trích: Tác phẩm "Những yếu tố của Đại Viên Mãn: Con Đường Sáng Tỏ Mê Vọng". Được sưu tập và hiệu đính bởi Marcia Binder Schmidt, cùng với Erik Pema Kunsang. Giáo lý mở đầu của Rinpoche Tsoknyi. NXB Rangjung Yeshe phát hành. 

Nguồn tiếng Anh: The Guru and the Great Vastness

[i] Theo sự hiểu biết du già cao cấp, trong huyển thân, tâm thức cưỡi trên luồng khí năng (prana), di chuyển qua những kinh mạch (nadi). Bindu (nguyên tinh, như là giọt sương) được hiểu là nguồn nuôi dưỡng tâm thức. Khi ba thứ này bất tịnh, có nghĩa là hành giả bị kẹt vào phân biệt nhị nguyên chủ thể và đối tượng. Khi chúng thanh tịnh, thân, khẩu và tâm khế hợp với nhau hoàn toàn và hợp nhất trong bản tính bất hoại (kim cương) của chúng.

Để tịnh hóa những sự khái niệm hóa tầm thường về bản tính và giá trị của Pháp trong tâm bạn, bạn cũng nên nghĩ tưởng rằng vị Thầy của bạn không khác gì bản thân Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Bởi nếu chính Đấng Giác ngộ hiện diện ở đây trước mặt bạn, Ngài sẽ chẳng giảng điều gì khác Giáo Pháp này.

Hãy quán tưởng vị Thầy của bạn trong thân tướng của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni và tưởng tượng rằng vô số tia ánh sáng vàng chiếu rọi từ thân ngài chạm vào tất cả chúng sinh. Những ánh sáng này tẩy trừ khỏi họ và bản thân bạn những chướng ngại cho kinh nghiệm về Pháp Giới và an lập tất cả trong sự hỷ lạc thanh tịnh của sự giải thoát. Khi những tia sáng này chạm vào tim bạn, hãy nghĩ tưởng rằng trong tâm bạn phát khởi sự quán chiếu vào ý nghĩa chân thực của Pháp đang được thuyết giảng.

Hãy nghĩ tưởng rằng bản thân bạn không khác gì Bồ Tát của Trí tuệ, Đức Manjushri (Văn Thù), bậc trong khi hoàn thành hạnh nguyện của ngài đã khám phá không chút mệt mỏi những Giáo Pháp nhân danh những chúng sinh đau khổ. Hãy tưởng tượng rằng bạn đang nhận Pháp này trong một cõi tịnh độ của chư Phật. Ở đó mọi sự vật được nhìn thấy không kiên cố và thực có theo cách chúng ta nhìn chúng bằng sự mê lầm, nhưng giống như những hình ảnh xuất hiện trong một ảo ảnh hay một giấc mơ. Không bám chấp vào bất kỳ điều gì như thực có, hãy để cho tâm bạn an trụ trong trạng thái tính Không. Trong những cách thế này, những nỗ lực của bạn để học tập ở đây và bây giờ sẽ gần giống sự truyền dạy Thánh Pháp khi nó xảy ra trên mức độ thực tại tối hậu.

Tất cả những cơ hội như thế này – lắng nghe, học tập, và hòa nhập trong tâm thức của riêng ta những giáo lý giác ngộ được Đức Phật Thích Ca Mâu Ni giảng dạy – thì cực kỳ hy hữu. Rất ít chúng sinh có được một cơ hội như thế. Nhiều người khi sống cuộc đời của họ đã bị cô lập với Pháp. Họ không có lối vào con đường giác ngộ. Kết quả là họ đau khổ và bởi sự mê lầm, họ tạo thêm đau khổ cho bản thân và chúng sinh khác. Nỗi khổ này cứ tiếp tục mãi; nó kéo dài vô tận và hiển lộ thật đa dạng.

Các Kinh điển có nói một cách chân thành rằng thậm chí danh hiệu của Đức Phật cũng hiếm có chúng sinh nào được nghe thấy. Suốt trong vô lượng kiếp sống, hầu hết chúng sinh không có ngay cả nhiều cơ hội để giải thoát khỏi sự mê lầm và nỗi khổ của họ. Do đó, mỗi giáo lý phải được trân trọng như bảo vật hiếm có, và được quý mến ấp ủ trong khi ta còn có cơ hội để nhận lĩnh nó.

Những chúng sinh may mắn như chúng ta, là những người giờ đây đang có một đời người với những thuận lợi và sự nhàn nhã trong một thời đại mà các giáo lý đang còn hiện diện, phải chánh niệm về tình huống của chúng ta. Đời người thì cực kỳ ngắn ngủi. Nó trôi qua còn nhanh hơn nước đổ xuống trong một dòng thác núi. Cuộc đời chúng ta nhanh chóng trôi qua và cái chết nằm phía trước mỗi người trong chúng ta. Trong thế giới này, những sự xao lãng thật nhiều và chướng ngại thì đầy rẫy. Khó tìm ra được sự quyết tâm thực hành Pháp. Khó đánh thức được trong tâm ta quyết định đạt được Giác ngộ, khó có thể chuyên tâm một cách đúng đắn vào quyết định này theo một cách thế thực sự mang lại lợi lạc cho bản thân ta và người khác.

Dù thế nào đi nữa, chúng ta phải tìm ra sức mạnh để đánh thức quyết định này trong bản thân ta bằng sự quán chiếu những yếu tố của sự hiện hữu làm người và những yếu tố của sự sống như một toàn thể. Bởi chúng ta, giống như chúng sinh khác, đã bị mang đi bởi dòng sông vĩ đại của những khuynh hướng nghiệp chướng (những hành động phát khởi từ tham, sân và si). Vào lúc chết, những khuynh hướng trong tâm ta sẽ quyết định tương lai ta: hoặc sẽ tìm lại được một cơ hội như thế để thọ nhận và thực hành Pháp hoặc chúng ta sẽ vĩnh viễn mất nó, hoặc sẽ chịu đau khổ trong những cõi thấp giữa những chúng sinh trong địa ngục, những ngạ quỷ, và súc sinh, hoặc tự thấy mình mất hết Giáo Pháp Giữa những vị trời và a tu la.

Định luật nghiệp báo xoay chuyển bánh xe vĩ đại của sự căn nguyên tương thuộc (sự duyên sinh), vòng tròn không thể lay chuyển được của những tiến trình mê lầm trong tâm thức, sẽ cuốn chúng ta ra khỏi cơ hội độc nhất vô nhị này để nắm bắt được Giáo Pháp cứu sinh và được nó giải thoát. Nếu chúng ta vẫn nằm dưới sự chi phối của vòng quay mê lầm này, tiến trình mười hai nidana, hay những mối liên kết của căn nguyên tương thuộc (duyên sinh) sẽ khiến chúng ta phải lang thang vô ích từ một trạng thái hiện hữu này sang trạng thái khác. Nếu chúng ta không thoát khỏi bánh xe mê lầm bằng trí tuệ và sự hiểu biết đúng đắn về Con Đường, thì chắc chắn là ta sẽ tiếp tục trải nghiệm nỗi khổ đau. Nếu chúng ta không trốn thoát khỏi ba loại đau khổ này – đau khổ vì sự vô thường, đau khổ vì bản thân đau khổ (trong những cõi thấp), và đau khổ vì sự sống có điều kiện – sẽ tiếp tục quấy rầy ta. Đây là tương lai chờ đợi mỗi người trong chúng ta, là những người không có khả năng tạm ngừng nghỉ, quán chiếu, và thực hiện một nỗ lực chân thành để chứng ngộ những chân lý Pháp này.

Trong tình huống như của chúng ta, chúng ta phải làm gì? Đây là vấn đề mà Đấng Giác ngộ, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, đã cân nhắc trong nhiều năm và chính nhờ lòng đại bi của Ngài đối với chúng sinh như bản thân chúng ta mà ta đã khám phá cho mình một cách thế nhờ đó ta có thể giải thoát mình khỏi cảnh ngộ khốn khó.

Đức Phật đã giảng dạy một con đường giải thoát được đặt nền trên sự thanh tịnh và đạo đức, một con đường của sự chứng nghiệm bao gồm việc nghiên cứu, quán chiếu và thiền định đúng đắn, một con đường có cùng đích là sự thành tựu hạnh phúc vĩ đại của sự giải thoát. Bằng sự thiện xảo của Đức Phật Trong những phương tiện và sự thấu suốt những loại chúng sinh và những khuynh hướng nghiệp khác nhau là những gì đã làm cho chúng sinh khác biệt nhau, Đức Phật đã thuyết giảng một vài hệ thống thực hành.

Trước tiên, Ngài đã giảng hệ thống Phật Giáo Tiểu thừa với ý niệm giải thoát cá nhân của nó. Đối với những người có năng lực tâm linh lớn lao hơn, Ngài giảng những giáo lý cao quý của Con Đường Lớn của Phật Giáo Đại thừa với ý niệm phổ độ của nó. Trong hệ thống Đại thừa, ta thọ giới nguyện Bồ Tát Để giải thoát tất cả các sinh loài cũng như bản thân ta. Kết quả của nó là sự thành tựu ba thân (Pháp Thân, Báo Thân, Hóa Thân), hay những phương diện của sự giác ngộ viên mãn. Tuy nhiên, con đường thực hành Đại thừa này đòi hỏi ba a tăng kỳ kiếp để hoàn thiện những phẩm tính của Phật Quả.

Với những người có lòng bi mẫn đối với thế gian thật mãnh liệt, là những người nhận ra rằng khó có thể chịu đựng nổi việc chúng sinh đã phải chờ đợi quá lâu trước khi ta có thể giải thoát họ khỏi nỗi đau khổ và an lập họ trong niềm hạnh phúc của sự giải thoát, Đức Phật đã giảng dạy con đường nhanh chóng của Phật Giáo Kim Cương thừa. Nhờ những kỹ thuật thiền định siêu việt của hệ thống này, hành giả có thể đạt được Phật Quả trong một quãng thời gian rất ngắn.

Nếu ta trì giữ những giới nguyện và thiền định một cách mãnh liệt thì ta sẽ đạt được sự Giác ngộ viên mãn – Phật Quả - ngay trong đời này. Nhưng hệ thống này đòi hỏi ta phải có những năng lực tinh thần siêu việt: phải cực kỳ thông tuệ và tinh tấn. Tuy nhiên nếu ta chỉ có những năng lực, sự thấu suốt và tinh tấn trung bình thì ta có thể tin tưởng là sẽ đạt được Giác ngộ hoặc trong trạng thái bardo hoặc trong đời sau. Cho dù ta có sự phát triển tâm linh rất ít ỏi và không thể thực hành gì hết, ta vẫn được bảo đảm rằng sẽ đạt được Phật Quả trong không quá mười sáu đời.

Vì thế, hệ thống cuối cùng này do Đức Phật giảng dạy thì cực kỳ hữu hiệu. Những Phật tử bị lay động bởi lòng bi mẫn mãnh liệt đối với thế gian, là những người đã quyết định nhanh chóng giải thoát chúng sinh khỏi đau khổ và an lập họ trong sự hạnh phúc nên chú tâm vào hệ thống thực hành này. Những phẩm tính được đòi hỏi ở đây là lòng dũng cảm, sự tinh tấn trong thực hành, và nhiệt tâm đối với đức hạnh.

Ba hệ thống Giáo Pháp này được giảng dạy cho chúng sinh có những năng lực tâm linh khác nhau đều mang lại những lợi lạc to lớn cho thế gian. Nhờ những hệ thống giáo lý này, tất cả chúng sinh có thể tìm ra con đường dẫn tới giải thoát. Bất kỳ ai thọ nhận Giáo Pháp cũng nhận được sự lợi lạc bởi nó được Đấng Bi Mẫn giảng dạy để giúp chúng ta đạt được những mục đích của mình. Tất cả chúng ta đều tìm kiếm hạnh phúc và cố gắng tránh xa đau khổ. Giáo Pháp chỉ cho ta con đường giải trừ những nguyên nhân của đau khổ và đạt được sự chứng nghiệm hạnh phúc vô thượng.

Tuy thế có một mối nguy hiểm trong việc nắm giữ Pháp một cách sai lạc. Nếu sự nguy hiểm này không tránh được và sự tiếp cận với Pháp của ta sai lầm thì ‘Pháp’ trở thành một nguyên nhân của tai họa thay vì lợi lạc. Đây không phải là mục đích của Các Đấng Giác ngộ mà cũng không phải của các Đạo sư đã giao phó Pháp cho chúng ta.

Hãy nhận ra và tránh xa mối nguy hiểm này: nó được gọi là ‘tư tưởng hẹp hòi’. Nó biểu hiện trong những giáo đoàn trong hình thức của sự bộ phái: một thái độ phân biệt, một khuynh hướng hình thành những sự vướng mắc mê lầm đối với dòng phái của riêng ta và bác bỏ những trường phái Phật Giáo Khác như cái gì thấp kém.

Tôi từng nhận thấy tư tưởng hẹp hòi này làm giảm giá trị của Phật Giáo ngay trong xứ sở Tây Tạng của tôi và trong thời gian hai mươi năm qua khi tôi sống ở Mỹ, tôi cũng nhìn thấy nó phát triển trong những trung tâm Giáo Pháp do những vị Thầy Tây Tạng và các đệ tử của họ thành lập ở đây. Tôi rất lấy làm đau khổ khi nhận thấy sự bộ phái đã bám rễ giữa những trung tâm Giáo Pháp. Chính bởi nghiệp của tôi, với tư cách là một người đại diện của Phật Giáo và là một người Tây Tạng, mà tôi có cơ hội và trách nhiệm để chống lại, khi được yêu cầu, ‘kẻ thù nội tại’ này.

Thông thường thì ở Tây Tạng những người ít phát triển tâm linh nhất ủng hộ mỗi một trong bốn dòng phái lớn để nuôi dưỡng tinh thần bộ phái này. Những tu sĩ và đệ tử cư sĩ của một dòng phái thường từ chối không tham dự những buổi lễ của các dòng phái khác. Những tu sĩ từ chối không nghiên cứu hay đọc kinh văn của những phái khác chỉ vì chúng là những tác phẩm của các Đạo sư thuộc dòng truyền thừa khác – bất luận kinh văn ấy có thể tốt lành tới đâu.

Dòng Nyingma vĩ đại – Dòng của Những Bậc Cổ xưa (Cổ Phái) – có sự tự phụ đặc biệt của nó. Một số môn đồ của dòng này tin rằng, là những thành viên của trường phái xuất hiện sớm nhất, họ có những giáo lý sâu xa mà những trường phái sau này của Phật Giáo Tây Tạng không biết tới. Họ xác nhận rằng bằng cách nào đó giáo lý ‘Đại Viên Mãn’ của họ thì siêu việt hơn nhận thức ‘Mahamudra’ (Đại Ấn) về thực tại tối hậu. Họ khẳng định điều này mặc dù bằng luận lý học và những giáo lý của chính Đức Phật, chúng ta biết rằng không thể có bất kỳ khác biệt nào trong việc chứng ngộ thực tại tối hậu. Họ cũng khẳng định rằng giáo lý của họ là con đường siêu việt được ban tặng những giáo lý bí mật và những cấp độ Giáo Pháp mà các trường phái khác không biết.

Phái Gelugpa, do Đức Tsongkhapa vĩ đại sáng lập, cũng có những người ủng hộ kiêu ngạo của nó. Họ nghĩ họ là những người bảo vệ duy nhất của giáo lý đã được đại học giả Atisha truyền sang Tây Tạng, mặc dù những giáo lý này sẵn sàng được sử dụng và thực hành phổ biến trong những phái khác. Họ tự phụ khi tuyên bố có một sự siêu việt trong thiện hạnh. Họ có cảm tưởng rằng việc bảo vệ giới luật tu viện và tập quán hiến mình nhiều năm để nghiên cứu trước khi cuối cùng chuyển sang thực hành thiền định đã tạo nên một cách tiếp cận tối thượng với sự thực hành Kim Cương thừa. Họ tự coi mình là siêu việt trong thái độ hành xử lẫn trong sự nghiên cứu.

Một vài môn đồ của phái Sakya cũng có sự tự phụ về việc nghiên cứu. Họ tin rằng chỉ có phái của họ là hiểu biết và giữ gìn những giáo lý sâu xa được đưa từ Phật Giáo Ấn Độ vào Tây Tạng. Thông thường thì những học giả Sakya này xem thường những hành giả của các dòng khác, cho rằng những Phật tử Tây Tạng khác là những hành giả dốt nát, sự thực hành của họ không được nâng đỡ bởi sự hiểu biết đúng đắn chân nghĩa của Giáo Pháp.

Một số người ủng hộ phái Kagyu có sự tự phụ riêng của họ. Họ khẳng định rằng dòng truyền những Đạo sư của họ thì siêu việt tới nỗi bản thân họ được coi là siêu phàm – như những người kế thừa của Tilopa, Naropa, Marpa, Milarepa và Dagpo. Những Đạo sư này đúng là rất vĩ đại nhưng không nhất thiết những người khẳng định mình là người ủng hộ truyền thống của họ cũng vĩ đại như thế. Sự vĩ đại của những Đạo sư này phụ thuộc vào sự chứng ngộ của các ngài. Sự trung thành mù quáng với những Đạo sư này không thể làm cho các hành giả Kagyu trở nên siêu phàm.

Tất cả những thái độ này rất thường được tìm thấy trong những tu sĩ và cư sĩ Phật Giáo Tây Tạng. Chúng có thể là những thái độ phổ biến nhưng không là những thái độ Phật Giáo. Kongtrul Rinpoche, Đạo sư Kagyu vĩ đại và là người đề xướng phong trào Ris-med (2) đã nói rằng một bậc hiền minh sẽ có niềm tin nơi giáo lý của tất cả các dòng phái, sẽ yêu quý Pháp tìm được trong mỗi dòng phái đó giống như một bà mẹ thương yêu tất cả những đứa con của bà. Tâm một bậc hiền minh như thế bao la như bầu trời, có nhiều khả năng để đón nhận nhiều giáo lý, nhiều sự nội quán, nhiều sự thiền định. Nhưng tâm của một kẻ bộ phái ngu dốt thì giới hạn, chật chội, và hẹp hòi như một cái bình chỉ có thể ôm giữ thật nhiều. Một tâm hồn như thế rất khó phát triển trong Pháp do bởi những giới hạn tự áp đặt cho chính mình. Sự khác biệt giữa Phật tử hiền minh và Phật tử bộ phái thì giống như sự khác biệt giữa sự bao la của không gian và sự chật hẹp của một cái bình. Đây là những lời dạy của Kongtrul Rinpoche.

Nhà hiền triết vĩ đại của Phái Sakya là ngài Sapan đã viết trong tác phẩm ‘Ba Giới nguyện’ của ngài rằng khi còn trẻ, ngài đã nghiên cứu rộng rãi kinh văn của tất cả những dòng phái của Tây Tạng dưới chân những Đạo sư khác nhau. Ngài đã thực hiện những nỗ lực đặc biệt để học tập, thông suốt, và chứng ngộ những giáo thuyết của những trường phái khác nhau này và không bao giờ xem thường bất kỳ phái nào. Ngài yêu quý tất cả những tông phái ấy.

Longchen Rabjampa, học giả vĩ đại của Phái Nyingma, cũng thực hành tương tự. Ngài thọ nhận sự truyền Pháp từ những Đạo sư của tất cả bốn dòng phái không chút phân biệt. Từ tiểu sử của Đức Tsongkhapa vĩ đại, chúng ta biết được rằng ngài cũng nghiên cứu rộng rãi dưới chân những Đạo sư của mọi dòng phái. Khyentse Wangpo (2) vĩ đại, vị Thầy xuất sắc của Ris-med, hay phong trào không bộ phái, đã viết trong tự truyện của ngài rằng khi ngài còn trẻ, ngài đã nghiên cứu dưới chân một trăm năm mươi Đạo sư của tất cả bốn dòng phái của Phật Giáo Tây Tạng.

Kongtrul Rinpoche, một Đạo sư Ris-med khác, đã đưa tất cả những giáo lý cốt tủy của mỗi một trong bốn phái, cũng như những phụ phái vào kiệt tác vĩ đại ‘Kho tàng Giáo lý’ của ngài.

Tất cả những Đạo sư vĩ đại này, những tâm hồn vĩ đại nhất mà lịch sử Phật Giáo Tây Tạng từng sản sinh ra, đều đồng ý rằng một thái độ bộ phái không có chỗ đứng trong Giáo Pháp thanh tịnh. Bản thân Đức Phật đã giảng dạy trong Luật Tạng và trong những Kinh khác nhau rằng những Phật tử hình thành những sự vướng mắc vào trường phái Phật Giáo của riêng họ và khinh miệt những giáo lý, Đạo sư và môn đồ của những dòng phái khác, sẽ tạo nên mối tai họa to lớn cho bản thân họ và cho cộng đồng Phật Giáo nói chung.

Trước hết, người coi thường trường phái Phật Giáo khác là coi thường Đức Phật. Họ làm suy yếu sự truyền bá Giáo Pháp. Sự hiện diện của Pháp bị nguy hại bởi một thái độ như thế, và người ấy bị cô lập với sự truyền dạy của Pháp. Đó là bởi những giới nguyện quy y của ta được đặt căn bản trên sự tin cậy vào Đấng Giác ngộ, Giáo Pháp của Ngài, và Thánh Chúng (Tăng Đoàn Thiêng liêng). Nếu ta bác bỏ Giáo Pháp, ta sẽ làm gãy bể giới nguyện quy y của mình và bằng cách ấy tách rời khỏi Pháp. Bằng cách bác bỏ Giáo Pháp này – cánh cửa duy nhất dẫn tới hạnh phúc của chúng sinh và của bản thân – ta tích tập vô vàn tội lỗi.

Do đó, Đức Phật đã giảng dạy rằng ta cũng không nên khinh miệt Pháp của những người phi-Phật tử bởi nó là suối nguồn hạnh phúc và lợi lạc của họ. Ta không nên xem thường hay nuôi dưỡng sự khinh miệt đối với những giáo thuyết của các tín đồ Ấn giáo, Cơ Đốc giáo, hay những tôn giáo phi-Phật giáo khác bởi thái độ dính mắc vào khía cạnh của riêng ta trong khi bác bỏ khả năng của những sự dị biệt thì có hại cho sự nghiệp tâm linh của ta.

Những người nuôi dưỡng sự khinh miệt được nói ra hay không được bộc lộ đối với những giáo lý và dòng truyền thừa của những trường phái khác sẽ phải gánh chịu tội lỗi to lớn và những hậu quả khủng khiếp. Tệ hại nhất, thái độ này thì không cần thiết giống như sự tai hại của nó.

Những người học Pháp nên bị lay chuyển bởi niềm tin nơi giáo lý của Đức Phật để từ bỏ những sự phóng dật, những mê lầm, và những sự trói buộc của thế gian và hướng những nỗ lực của họ vào việc tịnh hóa tâm thức họ thoát khỏi những chướng ngại, những ngăn che, và những tội lỗi. Họ nên hiến mình cho những nỗ lực trong việc tích tập những đức hạnh và những chứng ngộ dẫn tới Phật Quả và những lợi lạc to lớn cho bản thân họ và những người khác. Đây là phận sự chân chính mà mỗi Phật tử có ở trước mặt họ. Công việc của ta không phải là ganh đua hay cạnh tranh với những hành giả Phật tử khác, bởi điều ấy chỉ tạo nên những chướng ngại cho họ và cho bản thân ta. Đây không phải là trách nhiệm đặt trước chúng ta khi ta thọ những giới nguyện quy y và giới nguyện Bồ Tát.

Niềm tin là nền tảng của Pháp. Chính niềm tin nơi tính chất xác thực và chân lý của Phật Pháp và sự tin tưởng chắc chắn vào hiệu quả của con đường dẫn tới Giác ngộ đã thúc đẩy chúng ta thọ nhận những cam kết của các giới nguyện tu sĩ, những giới nguyện sa di, hay những giới luật của cư sĩ tại gia.

Trong tất cả những giới nguyện này, niềm tin của ta nơi tính chất xác thực của Tam bảo là nền tảng của những giới nguyện và sự tu hành mà chúng ta đã cam kết. Nếu ta bác bỏ Pháp của những Phật tử khác thì ta phá hủy sự cam kết của ta với Pháp. Ta phá hủy chỗ đứng của ta trong Pháp và tạo nên một sự chướng ngại cho sự tiếp nhận của nó. Ta phá hủy nền tảng của sự nghiệp tâm linh của riêng ta.

Vì những lý do này, hãy luôn luôn gìn giữ trong tâm giá trị vĩ đại của Pháp. Hãy loại bỏ trong bản thân bạn và trong những người khác bất kỳ thái độ nào thúc đẩy sự giảm thiểu niềm tin. Chúng ta luôn luôn nỗ lực để có niềm tin trong sạch – niềm tin thông tuệ được đặt nền trên sự thấu hiểu rằng chúng ta phải yêu quý Tam Bảo như nền tảng để ta hy vọng đạt được Phật Quả.

Những người chấp nhận thái độ hẹp hòi bộ phái này thường không biết tới những giáo lý mà những dòng phái khác có. Thay vào đó họ đặt sự bộ phái của họ trên dòng truyền thừa. Họ chối bỏ những vị Thầy hơn là những giáo lý của những trường phái khác.

Những dòng truyền của mỗi một trong ba hệ thống giới luật, là những gì tạo nên cấu trúc của Pháp rèn cập mọi Phật tử, được bắt nguồn trực tiếp từ chính Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Những giới nguyện Biệt Giải thoát khởi đầu từ Đức Phật và được truyền liên tiếp qua những nhà hiền triết Ấn Độ vĩ đại tới những bậc nắm giữ dòng phái Tây Tạng. Những dòng truyền ấy đã tiếp nối trong một sự liên tục thanh tịnh và không đứt đoạn cho tới thời hiện đại của chúng ta.

Những giáo thuyết sâu xa và những giới luật của năm giới nguyện Bồ Tát thì cũng thế, chúng cũng do Đức Phật Thích Ca Mâu Ni giảng dạy và được truyền sang những bậc hiền triết Phật Giáo Ấn Độ và Tây Tạng. Từ Đạo sư Nagarjuna (Long Thọ) chúng ta có ‘truyền thống Văn Thù’ của những giới nguyện Bồ Tát và từ Đạo Sư Asanga (Vô Trước) và những người kế thừa của ngài chúng ta có ‘truyền thống Di Lặc’.

Tương tự như thế, trong Kim Cương thừa, tất cả những tantra được Đức Phật thuyết giảng trong thân tướng Kim Cương thừa của Ngài – thân tướng của Đức Phật Vajradhara (Kim Cương Trì). Những tantra này và những giáo huấn của chúng được trao truyền từ Đức Vajradhara tới những Đạo sư khác nhau của Phật Giáo Tây Tạng. Cũng chính những tantra và giáo huấn đó đã được truyền dạy một cách thanh tịnh, không đứt đoạn, xuống tới thời hiện đại. Chúng thuộc về toàn thể bốn dòng phái. Mặc dù dòng truyền của những Đạo sư có thể thay đổi từ dòng này sang dòng khác, nhưng trong sự thanh tịnh và liên tục của sự truyền dạy của chúng thì không có lỗi lầm nào.

Ba nhóm giới nguyện này cung cấp khung sườn hay cấu trúc khiến cho mỗi người trong chúng ta đều có thể tiến bộ trên con đường dẫn tới giải thoát. Như thế, không có lỗi lầm trong bất kỳ trường phái nào, hay trong những giáo thuyết hoặc dòng truyền của chúng. Một người thông tuệ có thể tìm được lý lẽ bào chữa cho sự bộ phái ở nơi đâu trong tất cả những trường phái này?

Chắc chắn là thật tự nhiên và có thể chấp nhận được khi chúng ta có thể cảm thấy một sự ưa thích đặc biệt trường phái này hay trường phái khác hay bị cuốn hút vào một hệ thống thực hành đặc biệt, vào một nhóm đặc biệt những thiền giả hay vào một vị Thầy đặc biệt. Nhưng khi ta làm điều đó, chúng ta cũng phải quả quyết nhìn vào tâm ta và loại trừ khỏi nó bất kỳ cảm xúc nào của sự xem thường hay ác cảm với những trường phái Phật Giáo khác. Chúng ta không nên xa lánh những giáo lý và những vị Thầy của họ. Bất kỳ khi nào chúng ta hành động chỉ vì sự dính mắc vào dòng phái của riêng ta hay từ một ước muốn không dễ chấp nhận những giáo lý hay những vị Thầy của những dòng phái khác, thì chúng ta đang đắm mình trong thái độ hết sức tai hại này của sự bộ phái.

Một người mà sự nghiệp tâm linh bị ô uế bởi tư tưởng hẹp hòi và sự dính mắc vào những lợi lạc của riêng mình trong khi chối bỏ những lợi lạc của người khác sẽ chẳng bao giờ vượt qua được những chướng ngại để đạt được trí tuệ hay sự nội quán.

Sự bộ phái biến Giáo Pháp thanh tịnh thành thuốc độc mà qua nó, ta tích tập tội lỗi khủng khiếp. Trong đời này ta sẽ bị ngăn trở trong những nỗ lực về Pháp của ta. Vào lúc chết, ta sẽ rơi vào địa ngục nhanh như một mũi tên được bắn ra từ một cây cung. Đây là những hậu quả của việc trải một đời người trong việc chối bỏ những nỗ lực tâm linh của người khác trên những nền tảng tư tưởng hẹp hòi như thế.

Do đó hãy tỉnh thức đừng đắm mình trong thái độ này, nó mang lại cho bạn rất nhiều sự tai họa không được tìm kiếm. Đừng tạo nên những chướng ngại cho Pháp của riêng bạn. Thay vào đó hãy nỗ lực để có niềm tin thanh tịnh và hãy duy trì niềm tin đó trong mọi sự biểu lộ của Tam Bảo, cho dù Tam Bảo Được hiện thân trong trường phái này hay trường phái khác của Phật Giáo Tây Tạng. Hãy chịu khó nuôi dưỡng những giới nguyện quy y và niềm tin thanh tịnh của bạn và bằng cách ấy hãy phát triển thực sự trong Pháp.

Thượng Tọa Deshung Rinpoche

Anh dịch: Jared Rhoton

Việt dịch: Thanh Liên

Nguồn: Phật Giáo không bộ pháo

(1) Deshung Rinpoche III (1906-1987) là một Lạt ma cao cấp của Phái Sakya. Ngài tới Seattle (Washington, Hoa Kỳ) năm 1960 và giảng dạy tại Đại học Washington.

Tái sinh của đời thứ IV của ngài tên là Sonam Wangdu sinh ngày 12/11/1991 tại Seattle, có Pháp danhlà Ngawang Kunga Tegchen Chokyi Nyima, hiện ở Tu viện Tharlam (Kathmandu, Nepal).

(2) Ris-med (Rime): Phong trào (cuộc vận động) không bộ phái xuất phát ở miền đông Tây Tạng vào thế kỷ 19 do vị Thầy phái Sakya là Jamyang Khyentse Wangpo (1820-1892) khởi xướng cùng với đệ tử của ngài là Jamgon Kongtrul (1811-1899).

Đạo sư Rimé lừng danh Dzongsar Khyentse Chokyi Lodro 

Tuyển tập các bài viết của các Bậc Đạo sư Rimé, qua tập sách này sẽ giúp chúng ta cách nhìn thoáng rộng và sâu hơn những lời của Đức Phật. Link => Tuyển tập Rime

Rimé Là Gì ?

Một vài người có thể nghĩ rằng Rimé (Rimed, đọc là Rimê) là một truyền thống riêng biệt trong Phật Giáo Tây Tạng, hay đó là một truyền thống mới, tách biệt khỏi các dòng truyền thừa khác. Cả hai điều này đều không đúng. Thật ra, đây là một phong trào được các ngài Jamgon Kongtrul (Kagyu), Jamyang Khyentse Wangpo (Nyingma), Chogyur Dechen Lingpa (Sakya) khởi xướng vào cuối thế kỷ 19, nhằm đánh giá sự khác biệt giữa các tông phái Tây Tạng và thừa nhận tầm quan trọng của sự khác biệt này để mang lại lợi ích cho các hành giả với những căn cơ và nhu cầu khác nhau.

Chư Đạo Sư Phong Trào Rimé

Các bậc thầy Rimé hoặc là được dạy dỗ theo một một truyền thống riêng biệt, và qua chứng ngộ của mình, họ nhận ra điều cốt lõi của truyền thống này cũng có giá trị như các truyền thống khác, hoặc họ đã thành tựu được những hiểu biết uyên thâm từ tất cả các truyền thống khác nhau.

Các bậc thầy Rime vĩ đại như ngài Jamgon Kongtrul và Ngài Jamyang Khyentse Wangpo, Chogyur Dechen Lingpa không từng  học một truyền thống đặt biệt nào gọi là Rimé. Thay vào đó, họ được thọ giáo  với một dòng truyền thừa, và rồi họ nhận ra sự tương đồng giữa các tông phái Phật giáo khác nhau tại Tây Tạng. Ví dụ, ngài Jamgon Kongtrul được thọ giáo với truyền thống Kagyu, trong khi ngài Khyentse Wangpo nguyên thuỷ lại là người nắm giữ dòng Sakya.

Cũng có rất nhiều bậc thầy Rime của dòng Nyingma như ngài Patrul Rinpoche và Jigme Tenpe Nyima. Trong truyền thống Jonang cũng có rất nhiều các bậc thầy Rimepas vĩ đại, như ngài Kunga Dolchog, người mà ngay từ rất sớm ở giữa thế kỷ 15 đã tổng hợp các phương pháp tu tập và quán đảnh của từng truyền thống Phật giáo Tây Tạng trong tài liệu Jonang Tridgyapa (mang tên này vì được soạn bởi Lạt ma Jonang).  Sau này, ngài Jamgon Kongtrul Vĩ Đại đã sử dụng tài liệu này như nền tảng cho một tác phẩm chi tiết hơn, Rinchen Terzod.

Tại Sao Phong Trào Rimé Quan Trọng?

Theo truyền thống, các hành giả Phật giáo Tây Tạng luôn nhấn mạnh đếnn tầm quan trọng của các quan niệm và giáo huấn của dòng truyền thừa riêng của họ.  Điều này rất quan trọng để gìn giữ tính xác thực của các giáo huấn.  Thêm vào đó, rất nhiều hành giả sẵn sàng dành cả đời mình trong một tu viện đồng thời dành toàn bộ thời gian và sức lực để hiểu thấu đáo những giáo huấn tinh tuý theo một truyền thống cá biệt nên họ không còn thời gian để khám phá điều gì khác. Theo phương thức  tu tập này, có nguy cơ là một số hành giả không thể  cởi mở đối với các quan niệm cũng như các giá trị tốt đẹp của các truyền thống khác.

Một lý do khác làm cho Rimé trở nên quan trọng là sự liên hệ giữa các tu viện có thể bị hạn chế và một vài tu viện có khuynh hướng sinh hoạt độc lập theo khuôn mẫu riêng. Và cũng không giống như ở các nước phương Tây, việc đi lại ở Tây Tạng rất hạn chế, không có điện thoại, không có truyền hình và không có báo chí. Do đó, nhiều người không có cơ hội để khám phá  và phát triển lòng tôn kính đối với các truyền thống khác.

Thêm vào đó, có rất nhiều học giả uyên thâm đã phê phán quan niệm của các truyền thống khác với một dụng ý vị kỷ là giúp cho đệ tử của mình có thể đánh giá cao các giáo huấn của họ. Tuy nhiên, điều này đôi khi trở nên hơi thái quá và một vài đệ tử có thể nuôi dưỡng thái độ coi thường các truyền thống khác, và cho rằng các truyền thống khác, theo một cách nhìn hạn hẹp nào đó, là thấp kém.

Tôn Trọng Giáo Huấn Của Tất Cả Các Dòng Truyền Thừa...

Nói tóm lại, phong trào Rimé là một phong trào hợp thời có thể mang lại các kết quả vĩ đại. Điều này có được là nhờ rất nhiều vào hai vĩ nhân của thế kỷ 19, ngài Jamgon Kongtrul và Khyentse Wangpo và. Không có các nỗ lực phi thường của các ngài trong việc sưu tầm và truyền dạy các giáo huấn khác nhau, rất có thể nhiều tài liệu Phật giáo tại Tây Tạng đã bị thất  truyền.

Phong trào này cũng giúp phá bỏ truyền thống tôn sùng một dòng truyền thừa duy  nhất, vì điều đã cô lập một số tông phái này với các tông phái khác.  Phong trào Rimé đã thiết lập nên một nền móng vững chãi mà từ đó nhiều người có thể nhìn thấy được tất cả  các tông phái đều có cùng một trọng tâm. Trên thực tế, chính Đức Phật cũng đã ngăn cấm đệ tử của mình phê phán các vị thầy và những lời giáo huấn từ các truyền thống và văn hoá khác nhau. Đây cũng chính là những gì Rimé thể hiện.

Các truyền thống của Phật Giáo Tây Tạng được liên kết vào nhau xuyên qua qua sự giảng dạy trao truyền, các lễ điểm đạo và các giáo huấn tinh yếu, và tất cả các dòng truyền thừa đều  có  liên hệ mật thiết với nhau. Vì lý do này, chỉ biết tôn kính một truyền thống với  lòng thiên vị, hay cho rằng truyền thống này có giá trị hơn một truyền thống khác, là một sai lầm. Vì tất cả các truyền thống đều cũng chỉ là một con đường giống nhau: con đường  đưa hành giả đến với từ bi và trí tuệ -- mỗi truyền thống đều có lợi ích để phù hợp với căn cơ khác biệt của mỗi chúng sinh.

Con Đường Bất Bộ Phái Trong Thế Kỷ 21...

Như những vị Tổ khai sáng của phong trào Rimé đã giải thích, sự nghiên cứu và tôn trọng những gì mà tất cả  các truyền thống khác nhau đem lại sẽ giúp cho chúng ta có thể tránh được định kiến, mở rộng tầm nhìn của một người Phật tử trong truyền thống Phật Giáo Tây Tạng chân chính.

Cũng như  vậy, Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 đã được dạy dỗ và giáo dục theo truyền thống Gelug.  Tuy nhiên, giờ đây ngài được tôn vinh như một người không chỉ thấu hiểu mà còn chứng ngộ được các quan điểm của tất cả các truyền thống Tây Tạng mà ngài đều tôn trọng như nhau. Vì vậy chúng ta thực sự có thể nói rằng Đức Đạt Lai Lạt Ma là một bậc thầy Rimé vĩ đại, chứ không chỉ là người đứng đầu tông phái Gelug.  Ngài đã làm một việc đáng kinh ngạc bằng cách tu học, duy trì các giáo huấn và các luận giải của tất cả các truyền thống Phật Giáo Tây Tạng.

Theo http://www.vietnalanda.org/linrime.html